Tikaṃ
305.‘‘ Atthi kho , āvuso , tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā .
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ … pe … atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ .
Katame tayo ?
‘‘ Tīṇi akusalamūlāni – lobho akusalamūlaṃ , doso akusalamūlaṃ , moho akusalamūlaṃ .
‘‘ Tīṇi kusalamūlāni – alobho kusalamūlaṃ , adoso kusalamūlaṃ , amoho kusalamūlaṃ .
‘‘ Tīṇi duccaritāni – kāyaduccaritaṃ , vacīduccaritaṃ , manoduccaritaṃ .
‘‘ Tīṇi
V3.172P3.215 sucaritāni – kāyasucaritaṃ , vacīsucaritaṃT3.228 , manosucaritaṃ .‘‘ Tayo akusalavitakkā – kāmavitakko , byāpādavitakko , vihiṃsāvitakko .
‘‘ Tayo kusalavitakkā – nekkhammavitakko , abyāpādavitakko , avihiṃsāvitakko .
‘‘ Tayo akusalasaṅkappā – kāmasaṅkappo , byāpādasaṅkappo , vihiṃsāsaṅkappo .
‘‘ Tayo kusalasaṅkappā – nekkhammasaṅkappo , abyāpādasaṅkappo , avihiṃsāsaṅkappo .
‘‘ Tisso
M3.181 akusalasaññā – kāmasaññā , byāpādasaññā , vihiṃsāsaññā .‘‘ Tisso kusalasaññā – nekkhammasaññā , abyāpādasaññā , avihiṃsāsaññā .
‘‘ Tisso akusaladhātuyo – kāmadhātu , byāpādadhātu , vihiṃsādhātu .
‘‘ Tisso kusaladhātuyo – nekkhammadhātu , abyāpādadhātu , avihiṃsādhātu .
‘‘ Aparāpi tisso dhātuyo – kāmadhātu , rūpadhātu , arūpadhātu .
‘‘ Aparāpi tisso dhātuyo – rūpadhātu , arūpadhātu , nirodhadhātu .
‘‘ Aparāpi tisso dhātuyo – hīnadhātu , majjhimadhātu , paṇītadhātu .
‘‘ Tisso
P3.216 taṇhā – kāmataṇhā , bhavataṇhā , vibhavataṇhā .‘‘ Aparāpi tisso taṇhā – kāmataṇhā , rūpataṇhā , arūpataṇhā .
‘‘ Aparāpi tisso taṇhā – rūpataṇhā , arūpataṇhā , nirodhataṇhā .
‘‘ Tīṇi
V3.173 saṃyojanāni – sakkāyadiṭṭhi , vicikicchā , sīlabbataparāmāso .‘‘ Tayo āsavā – kāmāsavo , bhavāsavo , avijjāsavo .
‘‘ Tayo bhavā – kāmabhavo , rūpabhavo , arūpabhavo .
‘‘ Tisso esanā – kāmesanā , bhavesanā , brahmacariyesanā .
‘‘ Tisso vidhā – seyyohamasmīti vidhā , sadisohamasmīti vidhā , hīnohamasmīti vidhā .
‘‘ Tayo addhā – atīto addhā , anāgato addhā , paccuppanno
T3.229 addhā .‘‘ Tayo antā – sakkāyo anto , sakkāyasamudayo anto , sakkāyanirodho anto .
‘‘ Tisso vedanā – sukhā vedanā , dukkhā vedanā , adukkhamasukhā vedanā .
‘‘ Tisso dukkhatā – dukkhadukkhatā , saṅkhāradukkhatā , vipariṇāmadukkhatā .
‘‘ Tayo
P3.217 rāsīM3.182 – micchattaniyato rāsi , sammattaniyato rāsi , aniyato rāsi .‘‘ Tayo tamā [ tisso kaṅkhā ( bahūsu ) aṭṭhakathā oloketabbā ]– atītaṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati , anāgataṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati , etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati .
‘‘ Tīṇi tathāgatassa arakkheyyāni – parisuddhakāyasamācāro āvuso tathāgato , natthi tathāgatassa kāyaduccaritaṃ , yaṃ tathāgato rakkheyya –
‘ mā me idaṃ paro aññāsī ’ ti .
Parisuddhavacīsamācāro āvuso , tathāgato , natthi tathāgatassa vacīduccaritaṃ , yaṃ tathāgato rakkheyya –
‘ mā me idaṃ paro aññāsī ’ ti .
Parisuddhamanosamācāro , āvuso , tathāgato , natthi tathāgatassa manoduccaritaṃ yaṃ tathāgato rakkheyya –
‘ mā me idaṃ paro aññāsī ’ ti .
‘‘ Tayo
V3.174 kiñcanā – rāgo kiñcanaṃ , doso kiñcanaṃ , moho kiñcanaṃ .‘‘ Tayo aggī – rāgaggi , dosaggi , mohaggi .
‘‘ Aparepi tayo aggī – āhuneyyaggi , gahapataggi , dakkhiṇeyyaggi .
‘‘ Tividhena rūpasaṅgaho – sanidassanasappaṭighaṃ rūpaṃ [ sanidassanasappaṭigharūpaṃ ( syā . kaṃ .) evamitaradvayepi ], anidassanasappaṭighaṃ rūpaṃ , anidassanaappaṭighaṃ rūpaṃ .
‘‘ Tayo saṅkhārā – puññābhisaṅkhāro , apuññābhisaṅkhāro
T3.230 , āneñjābhisaṅkhāro .‘‘ Tayo
P3.218 puggalā – sekkho puggalo , asekkho puggalo , nevasekkhonāsekkho puggalo .‘‘ Tayo therā – jātithero , dhammathero , sammutithero [ sammatithero ( syā . kaṃ .)].
‘‘ Tīṇi puññakiriyavatthūni – dānamayaṃ puññakiriyavatthu , sīlamayaṃ puññakiriyavatthu , bhāvanāmayaṃ puññakiriyavatthu .
‘‘ Tīṇi codanāvatthūni – diṭṭhena , sutena , parisaṅkāya .
‘‘ Tisso
M3.183 kāmūpapattiyo [ kāmuppattiyo ( sī .), kāmupapattiyo ( syā . pī . ka .)]– santāvuso sattā paccupaṭṭhitakāmā , te paccupaṭṭhitesu kāmesu vasaṃ vattenti , seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā .Ayaṃ paṭhamā kāmūpapatti .
Santāvuso , sattā nimmitakāmā , te nimminitvā nimminitvā kāmesu vasaṃ vattenti , seyyathāpi devā nimmānaratī .
Ayaṃ dutiyā kāmūpapatti .
Santāvuso sattā paranimmitakāmā , te paranimmitesu kāmesu vasaṃ vattenti , seyyathāpi devā paranimmitavasavattī .
Ayaṃ tatiyā kāmūpapatti .
‘‘ Tisso sukhūpapattiyo [ sukhupapattiyo ( syā . pī . ka .)]– santāvuso sattā [ sattā sukhaṃ ( syā . kaṃ .)] uppādetvā uppādetvā sukhaṃ viharanti , seyyathāpi devā brahmakāyikā .
Ayaṃ paṭhamā sukhūpapatti .
Santāvuso , sattā sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā .
Te kadāci karahaci udānaṃ udānenti –
‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’ ti
V3.175 , seyyathāpi devā ābhassarā .Ayaṃ dutiyā sukhūpapatti .
Santāvuso , sattā sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā .
Te santaṃyeva tusitā [ santusitā ( syā . kaṃ .)] sukhaṃ
P3.219 [ cittasukhaṃ ( syā . ka .)] paṭisaṃvedenti , seyyathāpi devā subhakiṇhā .Ayaṃ tatiyā sukhūpapatti
T3.231 .‘‘ Tisso paññā – sekkhā paññā , asekkhā paññā , nevasekkhānāsekkhā paññā .
‘‘ Aparāpi tisso paññā – cintāmayā paññā , sutamayā paññā , bhāvanāmayā paññā .
‘‘ Tīṇāvudhāni – sutāvudhaṃ , pavivekāvudhaṃ , paññāvudhaṃ .
‘‘ Tīṇindriyāni – anaññātaññassāmītindriyaṃ , aññindriyaṃ , aññātāvindriyaṃ .
‘‘ Tīṇi cakkhūni – maṃsacakkhu , dibbacakkhu , paññācakkhu .
‘‘ Tisso sikkhā – adhisīlasikkhā , adhicittasikkhā , adhipaññāsikkhā .
‘‘ Tisso bhāvanā – kāyabhāvanā , cittabhāvanā , paññābhāvanā .
‘‘ Tīṇi
M3.184 anuttariyāni – dassanānuttariyaṃ , paṭipadānuttariyaṃ , vimuttānuttariyaṃ .‘‘ Tayo samādhī – savitakkasavicāro samādhi , avitakkavicāramatto samādhi , avitakkaavicāro samādhi .
‘‘ Aparepi tayo samādhī – suññato samādhi , animitto samādhi , appaṇihito samādhi .
‘‘ Tīṇi soceyyāni – kāyasoceyyaṃ , vacīsoceyyaṃ , manosoceyyaṃ .
‘‘ Tīṇi
P3.220 moneyyāni – kāyamoneyyaṃ , vacīmoneyyaṃ , manomoneyyaṃ .‘‘ Tīṇi
V3.176 kosallāni – āyakosallaṃ , apāyakosallaṃ , upāyakosallaṃ .‘‘ Tayo madā – ārogyamado , yobbanamado , jīvitamado .
‘‘ Tīṇi ādhipateyyāni – attādhipateyyaṃ , lokādhipateyyaṃ , dhammādhipateyyaṃ .
‘‘ Tīṇi kathāvatthūni – atītaṃ vā addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyya –
‘ evaṃ ahosi atītamaddhānan ’ ti ;
anāgataṃ vā addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyya –
‘ evaṃ bhavissati anāgatamaddhānan ’ ti ;
etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyya –
‘ evaṃ hoti etarahi paccuppannaṃ addhānan ’ ti .
‘‘ Tisso vijjā
T3.232 – pubbenivāsānussatiñāṇaṃ vijjā , sattānaṃ cutūpapāteñāṇaṃ vijjā , āsavānaṃ khayeñāṇaṃ vijjā .‘‘ Tayo vihārā – dibbo vihāro , brahmā vihāro , ariyo vihāro .
‘‘ Tīṇi pāṭihāriyāni – iddhipāṭihāriyaṃ , ādesanāpāṭihāriyaṃ , anusāsanīpāṭihāriyaṃ .
‘‘ Ime kho , āvuso , tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā .
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ … pe … atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ .