‘‘ Antaraghare ’’ tiM0.436V0.401 visesetvā na vuttattā ‘‘ ārāmepi antaragharepi sabbatthā ’’ ti vuttaṃ .Ārāmepīti buddhūpaṭṭhānādikālaṃ sandhāya vuttaṃ .Yathā ‘‘ tatrime cattāro pārājikā dhammā uddesaṃ āgacchantī ’’ tiādinā tattha tattha paricchedo kato , evametthāpi ‘‘ tatrime pañcasattati sekhiyā dhammā uddesaṃ āgacchantī ’’ ti kasmā paricchedo na katoti āha ‘‘ ettha cā ’’ tiādi .Vattakkhandhake vuttavattānipīti āgantukāvāsikagamikānumodanabhattaggapiṇḍacārikāraññasenāsanajantāgharavaccakuṭiupajjhācariyasaddhivihārikaantevāsikavattāni .Idañca nidassanamattaṃ aññesampi khandhakavattānaṃ ettheva saṅgahassa icchitabbattā .Ayañhettha adhippāyo – sekhiyaggahaṇena cettha vattakkhandhakā dīsu ( cūḷava .356 ādayo ) āgatavattādīnampi gahaṇaṃ .Tepi hi sikkhitabbaṭṭhena ‘‘ sekhiyā ’’ ti icchitā .Tasmā mātikāyaṃ pārājikādīnaṃ viya sekhiyānaṃ paricchedo na katoti .Na kevalaṃ vattakkhandhakā dīsu ( cūḷava .356 ādayo ) āgatavattādīnaṃ gahaṇatthamevāti āha ‘‘ cārittavinayadassanatthañcā ’’ ti .Etthāpi paricchedo na katoti ānetvā yojetabbaṃ .

Mātikāya ‘‘ dukkaṭan ’’ ti avutte kathaṃ panettha dukkaṭanti veditabbanti āha ‘‘ yo panā ’’ tiādi .

Aṭṭhaṅgulamattan ti pakataṅgulena aṭṭhaṅgulamattaṃ .Yo pana sukkhajaṅgho vā mahāpiṇḍikamaṃso vā hoti , tassa sāruppatthāya aṭṭhaṅgulādhikampi otāretvā nivāsetuṃ vaṭṭati .

Pāsantan ti pāsassa antaṃ , dasāmūlanti attho .

Aparimaṇḍalaṃ nivāsessāmīti ‘‘ purato vā pacchato vā olambetvā nivāsessāmī ’’ ti evaṃV0.402 asañcicca .Kiñcāpi parimaṇḍalaṃ nivāsetuṃ ajānantassa anāpatti , tathāpi nivāsanavattaṃ sādhukaṃ uggahetabbameva .

Sañcicca anuggahaṇañhi anādariyaṃ siyāti āha ‘‘ apica nivāsanavattaṃ uggahetabban ’’ ti .

PaṭikkhittaṃM0.437 gihipārutan ti khuddakavatthukhandhake paṭikkhittaṃ gihipārutaṃ .Idāni ‘‘ na , bhikkhave ’’ tiādinā ( cūḷava .280-281) saṅkhepena vuttamatthameva vitthāretvā dassetuṃ ‘‘ tatthā ’’ tiādimāha .Yaṃ kiñci aññathā pārutanti sambandho .

Tasmāti yasmā setapaṭapārutādi gihipārutaṃ nāma , tasmā .Setapaṭāti etasseva vivaraṇaṃ .Aḍḍhapālakanigaṇṭhāti aḍḍhaṃ pālentīti aḍḍhapālakā , aḍḍhapālakā ca te nigaṇṭhā cāti aḍḍhapālakanigaṇṭhā .Te hi upari ekameva setavatthaṃ upakacchake pavesetvā paridahanti , heṭṭhā naggāpi aḍḍhameva pālenti .Paribbājakāti gihibandhanaṃ pahāya pabbajjūpagatā .Uraṃ vivaritvāti hadayamajjhaṃ vivaritvā .Akkhitārakāmattan ti akkhimattaṃ .

Ārāme vāti buddhūpaṭṭhānādikālaṃ sandhāya vuttaṃ .Antaraghare vāti antare gharāni ettha , etassāti vā ‘‘ antaragharan ’’ ti laddhanāme gāme .

Suṭṭhu paṭicchannoti jattumpi urampi avivaritvā paṭicchādetabbaṭṭhāne paṭicchādanena paṭicchanno , na sīsapāruto .Tenāha ‘‘ gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā ’’ tiādi .Tattha gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvāti gaṇṭhikaṃ pāsake paṭimuñcitvā .Antaraghare vāti gocaragāme .Ekadivasampi vāsūpagatassa santikaṃ yathāsukhaṃ gantuṃ vaṭṭati , ko pana vādo catuppañcāhaṃ vāsamadhiṭṭhāya vasitabhikkhūnaṃ santikanti gaṇṭhipade likhitaṃ .

VāsūpagatassātiV0.403 rattivāsatthāya upagatassa rattibhāge vā divasabhāge vā kāyaṃ vivaritvā nisīdato anāpatti .

SusaṃvutotiM0.438 susaṃyato .Yathā panettha susaṃvuto nāma hoti , taṃ dassetuṃ ‘‘ hatthaṃ vā ’’ tiādi vuttaṃ .

Kittakena pana okkhittacakkhu hotīti āha ‘‘ yugamattaṃ bhūmibhāgaṃ pekkhamāno ’’ ti .Yugayuttako hi danto ājāneyyo yugamattaṃ pekkhati , purato catuhatthappamāṇaṃ bhūmibhāgaṃ , imināpi ettakaṃ pekkhantena gantabbaṃ .Yo anādariyaṃ paṭicca taṃ taṃ disābhāgaṃ pāsādaṃ kūṭāgāraṃ vīthiṃ olokento gacchati , āpatti dukkaṭassa .Hatthiassādiparissayābhāvan ti parissayanaṭṭhena , abhibhavanaṭṭhena , viheṭhanaṭṭhena vā parissayo , hatthiassādiyeva parissayo hatthiassādiparissayo , tassābhāvaṃ , hatthiassādi upaddavābhāvanti attho .‘‘ Yathā ca ekasmiṃ ṭhāne ṭhatvā , evaṃ gacchantopi parissayābhāvaṃ oloketuṃ labhatiyeva , tathā gāme pūjan ’’ ti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.582) vadanti .

Antoindakhīlato paṭṭhāyāti parikkhittassa gāmassa antoummārato paṭṭhāya , aparikkhittassa pana dutiyaleḍḍupātato paṭṭhāya na evaṃ gantabbaṃ .

HasanīyasmiṃV0.404 vatthusmin ti nimittatthe bhummaṃ , hasitabbavatthukāraṇāti attho .

KittāvatāM0.439 appasaddo hotīti āha ‘‘ ayaṃ panetthā ’’ tiādi .

Saddameva suṇātīti aparibyattakkharaṃ saddamattameva suṇāti .Tenāha ‘‘ kathaṃ na vavatthapetī ’’ ti .

‘‘ Kāyādīni paggahetvā ’’ ti etasseva vivaraṇaṃ ‘‘ niccalāni ujukāni ṭhapetvā ’’ ti gantabbañceva nisīditabbañcāti samena iriyāpathena gantabbañceva nisīditabbañca .Kāyappacālakādiyuttaṃ chakkaṃ .

Dussapallatthikāyāti ettha āyogapallatthikāpi dussapallatthikāyeva .

SatiṃV0.405 upaṭṭhāpetvāti chaḍḍetukāmo viya ahutvā piṇḍapāte satiṃ upaṭṭhāpetvā ,‘‘ piṇḍapātaṃ gaṇhissāmī ’’ ti satiṃ upaṭṭhāpetvā .

UpanibaddhasaññīM0.440 hutvāti piṇḍapātaṃ dente anādariyaṃ paṭicca tahaṃ tahaṃ anoloketvā patte ābhogasaññī hutvā .

Samasūpakan ti pamāṇayuttaṃ sūpavantaṃ katvā , bhāvanapuṃsakaniddeso cāyaṃ .Byañjanaṃ pana anādiyitvā atthamattameva dassetuṃ ‘‘ samasūpako nāmā ’’ tiādi vuttaṃ .

Sabbāpi sūpeyyabyañjanavikatīti oloṇisākasūpeyyamacchamaṃsarasādikā sabbāpi sūpeyyabyañjanavikati .

Samatittikan ti bhāvanapuṃsakaniddeso , samatittikaṃ katvāti attho .Evamaññesupi īdisesu ṭhānesu attho daṭṭhabbo .Samapuṇṇan ti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.605) pattassa antomukhavaṭṭilekhāsamapuṇṇaṃ .Samabharitan ti etthāpi eseva nayo .Tañca kho adhiṭṭhānupagapattasseva , netarassa .Tenāha ‘‘ adhiṭṭhānupagapattassā ’’ tiādi .Racitan ti kataṃ , pakkhittaṃ pūritanti attho .

Yaṃ kiñci yāvakālikan ti yāgubhattaphalāphalādiṃ yaṃ kiñci āmisajātikaṃ .

Yattha katthacīti adhiṭṭhānupago vā hotu , anadhiṭṭhānupago vā yattha katthaci patteV0.406 .Thūpīkatānīti thūpaṃ viya katāni , adhiṭṭhānupagassa pattassa antomukhavaṭṭilekhaṃ atikkamitvā katānīti attho .Idañca ‘‘ yāmakālikādīnī ’’ ti imassa vasena vuttaṃ ,‘‘ yāvakālikan ’’ ti imassa pana vasena vacanabyattayaṃ katvā ‘‘ thūpīkatampi vaṭṭatī ’’ ti yojetabbaṃ .Pi -saddena athūpīkatāni vaṭṭantīti ettha kathāva natthīti dasseti .Heṭṭhā orohatīti samantā okāsasabbhāvato cāliyamānaṃ heṭṭhā bhassatiM0.441 .Takkolavaṭaṃsakādayoti ettha matthake ṭhapitatakkolameva vaṭaṃsakasadisattā takkolavaṭaṃsakaṃ .Ādi saddena pupphavaṭaṃsakakaṭukaphalādivaṭaṃsakānaṃ ( pāci . aṭṭha .605) gahaṇaṃ , na taṃ thūpīkataṃ nāma hoti pāṭekkaṃ bhājanattā paṇṇādīnaṃ .

Sapadānan ti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.608) ettha dānaṃ vuccati avakhaṇḍanaṃ , apetaṃ dānato apadānaṃ , anavakhaṇḍanti attho , saha apadānena sapadānaṃ , avakhaṇḍanavirahitaṃ , anupaṭipāṭiyāti vuttaṃ hoti .Tenāha ‘‘ tattha tattha odhiṃ akatvā anupaṭipāṭiyā ’’ ti .

Māghātasamayādīsūti ettha yasmiṃ samaye ‘‘ pāṇo na hantabbo ’’ ti rājāno bheriṃ carāpenti , ayaṃ māghātasamayo nāma .Byañjanaṃ paṭicchādetvā dentīti byañjanaṃ channaṃ katvā denti .

Ekādasameti sūpodanaviññattiyaṃ .Ettha pana yassa mukhe pakkhipitvā vippaṭisāre uppanneV0.407 puna uggiritukāmassāpi sace sahasā pavisati , ayaṃ asañcicca paribhuñjati nāma .Yo pana viññattampi aviññattampi ekasmiṃ ṭhāne ṭhitaṃ sahasā anupadhāretvā gahetvā bhuñjati , ayaṃ asatiyā bhuñjati nāma .

UjjhāyatiM0.442 etenāti ujjhānaṃ , cittaṃ , tasmiṃ saññā ujjhānasaññāti āha ‘‘ ujjhānasaññī ’’ tiādi .

Olokentassāti paresaṃ pattaṃ olokentassa .

‘‘ Mayūraṇḍaṃ atimahantan ’’ ti vacanato mayūraṇḍappamāṇopi kabaḷo na vaṭṭati .Keci pana ‘‘ mayūraṇḍato mahantova na vaṭṭati , na mayūraṇḍappamāṇo ’’ tipi vadanti , taṃ na gahetabbaṃ .Kukkuṭaṇḍaṃ atikhuddakan ti etthāpi eseva nayo , gilānassa pana atikhuddakaṃ kabaḷaṃ karotopi anāpatti .

Sakalaṃ hatthan ti sakalā aṅguliyo .Hattha saddo cettha tadekadesesu aṅgulīsu daṭṭhabbo ‘‘ hatthamuddā ’’ tiādīsu viya .Evañca katvā sabbaggahaṇaṃ samatthitaṃ hoti .Aññathā sakalaṃ hatthaṃ mukhe pavesetumasakkuṇeyyattā sabbaggahaṇamasamatthitameva siyā .Samudāye pavattassa ca vohārassa avayavepi pavattanato ekaṅgulimpi tato ekadesampi mukhe pakkhipituṃ na vaṭṭati .

TattakeV0.408 sati vaṭṭatīti tattake mukhamhi sati kathetuṃ vaṭṭati .

‘‘ CapuM0.443 capū ’’ ti evaṃ saddaṃ katvāti ‘‘ capu capū ’’ ti evaṃ anukaraṇasaddaṃ katvā .

‘‘ Pañcavīsatimepi eseva nayo ’’ ti iminā ‘‘ surusurukārakan ti ‘ surū surū ’ ti evaṃ saddaṃ katvā ’’ ti imamatthamatidisati .

Yaṃ kiñci chattan ti setacchattakilañjacchattapaṇṇacchattesu yaṃ kiñci chattaṃ .Yampi tatthajātakadaṇḍakena kataṃ ekapaṇṇacchattaṃ hoti , tampi chattameva .

Yattha katthaci sarīrāvayaveti aṃsaūruādike yattha katthaci sarīrāvayaveti .

Sabbāpi dhanuvikatīti cāpakodaṇḍādibhedā sabbāpi dhanuvikati .Cāpoti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.637) majjhe vaṅkā kājadaṇḍasadisā dhanuvikati .Kodaṇḍoti vaṭṭaladaṇḍā dhanuvikati .

Paṭimukkan ti pavesitaṃ laggitaṃ .Yāva na gaṇhātīti yāva hatthena na gaṇhāti , ayameva vā pāṭho .Tāva vaṭṭatīti tāva dhammaṃ desetuṃ vaṭṭati .

KevalaṃV0.409 akkantassāti kevalaṃ pādukaṃ akkamitvā ṭhitassa .Paṭimukkassāti paṭimuñcitvā ṭhitassa .Tenāha ‘‘ pavesetvā ṭhānavasenā ’’ ti .

YānagatassātiM0.444 ‘‘ yānaṃ nāma vayhaṃ , ratho , sakaṭaṃ , sandhamānikā , sivikā , pāṭaṅkī ’’ ti ( pāci .640,1187) vuttaṃ yānaṃ upādāya antamaso hatthasaṅghāṭamhi gatassa .Tenāha ‘‘ sacepi dvīhi janehī ’’ tiādi .Vayhādiketi ettha vayhanti upari maṇḍapasadisaṃ padaracchadanaṃ , sabbapāliguṇṭhimaṃ vā chādetvā kataṃ sakaṭavisesaṃ ‘‘ vayhan ’’ ti vadanti .Ādi saddena rathādīnaṃ gahaṇaṃ .

Pakiṇṇakan ti vomissakanayaṃ .Sacittakan ti ( sārattha . ṭī . pācittiya 3.576) vatthuvijānanacittena , paṇṇattivijānanacittena ca sacittakaṃ .‘‘ Anādariyaṃ paṭiccā ’’ ti ( pāci .654) vuttattā yasmā anādariyavaseneva āpajjitabbato idaṃ sabbaṃ kevalaṃ akusalameva , tañca pakatiyā vajjaṃ , sañcicca vītikkamanañca domanassikasseva hoti , tasmā ‘‘ lokavajjaṃ akusalacittaṃ dukkhavedanan ’’ ti vuttaṃ .Sesesupi eseva nayo .