2. Sāraṇīyavaggo
1. Paṭhamasāraṇīyasuttavaṇṇanā
11. Dutiyassa
V3.85 paṭhame saritabbayuttakāti anussaraṇārahā .Mijjati siniyhati etāyāti mettā , mittabhāvo .
Mettā etassa atthīti mettaṃ , kāyakammaṃ .
Taṃ pana yasmā mettāsahagatacittasamuṭṭhānaṃ , tasmā vuttaṃ ‘‘ mettena cittena kātabbaṃ kāyakamman ’’ ti .
Esa nayo sesadvayepi .
Esa nayo sesadvayepi .
Imānīti mettakāyakammādīni .
Bhikkhūnaṃ vasena āgatāni tesaṃ seṭṭhaparisabhāvato .
Yathā pana bhikkhunīsupi labbhanti , evaṃ gihīsupi labbhanti catuparisasādhāraṇattāti taṃ dassento ‘‘ bhikkhūnañhī ’’ tiādimāha .
Bhikkhuno
M3.90 sabbampi anavajjakāyakammaṃ ābhisamācārikakammantogadhamevāti āha ‘‘ mettena cittena … pe … kāyakammaṃ nāmā ’’ ti .Bhattivasena pavattiyamānā cetiyabodhīnaṃ vandanā mettāsiddhāti katvā tadatthāya gamanaṃ ‘‘ mettaṃ kāyakamman ’’ ti vuttaṃ .
Ādi -saddena cetiyabodhibhikkhūsu vuttāvasesāpacāyanādivasena pavattamettāvasena pavattaṃ kāyikaṃ kiriyaṃ saṅgaṇhāti .
Tepiṭakampi buddhavacanaṃ kathiyamānanti adhippāyo .
Tepiṭakampi buddhavacanaṃ paripucchanaatthakathanavasena pavattiyamānameva mettaṃ vacīkammaṃ nāma hitajjhāsayena pavattitabbato .
Tīṇi sucaritānīti kāyavacīmanosucaritāni .
Cintanan ti evaṃ cintanamattampi manokammaṃ , pageva paṭipannā bhāvanāti dasseti .
Cintanan ti evaṃ cintanamattampi manokammaṃ , pageva paṭipannā bhāvanāti dasseti .
Āvīti pakāsaṃ .
Pakāsabhāvo cettha yaṃ uddissa taṃ kāyakammaṃ karīyati , tassa sammukhabhāvatoti āha ‘‘ sammukhā ’’ ti .
Rahoti appakāsaṃ .
Appakāsatā ca yaṃ uddissa taṃ kāyakammaṃ karīyati , tassa apaccakkhabhāvatoti āha ‘‘ parammukhā ’’ ti .
Sahāyabhāvagamanaṃ tesaṃ purato .
Tesu karontesuyeva hi sahāyabhāvagamanaṃ sammukhā kāyakammaṃ nāma hoti .
Ubhayehīti navakehi therehi ca .
Paggayhāti paggaṇhitvā uddhaṃ katvā kevalaṃ ‘‘ devo ’’ ti avatvā guṇehi thirabhāvajotanaṃ ‘‘ devatthero ’’ ti vacanaṃ paggayha vacanaṃ .
Mamattabodhanaṃ vacanaṃ mamāyanavacanaṃ .
Ekantaparammukhassa manokammassa sammukhatā nāma viññattisamuṭṭhāpanavasena hoti , tañca kho loke kāyakammanti pākaṭaṃ paññātaṃ .
Hatthavikārādīni anāmasitvā eva dassento ‘‘ nayanāni ummīletvā ’’ tiādimāha .
Kāmaṃ mettāsinehasiniddhānaṃ nayanānaṃ ummīlanā pasannena mukhena olokanañca
V3.86 mettaṃ kāyakammameva , yassa pana cittassa vasena nayanānaṃ mettāsinehasiniddhatā mukhassa ca pasannatā , taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ mettaṃ manokammaṃ nāmā ’’ ti .Kāmaṃ mettāsinehasiniddhānaṃ nayanānaṃ ummīlanā pasannena mukhena olokanañca
V3.86 mettaṃ kāyakammameva , yassa pana cittassa vasena nayanānaṃ mettāsinehasiniddhatā mukhassa ca pasannatā , taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ mettaṃ manokammaṃ nāmā ’’ ti .Lābha -saddo kammasādhano ‘‘ lābhā vata , bho , laddho ’’ tiādīsu viya .
So cettha ‘‘ dhammaladdhā ’’ ti vacanato atītakālikoti āha ‘‘ cīvarādayo laddhapaccayā ’’ ti .
Dhammato āgatāti dhammikā , parisuddhagamanā paccayā .
Tenāha ‘‘ dhammaladdhā ’’ ti .
Imameva hi atthaṃ dassetuṃ ‘‘ kuhanādī ’’ tiādi
M3.91 vuttaṃ .
Na sammā gayhamānā hi dhammaladdhā nāma na hontīti tappaṭisedhanatthaṃ pāḷiyaṃ ‘‘ dhammaladdhā ’’ ti vuttaṃ .Deyyaṃ dakkhiṇeyyañca appaṭivibhattaṃ katvā bhuñjatīti appaṭivibhattabhogī nāma hoti .
Tenāha ‘‘ dve paṭivibhattāni nāmā ’’ tiādi .
Cittena vibhajanan ti etena cittuppādamattenapi vibhajanaṃ paṭivibhattaṃ nāma , pageva payogatoti dasseti .
Cittena vibhajanapubbakaṃ vā kāyena vibhajananti mūlameva dassetuṃ ‘‘ evaṃ cittena vibhajanan ’’ ti vuttaṃ .
Tena cittuppādamattena paṭivibhāgo kātabboti dasseti .
Cittena vibhajanan ti etena cittuppādamattenapi vibhajanaṃ paṭivibhattaṃ nāma , pageva payogatoti dasseti .
Cittena vibhajanapubbakaṃ vā kāyena vibhajananti mūlameva dassetuṃ ‘‘ evaṃ cittena vibhajanan ’’ ti vuttaṃ .
Tena cittuppādamattena paṭivibhāgo kātabboti dasseti .
Cittena vibhajanan ti etena cittuppādamattenapi vibhajanaṃ paṭivibhattaṃ nāma , pageva payogatoti dasseti .
Cittena vibhajanapubbakaṃ vā kāyena vibhajananti mūlameva dassetuṃ ‘‘ evaṃ cittena vibhajanan ’’ ti vuttaṃ .
Tena cittuppādamattena paṭivibhāgo kātabboti dasseti .
Appaṭivibhattan ti bhāvanapuṃsakaniddeso , appaṭivibhattaṃ lābhaṃ bhuñjatīti kammaniddeso vā .
Taṃ neva gihīnaṃ deti attano ājīvasodhanatthaṃ .
Na attanā paribhuñjati ‘‘ mayhaṃ asādhāraṇabhogitā mā hotū ’’ ti .
Paṭiggaṇhanto ca … pe … passatīti iminā āgamanato paṭṭhāya sādhāraṇabuddhiṃ upaṭṭhāpeti .
Evaṃ hissa sādhāraṇabhogitā sukarā , sāraṇīyadhammo cassa pūro hoti .
Atha vā paṭiggaṇhanto ca … pe … passatīti iminā tassa lābhassa tīsu kālesu sādhāraṇato ṭhapanaṃ dassitaṃ .
Paṭiggaṇhanto ca saṅghena sādhāraṇaṃ hotūti iminā paṭiggahaṇakālo dassito .
Gahetvā … pe … passatīti iminā paṭiggahitakālo .
Tadubhayaṃ pana tādisena pubbabhāgena vinā na hotīti atthasiddho purimakālo .
Tayidaṃ paṭiggahaṇato pubbevassa hoti ‘‘ saṅghena sādhāraṇaṃ hotūti paṭiggaṇhissāmī ’’ ti , paṭiggaṇhantassa hoti ‘‘ saṅghena sādhāraṇaṃ hotūti paṭiggaṇhāmī ’’ ti , paṭiggahetvā hoti ‘‘ saṅghena sādhāraṇaṃ hotūti hi paṭiggahitaṃ mayā ’’ ti .
Evaṃ tilakkhaṇasampannaṃ katvā laddhaṃ lābhaṃ osāraṇalakkhaṇaṃ avikopetvā paribhuñjanto sādhāraṇabhogī appaṭivibhattabhogī ca hoti .
Imaṃ pana sāraṇīyadhamman ti imaṃ catutthaṃ saritabbayuttadhamaṃ .
Na hi … pe … gaṇhanti , tasmā sādhāraṇabhogitā dussīlassa natthīti ārambhopi tāva na sambhavati , kuto pūraṇanti adhippāyo .
Na hi … pe … gaṇhanti , tasmā sādhāraṇabhogitā dussīlassa natthīti ārambhopi tāva na sambhavati , kuto pūraṇanti adhippāyo .
Parisuddhasīloti iminā lābhassa dhammikabhāvaṃ dasseti .
Vattaṃ akhaṇḍentoti iminā appaṭivibhattabhogitaṃ sādhāraṇabhogitañca dasseti .
Sati pana tadubhaye sāraṇīyadhammo pūrito eva
V3.87 hotīti āha ‘‘ pūretī ’’ ti .Odissakaṃ katvāti etena anodissakaṃ katvā pituno , ācariyupajjhāyādīnaṃ vā
M3.92 therāsanato paṭṭhāya dentassa sāraṇīyadhammoyeva hotīti dasseti .Dātabban ti avassaṃ dātabbaṃ .
Sāraṇīyadhammo panassa na hoti paṭijaggaṭṭhāne odissakaṃ katvā dinnattā .
Tenāha ‘‘ palibodhajagganaṃ nāma hotī ’’ ti .
Muttapalibodhassa vaṭṭati amuttapalibodhassa pūretuṃ asakkuṇeyyattā .
Yadi evaṃ sabbena sabbaṃ sāraṇīyadhammaṃ pūrentassa odissakadānaṃ vaṭṭati , na vaṭṭatīti ?
No na vaṭṭati yuttaṭṭhāneti dassento ‘‘ tena panā ’’ tiādimāha .
Iminā odissakadānaṃ panassa na sabbattha vāritanti dasseti .
Gilānādīnañhi odissakaṃ katvā dānaṃ appaṭivibhāgapakkhikaṃ ‘‘ asukassa na dassāmī ’’ ti paṭikkhepassa abhāvato .
Byatirekappadhāno hi paṭibhāgo .
Tenāha ‘‘ avasesan ’’ tiādi .
Tenāha ‘‘ avasesan ’’ tiādi .
Adātumpīti pi -saddena dātumpi vaṭṭatīti dasseti .
Tañca kho karuṇāyanavasena , na vattaparipūraṇavasena , tasmā dussīlassapi atthikassa sati sambhave dātabbaṃ .
Dānañhi nāma na kassaci nivāritaṃ .
Susikkhitāyāti sāraṇīyapūraṇavidhimhi susikkhitāya , sukusalāyāti attho .
Idāni tassa kosallaṃ dassetuṃ ‘‘ susikkhitāya hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Idāni tassa kosallaṃ dassetuṃ ‘‘ susikkhitāya hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Dvādasahi vassehi pūrehi , na tato oran ti iminā tassa duppūrataṃ dasseti .
Tathā hi so mahapphalo mahānisaṃso diṭṭhadhammikehipi tāvagarutarehi phalānisaṃsehi anugatoti taṃsamaṅgī ca puggalo visesalābhī ariyapuggalo viya loke acchariyabbhutadhammasamannāgato hoti .
Tathā hi so duppajahadānamayassa sīlamayassa puññassa paṭipakkhadhammaṃ sudūre vikkhambhitaṃ katvā visuddhena cetasā loke pākaṭo paññāto hutvā viharati .
Tassimamatthaṃ byatirekato anvayato ca vibhāvetuṃ ‘‘ sace hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Taṃ suviññeyyameva .
Tassimamatthaṃ byatirekato anvayato ca vibhāvetuṃ ‘‘ sace hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Taṃ suviññeyyameva .
Tassimamatthaṃ byatirekato anvayato ca vibhāvetuṃ ‘‘ sace hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Taṃ suviññeyyameva .
Idānissa samparāyike diṭṭhadhammike ca ānisaṃse dassetuṃ ‘‘ evaṃ pūritasāraṇīyadhammassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Idānissa samparāyike diṭṭhadhammike ca ānisaṃse dassetuṃ ‘‘ evaṃ pūritasāraṇīyadhammassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Neva issā na macchariyaṃ hoti cirakālabhāvanāya vidhutabhāvato .
Manussānaṃ piyo hoti pariccāgasīlatāya vissutattā .
Tenāha ‘‘ dadaṃ piyo hoti bhajanti naṃ bahū ’’ tiādi ( a . ni .5.34).
Sulabhapaccayo hoti dānavasena uḷārajjhāsayānaṃ paccayalābhassa idhānisaṃsasabhāvato dānassa .
Pattagatamassa diyyamānaṃ
M3.93 na khīyati pattagatasseva dvādasavassikassa mahāvattassa avicchedena pūritattā .
Aggabhaṇḍaṃ labhati devasikaṃ dakkhiṇeyyānaṃ aggato paṭṭhāya dānassa dinnattā .
Bhaye vā … pe … āpajjanti deyyappaṭiggāhakavikappaṃ akatvā attani nirapekkhacittena cirakālaṃ dānassa pūritatāya pasāritacittattā .Tatrāti
V3.88 tesu ānisaṃsesu vibhāvetabbesu .
Imāni phalāni vatthūni kāraṇāni .
Mahāgirigāmo nāma nāgadīpapasse eko gāmova .Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Bhikkhācāramaggasabhāgan ti sabhāgaṃ tabbhāgiyaṃ bhikkhācāramaggaṃ jānanti .
Bhikkhācāramaggasabhāgan ti sabhāgaṃ tabbhāgiyaṃ bhikkhācāramaggaṃ jānanti .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Alabhantāpīti appapuññatāya alābhino samānāpi .
Anuttarimanussadhammattā therānaṃ saṃsayavinodanatthañca ‘‘ sāraṇīyadhammo me , bhante , pūrito ’’ ti āha .
Anuttarimanussadhammattā therānaṃ saṃsayavinodanatthañca ‘‘ sāraṇīyadhammo me , bhante , pūrito ’’ ti āha .
Tathā hi dutiyavatthusmimpi therena attā pakāsito .
Daharakāle evaṃ kira sāraṇīyadhammapūrako ahosi .
Manussānaṃ piyatāya sulabhapaccayatāyapi idaṃ vatthumeva .
Pattagatākhīyanassa pana visesaṃ vibhāvanato ‘‘ idaṃ tāva … pe … ettha vatthū ’’ ti vuttaṃ .
Giribhaṇḍamahāpūjāyāti cetiyagirimhi sakalalaṅkādīpe yojanappamāṇe samudde ca nāvāsaṅghāṭādike ṭhapetvā dīpapupphagandhādīhi kariyamānāya mahāpūjāya .
Giribhaṇḍamahāpūjāyāti cetiyagirimhi sakalalaṅkādīpe yojanappamāṇe samudde ca nāvāsaṅghāṭādike ṭhapetvā dīpapupphagandhādīhi kariyamānāya mahāpūjāya .
Giribhaṇḍamahāpūjāyāti cetiyagirimhi sakalalaṅkādīpe yojanappamāṇe samudde ca nāvāsaṅghāṭādike ṭhapetvā dīpapupphagandhādīhi kariyamānāya mahāpūjāya .
Giribhaṇḍamahāpūjāyāti cetiyagirimhi sakalalaṅkādīpe yojanappamāṇe samudde ca nāvāsaṅghāṭādike ṭhapetvā dīpapupphagandhādīhi kariyamānāya mahāpūjāya .
Giribhaṇḍamahāpūjāyāti cetiyagirimhi sakalalaṅkādīpe yojanappamāṇe samudde ca nāvāsaṅghāṭādike ṭhapetvā dīpapupphagandhādīhi kariyamānāya mahāpūjāya .
Giribhaṇḍamahāpūjāyāti cetiyagirimhi sakalalaṅkādīpe yojanappamāṇe samudde ca nāvāsaṅghāṭādike ṭhapetvā dīpapupphagandhādīhi kariyamānāya mahāpūjāya .
Giribhaṇḍamahāpūjāyāti cetiyagirimhi sakalalaṅkādīpe yojanappamāṇe samudde ca nāvāsaṅghāṭādike ṭhapetvā dīpapupphagandhādīhi kariyamānāya mahāpūjāya .
Giribhaṇḍamahāpūjāyāti cetiyagirimhi sakalalaṅkādīpe yojanappamāṇe samudde ca nāvāsaṅghāṭādike ṭhapetvā dīpapupphagandhādīhi kariyamānāya mahāpūjāya .
Giribhaṇḍamahāpūjāyāti cetiyagirimhi sakalalaṅkādīpe yojanappamāṇe samudde ca nāvāsaṅghāṭādike ṭhapetvā dīpapupphagandhādīhi kariyamānāya mahāpūjāya .
Pariyāyenapi lesenapi .
Pariyāyenapi lesenapi .
Anucchavikan ti ‘‘ sāraṇīyadhammapūrako ’’ ti yathābhūtapavedanaṃ tumhākaṃ anucchavikanti attho .
Anucchavikan ti ‘‘ sāraṇīyadhammapūrako ’’ ti yathābhūtapavedanaṃ tumhākaṃ anucchavikanti attho .
Giribhaṇḍamahāpūjāyāti cetiyagirimhi sakalalaṅkādīpe yojanappamāṇe samudde ca nāvāsaṅghāṭādike ṭhapetvā dīpapupphagandhādīhi kariyamānāya mahāpūjāya .
Tassā ca paṭipattiyā avañjhabhāvavibhāvanatthaṃ ‘‘ ete mayhaṃ pāpuṇissantī ’’ ti āha .
Anārocetvāva palāyiṃsu corabhayena .
‘‘ Attano dujjīvikāyā ’’ tipi vadanti .
Ahaṃ sāraṇīyadhammapūrikā , mama pattapariyāpannenapi sabbāpimā bhikkhuniyo yāpessantīti āha ‘‘ mā tumhe tesaṃ gatabhāvaṃ cintayitthā ’’ ti .
Ahaṃ sāraṇīyadhammapūrikā , mama pattapariyāpannenapi sabbāpimā bhikkhuniyo yāpessantīti āha ‘‘ mā tumhe tesaṃ gatabhāvaṃ cintayitthā ’’ ti .
Ahaṃ sāraṇīyadhammapūrikā , mama pattapariyāpannenapi sabbāpimā bhikkhuniyo yāpessantīti āha ‘‘ mā tumhe tesaṃ gatabhāvaṃ cintayitthā ’’ ti .
Ahaṃ sāraṇīyadhammapūrikā , mama pattapariyāpannenapi sabbāpimā bhikkhuniyo yāpessantīti āha ‘‘ mā tumhe tesaṃ gatabhāvaṃ cintayitthā ’’ ti .
Ahaṃ sāraṇīyadhammapūrikā , mama pattapariyāpannenapi sabbāpimā bhikkhuniyo yāpessantīti āha ‘‘ mā tumhe tesaṃ gatabhāvaṃ cintayitthā ’’ ti .
Ahaṃ sāraṇīyadhammapūrikā , mama pattapariyāpannenapi sabbāpimā bhikkhuniyo yāpessantīti āha ‘‘ mā tumhe tesaṃ gatabhāvaṃ cintayitthā ’’ ti .
Ahaṃ sāraṇīyadhammapūrikā , mama pattapariyāpannenapi sabbāpimā bhikkhuniyo yāpessantīti āha ‘‘ mā tumhe tesaṃ gatabhāvaṃ cintayitthā ’’ ti .
Ahaṃ sāraṇīyadhammapūrikā , mama pattapariyāpannenapi sabbāpimā bhikkhuniyo yāpessantīti āha ‘‘ mā tumhe tesaṃ gatabhāvaṃ cintayitthā ’’ ti .
Ahaṃ sāraṇīyadhammapūrikā , mama pattapariyāpannenapi sabbāpimā bhikkhuniyo yāpessantīti āha ‘‘ mā tumhe tesaṃ gatabhāvaṃ cintayitthā ’’ ti .
Ahaṃ sāraṇīyadhammapūrikā , mama pattapariyāpannenapi sabbāpimā bhikkhuniyo yāpessantīti āha ‘‘ mā tumhe tesaṃ gatabhāvaṃ cintayitthā ’’ ti .
Ahaṃ sāraṇīyadhammapūrikā , mama pattapariyāpannenapi sabbāpimā bhikkhuniyo yāpessantīti āha ‘‘ mā tumhe tesaṃ gatabhāvaṃ cintayitthā ’’ ti .
Vaṭṭissatīti kappissati .
Vaṭṭissatīti kappissati .
Vaṭṭissatīti kappissati .
Vaṭṭissatīti kappissati .
Vaṭṭissatīti kappissati .
Vaṭṭissatīti kappissati .
Vaṭṭissatīti kappissati .
Therī sāraṇīyadhammapūrikā ahosi , therassa pana sīlatejeneva devatā ussukkaṃ āpajji .
Therī sāraṇīyadhammapūrikā ahosi , therassa pana sīlatejeneva devatā ussukkaṃ āpajji .
Natthi etesaṃ khaṇḍanti akhaṇḍāni .
Taṃ pana nesaṃ khaṇḍaṃ dassetuṃ ‘‘ yassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha upasampannasīlānaṃ uddesakkamena ādiantā veditabbā .
Tenāha ‘‘ sattasū ’’ tiādi .
Na hi añño koci āpattikkhandhānaṃ
M3.94 anukkamo atthi , anupasampannasīlānaṃ samādānakkamenapi ādiantā labbhanti .
Pariyante chinnasāṭako viyāti tatrante dasante vā chinnavatthaṃ viya .
Visadisudāharaṇañcetaṃ ‘‘ akhaṇḍānī ’’ ti imassa adhikatattā .
Evaṃ sesānampi udāharaṇāni .
Khaṇḍikatā bhinnatā khaṇḍaṃ , taṃ etassa atthīti khaṇḍaṃ , sīlaṃ .
Chiddan tiādīsupi eseva nayo .
Vemajjhe bhinnaṃ vinivijjhanavasena .
Visabhāgavaṇṇena gāvī viyāti sambandho .
Visabhāgavaṇṇena upaḍḍhaṃ tatiyabhāgagataṃ sambhinnavaṇṇaṃ sabalaṃ , visabhāgavaṇṇeheva bindūhi antarantarāhi vimissaṃ kammāsaṃ .
Ayaṃ imesaṃ viseso .
Sabalarahitāni asabalāni , tathā akammāsāni .Natthi etesaṃ khaṇḍanti akhaṇḍāni .
Taṃ pana nesaṃ khaṇḍaṃ dassetuṃ ‘‘ yassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha upasampannasīlānaṃ uddesakkamena ādiantā veditabbā .
Tenāha ‘‘ sattasū ’’ tiādi .
Na hi añño koci āpattikkhandhānaṃ
M3.94 anukkamo atthi , anupasampannasīlānaṃ samādānakkamenapi ādiantā labbhanti .
Pariyante chinnasāṭako viyāti tatrante dasante vā chinnavatthaṃ viya .
Visadisudāharaṇañcetaṃ ‘‘ akhaṇḍānī ’’ ti imassa adhikatattā .
Evaṃ sesānampi udāharaṇāni .
Khaṇḍikatā bhinnatā khaṇḍaṃ , taṃ etassa atthīti khaṇḍaṃ , sīlaṃ .
Chiddan tiādīsupi eseva nayo .
Vemajjhe bhinnaṃ vinivijjhanavasena .
Visabhāgavaṇṇena gāvī viyāti sambandho .
Visabhāgavaṇṇena upaḍḍhaṃ tatiyabhāgagataṃ sambhinnavaṇṇaṃ sabalaṃ , visabhāgavaṇṇeheva bindūhi antarantarāhi vimissaṃ kammāsaṃ .
Ayaṃ imesaṃ viseso .
Sabalarahitāni asabalāni , tathā akammāsāni .Natthi etesaṃ khaṇḍanti akhaṇḍāni .
Taṃ pana nesaṃ khaṇḍaṃ dassetuṃ ‘‘ yassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha upasampannasīlānaṃ uddesakkamena ādiantā veditabbā .
Tenāha ‘‘ sattasū ’’ tiādi .
Na hi añño koci āpattikkhandhānaṃ
M3.94 anukkamo atthi , anupasampannasīlānaṃ samādānakkamenapi ādiantā labbhanti .
Pariyante chinnasāṭako viyāti tatrante dasante vā chinnavatthaṃ viya .
Visadisudāharaṇañcetaṃ ‘‘ akhaṇḍānī ’’ ti imassa adhikatattā .
Evaṃ sesānampi udāharaṇāni .
Khaṇḍikatā bhinnatā khaṇḍaṃ , taṃ etassa atthīti khaṇḍaṃ , sīlaṃ .
Chiddan tiādīsupi eseva nayo .
Vemajjhe bhinnaṃ vinivijjhanavasena .
Visabhāgavaṇṇena gāvī viyāti sambandho .
Visabhāgavaṇṇena upaḍḍhaṃ tatiyabhāgagataṃ sambhinnavaṇṇaṃ sabalaṃ , visabhāgavaṇṇeheva bindūhi antarantarāhi vimissaṃ kammāsaṃ .
Ayaṃ imesaṃ viseso .
Sabalarahitāni asabalāni , tathā akammāsāni .Natthi etesaṃ khaṇḍanti akhaṇḍāni .
Taṃ pana nesaṃ khaṇḍaṃ dassetuṃ ‘‘ yassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha upasampannasīlānaṃ uddesakkamena ādiantā veditabbā .
Tenāha ‘‘ sattasū ’’ tiādi .
Na hi añño koci āpattikkhandhānaṃ
M3.94 anukkamo atthi , anupasampannasīlānaṃ samādānakkamenapi ādiantā labbhanti .
Pariyante chinnasāṭako viyāti tatrante dasante vā chinnavatthaṃ viya .
Visadisudāharaṇañcetaṃ ‘‘ akhaṇḍānī ’’ ti imassa adhikatattā .
Evaṃ sesānampi udāharaṇāni .
Khaṇḍikatā bhinnatā khaṇḍaṃ , taṃ etassa atthīti khaṇḍaṃ , sīlaṃ .
Chiddan tiādīsupi eseva nayo .
Vemajjhe bhinnaṃ vinivijjhanavasena .
Visabhāgavaṇṇena gāvī viyāti sambandho .
Visabhāgavaṇṇena upaḍḍhaṃ tatiyabhāgagataṃ sambhinnavaṇṇaṃ sabalaṃ , visabhāgavaṇṇeheva bindūhi antarantarāhi vimissaṃ kammāsaṃ .
Ayaṃ imesaṃ viseso .
Sabalarahitāni asabalāni , tathā akammāsāni .Natthi etesaṃ khaṇḍanti akhaṇḍāni .
Taṃ pana nesaṃ khaṇḍaṃ dassetuṃ ‘‘ yassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha upasampannasīlānaṃ uddesakkamena ādiantā veditabbā .
Tenāha ‘‘ sattasū ’’ tiādi .
Na hi añño koci āpattikkhandhānaṃ
M3.94 anukkamo atthi , anupasampannasīlānaṃ samādānakkamenapi ādiantā labbhanti .
Pariyante chinnasāṭako viyāti tatrante dasante vā chinnavatthaṃ viya .
Visadisudāharaṇañcetaṃ ‘‘ akhaṇḍānī ’’ ti imassa adhikatattā .
Evaṃ sesānampi udāharaṇāni .
Khaṇḍikatā bhinnatā khaṇḍaṃ , taṃ etassa atthīti khaṇḍaṃ , sīlaṃ .
Chiddan tiādīsupi eseva nayo .
Vemajjhe bhinnaṃ vinivijjhanavasena .
Visabhāgavaṇṇena gāvī viyāti sambandho .
Visabhāgavaṇṇena upaḍḍhaṃ tatiyabhāgagataṃ sambhinnavaṇṇaṃ sabalaṃ , visabhāgavaṇṇeheva bindūhi antarantarāhi vimissaṃ kammāsaṃ .
Ayaṃ imesaṃ viseso .
Sabalarahitāni asabalāni , tathā akammāsāni .Sīlassa taṇhādāsabyato mocanaṃ vivaṭṭūpanissayabhāvāpādanaṃ , tasmā taṇhādāsabyato mocanavacanena tesaṃ sīlānaṃ vivaṭṭūpanissayatamāha .
Bhujissabhāvakaraṇatoti iminā bhujissakarāni bhujissānīti uttarapadalopenāyaṃ
V3.89 niddesoti dasseti .
Yasmā vā taṃsamaṅgipuggalo serī sayaṃvasī bhujisso nāma hoti , tasmāpi bhujissāni .
Aviññūnaṃ appamāṇatāya ‘‘ viññuppasatthānī ’’ ti vuttaṃ .
Suparisuddhabhāvena vā sampannattā viññūhi pasatthānīti viññuppasatthāni .
Taṇhādiṭṭhīhi aparāmaṭṭhattāti ‘‘ imināhaṃ sīlena devo vā bhavissāmi devaññataro vā ’’ ti taṇhāparāmāsena ,‘‘ imināhaṃ sīlena devo hutvā tattha nicco dhuvo sassato bhavissāmī ’’ ti diṭṭhiparāmāsena ca aparāmaṭṭhattā .
Parāmaṭṭhun ti ‘‘ ayaṃ te sīlesu doso ’’ ti catūsu vipattīsu yāya kāyaci vipattiyā dassanena parāmaṭṭhuṃ , anuddhaṃsetuṃ codetunti attho .
Sīlaṃ nāma avippaṭisārādipārampariyena yāvadeva samādhisampādanatthanti āha ‘‘ samādhisaṃvattanikānī ’’ ti .
Samādhisaṃvattanappayojanāni samādhisaṃvattanikāni .Samānabhāvo sāmaññaṃ , paripuṇṇacatupārisuddhibhāvena majjhe bhinnasuvaṇṇassa viya bhedābhāvato sīlena sāmaññaṃ sīlasāmaññaṃ , taṃ gato upagatoti sīlasāmaññagato .
Tenāha ‘‘ samānabhāvūpagatasīlo ’’ ti , sīlasampattiyā samānabhāvaṃ upagatasīlo sabhāgavuttikoti attho .
Kāmaṃ puthujjanānampi catupārisuddhisīle nānattaṃ na siyā , taṃ pana na ekantikaṃ , idaṃ ekantikaṃ niyatabhāvatoti āha ‘‘ natthi
M3.95 maggasīle nānattan ’’ ti .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttan ti maggasīlaṃ sandhāya taṃ ‘‘ yāni tāni sīlānī ’’ tiādi vuttaṃ .Kāmaṃ puthujjanānampi catupārisuddhisīle nānattaṃ na siyā , taṃ pana na ekantikaṃ , idaṃ ekantikaṃ niyatabhāvatoti āha ‘‘ natthi
M3.95 maggasīle nānattan ’’ ti .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttan ti maggasīlaṃ sandhāya taṃ ‘‘ yāni tāni sīlānī ’’ tiādi vuttaṃ .Yāyan ti yā ayaṃ mayhañceva tumhākañca paccakkhabhūtā .
Diṭṭhīti maggasammādiṭṭhi .
Niddosāti niddhutadosā , samucchinnarāgādipāpadhammāti attho .
Niyyātīti vaṭṭadukkhato nissarati niggacchati .
Sayaṃ niyyantīyeva hi taṃsamaṅgipuggalaṃ vaṭṭadukkhato niyyāpetīti vuccati .
Yā satthu anusiṭṭhi , taṃ karotīti takkaro , tassa , yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjantassāti attho .
Yā satthu anusiṭṭhi , taṃ karotīti takkaro , tassa , yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjantassāti attho .
Samānadiṭṭhibhāvan ti sadisadiṭṭhibhāvaṃ saccasampaṭivedhena abhinnadiṭṭhibhāvaṃ .
Paṭhamasāraṇīyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Dutiyasāraṇīyasuttavaṇṇanā
12. Dutiye sabrahmacārīnan ti sahadhammikānaṃ .
Piyaṃ piyāyitabbakaṃ karontīti piyakaraṇā .
Garuṃ garuṭṭhāniyaṃ karontīti garukaraṇā .
Saṅgaṇhanatthāyāti saṅgahavatthuvisesabhāvato sabrahmacārīnaṃ
V3.90 saṅgahaṇāya saṃvattantīti sambandho .Avivadanatthāyāti saṅgahavatthubhāvato eva na vivadanatthāya .
Sati ca avivadanahetubhūtasaṅgahakatte tesaṃ vasena sabrahmacārīnaṃ samaggabhāvo bhedābhāvo siddhoyevāti āha ‘‘ sāmaggiyā ’’ tiādi .
Dutiyasāraṇīyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Nissāraṇīyasuttavaṇṇanā
13. Tatiye vaḍḍhitāti bhāvanāpāripūrivasena paribrūhitā .
Punappunaṃ katāti bhāvanāya bahulīkaraṇena aparāparaṃ pavattitā .
Yuttayānasadisā katāti yathā yuttamājaññayānaṃ chekena sārathinā adhiṭṭhitaṃ yathāruci pavattati , evaṃ yathāruci pavattirahaṃ gahitā .
Vatthukatāti vā adhiṭṭhānaṭṭhena vatthu viya katā , sabbaso upakkilesavisodhanena iddhivisesatāya pavattiṭṭhānabhāvato suvisodhitaparissayavatthu viya katāti vuttaṃ hoti .
Adhiṭṭhitāti paṭipakkhadūrībhāvato
M3.96 subhāvitabhāvena taṃtaṃadhiṭṭhānayogyatāya ṭhapitā .Samantato citāti sabbabhāgena bhāvanūpacayaṃ gamitā .
Tenāha ‘‘ upacitā ’ ti .
Suṭṭhu samāraddhāti iddhibhāvanāsikhāppattiyā sammadeva sambhāvitā .
Abhūtabyākaraṇaṃ byākarotīti ‘‘ mettā hi kho me cetovimutti bhāvitā ’’ tiādinā attani avijjamānaguṇābhibyāhāraṃ byāharati .
Cetovimuttisaddaṃ apekkhitvā ‘‘ nissaṭā ’’ ti vuttaṃ .
Puna byāpādo natthīti idāni mama byāpādo nāma sabbaso natthīti ñatvā .
Balavavipassanāti bhayatupaṭṭhāne ñāṇaṃ , ādīnavānupassane ñāṇaṃ muccitukamyatāñāṇaṃ , bhaṅgañāṇanti catunnaṃ ñāṇānaṃ adhivacanaṃ .
Yesaṃ nimittānaṃ abhāvena arahattaphalasamāpattiyā animittatā , taṃ dassetuṃ ‘‘ sā hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha rāgassa nimittaṃ , rāgo eva vā nimittaṃ rāganimittaṃ .
Ādi -saddena dosanimittādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Rūpavedanādisaṅkhāranimittaṃ rūpanimittādi .
Tesaṃyeva niccādivasena upaṭṭhānaṃ niccanimittādi .
Tayidaṃ nimittaṃ yasmā sabbena sabbaṃ arahattaphale natthi , tasmā vuttaṃ ‘‘ sā hi … pe … animittā ’’ ti .
Nimittaṃ anussarati anugacchati ārabbha pavattati sīlenāti nimittānusārī .
Tenāha ‘‘ vuttappabhedaṃ nimittaṃ anusaraṇasabhāvan ’’ ti .
Asmimānoti ‘‘ asmī ’’ ti pavatto attavisayo māno .
Ayaṃ nāma ahamasmīti rūpalakkhaṇo
V3.91 vedanādīsu vā aññataralakkhaṇo ayaṃ nāma attā ahaṃ asmīti .Asmimāno samugghātīyati etenāti asmimānasamugghāto , arahattamaggo .
Puna asmimāno natthīti tassa anuppattidhammatāpādanaṃ kittento samugghātattameva vibhāveti .
Nissāraṇīyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
4-5.
Bhaddakasuttādivaṇṇanā
14-15.
Catutthe āramitabbaṭṭhena vā kammaṃ ārāmo etassāti kammārāmo .
Kamme rato na ganthadhure vipassanādhure vāti kammarato .
Punappunaṃ yuttoti tapparabhāvena anu anu yutto pasuto .
Ālāpasallāpoti itthivaṇṇapurisavaṇṇādivasena punappunaṃ lapanaṃ .
Pañcame natthi vattabbaṃ .
Bhaddakasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Nakulapitusuttavaṇṇanā
14-15.
Catutthe āramitabbaṭṭhena vā kammaṃ ārāmo etassāti kammārāmo .
Kamme rato na ganthadhure vipassanādhure vāti kammarato .
Punappunaṃ yuttoti tapparabhāvena anu anu yutto pasuto .
Ālāpasallāpoti itthivaṇṇapurisavaṇṇādivasena punappunaṃ lapanaṃ .
Pañcame natthi vattabbaṃ .
Bhaddakasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Nakulapitusuttavaṇṇanā
16. Chaṭṭhe
M3.97 visabhāgavedanuppattiyā kakaceneva catuiriyāpathaṃ chindanto ābādhayatīti ābādho , so yassa atthīti ābādhiko .
Taṃsamuṭṭhānadukkhena dukkhito .
Adhimattagilānoti dhātusaṅkhayena parikkhīṇasarīro .
Sappaṭibhayakantārasadisā soḷasavatthukā aṭṭhavatthukā ca vicikicchā tiṇṇā imāyāti tiṇṇavicikicchā .
Vigatā samucchinnā pavattiādīsu ‘‘ evaṃ nu kho na nu kho ’’ ti evaṃ pavattikā kathaṃkathā assāti vigatakathaṃkathā .
Sārajjakarānaṃ pāpadhammānaṃ pahīnattā rāgavikkhepesu sīlādiguṇesu ca tiṭṭhakattā vesārajjaṃ , visāradabhāvaṃ veyyattiyaṃ pattāti vesārajjappattā .
Attanā eva paccakkhato diṭṭhattā na paraṃ pacceti , nassa paro paccetabbo atthīti aparappaccayā .Gilānā vuṭṭhitoti gilānabhāvato vuṭṭhāya ṭhito .
Bhāvappadhāno hi ayaṃ niddeso .
Gilāno hutvā vuṭṭhitoti idaṃ pana atthamattanidassanaṃ .
Nakulapitusuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Soppasuttavaṇṇanā
17. Sattame
V3.92 paṭisallānā vuṭṭhitoti ettha paṭisallānan ti tehi tehi saddhivihārikaantevāsikaupāsakādisattehi ceva rūpārammaṇādisaṅkhārehi ca paṭinivattitvā apasakkitvā nilīyanaṃ vivecanaṃ .
Kāyacittehi tato vivitto ekībhāvo pavivekoti āha ‘‘ ekībhāvāyā ’’ tiādi .
Ekībhāvatoti ca iminā kāyavivekato vuṭṭhānamāha .
Dhammanijjhānakkhantitotiādinā cittavivekato .
Vuṭṭhitoti tato duvidhavivekato bhavaṅguppattiyā sabrahmacārīhi samāgamena upeto .Soppasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Macchabandhasuttavaṇṇanā
18. Aṭṭhame
M3.98 macchaghātakan ti macchabandhaṃ kevaṭṭaṃ .Orabbhikā dīsu urabbhā vuccanti eḷakā , urabbhe hantīti orabbhiko .
Sūkarikā dīsupi eseva nayo .
Macchabandhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Paṭhamamaraṇassatisuttavaṇṇanā
19. Navame evaṃnāmake gāmeti nātikānāmakaṃ gāmaṃ nissāya .
Dvinnaṃ cūḷapitimahāpitiputtānaṃ dve gāmā , tesu ekasmiṃ gāme .
Ñātīnañhi nivāsaṭṭhānabhūto gāmo ñātiko , ñātikoyeva nātiko ña-kārassa na-kārādeso ‘‘ animittā na nāyare ’’ tiādīsu ( visuddhi .1.174; saṃ . ni . aṭṭha .1.1.20; jā . aṭṭha .2.2.34) viya .
So kira gāmo yesaṃ tadā tesaṃ pubbapurisena attano ñātīnaṃ sādhāraṇabhāvena nivasito , tena ñātikoti paññāyittha .
Atha pacchā dvīhi dāyādehi dvidhā vibhajitvā paribhutto .
Giñjakā vuccati iṭṭhakā , giñjakāhiyeva kato āvasathoti giñjakāvasatho .
So hi āvāso yathā sudhāparikammena payojanaṃ natthi , evaṃ iṭṭhakāhi eva cinitvā chādetvā kato .
Tasmiṃ kira padese mattikā sakkharamarumpavālukādīhi asammissā kathinā saṇhasukhumā , tāya katāni kulālabhājanānipi silāmayāni viya daḷhāni .
Tasmā te upāsakā tāya mattikāya dīghaputhū
V3.93 iṭṭhakā kāretvā ṭhapetvā ṭhapetvā dvāravātapānakavāṭatulāyo sabbaṃ dabbasambhārena vinā tāhi iṭṭhakāhiyeva pāsādaṃ kāresuṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ iṭṭhakāmaye pāsāde ’’ ti .Rattindivan ti ekarattidivaṃ .
Bhagavato sāsanan ti ariyamaggappaṭivedhāvahaṃ satthu ovādaṃ .
Bahu vata me kataṃ assāti bahu vata mayā attahitaṃ pabbajitakiccaṃ kataṃ bhaveyya .
Tadantaran ti tattakaṃ velaṃ .
Ekapiṇḍapātan ti ekaṃ divasaṃ yāpanappahonakaṃ piṇḍapātaṃ .
Yāva anto paviṭṭhavāto bahi nikkhamati , bahi nikkhantavāto
M3.99 vā anto pavisatīti ekasseva pavesanikkhamo viya vuttaṃ , taṃ nāsikāvātabhāvasāmaññenāti daṭṭhabbaṃ .Paṭhamamaraṇassatisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Dutiyamaraṇassatisuttavaṇṇanā
20. Dasame nikkhanteti vītivatte .
Patigatāyāti paccāgatāya , sampattāyāti attho .
Tenāha ‘‘ paṭipannāyā ’’ ti .
So mamassa antarāyoti yathāvuttā na kevalaṃ kālakiriyāva , mama atidullabhaṃ khaṇaṃ labhitvā tassa satthusāsanamanasikārassa ceva jīvitassa ca saggamokkhānañca antarāyo assa , bhaveyyāti attho .
Tenāha ‘‘ tividho antarāyo ’’ tiādi .
Vipajjeyyāti vipattiṃ gaccheyya .
Satthakena viya aṅgapaccaṅgānaṃ kantanakārakā kāye sandhibandhanacchedakavātā satthakavātā .
Kattukamyatāchandoti niyyānāvaho kattukamyatākusalacchando .
Payogavīriyan ti bhāvanānuyogavīriyaṃ .
Na paṭivāti na paṭinivattatīti appaṭivānī , antarā vosānānāpajjanavīriyaṃ .
Tenāha ‘‘ anukkaṇṭhanā appaṭisaṅgharaṇā ’’ ti .
Dutiyamaraṇassatisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sāraṇīyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .