Pañca dhammā
355.‘‘ Pañca
V3.223 dhammā bahukārā … pe … pañca dhammā sacchikātabbā .( Ka )‘‘ katame pañca dhammā bahukārā ?
Pañca padhāniyaṅgāni – idhāvuso , bhikkhu saddho hoti , saddahati tathāgatassa bodhiṃ –
‘ itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā ’ ti .
Appābādho hoti appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya .
Asaṭho hoti amāyāvī yathābhūtamattānaṃ āvīkattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu .
Āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya , kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya , thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu .
Paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā .
Ime pañca dhammā bahukārā .
( Kha )‘‘ katame
T3.296 pañca dhammā bhāvetabbā ?Pañcaṅgiko sammāsamādhi – pītipharaṇatā , sukhapharaṇatā , cetopharaṇatā
P3.278 , ālokapharaṇatā , paccavekkhaṇanimittaṃ [ paccavekkhaṇānimittaṃ ( syā . kaṃ .)].Ime pañca dhammā bhāvetabbā .
( Ga )‘‘ katame pañca dhammā pariññeyyā ?
Pañcupādānakkhandhā [ seyyathīdaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)]– rūpupādānakkhandho , vedanupādānakkhandho , saññupādānakkhandho , saṅkhārupādānakkhandho viññāṇupādānakkhandho .
Ime pañca dhammā pariññeyyā .
( Gha )‘‘ katame pañca dhammā pahātabbā ?
Pañca nīvaraṇāni – kāmacchandanīvaraṇaṃ , byāpādanīvaraṇaṃ , thinamiddhanīvaraṇaṃ , uddhaccakukuccanīvaraṇaṃ , vicikicchānīvaraṇaṃ .
Ime pañca dhammā pahātabbā .
( Ṅa )‘‘ katame pañca dhammā hānabhāgiyā ?
Pañca cetokhilā – idhāvuso , bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati .
Yo so , āvuso , bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati , tassa
M3.233 cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya .Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya
V3.224 .Ayaṃ paṭhamo cetokhilo .
Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhu dhamme kaṅkhati vicikicchati … pe … saṅghe kaṅkhati vicikicchati … pe … sikkhāya kaṅkhati vicikicchati … pe … sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto , yo so , āvuso , bhikkhu sabrahmacārīsu
T3.297 kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto , tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya .Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya .
Ayaṃ pañcamo cetokhilo .
Ime pañca dhammā hānabhāgiyā .
( Ca )‘‘ katame pañca dhammā visesabhāgiyā ?
Pañcindriyāni – saddhindriyaṃ , vīriyindriyaṃ , satindriyaṃ , samādhindriyaṃ , paññindriyaṃ .
Ime pañca dhammā visesabhāgiyā .
( Cha )‘‘ katame pañca dhammā duppaṭivijjhā ?
Pañca nissaraṇiyā dhātuyo – idhāvuso , bhikkhuno kāme manasikaroto kāmesu cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati .
Nekkhammaṃ kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati .
Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ kāmehi .
Ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā , mutto so tehi .
Na so taṃ vedanaṃ vedeti .
Idamakkhātaṃ kāmānaṃ nissaraṇaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhuno byāpādaṃ manasikaroto byāpāde cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati .
Abyāpādaṃ kho panassa manasikaroto abyāpāde cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati .
Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ byāpādena .
Ye ca byāpādapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā , mutto so tehi .
Na
T3.298 so taṃ vedanaṃ vedeti .Idamakkhātaṃ byāpādassa nissaraṇaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhuno vihesaṃ manasikaroto vihesāya cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati .
Avihesaṃ kho panassa manasikaroto avihesāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati
M3.234 .Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ vihesāya .
Ye ca vihesāpaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā , mutto so tehi .
Na so taṃ vedanaṃ vedeti .
Idamakkhātaṃ vihesāya nissaraṇaṃ .
‘‘ Puna
V3.225 caparaṃ , āvuso , bhikkhuno rūpe manasikaroto rūpesu cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati .Arūpaṃ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati .
Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ rūpehi .
Ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā , mutto so tehi .
Na so taṃ vedanaṃ vedeti .
Idamakkhātaṃ rūpānaṃ nissaraṇaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhuno sakkāyaṃ manasikaroto sakkāye cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati .
Sakkāyanirodhaṃ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati .
Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ sakkāyena .
Ye ca sakkāyapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā , mutto so tehi .
Na so taṃ vedanaṃ vedeti .
Idamakkhātaṃ sakkāyassa nissaraṇaṃ .
Ime pañca dhammā
T3.299 duppaṭivijjhā .( Ja )‘‘ katame pañca dhammā uppādetabbā ?
Pañca ñāṇiko sammāsamādhi –
‘ ayaṃ samādhi paccuppannasukho ceva āyatiñca sukhavipāko ’ ti paccattaṃyeva ñāṇaṃ uppajjati .
‘ Ayaṃ samādhi ariyo nirāmiso ’ ti paccattaññeva
P3.279 ñāṇaṃ uppajjati .‘ Ayaṃ samādhi akāpurisasevito ’ ti paccattaṃyeva ñāṇaṃ uppajjati .
‘ Ayaṃ samādhi santo paṇīto paṭippassaddhaladdho ekodibhāvādhigato , na sasaṅkhāraniggayhavāritagato ’ ti [ na ca sasaṅkhāraniggayha vāritavatoti ( sī . syā . kaṃ . pī .), na sasaṅkhāraniggayhavārivāvato ( ka .), na sasaṅkhāraniggayhavāriyādhigato (?)] paccattaṃyeva ñāṇaṃ uppajjati .
‘ So kho panāhaṃ imaṃ samādhiṃ satova samāpajjāmi sato vuṭṭhahāmī ’ ti paccattaṃyeva ñāṇaṃ uppajjati .
Ime pañca dhammā uppādetabbā .
( Jha )‘‘ katame pañca dhammā abhiññeyyā ?
Pañca vimuttāyatanāni – idhāvuso , bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī .
Yathā
M3.235 yathā , āvuso , bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti , aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī , tathā tathā so [ bhikkhu ( syā . kaṃ .)] tasmiṃ dhamme atthappaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca .Tassa atthappaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati , pamuditassa pīti jāyati , pītimanassa kāyo passambhati , passaddhakāyo sukhaṃ vedeti , sukhino cittaṃ samādhiyati .
Idaṃ paṭhamaṃ vimuttāyatanaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti , aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī , api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ
T3.300 vitthārena paresaṃ deseti yathāV3.226 yathā , āvuso , bhikkhu yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti .Tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthappaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca .
Tassa atthappaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati , pamuditassa pīti jāyati , pītimanassa kāyo passambhati , passaddhakāyo sukhaṃ vedeti , sukhino cittaṃ samādhiyati .
Idaṃ dutiyaṃ vimuttāyatanaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti , aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī , nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti .
Api ca kho , yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti .
Yathā yathā , āvuso , bhikkhu yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthappaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca .
Tassa atthappaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati , pamuditassa pīti jāyati , pītimanassa kāyo passambhati , passaddhakāyo sukhaṃ vedeti , sukhino cittaṃ samādhiyati .
Idaṃ tatiyaṃ vimuttāyatanaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti , aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī , nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti , nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti .
Api ca kho , yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati .
Yathā yathā
M3.236 , āvusoT3.301 , bhikkhu yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthappaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca .Tassa atthappaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati , pamuditassa pīti jāyati , pītimanassa kāyo passambhati , passaddhakāyo sukhaṃ vedeti , sukhino cittaṃ samādhiyati .
Idaṃ catutthaṃ vimuttāyatanaṃ .
‘‘ Puna caparaṃ , āvuso , bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti , aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī , nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti , nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti , nāpi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati ;
api ca khvassa aññataraṃ samādhinimittaṃ suggahitaṃ hoti sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ suppaṭividdhaṃ paññāya .
Yathā yathā , āvuso , bhikkhuno aññataraṃ samādhinimittaṃ suggahitaṃ hoti sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ suppaṭividdhaṃ
V3.227 paññāya tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthappaṭisaṃvedī ca hoti dhammappaṭisaṃvedī ca .Tassa atthappaṭisaṃvedino dhammappaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati , pamuditassa pīti jāyati , pītimanassa kāyo passambhati , passaddhakāyo sukhaṃ vedeti , sukhino cittaṃ samādhiyati .
Idaṃ pañcamaṃ vimuttāyatanaṃ .
Ime pañca dhammā abhiññeyyā .
( Ña )‘‘ katame pañca dhammā sacchikātabbā ?
Pañca dhammakkhandhā – sīlakkhandho
T3.302 , samādhikkhandho , paññākkhandho , vimuttikkhandho , vimuttiñāṇadassanakkhandho .Ime pañca dhammā sacchikātabbā .
‘‘ Iti ime paññāsa dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhā .