9. Vessantaracariyāvaṇṇanā

67. NavameM0.76 yā me ahosi janikāti ettha meti vessantarabhūtaṃ attānaṃ sandhāya satthā vadati .

Tenevāha –

‘‘ phussatī nāma khattiyā ’’ ti .

Tadā hissa mātā ‘‘ phussatī ’’ ti evaṃnāmikā khattiyānī ahosi .

Sā atītāsu jātīsūti sā tato anantarātītajātiyaṃ .

Ekatthe hi etaṃ bahuvacanaṃ .

Sakkassa mahesī piyā ahosīti sambandho .

Atha vā yā me ahosi janikā imasmiṃ carimattabhāve , sā atītāsu jātīsu phussatī nāma , tattha atītāya jātiyā khattiyā , yatthāhaṃ tassā kucchimhi vessantaroP0.75 hutvā nibbattiṃ , tato anantarātītāya sakkassa mahesī piyā ahosīti .

Tatrāyaṃ anupubbikathā –

Ito hi ekanavute kappe vipassī nāma satthā loke udapādi .

Tasmiṃ bandhumatīnagaraṃ upanissāya kheme migadāye viharante bandhumā rājā kenaci raññā pesitaṃ mahagghaṃ candanasāraṃ attanoV0.73 jeṭṭhadhītāya adāsi .

Sā tena sukhumaṃ candanacuṇṇaṃ kāretvā samuggaṃ pūretvā vihāraṃ gantvā satthu suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ pūjetvā sesacuṇṇāni gandhakuṭiyaṃ vikiritvā ‘‘ bhante , anāgate tumhādisassa buddhassa mātā bhaveyyan ’’ ti patthanaṃ akāsi .

Sā tato cutā tassā candanacuṇṇapūjāya phalena rattacandanaparipphositena viya sarīrena devesu ca manussesu ca saṃsarantī tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño aggamahesī hutvā nibbatti .

Athassā āyupariyosāne pubbanimittesu uppannesu sakko devarājā tassā parikkhīṇāyukataṃ ñatvā tassā anukampāya ‘‘ bhadde , phussati dasa te vare dammi , te gaṇhassū ’’ ti āha .

Tena vuttaṃ –

68.

‘‘ Tassā āyukkhayaṃ ñatvā , devindo etadabravi ;

‘ Dadāmi te dasa vare , vara bhadde yadicchasī ’’’ ti .

Tattha varāti varassu varaṃ gaṇha .

Bhadde , yadicchasīti , bhadde , phussati yaṃ icchasi yaṃ tava piyaṃ , taṃ dasahi koṭṭhāsehi ‘‘ varaṃ varassu paṭiggaṇhāhī ’’ ti vadati .

69. Punidamabravīti puna idaṃ sā attano cavanadhammataṃ ajānantī ‘‘ kiṃ nu me aparādhatthī ’’ tiādikaṃ abhāsi .

Sā hi pamattā hutvā attano āyukkhayaṃM0.77 ajānantī ayaṃ ‘‘ varaṃ gaṇhā ’’ ti vadanto ‘‘ katthaci mama uppajjanaṃ icchatī ’’ ti ñatvā evamāha .

Tattha aparādhatthīti aparādho atthi .

Kiṃ nu dessā ahaṃ tavāti kiṃ kāraṇaṃ ahaṃ tava dessā kujjhitabbā appiyā jātā .

Rammā cāvesi maṃ ṭhānāti ramaṇīyā imasmā ṭhānā cāvesi .

Vātova dharaṇīruhan ti yena balavā māluto viya rukkhaṃ ummūlento imamhā devalokā cāvetukāmosi kiṃ nu kāraṇanti taṃ pucchati .

70. Tassidan ti tassā idaṃ .

Na ceva te kataṃ pāpan ti na ceva tayā kiñci pāpaṃ kataṃ yena te aparādhoP0.76 siyā .

Na ca me tvaṃsi appiyāti mama tvaṃ na cāpi appiyā , yena dessā nāma mama appiyāti adhippāyo .

71. Idāni yena adhippāyena vare dātukāmo , taṃ dassento ‘‘ ettakaṃyeva te āyu , cavanakālo bhavissatī ’’ ti vatvā vare gaṇhāpento ‘‘ paṭiggaṇha mayā dinne , vare dasa varuttame ’’ ti āha .

Tattha varuttameti varesu uttame aggavare .

72. DinnavarātiV0.74 ‘‘ vare dassāmī ’’ ti paṭiññādānavasena dinnavarā .

Tuṭṭhahaṭṭhāti icchitalābhaparitosena tuṭṭhā ceva tassa ca sikhāppattidassanena hāsavasena haṭṭhā ca .

Pamoditāti balavapāmojjena pamuditā .

Mamaṃ abbhantaraṃ katvāti tesu varesu maṃ abbhantaraṃ karitvā .

Dasa vare varīti sā attano khīṇāyukabhāvaṃ ñatvā sakkena varadānatthaṃ katokāsā sakalajambudīpatalaṃ olokentī attano anucchavikaṃ sivirañño nivesanaṃ disvā tattha tassa aggamahesibhāvo nīlanettatā nīlabhamukatā phussatītināmaṃ guṇavisesayuttaputtapaṭilābho anunnatakucchibhāvo alambatthanatā apalitabhāvo sukhumacchavitā vajjhajanānaṃ mocanasamatthatā cāti ime dasa vare gaṇhi .

Iti sā dasa vare gahetvā tato cutā maddarañño aggamahesiyā kucchimhi nibbatti .

Jāyamānā ca sā candanacuṇṇaparipphositena viya sarīrena jātā .

Tenassā nāmaggahaṇadivase ‘‘ phussatī ’’ tveva nāmaṃ kariṃsu .

Sā mahantena parivārena vaḍḍhitvā soḷasavassakāle uttamarūpadharāM0.78 ahosi .

Atha naṃ jetuttaranagare sivimahārājā puttassa sañjayakumārassatthāya ānetvā setacchattaṃ ussāpetvā taṃ soḷasannaṃ itthisahassānaṃ jeṭṭhakaṃ katvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi .

Tena vuttaṃ –

73.

‘‘ Tato cutā sā phussatī , khattiye upapajjatha ;

Jetuttaramhi nagare , sañjayena samāgamī ’’ ti .

Sā sañjayarañño piyā ahosi manāpā .

Atha sakko āvajjento ‘‘ mayā phussatiyā dinnavaresu nava varā samiddhā ’’ ti disvā ‘‘ puttavaro na samiddho , tampissā samijjhāpessāmī ’’ ti cintetvā bodhisattaṃ tadā tāvatiṃsadevaloke khīṇāyukaṃ disvā tassa santikaṃ gantvā ‘‘ mārisa , tayā manussalokeP0.77 sivisañjayarañño aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhituṃ vaṭṭatī ’’ ti tassa ceva aññesañca cavanadhammānaṃ saṭṭhisahassānaṃ devaputtānaṃ paṭiññaṃ gahetvā sakaṭṭhānameva gato .

Mahāsattopi tato cavitvā tatthuppanno .

Sesā devaputtāpi saṭṭhisahassānaṃ amaccānaṃ gehesu nibbattiṃsu .

Mahāsatte kucchigate phussatidevī catūsu nagaradvāresu nagaramajjhe nivesanadvāreti cha dānasālāyo kāretvā devasikaṃ chasatasahassāni vissajjetvā dānaṃ dātuṃ dohaḷinī ahosi .

Rājā tassā dohaḷaṃ sutvā nemittake brāhmaṇe pakkosāpetvā pucchitvā ‘‘ mahārāja , deviyā kucchimhi dānābhirato uḷāro satto uppanno , dānena tittiṃ na pāpuṇissatī ’’ ti sutvā tuṭṭhamānaso vuttappakāraṃ dānaṃ paṭṭhapesi .

SamaṇabrāhmaṇajiṇṇāturakapaṇaddhikavanibbakayācakeV0.75 santappesi .

Bodhisattassa paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāya rañño āyassa pamāṇaṃ nāhosi .

Tassa puññānubhāvena sakalajambudīpe rājāno paṇṇākāraṃ pahiṇanti .

Tena vuttaṃ –

74.

‘‘ Yadāhaṃ phussatiyā kucchiṃ , okkanto piyamātuyā ;

Mama tejena me mātā , tadā dānaratā ahu .

75.

‘‘ AdhaneM0.79 āture jiṇṇe , yācake addhike jane ;

Samaṇe brāhmaṇe khīṇe , deti dānaṃ akiñcane ’’ ti ;

Tattha mama tejenāti mama dānajjhāsayānubhāvena .

Khīṇeti bhogādīhi parikkhīṇe pārijuññappatte .

Akiñcaneti apariggahe .

Sabbattha visaye bhummaṃ .

Adhanādayo hi dānadhammassa pavattiyā visayo .

Devī mahantena parihārena gabbhaṃ dhārentī dasamāse paripuṇṇe nagaraṃ daṭṭhukāmā hutvā rañño ārocesi .

Rājā devanagaraṃ viya nagaraṃ alaṅkārāpetvā deviṃ rathavaraṃ āropetvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ kāresi .

Tassā vessavīthiyā majjhappattakāle kammajavātā caliṃsu .

Amaccā rañño ārocesuṃ .

So vessavīthiyaṃyevassā sūtigharaṃ kāretvāP0.78 ārakkhaṃ gaṇhāpesi .

Sā tattha puttaṃ vijāyi .

Tenāha –

76.

‘‘ Dasamāse dhārayitvāna , karonte puraṃ padakkhiṇaṃ ;

Vessānaṃ vīthiyā majjhe , janesi phussatī mamaṃ .

77.‘‘ Na mayhaṃ mattikaṃ nāmaṃ , nāpi pettikasambhavaṃ .

Jātettha vessavīthiyaṃ , tasmā vessantaro ahū ’’ ti .

Tattha karonte puraṃ padakkhiṇan ti deviṃ gahetvā sañjayamahārāje nagaraṃ padakkhiṇaṃ kurumāne .

Vessānan ti vāṇijānaṃ .

Na mattikaṃ nāman ti na mātuāgataṃ mātāmahādīnaṃ nāmaṃ .

Pettikasambhavan ti pitu idanti pettikaṃV0.76 , sambhavati etasmāti sambhavo , taṃ pettikaṃ sambhavo etassāti pettikasambhavaṃ , nāmaṃ .

Mātāpitusambandhavasena na katanti dasseti .

Jātetthāti jāto ettha .

‘‘ Jātomhī ’’ tipi pāṭho .

Tasmā vessantaro ahūti yasmā tadā vessavīthiyaṃ jāto , tasmā vessantaro nāma ahosi , vessantaroti nāmaṃ akaṃsūti attho .

Mahāsatto mātu kucchito nikkhamanto visado hutvā akkhīni ummīletvāva nikkhami .

Nikkhantamatte eva mātu hatthaṃ pasāretvā ‘‘ amma , dānaṃ dassāmi , atthi kiñcī ’’ ti āha .

Athassa mātā ‘‘ tāta , yathājjhāsayaṃ dānaṃ dehī ’’ ti hatthasamīpe sahassatthavikaṃ ṭhapesi .

Bodhisatto hi ummaṅgajātakeM0.80 ( jā .2.22.590 ādayo ) imasmiṃ jātake pacchimattabhāveti tīsu ṭhānesu jātamattova kathesi .

Rājā mahāsattassa atidīghādidosavivajjitā madhurakhīrā catusaṭṭhidhātiyo upaṭṭhāpesi .

Tena saddhiṃ jātānaṃ saṭṭhiyā dārakasahassānampi dhātiyo dāpesi .

So saṭṭhidārakasahassehi saddhiṃ mahantena parivārena vaḍḍhati .

Tassa rājā satasahassagghanakaṃ kumārapiḷandhanaṃ kārāpetvā adāsi .

So catupañcavassikakāle taṃ omuñcitvā dhātīnaṃ datvā puna tāhi dīyamānaṃ na gaṇhāti .

TaṃP0.79 sutvā rājā ‘‘ mama puttena dinnaṃ sudinnan ’’ ti vatvā aparampi kāresi .

Tampi deti .

Dārakakāleyeva dhātīnaṃ navavāre piḷandhanaṃ adāsi .

Aṭṭhavassikakāle pana sayanapīṭhe nisinno cintesi –

‘‘ ahaṃ bāhirakadānaṃ demi , na taṃ maṃ paritoseti , ajjhattikadānaṃ dātukāmomhi .

Sace hi maṃ koci hadayaṃ yāceyya , hadayaṃ nīharitvā dadeyyaṃ .

Sace akkhīni yāceyya , akkhīni uppāṭetvā dadeyyaṃ .

Sace sakalasarīre maṃsaṃ rudhirampi vā yāceyya , sakalasarīrato maṃsaṃ chinditvā rudhirampi asinā vijjhitvā dadeyyaṃ .

Athāpi koci ‘ dāso me hohī ’ ti vadeyya , attānaṃ tassa sāvetvā dadeyyan ’’ ti .

Tassevaṃ sabhāvaṃ sarasaṃ cintentassa catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalā ayaṃ mahāpathavī udakapariyantaṃ katvā kampi .

Sinerupabbatarājā onamitvā jetuttaranagarābhimukho aṭṭhāsi .

Tena vuttaṃ –

78.

‘‘ Yadāhaṃ dārako homi , jātiyā aṭṭhavassiko ;

Tadā nisajja pāsāde , dānaṃ dātuṃ vicintayiṃ .

79.

‘‘ HadayaṃV0.77 dadeyyaṃ cakkhuṃ , maṃsampi rudhirampi ca ;

Dadeyyaṃ kāyaṃ sāvetvā , yadi koci yācaye mamaṃ .

80.

‘‘ Sabhāvaṃ cintayantassa , akampitamasaṇṭhitaṃ ;

Akampi tattha pathavī , sineruvanavaṭaṃsakā ’’ ti .

Tattha sāvetvāti ‘‘ ajja paṭṭhāya ahaṃ imassa dāso ’’ ti dāsabhāvaṃ sāvetvā .

Yadi koci yācaye maman ti koci maṃ yadi yāceyya .

Sabhāvaṃ cintayantassāti aviparītaṃ attano yathābhūtaṃ sabhāvaṃ atittimaṃM0.81 yathājjhāsayaṃ cintentassa mama , mayi cintenteti attho .

Akampitan ti kampitarahitaṃ .

Asaṇṭhitan ti saṅkocarahitaṃ .

Yena hi lobhādinā abodhisattānaṃ cakkhādidāne cittutrāsasaṅkhātaṃ kampitaṃ saṅkocasaṅkhātaṃ saṇṭhitañca siyā , tena vināti attho .

Akampīti acali .

Sineruvanavaṭaṃsakāti sinerumhi uṭṭhitanandanavanaphārusakavanamissakavanacittalatāvanādikappakataruvanaṃ sineruvanaṃ .

Atha vā sineru ca jambudīpādīsu ramaṇīyavanañca sineruvanaṃP0.80 , taṃ vanaṃ vaṭaṃsakaṃ etissāti sineruvanavaṭaṃsakā .

Evañca pathavikampane vattamāne madhuragambhīradevo gajjanto khaṇikavassaṃ vassi , vijjulatā nicchariṃsu , mahāsamuddo ubbhijji , sakko devarājā apphoṭesi , mahābrahmā sādhukāramadāsi , yāva brahmalokā ekakolāhalaṃ ahosi .

Mahāsatto soḷasavassakāleyeva sabbasippānaṃ nipphattiṃ pāpuṇi .

Tassa pitā rajjaṃ dātukāmo mātarā saddhiṃ mantetvā maddarājakulato mātuladhītaraṃ maddiṃ nāma rājakaññaṃ ānetvā soḷasannaṃ itthisahassānaṃ jeṭṭhakaṃ aggamahesiṃ katvā mahāsattaṃ rajje abhisiñci .

Mahāsatto rajje patiṭṭhitakālato paṭṭhāya devasikaṃ chasatasahassāni vissajjetvā mahādānaṃ pavattento anvaddhamāsaṃ dānaṃ oloketuṃ upasaṅkamati .

Aparabhāge maddidevī puttaṃ vijāyi .

Taṃ kañcanajālena sampaṭicchiṃsu , tenassa ‘‘ jālikumāro ’’ tveva nāmaṃ kariṃsu .

Tassa padasā gamanakāle sā dhītaraṃ vijāyi .

Taṃ kaṇhājinena sampaṭicchiṃsu , tenassā ‘‘ kaṇhājinā ’’ tveva nāmaṃ kariṃsu .

Tena vuttaṃ –

81.

‘‘ Anvaddhamāse pannarase , puṇṇamāse uposathe ;

Paccayaṃ nāgamāruyha , dānaṃ dātuṃ upāgamin ’’ ti .

Tattha anvaddhamāseti anuaddhamāse , addhamāse addhamāseti attho .

Puṇṇamāseti puṇṇamāsiyaṃ , māsaparipūriyāV0.78 candaparipūriyā ca samannāgate pannarase dānaṃ dātuṃ upāgaminti sambandho .

Tatrāyaṃ yojanā – paccayaṃ nāgamāruyha addhamāse addhamāse dānaṃ dātuṃ dānasālaṃ upāgamiṃ , evaṃ upagacchanto ca yadā ekasmiṃ pannarase puṇṇamāsiuposathe dānaṃ dātuṃ upāgamiṃ , tadā kaliṅgaraṭṭhavisayā brāhmaṇā upagañchuM0.82 man ti tattha paccayaṃ nāgan ti paccayanāmakaṃ maṅgalahatthiṃ .

Bodhisattassa hi jātadivase ekā ākāsacārinī kareṇukā abhimaṅgalasammataṃ sabbasetahatthipotakaṃ ānetvā maṅgalahatthiṭṭhāne ṭhapetvā pakkāmi .

Tassa mahāsattaṃP0.81 paccayaṃ katvā laddhattā ‘‘ paccayo ’’ tveva nāmaṃ kariṃsu .

Taṃ paccayanāmakaṃ opavayhaṃ hatthināgaṃ āruyha dānaṃ dātuṃ upāgaminti .

Tena vuttaṃ –

82.

‘‘ Kaliṅgaraṭṭhavisayā , brāhmaṇā upagañchu maṃ ;

Ayācuṃ maṃ hatthināgaṃ , dhaññaṃ maṅgalasammataṃ .

83.

‘‘ Avuṭṭhiko janapado , dubbhikkho chātako mahā ;

Dadāhi pavaraṃ nāgaṃ , sabbasetaṃ gajuttaman ’’ ti .

Tattha ‘‘ kaliṅgaraṭṭhavisayā ’’ tiādigāthā heṭṭhā kururājacaritepi ( cariyā .1.21-22) āgatā eva , tasmā tāsaṃ attho kathāmaggo ca tattha vuttanayeneva veditabbo .

Idha pana maṅgalahatthino setattā ‘‘ sabbasetaṃ gajuttaman ’’ ti vuttaṃ .

Bodhisatto hatthikkhandhavaragato –

84.

‘‘ Dadāmi na vikampāmi , yaṃ maṃ yācanti brāhmaṇā ;

Santaṃ nappaṭigūhāmi , dāne me ramate mano ’’ ti .

–

Attano dānābhiratiṃ pavedento –

85.

‘‘ Na me yācakamanuppatte , paṭikkhepo anucchavo ;

Mā me bhijji samādānaṃ , dassāmi vipulaṃ gajan ’’ ti .( cariyā .1.23)–

Paṭijānitvā hatthikkhandhato oruyha analaṅkataṭṭhānaṃ olokanatthaṃ anupariyāyitvā analaṅkataṭṭhānaṃ adisvā kusumamissagandhodakabharitaṃ suvaṇṇabhiṅgāraṃ gahetvā ‘‘ bhonto ito ethā ’’ tiV0.79 alaṅkatarajatadāmasadisaṃ hatthisoṇḍaṃ tesaṃ hatthe ṭhapetvā udakaṃ pātetvā alaṅkatavāraṇaṃ adāsi .

Tena vuttaṃ –

86.

‘‘ Nāgaṃ gahetvā soṇḍāya , bhiṅgāre ratanāmaye ;

Jalaṃ hatthe ākiritvā , brāhmaṇānaṃ adaṃ gajan ’’ ti .( cariyā .1.24);

TatthaM0.83 santan ti vijjamānaṃ deyyadhammaṃ .

Nappaṭigūhāmīti na paṭicchādemi .

Yo hi attano santakaṃ ‘‘ mayhameva hotū ’’ ti cinteti , yācito vā paṭikkhipati , so yācakānaṃ abhimukhe ṭhitampi atthato paṭicchādeti nāma .

Mahāsatto pana attano sīsaṃ ādiṃ katvā ajjhattikadānaṃ dātukāmova , kathaṃ bāhiraṃ paṭikkhipati , tasmā āha ‘‘ santaṃ nappaṭigūhāmī ’’ ti .

Tenevāha ‘‘ dāne me ramate mano ’’ ti .

Sesaṃ heṭṭhā vuttatthameva .

Tassa pana hatthino catūsu pādesu alaṅkārā cattāri satasahassāniP0.82 agghanti , ubhosu passesu alaṅkārā dve satasahassāni , heṭṭhā udare kambalaṃ satasahassaṃ , piṭṭhiyaṃ muttājālaṃ maṇijālaṃ kañcanajālanti tīṇi jālāni tīṇi satasahassāni , ubho kaṇṇālaṅkārā dve satasahassāni , piṭṭhiyaṃ atthatakambalaṃ satasahassaṃ , kumbhālaṅkāro satasahassaṃ , tayo vaṭaṃsakā tīṇi satasahassāni , kaṇṇacūḷālaṅkāro satasahassaṃ , dvinnaṃ dantānaṃ alaṅkārā dve satasahassāni , soṇḍāya sovatthikālaṅkāro satasahassaṃ , naṅguṭṭhālaṅkāro satasahassaṃ , ārohaṇanisseṇi satasahassaṃ , bhuñjanakaṭāhaṃ satasahassaṃ , ṭhapetvā anagghabhaṇḍaṃ idaṃ tāva ettakaṃ catuvīsati satasahassāni agghati .

Chattapiṇḍiyaṃ pana maṇi , cūḷāmaṇi , muttāhāre maṇi , aṅkuse maṇi , hatthikaṇṭhaveṭhanamuttāhāre maṇi , hatthikumbhe maṇīti imāni cha anagghāni , hatthīpi anaggho evāti hatthinā saddhiṃ satta anagghāni , tāni sabbāni brāhmaṇānaṃ adāsi .

Tathā hatthino paricārakāni pañca kulasatāni hatthimeṇḍahatthigopakehi saddhiṃ adāsi .

Saha dānena panassa heṭṭhā vuttanayeneva bhūmikampādayo ahesuṃ .

Tena vuttaṃ –

87.

‘‘ Punāparaṃ dadantassa , sabbasetaṃ gajuttamaṃ ;

Tadāpi pathavī kampi , sineruvanavaṭaṃsakā ’’ ti .

Jātakepi ( jā .2.22.1673) vuttaṃ –

‘‘ TadāsiV0.80 yaṃ bhiṃsanakaṃ , tadāsi lomahaṃsanaṃ ;

Hatthināge padinnamhi , medanī sampakampathā ’’ ti .

88. TassaM0.84 nāgassa dānenāti chahi anagghehi saddhiṃ catuvīsatisatasahassagghanikaalaṅkārabhaṇḍasahitassa tassa maṅgalahatthissa pariccāgena .

Sivayoti sivirājakumārā ceva siviraṭṭhavāsino ca .

‘‘ Sivayo ’’ ti ca desanāsīsametaṃ .

Tattha hi amaccā pārisajjā brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā nāgarā sakalaraṭṭhavāsino ca sañjayamahārājaṃ phussatideviṃ maddideviñca ṭhapetvā sabbe eva .

Kuddhāti devatāvattanena bodhisattassa kuddhā .

Samāgatāti sannipatitā .

TeP0.83 kira brāhmaṇā hatthiṃ labhitvā taṃ abhiruhitvā mahādvārena pavisitvā nagaramajjhena pāyiṃsu .

Mahājanena ca ‘‘ ambho brāhmaṇā , amhākaṃ hatthī kuto abhiruḷho ’’ ti vutte ‘‘ vessantaramahārājena no hatthī dinno , ke tumhe ’’ ti hatthavikārādīhi ghaṭṭentā agamaṃsu .

Atha amacce ādiṃ katvā mahājanā rājadvāre sannipatitvā ‘‘ raññā nāma brāhmaṇānaṃ dhanaṃ vā dhaññaṃ vā khettaṃ vā vatthu vā dāsidāsaparicārikā vā dātabbā siyā , kathañhi nāmāyaṃ vessantaramahārājā rājārahaṃ maṅgalahatthiṃ dassati , na idāni evaṃ rajjaṃ vināsetuṃ dassāmā ’’ ti ujjhāyitvā sañjayamahārājassa tamatthaṃ ārocetvā tena anunīyamānā ananuyantā agamaṃsu .

Kevalaṃ pana –

‘‘ Mā naṃ daṇḍena satthena , na hi so bandhanāraho ;

Pabbājehi ca naṃ raṭṭhā , vaṅke vasatu pabbate ’’ ti .( jā .2.22.1687)–

Vadiṃsu .

Tena vuttaṃ –

‘‘ Pabbājesuṃ sakā raṭṭhā , vaṅkaṃ gacchatu pabbatan ’’ ti .

Tattha pabbājesun ti rajjato bahi vāsatthāya ussukkamakaṃsu ;

–

Rājāpi ‘‘ mahā kho ayaṃ paṭipakkho , handa mama putto katipāhaṃ rajjato bahi vasatū ’’ ti cintetvā –

‘‘ EsoV0.81 ce sivīnaṃ chando , chandaṃ nappanudāmase ;

Imaṃ so vasatu rattiṃ , kāme ca paribhuñjatu .

‘‘ Tato ratyā vivasāne , sūriyuggamanaṃ pati ;

Samaggā sivayo hutvā , raṭṭhā pabbājayantu nan ’’ ti .( jā .2.22.1688-1689)–

VatvāM0.85 puttassa santike kattāraṃ pesesi ‘‘ imaṃ pavattiṃ mama puttassa ārocehī ’’ ti .

So tathā akāsi .

Mahāsattopi taṃ sutvā –

‘‘ Kismiṃ me sivayo kuddhā , nāhaṃ passāmi dukkaṭaṃ ;

Taṃ me katte viyācikkha , kasmā pabbājayanti man ’’ ti .( jā .2.22.1701)–

Kāraṇaṃ pucchi .

Tena ‘‘ tumhākaṃ hatthidānenā ’’ ti vutte somanassappatto hutvā –

‘‘ Hadayaṃ cakkhumpahaṃ dajjaṃ , kiṃ me bāhirakaṃ dhanaṃ ;

Hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā , muttā veḷuriyā maṇi .

‘‘ DakkhiṇaṃP0.84 vāpahaṃ bāhuṃ , disvā yācakamāgate ;

Dadeyyaṃ na vikampeyyaṃ , dāne me ramate mano .

‘‘ Kāmaṃ maṃ sivayo sabbe , pabbājentu hanantu vā ;

Neva dānā viramissaṃ , kāmaṃ chindantu sattadhā ’’ ti .( jā .2.22.1703-1705)–

Vatvā ‘‘ nāgarā me ekadivasaṃ dānaṃ dātuṃ okāsaṃ dentu , sve dānaṃ datvā tatiyadivase gamissāmī ’’ ti vatvā kattāraṃ tesaṃ santike pesetvā ‘‘ ahaṃ sve sattasatakaṃ nāma mahādānaṃ dassāmiV0.82 , sattahatthisatāni sattaassasatāni sattarathasatāni sattaitthisatāni sattadāsasatāni sattadāsisatāni sattadhenusatāni paṭiyādehi , nānappakārañca annapānādiṃ sabbaṃ dātabbayuttakaṃ upaṭṭhapehī ’’ ti sabbakammikaṃ amaccaṃ āṇāpetvā ekakova maddideviyā vasanaṭṭhānaṃ gantvā ‘‘ bhadde maddi , anugāmikanidhiṃ nidahamānā , sīlavantesu dadeyyāsī ’’ ti tampi dāne niyojetvā tassā attano gamanakāraṇaṃ ācikkhitvā ‘‘ ahaṃ vanaṃ vasanatthāya gamissāmi , tvaṃ idheva anukkaṇṭhitā vasāhī ’’ ti āha .

Sā ‘‘ nāhaṃ , mahārāja , tumhehi vinā ekadivasampi vasissāmī ’’ ti āha .

Dutiyadivase sattasatakaṃ mahādānaṃ pavattesi .

Tassa sattasatakaṃ dānaṃ dentasseva sāyaṃ ahosi .

Alaṅkatarathena mātāpitūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā ‘‘ ahaṃ sve gamissāmī ’’ ti te āpucchitvā akāmakānaṃ tesaṃ assumukhānaṃ rodantānaṃyeva vanditvā padakkhiṇaṃ katvā tato nikkhamitvāM0.86 taṃ divasaṃ attano nivesane vasitvā punadivase ‘‘ gamissāmī ’’ ti pāsādato otari .

Maddidevī sassusasurehi nānānayehi yācitvā nivattiyamānāpi tesaṃ vacanaṃ anādiyitvā te vanditvā padakkhiṇaṃ katvā sesitthiyo apaloketvā dve putte ādāya vessantarassa paṭhamataraṃ gantvā rathe aṭṭhāsi .

Mahāpuriso rathaṃ abhiruhitvā rathe ṭhito mahājanaṃ āpucchitvā ‘‘ appamattā dānādīni puññāni karothā ’’ ti ovādamassa datvā nagarato nikkhami .

Bodhisattassa mātā ‘‘ putto me dānavittako dānaṃ detū ’’ ti ābharaṇehi saddhiṃ sattaratanapūrāni sakaṭāni ubhosu passesu pesesi .

Sopi attano kāyāruḷhameva ābharaṇabhaṇḍaṃ sampattayācakānaṃP0.85 aṭṭhārasa vāre datvā sesaṃ sabbamadāsi .

Nagarā nikkhamitvāva nivattitvā oloketukāmo ahosi .

Athassa puññānubhāvena rathappamāṇe ṭhāne mahāpathavī bhijjitvā parivattitvā rathaṃ nagarābhimukhaṃ akāsi .

So mātāpitūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ olokesi .

Tena kāruññena pathavikampo ahosi .

Tena vuttaṃ ‘‘ tesaṃ nicchubhamānānan ’’ tiādi .

89-90.

Tattha nicchubhamānānan ti tesu sivīsu nikkaḍḍhantesu , pabbājentesūti attho .

Tesaṃ vā nikkhamantānaṃ .

Mahādānaṃ pavattetun ti sattasatakamahādānaṃ dātuṃ .

Āyācissan ti yāciṃ .

Sāvayitvāti ghosāpetvā .

Kaṇṇabherin ti yugalamahābheriṃ .

Dadāmahan ti dadāmi ahaṃ .

91. Athetthāti athevaṃ dāne dīyamāne etasmiṃ dānagge .

Tumūloti ekakolāhalībhūto .

BheravotiV0.83 bhayāvaho .

Mahāsattañhi ṭhapetvā aññesaṃ so bhayaṃ janeti , tassa bhayajananākāraṃ dassetuṃ .

‘‘ Dāneniman ’’ tiādi vuttaṃ .

Imaṃ vessantaramahārājānaṃ dānena hetunā sivayo raṭṭhato nīharanti pabbājenti , tathāpi puna ca evarūpaṃ dānaṃ deti ayanti .

92-94.

Idāni taṃ dānaṃ dassetuṃ ‘‘ hatthin ’’ ti gāthamāha .

Tattha gavan ti dhenuṃ .

Catuvāhiṃ rathaṃ datvāti vahantīti vāhino , assā , caturo ājaññasindhaveM0.87 rathañca brāhmaṇānaṃ datvāti attho .

Mahāsatto hi tathā nagarato nikkhamanto sahajāte saṭṭhisahasse amacce sesajanañca assupuṇṇamukhaṃ anubaddhantaṃ nivattetvā rathaṃ pājento maddiṃ āha –

‘‘ sace , bhadde , pacchato yācakā āgacchanti , upadhāreyyāsī ’’ ti .

Sā olokentī nisīdi .

Athassa sattasatakamahādānaṃ gamanakāle katadānañca sampāpuṇituṃ asakkontā cattāro brāhmaṇā āgantvā ‘‘ vessantaro kuhin ’’ ti pucchitvā ‘‘ dānaṃ datvā rathena gato ’’ ti vutte ‘‘ asse yācissāmā ’’ ti anubandhiṃsu .

Maddī te āgacchante disvā ‘‘ yācakā , devā ’’ ti ārocesi .

Mahāsatto rathaṃ ṭhapesi .

Te āgantvā asse yāciṃsu .

Mahāsatto asse adāsi .

Te te gahetvā gatā .

AssesuP0.86 pana dinnesu rathadhuraṃ ākāseyeva aṭṭhāsi .

Atha cattāro devaputtā rohitamigavaṇṇenāgantvā rathadhuraṃ sampaṭicchitvā agamaṃsu .

Mahāsatto tesaṃ devaputtabhāvaṃ ñatvā –

‘‘ Iṅgha maddi nisāmehi , cittarūpaṃva dissati ;

Migarohiccavaṇṇena , dakkhiṇassā vahanti man ’’ ti .( jā .2.22.1864)–

Maddiyā āha .

Tattha cittarūpaṃvāti acchariyarūpaṃ viya .

Dakkhiṇassāti susikkhitaassā viya maṃ vahanti .

Atha naṃ evaṃ gacchantaṃ aparo brāhmaṇo āgantvā rathaṃ yāci .

Mahāsatto puttadāraṃ otāretvā rathaṃ adāsi .

Rathe pana dinne devaputtā antaradhāyiṃsu .

Tato paṭṭhāya pana sabbepi pattikāva ahesuṃ .

Atha mahāsatto ‘‘ maddi , tvaṃ kaṇhājinaṃ gaṇhāhi , ahaṃ jālikumāraṃ gaṇhāmī ’’ ti ubhopi dve dārake aṅkenādāya aññamaññaṃ piyasallāpā paṭipathaṃ āgacchante manusse vaṅkapabbatassa maggaṃ pucchantā sayameva onatesu phalarukkhesu phalāni dārakānaṃ dadantā atthakāmāhiV0.84 devatāhi maggassa saṅkhipitattā tadaheva cetaraṭṭhaṃ sampāpuṇiṃsu .

Tena vuttaṃ ‘‘ catuvāhiṃ rathaṃ datvā ’’ tiādi .

Tattha ṭhatvā cātummahāpatheti attano gamanamaggena passato āgatena tena brāhmaṇena āgatamaggena ca vinivijjhitvā gataṭṭhānattā catukkasaṅkhāteM0.88 catumahāpathe ṭhatvā tassa brāhmaṇassa rathaṃ datvā .

Ekākiyoti amaccasevakādisahāyābhāvena ekako .

Tenevāha ‘‘ adutiyo ’’ ti .

Maddideviṃ idamabravīti maddideviṃ idaṃ abhāsi .

96-99.

Padumaṃ puṇḍarīkaṃvāti padumaṃ viya , puṇḍarīkaṃ viya ca .

Kaṇhājinaggahīti kaṇhājinaṃ aggahesi .

Abhijātāti jātisampannā .

Visamaṃ saman ti visamaṃ samañca bhūmippadesaṃ .

Entīti āgacchanti .

Anumagge paṭippatheti anumagge vā paṭipathe vāti vā -saddassa lopo daṭṭhabbo .

Karuṇan ti bhāvanapuṃsakaniddeso , karuṇāyitattanti attho .

Dukkhaṃ te paṭivedentīti ime evaṃ sukhumālā padasā gacchanti , dūreva ito vaṅkapabbatoti te tadā amhesu kāruññavasena attanā dukkhaṃ paṭilabhanti , tathā attanoP0.87 uppannadukkhaṃ paṭivedenti vāti attho .

100-1.

Pavaneti mahāvane .

Phalineti phalavante .

Ubbiddhāti uddhaṃ uggatā uccā .

Upagacchanti dāraketi yathā phalāni dārakānaṃ hatthūpagayhakāni honti , evaṃ rukkhā sayameva sākhāhi onamitvā dārake upenti .

102. Acchariyan ti accharāyoggaṃ , accharaṃ paharituṃ yuttaṃ .

Abhūtapubbaṃ bhūtanti abbhutaṃ .

Lomānaṃ haṃsanasamatthatāya lomahaṃsanaṃ .

Sāhukāran ti sādhukāraṃ , ayameva vā pāṭho .

Itthiratanabhāvena sabbehi aṅgehi avayavehi sobhatīti sabbaṅgasobhanā .

103-4.

Accheraṃ vatāti acchariyaṃ vata .

Vessantarassa tejenāti vessantarassa puññānubhāvena .

Saṅkhipiṃsu pathaṃ yakkhāti devatā mahāsattassa puññatejena coditā taṃ maggaṃ parikkhayaṃ pāpesuṃ , appakaṃ akaṃsu , taṃ pana dārakesu karuṇāya kataṃ viya katvā vuttaṃ ‘‘ anukampāya dārake ’’ ti .

Jetuttaranagarato hi suvaṇṇagiritālo nāma pabbato pañca yojanāni , tato kontimārā nāma nadī pañca yojanāni , tato mārañjanāgiri nāma pabbato pañca yojanāni , tato daṇḍabrāhmaṇagāmo nāma pañca yojanāni , tato mātulanagaraṃ dasaV0.85 yojanāni , iti taṃ raṭṭhaṃ jetuttaranagarato tiṃsa yojanāni hoti .

DevatāM0.89 bodhisattassa puññatejena coditā maggaṃ parikkhayaṃ pāpesuṃ .

Taṃ sabbaṃ ekāheneva atikkamiṃsu .

Tena vuttaṃ ‘‘ nikkhantadivaseneva , cetaraṭṭhamupāgamun ’’ ti .

Evaṃ mahāsatto sāyanhasamayaṃ cetaraṭṭhe mātulanagaraṃ patvā tassa nagarassa dvārasamīpe sālāyaṃ nisīdi .

Athassa maddidevī pādesu rajaṃ puñchitvā pāde sambāhitvā ‘‘ vessantarassa āgatabhāvaṃ jānāpessāmī ’’ ti sālato nikkhamitvā tassa cakkhupathe sāladvāre aṭṭhāsi .

Nagaraṃ pavisantiyo ca nikkhamantiyo ca itthiyo taṃ disvā parivāresuṃ .

Mahājano tañca vessantarañca putte cassa tathā āgate disvā rājūnaṃ ācikkhi .

Saṭṭhisahassā rājāno rodantā paridevantā tassa santikaṃ āgantvā maggaparissamaṃ vinodetvāP0.88 tathā āgamanakāraṇaṃ pucchiṃsu .

Mahāsatto hatthidānaṃ ādiṃ katvā sabbaṃ kathesi .

Taṃ sutvā te attano rajjena nimantayiṃsu .

Mahāpuriso ‘‘ mayā tumhākaṃ rajjaṃ paṭiggahitameva hotu , rājā pana maṃ raṭṭhā pabbājeti , tasmā vaṅkapabbatameva gamissāmī ’’ ti vatvā tehi nānappakāraṃ tattha vāsaṃ yāciyamānopi taṃ analaṅkaritvā tehi gahitārakkho taṃ rattiṃ sālāyameva vasitvā punadivase pātova nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā tehi parivuto nikkhamitvā pannarasayojanamaggaṃ gantvā vanadvāre ṭhatvā te nivattetvā purato pannarasayojanamaggaṃ tehi ācikkhitaniyāmeneva agamāsi .

Tena vuttaṃ –

105.

‘‘ Saṭṭhirājasahassāni , tadā vasanti mātule ;

Sabbe pañjalikā hutvā , rodamānā upāgamuṃ .

106.

‘‘ Tattha vattetvā sallāpaṃ , cetehi cetaputtehi ;

Te tato nikkhamitvāna , vaṅkaṃ agamu pabbatan ’’ ti .

Tattha tattha vattetvā sallāpan ti tattha tehi rājūhi samāgamehi saddhiṃ paṭisammodamānā kathaṃ pavattetvā .

Cetaputtehīti cetarājaputtehi .

Te tato nikkhamitvānāti te rājāno tato vanadvāraṭṭhāne nivattetvā .

Vaṅkaṃ agamu pabbatan ti amhe cattāro janā vaṅkapabbataṃ uddissa agamamhā .

AthaM0.90 mahāsatto tehi ācikkhitamaggena gacchanto gandhamādanapabbataṃ patvā taṃ divasaṃ tatthaV0.86 vasitvā tato uttaradisābhimukho vepullapabbatapādena gantvā ketumatīnadītīre nisīditvā vanacarakena dinnaṃ madhumaṃsaṃ khāditvā tassa suvaṇṇasūciṃ datvā nhatvā pivitvā paṭippassaddhadaratho nadiṃ uttaritvā sānupabbatasikhare ṭhitassa nigrodhassa mūle thokaṃ nisīditvā uṭṭhāya gacchanto nālikapabbataṃ pariharanto mucalindasaraṃ gantvā saratīrena pubbuttarakaṇṇaṃ patvā ekapadikamaggeneva vanaghaṭaṃ pavisitvā taṃ atikkamma girividuggānaṃ nadīpabhavānaṃ purato caturassapokkharaṇiṃ pāpuṇi .

107. TasmiṃP0.89 khaṇe sakko āvajjento ‘‘ mahāsatto himavantaṃ paviṭṭho , vasanaṭṭhānaṃ laddhuṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā vissakammaṃ pesesi –

‘‘ gaccha vaṅkapabbatakucchimhi ramaṇīye ṭhāne assamapadaṃ māpehī ’’ ti .

So tattha dve paṇṇasālāyo dve caṅkame dve ca rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni māpetvā tesu tesu ṭhānesu nānāpupphavicitte rukkhe phalite rukkhe pupphagacche kadalivanādīni ca dassetvā sabbe pabbajitaparikkhāre paṭiyādetvā ‘‘ yekeci pabbajitukāmā , te gaṇhantū ’’ ti akkharāni likhitvā amanusse ca bheravasadde migapakkhino ca paṭikkamāpetvā sakaṭṭhānameva gato .

Mahāsatto ekapadikamaggaṃ disvā ‘‘ pabbajitānaṃ vasanaṭṭhānaṃ bhavissatī ’’ ti maddiñca putte ca tattheva ṭhapetvā assamapadaṃ pavisitvā akkharāni oloketvā ‘‘ sakkena dinnosmī ’’ ti paṇṇasāladvāraṃ vivaritvā paviṭṭho khaggañca dhanuñca apanetvā sāṭake omuñcitvā isivesaṃ gahetvā kattaradaṇḍaṃ ādāya nikkhamitvā paccekabuddhasadisena upasamena dārakānaṃ santikaṃ agamāsi .

Maddidevīpi mahāsattaṃ disvā pādesu patitvā roditvā teneva saddhiṃ assamaṃ pavisitvā attano paṇṇasālaṃ gantvā isivesaṃ gaṇhi .

Pacchā puttepi tāpasakumārake kariṃsu .

Bodhisatto maddiṃ varaṃ yāci ‘‘ mayaṃ ito paṭṭhāya pabbajitā nāma , itthī ca nāma brahmacariyassa malaṃ , mā dāni akāle mama santikaṃ āgacchā ’’ ti .

Sā ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā mahāsattampi varaṃ yāci ‘‘ deva , tumhe putte gahetvā idheva hotha , ahaṃ phalāphalaṃ āharissāmī ’’ ti .

Sā tato paṭṭhāya araññato phalāphalāni āharitvā tayo jane paṭijaggi .

Iti cattāro khattiyā vaṅkapabbatakucchiyaṃ sattamāsamattaṃ vasiṃsu .

Tena vuttaṃ ‘‘ āmantayitvā devindo , vissakammaṃ mahiddhikan ’’ tiādi .

TatthaM0.91 āmantayitvāti pakkosāpetvā .

Mahiddhikan ti mahatiyā deviddhiyā samannāgataṃ .

Assamaṃ sukatan ti assamapadaṃ sukataṃ katvā .

Rammaṃ vessantarassa vasanānucchavikaṃ paṇṇasālaṃ .

Sumāpayāti suṭṭhu māpaya .

Āṇāpesīti vacanaseso .

Sumāpayīti sammā māpesi .

111. AsuññotiV0.87 yathā so assamo asuñño hoti , evaṃ tassa asuññabhāvakaraṇenaP0.90 asuñño homi .

‘‘ Asuññe ’’ ti vā pāṭho , mama vasaneneva asuññe assame dārake anurakkhanto vasāmi tattha tiṭṭhāmi .

Bodhisattassa mettānubhāvena samantā tiyojane sabbe tiracchānāpi mettaṃ paṭilabhiṃsu .

Evaṃ tesu tattha vasantesu kaliṅgaraṭṭhavāsī jūjako nāma brāhmaṇo amittatāpanāya nāma bhariyāya ‘‘ nāhaṃ te niccaṃ dhaññakoṭṭanaudakāharaṇayāgubhattapacanādīni kātuṃ sakkomi , paricārakaṃ me dāsaṃ vā dāsiṃ vā ānehī ’’ ti vutte ‘‘ kutohaṃ te bhoti duggato dāsaṃ vā dāsiṃ vā labhissāmī ’’ ti vatvā tāya ‘‘ esa vessantaro rājā vaṅkapabbate vasati .

Tassa putte mayhaṃ paricārake yācitvā ānehī ’’ ti vutte kilesavasena tassā paṭibaddhacittatāya tassā vacanaṃ atikkamituṃ asakkonto pātheyyaṃ paṭiyādāpetvā anukkamena jetuttaranagaraṃ patvā ‘‘ kuhiṃ vessantaramahārājā ’’ ti pucchi .

Mahājano ‘‘ imesaṃ yācakānaṃ atidānena amhākaṃ rājā raṭṭhā pabbājito , evaṃ amhākaṃ rājānaṃ nāsetvā punapi idheva āgacchatī ’’ ti leḍḍudaṇḍādihattho upakkosanto brāhmaṇaṃ anubandhi .

So devatāviggahito hutvā tato nikkhamitvā vaṅkapabbatagāmimaggaṃ abhiruḷho anukkamena vanadvāraṃ patvā mahāvanaṃ ajjhogāhetvā maggamūḷho hutvā vicaranto tehi rājūhi bodhisattassa ārakkhaṇatthāya ṭhapitena cetaputtena samāgañchi .

Tena ‘‘ kahaṃ , bho brāhmaṇa , gacchasī ’’ ti puṭṭho ‘‘ vessantaramahārājassa santikan ’’ ti vutte ‘‘ addhā ayaṃ brāhmaṇo tassa putte vā deviṃ vā yācituṃ gacchatī ’’ ti cintetvā ‘‘ mā kho , tvaṃ brāhmaṇa , tattha gañchi , sace gacchasi , ettheva te sīsaṃ chinditvā mayhaṃ sunakhānaṃ ghāsaṃ karissāmī ’’ ti tena santajjito maraṇabhayabhīto ‘‘ ahamassa pitarā pesito dūto ,‘ taṃ ānessāmī ’ ti āgato ’’ ti musāvādaṃ abhāsi .

Taṃ sutvā cetaputto tuṭṭhahaṭṭho brāhmaṇassaM0.92 sakkārasammānaṃ katvā vaṅkapabbatagāmimaggaṃ ācikkhi .

So tato paraṃ gacchanto antarāmagge accutena nāma tāpasena saddhiṃ samāgantvā tampi maggaṃ pucchitvā tenāpi magge ācikkhite tena ācikkhitasaññāya maggaṃ gacchanto anukkamena bodhisattassa assamapadaṭṭhānasamīpaṃ gantvā maddideviyā phalāphalatthaṃP0.91 gatakāle bodhisattaṃ upasaṅkamitvā ubho dārake yāci .

Tena vuttaṃ –

112.

‘‘ Pavane vasamānassa , addhiko maṃ upāgami ;

Ayāci puttake mayhaṃ , jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho ’’ ti .

EvaṃV0.88 brāhmaṇena dārakesu yācitesu mahāsatto ‘‘ cirassaṃ vata me yācako adhigato , ajjāhaṃ anavasesato dānapāramiṃ pūressāmī ’’ ti adhippāyena somanassajāto pasāritahatthe sahassatthavikaṃ ṭhapento viya brāhmaṇassa cittaṃ paritosento sakalañca taṃ pabbatakucchiṃ unnādento ‘‘ dadāmi tava mayhaṃ puttake , api ca maddidevī pana pātova phalāphalatthāya vanaṃ gantvā sāyaṃ āgamissati , tāya āgatāya te puttake dassetvā tvañca mūlaphalāphalaṃ khāditvā ekarattiṃ vasitvā vigataparissamo pātova gamissasī ’’ ti āha .

Brāhmaṇo ‘‘ kāmañcesa uḷārajjhāsayatāya puttake dadāti , mātā pana vacchagiddhā āgantvā dānassa antarāyampi kareyya , yaṃnūnāhaṃ imaṃ nippīḷetvā dārake gahetvā ajjeva gaccheyyan ’’ ti cintetvā ‘‘ puttā ce te mayhaṃ dinnā , kiṃ dāni mātaraṃ dassetvā pesitehi , dārake gahetvā ajjeva gamissāmī ’’ ti āha .

‘‘ Sace , tvaṃ brāhmaṇa , rājaputtiṃ mātaraṃ daṭṭhuṃ na icchasi , ime dārake gahetvā jetuttaranagaraṃ gaccha , tattha sañjayamahārājā dārake gahetvā mahantaṃ te dhanaṃ dassati , tena dāsadāsiyo gaṇhissasi , sukhañca jīvissasi , aññathā ime sukhumālā rājadārakā , kiṃ te veyyāvaccaṃ karissantī ’’ ti āha .

Brāhmaṇo ‘‘ evampi mayā na sakkā kātuṃ , rājadaṇḍato bhāyāmi , mayhameva gāmaṃ nessāmī ’’ ti āha .

Imaṃ tesaṃ kathāsallāpaṃ sutvā dārakā ‘‘ pitā no kho amhe brāhmaṇassa dātukāmo ’’ ti pakkamitvā pokkharaṇiṃ gantvā paduminigacche nilīyiṃsu .

Brāhmaṇo te adisvāva ‘‘ tvaṃM0.93 ‘ dārake dadāmī ’ ti vatvā te apakkamāpesi , eso te sādhubhāvo ’’ ti āha .

Atha mahāsatto sahasāva uṭṭhahitvā dārake gavesanto paduminigacche nilīne disvā ‘‘ etha , tātā , mā mayhaṃ dānapāramiyā antarāyaṃ akattha , mama dānajjhāsayaṃ matthakaṃ pāpetha , ayañca brāhmaṇo tumhe gahetvā tumhākaṃ ayyakassa sañjayamahārājassa santikaṃ gamissatiP0.92 , tāta jāli , tvaṃ bhujisso hotukāmo brāhmaṇassa nikkhasahassaṃ datvā bhujisso bhaveyyāsi , kaṇhājine tvaṃ dāsasataṃ dāsisataṃ hatthisataṃ assasataṃ usabhasataṃ nikkhasatanti sabbasataṃ datvā bhujissā bhaveyyāsī ’’ ti kumāre agghāpetvā samassāsetvā gahetvā assamapadaṃ gantvā kamaṇḍalunā udakaṃ gahetvā sabbaññutaññāṇassa paccayaṃ katvā brāhmaṇassa hatthe udakaṃ pātetvā ativiya pītisomanassajāto hutvā pathaviṃ unnādento piyaputtadānaṃ adāsi .

Idhāpi pubbe vuttanayeneva pathavikampādayo ahesuṃ .

Tena vuttaṃ –

113.

‘‘ Yācakaṃ upagataṃ disvā , hāso me upapajjatha ;

Ubho putte gahetvāna , adāsiṃ brāhmaṇe tadā .

114.

‘‘ SakeV0.89 putte cajantassa , jūjake brāhmaṇe yadā ;

Tadāpi pathavī kampi , sineruvanavaṭaṃsakā ’’ ti .

Atha brāhmaṇo dārake agantukāme latāya hatthesu bandhitvā ākaḍḍhi .

Tesaṃ bandhaṭṭhāne chaviṃ chinditvā lohitaṃ pagghari .

So latādaṇḍena paharanto ākaḍḍhi .

Te pitaraṃ oloketvā .

‘‘ Ammā ca tāta nikkhantā , tvañca no tāta dassasi ;

Mā no tvaṃ tāta adadā , yāva ammāpi etu no ;

Tadāyaṃ brāhmaṇo kāmaṃ , vikkiṇātu hanātu vā ’’ ti .( jā .2.22.2126)–

Vatvā punapi ayaṃ evarūpo ghoradassano kurūrakammanto –

‘‘ Manusso udāhu yakkho , maṃsalohitabhojano ;

Gāmā araññamāgamma , dhanaṃ taṃ tāta yācati ;

Nīyamāne pisācena , kiṃ nu tāta udikkhasī ’’ ti .( jā .2.22.2130-2131)–

Ādīni vadantā parideviṃsu .

Tattha dhanan ti puttadhanaṃ .

JūjakoM0.94 dārake tathā paridevanteyeva pothentova gahetvā pakkāmi .

Mahāsattassa dārakānaṃ karuṇaṃ paridevitena tassa ca brāhmaṇassa akāruññabhāvena balavasoko uppajji , vippaṭisāro ca udapādi .

So taṅkhaṇaññeva bodhisattānaṃ paveṇiṃ anussari .

‘‘ Sabbeva hi bodhisattā pañca mahāpariccāge pariccajitvā buddhā bhavissanti , ahampiP0.93 tesaṃ abbhantaro , puttadānañca mahāpariccāgānaṃ aññataraṃ , tasmā vessantara dānaṃ datvā pacchānutāpo na te anucchaviko ’’ ti attānaṃ paribhāsetvā ‘‘ dinnakālato paṭṭhāya mama te na kiñci hontī ’’ ti attānaṃ upatthambhetvā daḷhasamādānaṃ adhiṭṭhāya paṇṇasāladvāre pāsāṇaphalake kañcanapaṭimā viya nisīdi .

Atha maddidevī araññato phalāphalaṃ gahetvā nivattantī ‘‘ mā mahāsattassa dānantarāyo hotū ’’ tiV0.90 vāḷamigarūpadharāhi devatāhi uparuddhamaggā tesu apagatesu cirena assamaṃ patvā ‘‘ ajja me dussupinaṃ diṭṭhaṃ , dunnimittāni ca uppannāni , kiṃ nu kho bhavissatī ’’ ti cintentī assamaṃ pavisitvā puttake apassantī bodhisattassa santikaṃ gantvā ‘‘ deva , na kho amhākaṃ puttake passāmi , kuhiṃ te gatā ’’ ti āha .

So tuṇhī ahosi .

Sā puttake upadhārentī tahiṃ tahiṃ upadhāvitvā gavesantī adisvā punapi gantvā pucchi .

Bodhisatto ‘‘ kakkhaḷakathāya naṃ puttasokaṃ jahāpessāmī ’’ ti cintetvā –

‘‘ Nūna maddī varārohā , rājaputtī yasassinī ;

Pāto gatāsi uñchāya , kimidaṃ sāyamāgatā ’’ ti .( jā .2.22.2225)–

Vatvā tāya cirāyanakāraṇe kathite punapi dārake sandhāya na kiñci āha .

Sā puttasokena te upadhārentī punapi vātavegena vanāni vicari .

Tāya ekarattiyaṃ vicaritaṭṭhānaṃ pariggaṇhantaṃ pannarasayojanamattaṃ ahosi .

Atha vibhātāya rattiyā mahāsattassa santikaṃ gantvā ṭhitā dārakānaṃ adassanena balavasokābhibhūtā tassa pādamūle chinnakadalī viya bhūmiyaṃ visaññī hutvā pati .

So ‘‘ matā ’’ ti saññāya kampamāno uppannabalavasokopi satiṃ paccupaṭṭhapetvā ‘‘ jānissāmi tāva jīvati , na jīvatī ’’ ti sattamāse kāyasaṃsaggaṃ anāpannapubbopiM0.95 aññassa abhāvena tassā sīsaṃ ukkhipitvā ūrūsu ṭhapetvā udakena paripphositvā urañca mukhañca hadayañca parimajji .

Maddīpi kho thokaṃ vītināmetvā satiṃ paṭilabhitvā hirottappaṃ paccupaṭṭhapetvā ‘‘ deva , dārakā te kuhiṃ gatā ’’ ti pucchi .

So āha –

‘‘ devi , ekassa me brāhmaṇassa maṃ yācitvā āgatassa dāsatthāya dinnā ’’ ti vatvā tāya ‘‘ kasmā , deva , putte brāhmaṇassaP0.94 datvā mama sabbarattiṃ paridevitvā vicarantiyā nācikkhī ’’ ti vutte ‘‘ paṭhamameva vutte tava cittadukkhaṃ bahu bhavissati , idāni pana sarīradukkhena tanukaṃ bhavissatī ’’ ti vatvā –

‘‘ Maṃ passa maddi mā putte , mā bāḷhaṃ paridevasi ;

Lacchāma putte jīvantā , arogā ca bhavāmase ’’ ti .( jā .2.22.2260)–

So samassāsetvā puna –

‘‘ PutteV0.91 pasuñca dhaññañca , yañca aññaṃ ghare dhanaṃ ;

Dajjā sappuriso dānaṃ , disvā yācakamāgataṃ ;

Anumodāhi me maddi , puttake dānamuttaman ’’ ti .( jā .2.22.2261)–

Vatvā attano puttadānaṃ taṃ anumodāpesi .

Sāpi –

‘‘ Anumodāmi te deva , puttake dānamuttamaṃ ;

Datvā cittaṃ pasādehi , bhiyyo dānaṃ dado bhavā ’’ ti .( jā .2.22.2262)–

Vatvā anumodi .

Evaṃ tesu aññamaññaṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kathentesu sakko cintesi –

‘‘ mahāpuriso hiyyo jūjakassa pathaviṃ unnādetvā dārake adāsi .

Idāni naṃ koci hīnapuriso upasaṅkamitvā maddideviṃ yācitvā gahetvā gaccheyya , tato rājā nippaccayo bhaveyya , handāhaṃ brāhmaṇavaṇṇena naṃ upasaṅkamitvā maddiṃ yācitvā pāramikūṭaṃ gāhāpetvā kassaci avissajjiyaṃ katvā puna naṃ tasseva datvā āgamissāmī ’’ ti .

So sūriyuggamanavelāyaṃ brāhmaṇavaṇṇena tassa santikaṃ agamāsi .

Taṃ disvā mahāpuriso ‘‘ atithi no āgato ’’ ti pītisomanassajāto tena saddhiṃ madhurapaṭisanthāraṃ katvā ‘‘ brāhmaṇa , kenatthena idhāgatosī ’’ tiM0.96 pucchi .

Atha naṃ sakko maddideviṃ yāci .

Tena vuttaṃ –

115.

‘‘ Punadeva sakko oruyha , hutvā brāhmaṇasannibho ;

Ayāci maṃ maddideviṃ , sīlavantiṃ patibbatan ’’ ti .

Tattha punadevāti dārake dinnadivasato pacchā eva .

Tadanantaramevāti attho .

Oruyhāti devalokato otaritvā .

Brāhmaṇasannibhoti brāhmaṇasamānavaṇṇo .

AthaV0.92 mahāsatto ‘‘ hiyyo me dvepi dārake brāhmaṇassa dinnā , ahampi araññe ekakova , kathaṃ te maddiṃ sīlavantiṃP0.95 patibbataṃ dassāmī ’’ ti avatvāva pasāritahatthe anaggharatanaṃ ṭhapento viya asajjitvā abajjhitvā anolīnamānaso ‘‘ ajja me dānapāramī matthakaṃ pāpuṇissatī ’’ ti haṭṭhatuṭṭho giriṃ unnādento viya –

‘‘ Dadāmi na vikampāmi , yaṃ maṃ yācasi brāhmaṇa ;

Santaṃ nappaṭigūhāmi , dāne me ramatī mano ’’ ti .( jā .2.22.2278)–

Vatvā sīghameva kamaṇḍalunā udakaṃ āharitvā brāhmaṇassa hatthe udakaṃ pātetvā bhariyamadāsi .

Tena vuttaṃ –

116.

‘‘ Maddiṃ hatthe gahetvāna , udakañjali pūriya ;

Pasannamanasaṅkappo , tassa maddiṃ adāsahan ’’ ti .

Tattha udakañjalīti udakaṃ añjaliṃ ,‘‘ udakan ’’ ti ca karaṇatthe paccattavacanaṃ , udakena tassa brāhmaṇassa añjaliṃ pasāritahatthatalaṃ pūretvāti attho .

Pasannamanasaṅkappoti ‘‘ addhā iminā pariccāgena dānapāramiṃ matthakaṃ pāpetvā sammāsambodhiṃ adhigamissāmī ’’ ti upannasaddhāpasādena pasannacittasaṅkappo .

Taṅkhaṇaññeva heṭṭhā vuttappakārāni sabbapāṭihāriyāni pāturahesuṃ .

‘‘ Idānissa na dūre sammāsambodhī ’’ ti devagaṇā brahmagaṇā ativiya pītisomanassajātā ahesuṃ .

Tena vuttaṃ –

117.

‘‘ Maddiyā dīyamānāya , gagane devā pamoditā ;

Tadāpi pathavī kampi , sineruvanavaṭaṃsakā ’’ ti .

TatoM0.97 pana dīyamānāya maddiyā deviyā ruṇṇaṃ vā dummukhaṃ vā bhākuṭimattaṃ vā nāhosi , evaṃ cassā ahosi ‘‘ yaṃ devo icchati , taṃ karotū ’’ ti .

‘‘ KomārīV0.93 yassāhaṃ bhariyā , sāmiko mama issaro ;

Yassicche tassa maṃ dajjā , vikkiṇeyya haneyya vā ’’ ti .( jā .2.22.2282)–

Āha .

Mahāpurisopi ‘‘ ambho , brāhmaṇa , maddito me sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutaññāṇameva piyataraṃ , idaṃ me dānaṃ sabbaññutaññāṇappaṭivedhassa paccayo hotū ’’ ti vatvā adāsi .

Tena vuttaṃ –

118.

‘‘ Jāliṃ kaṇhājinaṃ dhītaṃ , maddideviṃ patibbataṃ ;

Cajamāno na cintesiṃ , bodhiyāyeva kāraṇā .

119.

NaP0.96 me dessā ubho puttā , maddidevī na dessiyā ;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ , tasmā piye adāsahan ’’ ti .

Tattha cajamāno na cintesin ti pariccajanto santāpavasena na cintesiṃ , vissaṭṭho hutvā pariccajinti attho .

Etthāha – kasmā panāyaṃ mahāpuriso attano puttadāre jātisampanne khattiye parassa dāsabhāvena pariccaji , na hi yesaṃ kesañcipi bhujissānaṃ abhujissabhāvakaraṇaṃ sādhudhammoti ?

Vuccate – anudhammabhāvato .

Ayañhi buddhakārake dhamme anugatadhammatā , yadidaṃ sabbassa attaniyassa mamanti pariggahitavatthuno anavasesapariccāgo , na hi deyyadhammapaṭiggāhakavikapparahitaṃ dānapāramiṃ paripūretuṃ ussukkamāpannānaṃ bodhisattānaṃ mamanti pariggahitavatthuṃ yācantassa yācakassa na pariccajituṃ yuttaṃ , porāṇopi cāyamanudhammo .

Sabbesañhi bodhisattānaṃ ayaṃ āciṇṇasamāciṇṇadhammo kulavaṃso kulappaveṇī , yadidaṃ sabbassa pariccāgo .

Tattha ca visesato piyataravatthupariccāgo , na hi keci bodhisattā vaṃsānugataṃ rajjissariyādidhanapariccāgaṃ , attano sīsanayanādiaṅgapariccāgaṃ , piyajīvitapariccāgaṃ , kulavaṃsapatiṭṭhāpakapiyaputtapariccāgaṃ , manāpacārinīpiyabhariyāpariccāgantiM0.98 ime pañca mahāpariccāge apariccajitvā buddhā nāma bhūtapubbā atthi .

Tathā hi maṅgale bhagavati bodhisattabhūteV0.94 bodhipariyesanaṃ caramāne ca carimattabhāvato tatiye attabhāve saputtadāre ekasmiṃ pabbate vasante kharadāṭhiko nāma yakkho mahāpurisassa dānajjhāsayataṃ sutvā brāhmaṇavaṇṇena upasaṅkamitvā mahāsattaṃ dve dārake yāci .

Mahāsatto ‘‘ dadāmi brāhmaṇassa puttake ’’ ti haṭṭhapahaṭṭho udakapariyantaṃ pathaviṃ kampento dvepi dārake adāsi .

Yakkho caṅkamanakoṭiyaṃ ālambanaphalakaṃ nissāya ṭhito mahāsattassa passantasseva muḷālakalāpaṃ viya dve dārake khādi .

Aggijālaṃ viya lohitadhāraṃ uggiramānaṃ yakkhassa mukhaṃ olokentassa mahāpurisassa ‘‘ vañcesi vata maṃ yakkho ’’ ti uppajjanakacittuppādassa okāsaṃ adentassa upāyakosallassa subhāvitattā atītadhammānaṃP0.97 appaṭisandhisabhāvato aniccādivasena saṅkhārānaṃ suparimadditabhāvato ca evaṃ ittaraṭṭhitikena pabhaṅgunā asārena saṅkhārakalāpena ‘‘ pūritā vata me dānapāramī , mahantaṃ vata me atthaṃ sādhetvā idaṃ adhigatan ’’ ti somanassameva uppajji .

So idaṃ anaññasādhāraṇaṃ tasmiṃ khaṇe attano cittācāraṃ ñatvā ‘‘ imassa nissandena anāgate imināva nīhārena sarīrato rasmiyo nikkhamantū ’’ ti patthanamakāsi .

Tassa taṃ patthanaṃ nissāya buddhabhūtassa sarīrappabhā niccameva dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi ( dha . sa . aṭṭha . nidānakathā ).

Evaṃ aññepi bodhisattā attano piyataraṃ puttadāraṃ pariccajitvā sabbaññutaññāṇaṃ paṭivijjhiṃsu .

Api ca yathā nāma koci puriso kassaci santike gāmaṃ vā janapadaṃ vā keṇiyā gahetvā kammaṃ karonto attano antevāsikānaṃ vā pamādena pūtibhūtaṃ dhanaṃ dhāreyya , tamenaṃ so gāhāpetvā bandhanāgāraṃ paveseyya .

Tassa evamassa ‘‘ ahaṃ kho imassa rañño kammaṃ karonto ettakaṃ nāma dhanaṃ dhāremi , tenāhaṃ raññā bandhanāgāre pavesito , sacāhaṃ idheva homi , attānañca jīyeyya , puttadārakammakaraporisā ca me jīvikāpagatā mahantaṃ anayabyasanaṃ āpajjeyyuṃ .

Yaṃnūnāhaṃ rañño ārocetvā attano puttaṃ vā kaniṭṭhabhātaraṃ vā idha ṭhapetvā nikkhameyyaṃM0.99 .

Evāhaṃ ito bandhanato mutto nacirasseva yathāmittaṃ yathāsandiṭṭhaṃ dhanaṃ saṃharitvā rañño datvā tampi bandhanato mocemi , appamattova hutvā uṭṭhānabalena attano sampattiṃ paṭipākatikaṃ karissāmī ’’ ti .

So tathā kareyya .

Evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ .

Tatridaṃ opammasaṃsandanaṃ – rājā viya kammaṃ , bandhanāgāro viya saṃsāro , raññā bandhanāgāre ṭhapitapuriso viya kammavasena saṃsāracārake ṭhito mahāpuriso , tassa bandhanāgāre ṭhitapurisassa tattha puttassa vā bhātuno vā parādhīnabhāvakaraṇena tesaṃ attano ca dukkhappamocanaṃV0.95 viya mahāpurisassa attano puttādike paresaṃ datvā sabbaññutaññāṇappaṭilābhena sabbasattānaṃ vaṭṭadukkhappamocanaṃ , tassa vigatadukkhassa tehi saddhiṃ yathādhippetasampattiyaṃ patiṭṭhānaṃ viya mahāpurisassa arahattamaggenaP0.98 apagatavaṭṭadukkhassa buddhabhāvena dasabalādisabbaññutaññāṇasampattisamannāgamo attano vacanakārakānaṃ vijjattayādisampattisamannāgamo cāti evaṃ anavajjasabhāvo eva mahāpurisānaṃ puttadārapariccāgo .

Eteneva nayena nesaṃ aṅgajīvitapariccāge yā codanā , sāpi visodhitāti veditabbāti .

Evaṃ pana mahāsattena maddideviyā dinnāya sakko acchariyabbhutacittajāto hutvā –

‘‘ Sabbe jitā te paccūhā , ye dibbā ye ca mānusā ;

Ninnāditā te pathavī , saddo te tidivaṃ gato .( jā .2.22.2283-2284);

‘‘ Duddadaṃ dadamānānaṃ , dukkaraṃ kamma kubbataṃ ;

Asanto nānukubbanti , sataṃ dhammo durannayo .

‘‘ Tasmā satañca asataṃ , nānā hoti ito gati ;

Asanto nirayaṃ yanti , santo saggaparāyanā ’’ ti .( jā .2.22.2286-2287)–

Ādinā nayena mahāpurisassa dānānumodanavasena thutiṃ akāsi .

Tattha paccūhāti paccatthikā .

Dibbāti dibbayasapaṭibāhakā .

Mānusāti manussayasapaṭibāhakā .

Ke pana teti ?

Macchariyadhammā , te sabbe puttadāraṃ dentena mahāsattena jitāti dasseti .

Duddadan ti puttadārādiduddadaṃ dadamānānaṃM0.100 tameva dukkaraṃ kubbataṃ tumhādisānaṃ kammaṃ aññe sāvakapaccekabodhisattā nānukubbanti , pageva asanto maccharino .

Tasmā sataṃ dhammo durannayo sādhūnaṃ mahābodhisattānaṃ paṭipattidhammo aññehi duranugamo .

Evaṃ sakko mahāpurisassa anumodanavasena thutiṃ katvā maddideviṃ niyyātento –

‘‘ DadāmiV0.96 bhoto bhariyaṃ , maddiṃ sabbaṅgasobhanaṃ ;

Tvañceva maddiyā channo , maddī ca patino tavā ’’ ti .( jā .2.22.2289)–

Vatvā taṃ maddiṃ paṭidatvā dibbattabhāvena jalanto taruṇasūriyo viya ākāse ṭhatvā attānaṃ ācikkhanto –

‘‘ SakkohamasmiP0.99 devindo , āgatosmi tavantike ;

Varaṃ varassu rājisi , vare aṭṭha dadāmi te ’’ ti .( jā .2.22.2292)–

Vatvā varehi nimantesi .

Mahāsattopi ‘‘ pitā maṃ punadeva rajje patiṭṭhāpetu , vajjhappattaṃ vadhato moceyyaṃ , sabbasattānaṃ avassayo bhaveyyaṃ , paradāraṃ na gaccheyyaṃ , itthīnaṃ vasaṃ na gaccheyyaṃ , putto me dīghāyuko siyā , annapānādideyyadhammo bahuko siyā , tañca aparikkhayaṃ pasannacitto dadeyyaṃ , evaṃ mahādānāni pavattetvā devalokaṃ gantvā tato idhāgato sabbaññutaṃ pāpuṇeyyan ’’ ti ime aṭṭha vare yāci .

Sakko ‘‘ nacirasseva pitā sañjayamahārājā idheva āgantvā taṃ gahetvā rajje patiṭṭhāpessati , itaro ca sabbo te manoratho matthakaṃ pāpuṇissati , mā cintayi , appamatto hohī ’’ ti ovaditvā sakaṭṭhānameva gato .

Bodhisatto ca maddidevī ca sammodamānā sakkadattiye assame vasiṃsu .

Jūjakepi kumāre gahetvā gacchante devatā ārakkhamakaṃsu .

Divase divase ekā devadhītā rattibhāge āgantvā maddivaṇṇena kumāre paṭijaggi .

So devatāviggahito hutvā ‘‘ kaliṅgaraṭṭhaṃ gamissāmī ’’ ti aḍḍhamāsena jetuttaranagarameva sampāpuṇi .

Rājā vinicchaye nisinno brāhmaṇena saddhiṃ dārake rājaṅgaṇena gacchante disvā sañjānitvā brāhmaṇenaM0.101 saddhiṃ te pakkosāpetvā taṃ pavattiṃ sutvā bodhisattena kathitaniyāmeneva dhanaṃ datvā kumāre kiṇitvā nhāpetvā bhojetvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍite katvā rājā dārakaṃ phussatidevī dārikaṃ ucchaṅge katvā bodhisattassa rājaputtiyā ca pavattiṃ suṇiṃsu .

Taṃ sutvā rājā ‘‘ bhūnahaccaṃ vata mayā katan ’’ ti saṃviggamānaso tāvadeva dvādasaakkhobhanīparimāṇaṃ senaṃ sannayhitvā vaṅkapabbatābhimukho pāyāsi saddhiṃ phussatideviyā cevaV0.97 dārakehi ca .

Anukkamena gantvā puttena ca suṇisāya ca samāgañchi .

Vessantaro piyaputte disvā sokaṃ sandhāretuṃ asakkonto visaññī hutvā tattheva pati , tathā maddī mātāpitaro sahajātā saṭṭhisahassā ca amaccā .

Taṃ kāruññaṃ passantesu ekopi sakabhāvena sandhāretuṃP0.100 nāsakkhi , sakalaṃ assamapadaṃ yugandharavātapamadditaṃ viya sālavanaṃ ahosi .

Sakko devarājā tesaṃ visaññibhāvavinodanatthaṃ pokkharavassaṃ vassāpesi , temetukāmā tementi , pokkhare patitavassaṃ viya vinivattitvā udakaṃ gacchati .

Sabbe saññaṃ paṭilabhiṃsu .

Tadāpi pathavikampādayo heṭṭhā vuttappakārā acchariyā pāturahesuṃ .

Tena vuttaṃ –

120.

‘‘ Punāparaṃ brahāraññe , mātāpitusamāgame ;

Karuṇaṃ paridevante , sallapante sukhaṃ dukhaṃ .

121.

‘‘ Hirottappena garunā , ubhinnaṃ upasaṅkami ;

Tadāpi pathavī kampi , sineruvanavaṭaṃsakā ’’ ti .

Tattha karuṇaṃ paridevanteti mātāpitaro ādiṃ katvā sabbasmiṃ āgatajane karuṇaṃ paridevamāne .

Sallapante sukhaṃ dukhan ti sukhadukkhaṃ pucchitvā paṭisanthāravasena ālāpasallāpaṃ karonte .

Hirottappena garunā ubhinnan ti ime sivīnaṃ vacanaṃ gahetvā adūsakaṃ dhamme ṭhitaṃ maṃ pabbājayiṃsūti cittappakopaṃ akatvā ubhosu etesu mātāpitūsu dhammagāravasamussitena hirottappeneva yathārūpe upasaṅkami .

Tena me dhammatejena tadāpi pathavī kampi .

AthaM0.102 sañjayamahārājā bodhisattaṃ khamāpetvā rajjaṃ paṭicchāpetvā taṅkhaṇaññeva kesamassukammādīni kārāpetvā nhāpetvā sabbābharaṇavibhūsitaṃ devarājānamiva virocamānaṃ saha maddideviyā rajje abhisiñcitvā tāvadeva ca tato paṭṭhāya dvādasaakkhobhanīparimāṇāya caturaṅginiyā senāya ca puttaṃ parivārayitvā vaṅkapabbatato yāva jetuttaranagarā saṭṭhiyojanamaggaṃ alaṅkārāpetvā dvīhi māsehi sukheneva nagaraṃ pavesesi .

Mahājano uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedesi .

Celukkhepādayo pavattiṃsu .

Nagare ca nandibheriṃ carāpesuṃ .

Antamaso biḷāre upādāya sabbesaṃ bandhane ṭhitānaṃ bandhanamokkho ahosi .

So nagaraṃ paviṭṭhadivaseyeva paccūsakāle cintesi –

‘‘ sve vibhātāya rattiyā mamāgatabhāvaṃ sutvā yācakā āgamissanti , tesāhaṃ kiṃ dassāmī ’’ ti .

Tasmiṃ khaṇe sakkassa āsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi .

So āvajjentoP0.101 taṃ kāraṇaṃ ñatvāV0.98 tāvadeva rājanivesanassa purimavatthuṃ pacchimavatthuñca kaṭippamāṇaṃ pūrento ghanamegho viya sattaratanavassaṃ vassāpesi .

Sakalanagare jaṇṇuppamāṇaṃ vassāpesīti .

Tena vuttaṃ –

122.

‘‘ Punāparaṃ brahāraññā , nikkhamitvā sañātibhi ;

Pavisāmi puraṃ rammaṃ , jetuttaraṃ puruttamaṃ .

123.

‘‘ Ratanāni satta vassiṃsu , mahāmegho pavassatha ;

Tadāpi pathavī kampi , sineruvanavaṭaṃsakā .

124.

‘‘ Acetanāyaṃ pathavī , aviññāya sukhaṃ dukhaṃ ;

Sāpi dānabalā mayhaṃ , sattakkhattuṃ pakampathā ’’ ti .

Evaṃ sattaratanavasse vuṭṭhe punadivase mahāsatto ‘‘ yesaṃ kulānaṃ purimapacchimavatthūsu vuṭṭhadhanaṃ , tesaññeva hotū ’’ ti dāpetvā avasesaṃ āharāpetvā attano gehavatthusmiṃ dhanena saddhiṃ koṭṭhāgāresu okirāpetvā mahādānaṃ pavattesi .

Acetanāyaṃ pathavīti cetanārahitā ayaṃ mahābhūtā pathavī , devatā pana cetanāsahitā .

Aviññāya sukhaṃ dukhan ti acetanattā eva sukhaṃ dukkhaṃ ajānitvā .

Satipi sukhadukkhapaccayasaṃyogeM0.103 taṃ nānubhavantī .

Sāpi dānabalā mayhan ti evaṃbhūtāpi sā mahāpathavī mama dānapuññānubhāvahetu .

Sattakkhattuṃ pakampathāti aṭṭhavassikakāle hadayamaṃsādīnipi yācakānaṃ dadeyyanti dānajjhāsayuppāde maṅgalahatthidāne pabbājanakāle pavattitamahādāne puttadāne bhariyādāne vaṅkapabbate ñātisamāgame nagaraṃ paviṭṭhadivase ratanavassakāleti imesu ṭhānesu sattavāraṃ akampittha .

Evaṃ ekasmiṃyeva attabhāve sattakkhattuṃ mahāpathavikampanādiacchariyapātubhāvahetubhūtāni yāvatāyukaṃ mahādānāni pavattetvā mahāsatto āyupariyosāne tusitapure uppajji .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Tato vessantaro rājā , dānaṃ datvāna khattiyo ;

Kāyassa bhedā sappañño , saggaṃ so upapajjathā ’’ ti .( jā .2.22.2440);

Tadā jūjako devadatto ahosi , amittatāpanā ciñcamāṇavikāP0.102 , cetaputto channo , accutatāpasoV0.99 sāriputto , sakko anuruddho , maddī rāhulamātā , jālikumāro rāhulo , kaṇhājinā uppalavaṇṇā , mātāpitaro mahārājakulāni , sesaparisā buddhaparisā , vessantaro rājā lokanātho .

Idhāpi heṭṭhā vuttanayeneva yathārahaṃ sesapāramiyo niddhāretabbā .

Tathā mahāsatte kucchigate mātu devasikaṃ chasatasahassāni vissajjetvā dānaṃ dātukāmatādohaḷo , tathā dīyamānepi dhanassa parikkhayābhāvo , jātakkhaṇe eva hatthaṃ pasāretvā ‘‘ dānaṃ dassāmi , atthi kiñcī ’’ ti vācānicchāraṇaṃ , catupañcavassikakāle attano alaṅkārassa dhātīnaṃ hatthagatassa puna aggahetukāmatā , aṭṭhavassikakāle hadayamaṃsādikassa attano sarīrāvayavassa dātukāmatāti evamādikā sattakkhattuṃ mahāpathavikampanādianekacchariyapātubhāvahetubhūtā idha mahāpurisassa guṇānubhāvā vibhāvetabbā .

Tenetaṃ vuccati –

‘‘ Evaṃ acchariyā hete , abbhutā ca mahesino … pe …;

Tesu cittappasādopi , dukkhato parimocaye ;

Pagevānukiriyā tesaṃ , dhammassa anudhammato ’’ ti .

Vessantaracariyāvaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Sasapaṇḍitacariyāvaṇṇanā

125-6.

DasameM0.104 yadā homi , sasakoti ahaṃ , sāriputta , bodhipariyesanaṃ caramāno yadā sasapaṇḍito homi .

Bodhisattā hi kammavasippattāpi tādisānaṃ tiracchānānaṃ anuggaṇhanatthaṃ tiracchānayoniyaṃ nibbattanti .

Pavanacārakoti mahāvanacārī .

Dabbāditiṇāni rukkhagacchesu paṇṇāni yaṃkiñci sākaṃ rukkhato patitaphalāni ca bhakkho etassāti tiṇapaṇṇasākaphalabhakkho .

Paraheṭhanavivajjitoti parapīḷāvirahito .

Suttapoto cāti uddapoto ca .

Ahaṃ tadāti yadāhaṃ sasako homi , tadā ete makkaṭādayo tayo sahāye ovadāmi .

127. Kiriye kalyāṇapāpaketi kusale ceva akusale ca kamme .

Pāpānīti anusāsanākāradassanaṃ .

Tattha pāpāniP0.103 parivajjethāti pāṇātipāto … pe … micchādiṭṭhīti imāni pāpāni parivajjetha .

Kalyāṇe abhinivissathāti dānaṃ sīlaṃ … pe … diṭṭhujukammanti idaṃV0.100 kalyāṇaṃ , imasmiṃ kalyāṇe attano kāyavācācittāni abhimukhabhāvena nivissatha , imaṃ kalyāṇapaṭipattiṃ paṭipajjathāti attho .

Evaṃ mahāsatto tiracchānayoniyaṃ nibbattopi ñāṇasampannatāya kalyāṇamitto hutvā tesaṃ tiṇṇaṃ janānaṃ kālena kālaṃ upagatānaṃ ovādavasena dhammaṃ desesi .

Te tassa ovādaṃ sampaṭicchitvā attano vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā vasanti .

Evaṃ kāle gacchante bodhisatto ākāsaṃ oloketvā candapāripūriṃ disvā ‘‘ uposathakammaṃ karothā ’’ ti ovadi .

Tenāha –

128.

‘‘ Uposathamhi divase , candaṃ disvāna pūritaṃ ;

Etesaṃ tattha ācikkhiṃ , divaso ajjuposatho .

129.

‘‘ Dānāni paṭiyādetha , dakkhiṇeyyassa dātave ;

Datvā dānaṃ dakkhiṇeyye , upavassathuposathan ’’ ti .

Tattha candaṃ disvā na pūritan ti juṇhapakkhacātuddasiyaṃ īsakaṃ aparipuṇṇabhāvena candaṃ na paripūritaṃ disvā tato vibhātāya rattiyā aruṇuggamanavelāyameva uposathamhi divase pannarase etesaṃ makkaṭādīnaṃ mayhaṃM0.105 sahāyānaṃ divaso ajjuposatho .

Tasmā ‘‘ dānāni paṭiyādethā ’’ tiādinā tattha uposathadivase paṭipattividhānaṃ ācikkhin ti yojetabbaṃ .

Tattha dānānīti deyyadhamme .

Paṭiyādethāti yathāsatti yathābalaṃ sajjetha .

Dātaveti dātuṃ .

Upavassathāti uposathakammaṃ karotha , uposathasīlāni rakkhatha , sīle patiṭṭhāya dinnadānaṃ mahapphalaṃ hoti , tasmā yācake sampatte tumhehi khāditabbāhārato datvā khādeyyāthāti dasseti .

Te ‘‘ sādhū ’’ ti bodhisattassa ovādaṃ sirasā sampaṭicchitvā uposathaṅgāni adhiṭṭhahiṃsu .

Tesu uddapoto pātova ‘‘ gocaraṃ pariyesissāmī ’’ ti nadītīraṃ gato .

Atheko bāḷisiko satta rohitamacche uddharitvā valliyā āvuṇitvā nadītīre vālukāya paṭicchādetvā macche gaṇhanto nadiyā adho sotaṃP0.104 bhassi .

Uddo macchagandhaṃ ghāyitvā vālukaṃ viyūhitvā macche disvā nīharitvā ‘‘ atthi nu kho etesaṃ sāmiko ’’ ti tikkhattuṃ ghosetvā sāmikaṃ apassanto valliyaṃ ḍaṃsitvā attano vasanagumbe ṭhapetvā ‘‘ velāyameva khādissāmī ’’ ti attano sīlaṃ āvajjento nipajji .

Siṅgālopi gocaraṃ pariyesanto ekassa khettagopakassa kuṭiyaṃ dve maṃsasūlāni ekaṃ godhaṃ ekañca dadhivārakaṃ disvā ‘‘ atthi nu kho etesaṃ sāmiko ’’ ti tikkhattuṃV0.101 ghosetvā sāmikaṃ adisvā dadhivārakassa uggahaṇarajjukaṃ gīvāyaṃ pavesetvā maṃsasūle ca godhañca mukhena ḍaṃsitvā attano vasanagumbe ṭhapetvā ‘‘ velāyameva khādissāmī ’’ ti attano sīlaṃ āvajjento nipajji .

Makkaṭopi vanasaṇḍaṃ pavisitvā ambapiṇḍaṃ āharitvā attano vasanagumbe ṭhapetvā ‘‘ velāyameva khādissāmī ’’ ti attano sīlaṃ āvajjento nipajji .

Tiṇṇampi ‘‘ aho idha nūna yācako āgaccheyyā ’’ ti cittaṃ uppajji .

Tena vuttaṃ –

130.

‘‘ Te me sādhūti vatvāna , yathāsatti yathābalaṃ ;

Dānāni paṭiyādetvā , dakkhiṇeyyaṃ gavesisun ’’ ti .

Bodhisatto pana ‘‘ velāyameva nikkhamitvā dabbāditiṇāni khādissāmī ’’ ti attano vasanagumbeyeva nisinno cintesi –

‘‘ mama santikaṃ āgatānaṃ yācakānaṃ tiṇāni khādituṃ na sakkā , tilataṇḍulādayopi mayhaṃM0.106 natthi , sace me santikaṃ yācako āgamissati , ahaṃ tiṇena yāpemi , attano sarīramaṃsaṃ dassāmī ’’ ti .

Tenāha bhagavā –

131.

‘‘ Ahaṃ nisajja cintesiṃ , dānaṃ dakkhiṇanucchavaṃ ;

Yadihaṃ labhe dakkhiṇeyyaṃ , kiṃ me dānaṃ bhavissati .

132.

‘‘ Na me atthi tilā muggā , māsā vā taṇḍulā ghataṃ ;

Ahaṃ tiṇena yāpemi , na sakkā tiṇa dātave .

133.

‘‘ Yadi koci eti dakkhiṇeyyo , bhikkhāya mama santike ;

Dajjāhaṃ sakamattānaṃ , na so tuccho gamissatī ’’ ti .

TatthaP0.105 dānaṃ dakkhiṇanucchavan ti dakkhiṇābhāvena anucchavikaṃ dānaṃ dakkhiṇeyyassa dātabbaṃ deyyadhammaṃ cintesiṃ .

Yadihaṃ labheti yadi ahaṃ kiñci dakkhiṇeyyaṃ ajja labheyyaṃ .

Kiṃ me dānaṃ bhavissatīti kiṃ mama dātabbaṃ bhavissati .

Na sakkā tiṇa dātaveti yadi dakkhiṇeyyassa dātuṃ tilamuggādikaṃ mayhaṃ natthi , yaṃ pana mama āhārabhūtaṃ , taṃ na sakkā tiṇaṃ dakkhiṇeyyassa dātuṃ .

Dajjāhaṃ sakamattānan ti kiṃ vā mayhaṃ etāya deyyadhammacintāya , nanu idameva mayhaṃ anavajjaṃ aparādhīnatāya sulabhaṃ paresañca paribhogārahaṃ sarīraṃ sace koci dakkhiṇeyyoV0.102 mama santikaṃ āgacchati , tayidaṃ sakamattānaṃ tassa dajjāmahaṃ .

Evaṃ sante na so tuccho mama santikaṃ āgato arittahattho hutvā gamissatīti .

Evaṃ mahāpurisassa yathābhūtasabhāvaṃ parivitakkentassa parivitakkānubhāvena sakkassa paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi .

So āvajjento imaṃ kāraṇaṃ disvā ‘‘ sasarājaṃ vīmaṃsissāmī ’’ ti paṭhamaṃ uddassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā brāhmaṇavesena aṭṭhāsi .

Tena ‘‘ kimatthaṃ , brāhmaṇa , ṭhitosī ’’ ti ca vutte sace kañci āhāraṃ labheyyaṃ , uposathiko hutvā samaṇadhammaṃ kareyyanti .

So ‘‘ sādhūti te āhāraṃ dassāmī ’’ ti āha .

Tena vuttaṃ –

‘‘ Satta me rohitā macchā , udakā thalamubbhatā ;

Idaṃ brāhmaṇa me atthi , etaṃ bhutvā vane vasā ’’ ti .( jā .1.4.61);

BrāhmaṇoM0.107 ‘‘ pageva tāva hotu , pacchā jānissāmī ’’ ti tatheva siṅgālassa makkaṭassa ca santikaṃ gantvā tehipi attano vijjamānehi deyyadhammehi nimantito ‘‘ pageva tāva hotu , pacchā jānissāmī ’’ ti āha .

Tena vuttaṃ –

‘‘ Dussa me khettapālassa , rattibhattaṃ apābhataṃ ;

Maṃsasūlā ca dve godhā , ekañca dadhivārakaṃ ;

Idaṃ brāhmaṇa me atthi , etaṃ bhutvā vane vasā ’’ ti .

‘‘ Ambapakkaṃ dakaṃ sītaṃ , sītacchāyā manoramā ;

Idaṃ brāhmaṇa me atthi , etaṃ bhutvā vane vasā ’’ ti .( jā .1.4.62-63);

Tattha dussāti amussa .

Rattibhattaṃ apābhatan ti rattibhojanato apanītaṃ .

Maṃsasūlā ca dve godhāti aṅgārapakkāniP0.106 dve maṃsasūlāni ekā ca godhā .

Dadhivārakan ti dadhivārako .

134. Atha brāhmaṇo sasapaṇḍitassa santikaṃ gato .

Tenāpi ‘‘ kimatthamāgatosī ’’ ti vutte tathevāha .

Tena vuttaṃ ‘‘ mama saṅkappamaññāyā ’’ tiādi .

TatthaV0.103 mama saṅkappamaññāyāti pubbe vuttappakāraṃ parivitakkaṃ jānitvā .

Brāhmaṇavaṇṇināti brāhmaṇarūpavatā attabhāvena .

Āsayan ti vasanagumbaṃ .

135-7.

Santuṭṭhoti samaṃ sabbabhāgeneva tuṭṭho .

Ghāsahetūti āhārahetu .

Adinnapubban ti yehi kehici abodhisattehi adinnapubbaṃ .

Dānavaran ti uttamadānaṃ .

‘‘ Ajja dassāmi te ahan ’’ ti vatvā tuvaṃ sīlaguṇūpeto , ayuttaṃ te paraheṭhanan ti taṃ pāṇātipātato apanetvā idāni tassa paribhogayoggaṃ attānaṃ katvā dātuṃ ‘‘ ehi aggiṃ padīpehī ’’ tiādimāha .

Tattha ahaṃ pacissamattānan ti tayā kate aṅgāragabbhe ahameva patitvā attānaṃ pacissaṃ .

Pakkaṃ tvaṃ bhakkhayissasīti tathā pana pakkaṃ tvaṃ khādissasi .

138-9.

NānākaṭṭheM0.108 samānayīti so brāhmaṇavesadhārī sakko nānādārūni samānento viya ahosi .

Mahantaṃ akāsi citakaṃ , katvā aṅgāragabbhakan ti vītaccikaṃ vigatadhūmaṃ aṅgārabharitabbhantaraṃ samantato jalamānaṃ mama sarīrassa nimujjanappahonakaṃ taṅkhaṇaññeva mahantaṃ citakaṃ akāsi , sahasā iddhiyā abhinimminīti adhippāyo .

Tenāha ‘‘ aggiṃ tattha padīpesi , yathā so khippaṃ mahābhave ’’ ti .

Tattha soti so aggikkhandho sīghaṃ mahanto yathā bhaveyya , tathā padīpesi .

Phoṭetvā rajagate gatteti ‘‘ sace lomantaresu pāṇakā atthi , te mā mariṃsū ’’ ti paṃsugate mama gatte tikkhattuṃ vidhunitvā .

Ekamantaṃ upāvisin ti na tāva kaṭṭhāni ādittānīti tesaṃ ādīpanaṃ udikkhanto thokaṃ ekamantaṃ nisīdiṃ .

140. Yadā mahākaṭṭhapuñjo , āditto dhamadhamāyatīti yadā pana so dārurāsi samantato āditto vāyuvegasamuddhaṭānaṃ jālasikhānaṃ vasena ‘‘ dhamadhamā ’’ ti evaṃ karoti .

Taduppatitvā patati , majjhe jālasikhantareti tadā tasmiṃ kāle ‘‘ mama sarīrassa jhāpanasamattho ayaṃ aṅgārarāsī ’’ ti cintetvā uppatitvā ullaṅghitvā jālasikhānaṃP0.107 abbhantarabhūte tassa aṅgārarāsissa majjhe padumapuñje rājahaṃso viya pamuditacitto sakalasarīraṃ dānamukhe datvā patati .

141-2.

Paviṭṭhaṃ yassa kassacīti yathā ghammakāle sītalaṃ udakaṃ yena kenaci paviṭṭhaṃ tassaV0.104 darathapariḷāhaṃ vūpasameti , assādaṃ pītiñca uppādeti .

Tatheva jalitaṃ aggin ti evaṃ tathā pajjalitaṃ aṅgārarāsi tadā mama paviṭṭhassa usumamattampi nāhosi .

Aññadatthu dānapītiyā sabbadarathapariḷāhavūpasamo eva ahosi .

Cirassaṃ vata me chavicammādiko sabbo sarīrāvayavo dānamukhe juhitabbataṃ upagato abhipatthito manoratho matthakaṃ pattoti .

Tena vuttaṃ –

143.

‘‘ Chaviṃ cammaṃ maṃsaṃ nhāruṃ , aṭṭhiṃ hadayabandhanaṃ ;

Kevalaṃ sakalaṃ kāyaṃ , brāhmaṇassa adāsahan ’’ ti .

Tattha hadayabandhanan ti hadayamaṃsapesi .

Tañhi hadayavatthuṃ bandhitvā viya ṭhitattā ‘‘ hadayabandhanan ’’ ti vuttaṃ .

Atha vā hadayabandhanan ti hadayañca bandhanañca , hadayamaṃsañcevaM0.109 taṃ bandhitvā viya ṭhitayakanamaṃsañcāti attho .

Kevalaṃ sakalaṃ kāyan ti anavasesaṃ sabbaṃ sarīraṃ .

Evaṃ tasmiṃ aggimhi attano sarīre lomakūpamattampi uṇhaṃ kātuṃ asakkonto bodhisattopi himagabbhaṃ paviṭṭho viya hutvā brāhmaṇarūpadharaṃ sakkaṃ evamāha –

‘‘ brāhmaṇa , tayā kato aggi atisītalo , kiṃ nāmetan ’’ ti ?

Paṇḍita , nāhaṃ brāhmaṇo , sakkohamasmi , tava vīmaṃsanatthaṃ āgato evamakāsinti .

‘‘ Sakka , tvaṃ tāva tiṭṭhatu , sakalopi ce loko maṃ dānena vīmaṃseyya , neva me adātukāmataṃ kathañcipi uppādeyya passetha nan ’’ ti bodhisatto sīhanādaṃ nadi .

Atha naṃ sakko ‘‘ sasapaṇḍita , tava guṇā sakalakappampi pākaṭā hontū ’’ ti pabbataṃ pīḷetvā pabbatarasaṃ ādāya candamaṇḍale sasalakkhaṇaṃ ālikhitvā bodhisattaṃ tasmiṃP0.108 vanasaṇḍe tattheva vanagumbe taruṇadabbatiṇapīṭhe nipajjāpetvā attano devalokameva gato .

Tepi cattāro paṇḍitā samaggā sammodamānā niccasīlaṃ uposathasīlañca pūretvā yathārahaṃ puññāni katvā yathākammaṃ gatā .

Tadā uddo āyasmā ānando ahosi , siṅgālo mahāmoggallāno , makkaṭo sāriputto , sasapaṇḍito pana lokanātho .

Tassa idhāpi sīlādipāramiyo heṭṭhā vuttanayeneva yathārahaṃ niddhāretabbā .

Tathā satipi tiracchānupapattiyaṃ kusalādidhamme kusalādito yathābhūtāvabodho , tesu aṇumattampi vajjaṃ bhayato disvāV0.105 suṭṭhu akusalato oramaṇaṃ , sammadeva ca kusaladhammesu attano patiṭṭhāpanaṃ , paresañca ‘‘ ime nāma pāpadhammā te evaṃ gahitā evaṃ parāmaṭṭhā evaṃgatikā bhavanti evaṃabhisamparāyā ’’ ti ādīnavaṃ dassetvā tato viramaṇe niyojanaṃ , idaṃ dānaṃ nāma , idaṃ sīlaṃ nāma , idaṃ uposathakammaṃ nāma , ettha patiṭṭhitānaṃ devamanussasampattiyo hatthagatā evātiādinā puññakammesu ānisaṃsaṃ dassetvā patiṭṭhāpanaṃ , attano sarīrajīvitanirapekkhaṃ , paresaṃ sattānaṃ anuggaṇhanaṃ , uḷāro ca dānajjhāsayoti evamādayo idha bodhisattassa guṇānubhāvā vibhāvetabbā .

Tenetaṃ vuccati –

‘‘ evaṃ acchariyā hete … pe … dhammassa anudhammato ’’ ti .

Sasapaṇḍitacariyāvaṇṇanā niṭṭhitā .

IdāniM0.110 ‘‘ akittibrāhmaṇo ’’ tiādinā yathāvutte dasapi cariyāvisese udānetvā nigameti .

Tattha ahameva tadā āsiṃ , yo te dānavare adāti yo tāni uttamadānāni adāsi , so akittibrāhaṇādiko ahameva tadā tasmiṃ kāle ahosiṃ , na aññoti .

Iti tesu attabhāvesu satipi sīlādipāramīnaṃ yathārahaṃ pūritabhāve attano pana tadā dānajjhāsayassa ativiya uḷārabhāvaṃ sandhāya dānapāramivaseneva desanaṃ āropesi .

Ete dānaparikkhārā , ete dānassa pāramīti ye imeP0.109 akittijātakā dīsu ( jā .1.13.83 ādayo ) anekākāravokārā mayā pavattitā deyyadhammapariccāgā mama sarīrāvayavaputtadārapariccāgā paramakoṭikā , kiñcāpi te karuṇūpāyakosallapariggahitattā sabbaññutaññāṇameva uddissa pavattitattā dānassa paramukkaṃsagamanena dānapāramī eva , tathāpi mama dānassa paramatthapāramibhūtassa parikkharaṇatosantānassa paribhāvanāvasena abhisaṅkharaṇato ete dānaparikkhārā nāma .

Yassa panete parikkhārā , taṃ dassetuṃ ‘‘ jīvitaṃ yācake datvā , imaṃ pārami pūrayin ’’ ti vuttaṃ .

Ettha hi ṭhapetvā sasapaṇḍitacariyaṃ sesāsu navasu cariyāsu yathārahaṃ dānapāramidānaupapāramiyo veditabbā , sasapaṇḍitacariye ( cariyā .1.125 ādayo ) pana dānaparamatthapāramī .

Tena vuttaṃ –

‘‘ Bhikkhāya upagataṃ disvā , sakattānaṃ pariccajiṃ ;

Dānena me samo natthi , esā me dānapāramī ’’ ti .( cariyā .1. tassuddāna );

Kiñcāpi hi mahāpurisassa yathāvutte akittibrāhmaṇādikāle aññasmiñca mahājanakamahāsutasomādikāleV0.106 dānapāramiyā pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi , tathāpi ekanteneva sasapaṇḍitakāle dānapāramiyā paramatthapāramibhāvo vibhāvetabboti .

Paramatthadīpaniyā cariyāpiṭakasaṃvaṇṇanāya

Dasavidhacariyāsaṅgahassa visesato

Dānapāramivibhāvanassa

Paṭhamavaggassa atthavaṇṇanā niṭṭhitā .