4. Catukkapuggalapaññatti
132. Katamo ca puggalo asappuriso ?
Idhekacco puggalo pāṇātipātī hoti , adinnādāyī hoti , kāmesumicchācārī hoti , musāvādī
T0.181 hoti , surāmerayamajjapamādaṭṭhāyī hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ asappuriso ’’. 133. Katamo
P0.39 ca puggalo asappurisena asappurisataro ?Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātī hoti parañca pāṇātipāte samādapeti
M0.144 , attanā ca adinnādāyī hoti parañca adinnādāne samādapeti , attanā ca kāmesumicchācārī hoti parañca kāmesumicchācāre samādapeti , attanā ca musāvādī hoti parañca musāvāde samādapeti , attanā ca surāmerayamajjapamādaṭṭhāyī hoti parañca surāmerayamajjapamādaṭṭhāne samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ asappurisena asappurisataro ’’. 134. Katamo ca puggalo sappuriso ?
Idhekacco puggalo pāṇātipātā paṭivirato hoti
V0.147 , adinnādānā paṭivirato hoti , kāmesumicchācārā paṭivirato hoti , musāvādā paṭivirato hoti , surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ sappuriso ’’. 135. Katamo ca puggalo sappurisena sappurisataro ?
Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātā paṭivirato hoti parañca pāṇātipātā veramaṇiyā samādapeti , attanā ca adinnādānā paṭivirato hoti parañca adinnādānā veramaṇiyā samādapeti , attanā ca kāmesumicchācārā paṭivirato hoti parañca kāmesumicchācārā veramaṇiyā samādapeti , attanā ca musāvādā paṭivirato hoti parañca musāvādā veramaṇiyā samādapeti , attanā ca surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti parañca surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇiyā samādapeti
T0.182 – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ sappurisena sappurisataro ’’. 136. Katamo ca puggalo pāpo ?
Idhekacco puggalo pāṇātipātī hoti , adinnādāyī hoti , kāmesumicchācārī hoti , musāvādī hoti , pisuṇavāco [ pisuṇāvāco ] hoti , pharusavāco [ pharusāvāco ( sī .) dī . ni .3.115] hoti , samphappalāpī hoti , abhijjhālu hoti , byāpannacitto hoti , micchādiṭṭhi [ micchādiṭṭhī ( ka .)] hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ pāpo ’’.
137. Katamo ca puggalo pāpena pāpataro ?
Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātī hoti parañca pāṇātipāte samādapeti , attanā
M0.145 ca adinnādāyī hoti parañca adinnādāne samādapeti , attanā ca kāmesumicchācārī hoti parañca kāmesumicchācāre samādapeti , attanā ca musāvādī hoti parañca musāvāde samādapeti , attanā ca pisuṇavāco hoti parañca pisuṇāya vācāya samādapeti , attanā ca pharusavācoP0.40 hoti parañca pharusāya vācāya samādapeti , attanā ca samphappalāpī hoti parañca samphappalāpe samādapeti , attanā ca abhijjhālu hoti parañca abhijjhāya samādapeti , attanā ca byāpannacitto hoti parañca byāpāde samādapeti , attanā ca micchādiṭṭhi hoti parañca micchādiṭṭhiyā samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ pāpena pāpataro ’’. 138. Katamo ca puggalo kalyāṇo ?
Idhekacco puggalo pāṇātipātā paṭivirato hoti , adinnādānā paṭivirato hoti
V0.148 , kāmesumicchācārā paṭivirato hoti , musāvādā paṭivirato hoti , pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti , pharusāya vācāya paṭivirato hoti , samphappalāpāT0.183 paṭivirato hoti , anabhijjhālu hoti , abyāpannacitto hoti , sammādiṭṭhi [ sammādiṭṭhī ( ka .)] hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ kalyāṇo ’’. 139. Katamo ca puggalo kalyāṇena kalyāṇataro ?
Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātā paṭivirato hoti parañca pāṇātipātā veramaṇiyā samādapeti , attanā ca adinnādānā paṭivirato hoti parañca adinnādānā veramaṇiyā samādapeti , attanā ca kāmesumicchācārā paṭivirato hoti parañca kāmesumicchācārā veramaṇiyā samādapeti , attanā ca musāvādā paṭivirato hoti parañca musāvādā veramaṇiyā samādapeti , attanā ca pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti parañca pisuṇāya vācāya veramaṇiyā samādapeti , attanā ca pharusāya vācāya paṭivirato hoti parañca pharusāya vācāya veramaṇiyā samādapeti , attanā ca samphappalāpā paṭivirato hoti parañca samphappalāpā veramaṇiyā samādapeti , attanā ca anabhijjhālu hoti parañca anabhijjhāya samādapeti , attanā ca abyāpannacitto hoti parañca abyāpāde samādapeti , attanā ca sammādiṭṭhi hoti parañca
M0.146 sammādiṭṭhiyā samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ kalyāṇena kalyāṇataro ’’. 140. Katamo ca puggalo pāpadhammo ?
Idhekacco puggalo pāṇātipātī hoti , adinnādāyī hoti … pe … micchādiṭṭhi hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ pāpadhammo ’’.
141. Katamo ca puggalo pāpadhammena pāpadhammataro ?
Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātī hoti parañca
T0.184 pāṇātipāte samādapeti , attanā ca adinnādāyī hoti parañca adinnādāne samādapeti … pe … attanā ca micchādiṭṭhi hoti parañca micchādiṭṭhiyā samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ pāpadhammena pāpadhammataro ’’. 142. Katamo ca puggalo kalyāṇadhammo ?
Idhekacco puggalo pāṇātipātā paṭivirato hoti , adinnādānā paṭivirato hoti … pe … samādiṭṭhi hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ kalyāṇadhammo ’’.
143. Katamo
V0.149 ca puggalo kalyāṇadhammena kalyāṇadhammataro ?Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātā paṭivirato hoti parañca pāṇātipātā veramaṇiyā samādapeti … pe … attanā ca sammādiṭṭhi hoti parañca sammādiṭṭhiyā samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ kalyāṇadhammena kalyāṇadhammataro ’’.
144. Katamo
P0.41 ca puggalo sāvajjo ?Idhekacco puggalo sāvajjena kāyakammena samannāgato hoti , sāvajjena vacīkammena samannāgato hoti , sāvajjena manokammena samannāgato hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ sāvajjo ’’.
145. Katamo ca puggalo vajjabahulo ?
Idhekacco puggalo sāvajjena bahulaṃ kāyakammena samannāgato hoti appaṃ anavajjena , sāvajjena bahulaṃ vacīkammena samannāgato hoti appaṃ anavajjena , sāvajjena bahulaṃ manokammena samannāgato hoti appaṃ anavajjena – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ vajjabahulo ’’.
146. Katamo
M0.147 ca puggalo appavajjo ?Idhekacco puggalo anavajjena bahulaṃ kāyakammena samannāgato
T0.185 hoti appaṃ sāvajjena , anavajjena bahulaṃ vacīkammena samannāgato hoti appaṃ sāvajjena , anavajjena bahulaṃ manokammena samannāgato hoti appaṃ sāvajjena – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ appavajjo ’’. 147. Katamo ca puggalo anavajjo ?
Idhekacco puggalo anavajjena kāyakammena samannāgato hoti , anavajjena vacīkammena samannāgato hoti , anavajjena manokammena samannāgato hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ anavajjo ’’.
148. Katamo ca puggalo ugghaṭitaññū ?
Yassa puggalassa saha udāhaṭavelāya dhammābhisamayo hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ ugghaṭitaññū ’’.
149. Katamo ca puggalo vipañcitaññū ?
Yassa puggalassa saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthe vibhajiyamāne dhammābhisamayo hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ vipañcitaññū ’’.
150. Katamo
V0.150 ca puggalo neyyo ?Yassa puggalassa uddesato paripucchato yoniso manasikaroto kalyāṇamitte sevato bhajato payirupāsato evaṃ anupubbena dhammābhisamayo hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ neyyo ’’.
151. Katamo ca puggalo padaparamo ?
Yassa puggalassa bahumpi suṇato bahumpi bhaṇato bahumpi dhārayato bahumpi vācayato na tāya jātiyā dhammābhisamayo hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ padaparamo ’’.
152. Katamo
P0.42 ca puggalo yuttappaṭibhāno [ yuttapaṭibhāṇo ( syā .) a . ni .4.132] no muttappaṭibhāno ?Idhekacco puggalo pañhaṃ puṭṭho samāno yuttaṃ vadati no sīghaṃ – ayaṃ
T0.186 vuccati puggalo ‘‘ yuttappaṭibhāno no muttappaṭibhāno ’’. 153. Katamo
M0.148 ca puggalo muttappaṭibhāno no yuttappaṭibhāno ?Idhekacco puggalo pañhaṃ puṭṭho samāno sīghaṃ vadati no yuttaṃ – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ muttappaṭibhāno no yuttappaṭibhāno ’’.
154. Katamo ca puggalo yuttappaṭibhāno ca muttappaṭibhāno ca ?
Idhekacco puggalo pañhaṃ puṭṭho samāno yuttañca vadati sīghañca – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ yuttappaṭibhāno ca muttappaṭibhāno ca ’’.
155. Katamo ca puggalo neva yuttappaṭibhāno no muttappaṭibhāno ?
Idhekacco puggalo pañhaṃ puṭṭho samāno neva yuttaṃ vadati no sīghaṃ – ayaṃ vuccati , puggalo ‘‘ neva yuttappaṭibhāno no muttappaṭibhāno ’’.
156. Tattha katame cattāro dhammakathikā puggalā ?
Idhekacco dhammakathiko appañca bhāsati asahitañca , parisā cassa na kusalā hoti sahitāsahitassa .
Evarūpo dhammakathiko evarūpāya parisāya dhammakathikotveva saṅkhaṃ gacchati .
Idha
V0.151 panekacco dhammakathiko appañca bhāsati sahitañca , parisā cassa kusalā hoti sahitāsahitassa .Evarūpo dhammakathiko evarūpāya parisāya dhammakathikotveva saṅkhaṃ gacchati .
Idha panekacco dhammakathiko bahuñca bhāsati asahitañca , parisā cassa na kusalā hoti sahitāsahitassa .
Evarūpo dhammakathiko evarūpāya parisāya dhammakathikotveva saṅkhaṃ gacchati .
Idha panekacco dhammakathiko bahuñca bhāsati sahitañca , parisā cassa kusalā hoti sahitāsahitassa .
Evarūpo
T0.187 dhammakathiko evarūpāya parisāya dhammakathikotveva saṅkhaṃ gacchati .Ime cattāro ‘‘ dhammakathikā puggalā ’’.
157. Tattha katame cattāro valāhakūpamā puggalā ?
Cattāro valāhakā – gajjitā no vassitā , vassitā no gajjitā , gajjitā ca vassitā ca , neva gajjitā no vassitā .
Evamevaṃ cattārome
P0.43 valāhakūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .Katame cattāro
M0.149 ?Gajjitā no vassitā , vassitā no gajjitā , gajjitā ca vassitā ca , neva gajjitā no vassitā .
Kathañca puggalo gajjitā hoti no vassitā ?
Idhekacco puggalo bhāsitā hoti , no kattā .
Evaṃ puggalo gajjitā hoti , no vassitā .
Seyyathāpi so valāhako gajjitā no vassitā , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo vassitā hoti no gajjitā ?
Idhekacco puggalo kattā hoti , no bhāsitā .
Evaṃ puggalo vassitā hoti no gajjitā .
Seyyathāpi so valāhako vassitā no gajjitā , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo gajjitā ca hoti vassitā ca ?
Idhekacco puggalo bhāsitā ca hoti , kattā ca .
Evaṃ puggalo gajjitā ca hoti vassitā ca .
Seyyathāpi so valāhako gajjitā ca vassitā ca , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca
V0.152 puggalo neva gajjitā hoti no vassitā ?Idhekacco puggalo neva bhāsitā hoti no kattā .
Evaṃ puggalo neva gajjitā hoti no vassitā .
Seyyathāpi so valāhako neva
T0.188 gajjitā no vassitā , tathūpamo ayaṃ puggalo .Ime cattāro valāhakūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
158. Tattha katame cattāro mūsikūpamā puggalā ?
Catasso mūsikā – gādhaṃ kattā no vasitā , vasitā no gādhaṃ kattā , gādhaṃ kattā ca vasitā ca , neva gādhaṃ kattā no vasitā .
Evamevaṃ cattārome mūsikūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
Katame cattāro ?
Gādhaṃ kattā no vasitā , vasitā no gādhaṃ kattā , gādhaṃ kattā ca vasitā ca , neva gādhaṃ kattā no vasitā .
Kathañca puggalo gādhaṃ kattā hoti no vasitā ?
Idhekacco puggalo dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ .
So ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhasamudayo ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodho ’’ ti
M0.150 yathābhūtaṃ nappajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .Evaṃ puggalo gādhaṃ kattā hoti no vasitā .
Seyyathāpi sā mūsikā gādhaṃ kattā no vasitā , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca
P0.44 puggalo vasitā hoti no gādhaṃ kattā ?Idhekacco puggalo dhammaṃ na pariyāpuṇāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ .
So ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhasamudayo ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ
T0.189 dukkhanirodho ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .Evaṃ puggalo vasitā hoti no gādhaṃ kattā .
Seyyathāpi sā mūsikā vasitā no gādhaṃ kattā , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo gādhaṃ kattā ca hoti vasitā ca ?
Idhekacco puggalo dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ .
So ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhasamudayo ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodho ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Evaṃ puggalo gādhaṃ kattā ca hoti vasitā ca .
Seyyathāpi sā mūsikā gādhaṃ kattā ca vasitā ca , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo neva gādhaṃ kattā hoti no vasitā ?
Idhekacco puggalo dhammaṃ na pariyāpuṇāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ .
So
V0.153 ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhasamudayo ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodho ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .Evaṃ puggalo neva gādhaṃ kattā hoti no vasitā .
Seyyathāpi sā mūsikā neva gādhaṃ kattā no vasitā , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Ime cattāro mūsikūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
159. Tattha
T0.190M0.151 katame cattāro ambūpamā puggalā ?Cattāri ambāni – āmaṃ pakkavaṇṇi [ pakkavaṇṇī ], pakkaṃ āmavaṇṇi [ āmavaṇṇī ( syā . ka .) a . ni .4.105], āmaṃ āmavaṇṇi , pakkaṃ pakkavaṇṇi .
Evamevaṃ cattārome ambūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
Katame cattāro ?
Āmo pakkavaṇṇī , pakko āmavaṇṇī , āmo āmavaṇṇī , pakko pakkavaṇṇī .
Kathañca puggalo āmo hoti pakkavaṇṇī ?
Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ [ sammiñjitaṃ ( sī . syā .)] pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ .
So ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhasamudayo ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodho ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Evaṃ puggalo āmo hoti pakkavaṇṇī .
Seyyathāpi taṃ ambaṃ āmaṃ pakkavaṇṇi , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo pakko hoti āmavaṇṇī ?
Idhekaccassa
P0.45 puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ .So ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhasamudayo ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodho ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Evaṃ puggalo pakko hoti āmavaṇṇī .
Seyyathāpi taṃ ambaṃ pakkaṃ āmavaṇṇi , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo āmo hoti āmavaṇṇī ?
Idhekaccassa puggalassa
T0.191 na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ .So ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti … pe …‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .
Evaṃ puggalo āmo hoti āmavaṇṇī .
Seyyathāpi taṃ ambaṃ āmaṃ āmavaṇṇi , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo pakko hoti pakkavaṇṇī ?
Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ
V0.154 .So ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti
M0.152 … pe …‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .Evaṃ puggalo pakko hoti pakkavaṇṇī .
Seyyathāpi taṃ ambaṃ pakkaṃ pakkavaṇṇi , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Ime cattāro ambūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
160. Tattha katame cattāro kumbhūpamā puggalā ?
Cattāro kumbhā – tuccho pihito , pūro vivaṭo , tuccho vivaṭo , pūro pihito .
Evamevaṃ cattārome kumbhūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
Katame cattāro ?
Tuccho pihito , pūro vivaṭo , tuccho vivaṭo , pūro pihito .
Kathañca puggalo tuccho hoti pihito ?
Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ .
So ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti … pe …‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī
T0.192 paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .Evaṃ puggalo tuccho hoti pihito .
Seyyathāpi so kumbho tuccho pihito , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo pūro hoti vivaṭo ?
Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ .
So ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti … pe …‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Evaṃ puggalo pūro hoti vivaṭo .
Seyyathāpi so kumbho pūro vivaṭo , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca
P0.46 puggalo tuccho hoti vivaṭo ?Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ .
So ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti … pe …‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ
V0.155 nappajānāti .Evaṃ puggalo tuccho hoti vivaṭo .
Seyyathāpi so kumbho tuccho vivaṭo , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo pūro hoti pihito ?
Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ
M0.153 pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ .So ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti … pe …‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Evaṃ puggalo pūro hoti pihito .
Seyyathāpi so kumbho pūro pihito , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Ime cattāro kumbhūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
161. Tattha
T0.193 katame cattāro udakarahadūpamā puggalā ?Cattāro udakarahadā – uttāno gambhīrobhāso , gambhīro uttānobhāso , uttāno uttānobhāso , gambhīro gambhīrobhāso .
Evamevaṃ cattārome udakarahadūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
Katame cattāro ?
Uttāno gambhīrobhāso , gambhīro uttānobhāso , uttāno uttānobhāso , gambhīro gambhīrobhāso .
Kathañca puggalo uttāno hoti gambhīrobhāso ?
Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ .
So
V0.156 ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti … pe …‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti .Evaṃ puggalo uttāno hoti gambhīrobhāso .
Seyyathāpi so udakarahado uttāno gambhīrobhāso , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo gambhīro hoti uttānobhāso ?
Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ .
So ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti … pe …‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Evaṃ puggalo gambhīro hoti uttānobhāso .
Seyyathāpi so udakarahado gambhīro uttānobhāso , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo uttāno hoti uttānobhāso ?
Idhekaccassa
P0.47 puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃT0.194 samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ .So ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānāti … pe …‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ
M0.154 nappajānāti .Evaṃ puggalo uttāno hoti uttānobhāso .
Seyyathāpi so udakarahado uttāno uttānobhāso , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo gambhīro hoti gambhīrobhāso ?
Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ .
So ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti … pe …‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Evaṃ puggalo gambhīro hoti gambhīrobhāso .
Seyyathāpi so udakarahado gambhīro gambhīrobhāso , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Ime cattāro udakarahadūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
162. Tattha katame cattāro balībaddūpamā puggalā ?
Cattāro balībaddā [ balibaddhā ( syā .)]– sakagavacaṇḍo [ sagavacaṇḍo ( ka . sī .) a . ni .4.108] no paragavacaṇḍo , paragavacaṇḍo no sakagavacaṇḍo , sakagavacaṇḍo ca paragavacaṇḍo ca , neva sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo .
Evamevaṃ cattārome balībaddūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
Katame cattāro ?
Sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo , paragavacaṇḍo no sakagavacaṇḍo , sakagavacaṇḍo ca paragavacaṇḍo ca , neva sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo .
Kathañca
V0.157 puggalo sakagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo ?Idhekacco puggalo sakaparisaṃ ubbejitā
T0.195 hoti , no paraparisaṃ .Evaṃ puggalo sakagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo .
Seyyathāpi so balībaddo sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo paragavacaṇḍo hoti no sakagavacaṇḍo ?
Idhekacco puggalo paraparisaṃ ubbejitā hoti , no sakaparisaṃ .
Evaṃ puggalo paragavacaṇḍo hoti no sakagavacaṇḍo .
Seyyathāpi so balībaddo paragavacaṇḍo no sakagavacaṇḍo , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo sakagavacaṇḍo ca hoti paragavacaṇḍo ca ?
Idhekacco puggalo sakaparisañca ubbejitā hoti , paraparisañca .
Evaṃ puggalo
M0.155 sakagavacaṇḍo ca hoti paragavacaṇḍo ca .Seyyathāpi so balībaddo sakagavacaṇḍo ca paragavacaṇḍo ca , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo neva sakagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo ?
Idhekacco puggalo neva sakaparisaṃ ubbejitā hoti no paraparisaṃ .
Evaṃ puggalo neva sakagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo .
Seyyathāpi so balībaddo neva sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Ime cattāro balībaddūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
163. Tattha
P0.48 katame cattāro āsīvisūpamā puggalā ?Cattāro āsīvisā [ āsivisā ( syā .)]– āgataviso no ghoraviso , ghoraviso no āgataviso , āgataviso ca ghoraviso ca , neva āgataviso no ghoraviso .
Evamevaṃ
T0.196 cattārome āsīvisūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .Katame cattāro ?
Āgataviso no ghoraviso , ghoraviso no āgataviso , āgataviso ca ghoraviso ca , neva āgataviso no ghoraviso .
Kathañca puggalo āgataviso hoti no ghoraviso ?
Idhekacco puggalo abhiṇhaṃ kujjhati .
So ca khvassa kodho na ciraṃ dīgharattaṃ anuseti .
Evaṃ puggalo āgataviso hoti , no ghoraviso .
Seyyathāpi so āsīviso āgataviso no ghoraviso , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca
V0.158 puggalo ghoraviso hoti no āgataviso ?Idhekacco puggalo naheva kho [ neva kho ( sī .) a . ni .4.110] abhiṇhaṃ kujjhati .
So ca khvassa kodho ciraṃ dīgharattaṃ anuseti .
Evaṃ puggalo ghoraviso hoti , no āgataviso .
Seyyathāpi so āsīviso ghoraviso no āgataviso , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo āgataviso ca hoti ghoraviso ca ?
Idhekacco puggalo abhiṇhaṃ kujjhati .
So ca khvassa kodho ciraṃ dīgharattaṃ anuseti .
Evaṃ puggalo āgataviso ca hoti ghoraviso ca .
Seyyathāpi
M0.156 so āsīviso āgataviso ca ghoraviso ca , tathūpamo ayaṃ puggalo .Kathañca puggalo neva āgataviso hoti no ghoraviso ?
Idhekacco puggalo naheva kho abhiṇhaṃ kujjhati .
So ca khvassa kodho na ciraṃ dīgharattaṃ anuseti .
Evaṃ puggalo neva āgataviso hoti no ghoraviso .
Seyyathāpi so āsīviso neva āgataviso no ghoraviso , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Ime cattāro āsīvisūpamā puggalā santo
T0.197 saṃvijjamānā lokasmiṃ . 164. Kathañca puggalo ananuvicca apariyogāhetvā avaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti ?
Idhekacco puggalo duppaṭipannānaṃ micchāpaṭipannānaṃ titthiyānaṃ titthiyasāvakānaṃ vaṇṇaṃ bhāsati –
‘‘ suppaṭipannā ’’ itipi ,‘‘ sammāpaṭipannā ’’ itipīti .
Evaṃ puggalo ananuvicca apariyogāhetvā avaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti .
Kathañca puggalo ananuvicca apariyogāhetvā vaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti ?
Idhekacco
P0.49 puggalo suppaṭipannānaṃ sammāpaṭipannānaṃ buddhānaṃ buddhasāvakānaṃ avaṇṇaṃ bhāsati –‘‘ duppaṭipannā ’’ itipi ,‘‘ micchāpaṭipannā ’’ itipīti .
Evaṃ puggalo ananuvicca apariyogāhetvā vaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti .
Kathañca puggalo ananuvicca apariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃsitā hoti ?
Idhekacco puggalo duppaṭipadāya micchāpaṭipadāya pasādaṃ janeti –
‘‘ suppaṭipadā ’’ itipi
V0.159 ,‘‘ sammāpaṭipadā ’’ itipīti .Evaṃ puggalo ananuvicca apariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃsitā hoti .
Kathañca puggalo ananuvicca apariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃsitā hoti ?
Idhekacco puggalo suppaṭipadāya sammāpaṭipadāya appasādaṃ janeti –
‘‘ duppaṭipadā ’’ itipi ,‘‘ micchāpaṭipadā ’’ itipīti .
Evaṃ puggalo ananuvicca apariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃsitā hoti .
165. Kathañca
M0.157 puggalo anuvicca pariyogāhetvā avaṇṇārahassa avaṇṇaṃT0.198 bhāsitā hoti ?Idhekacco puggalo duppaṭipannānaṃ micchāpaṭipannānaṃ titthiyānaṃ titthiyasāvakānaṃ avaṇṇaṃ bhāsati –
‘‘ duppaṭipannā ’’ itipi ,‘‘ micchāpaṭipannā ’’ itipīti .
Evaṃ puggalo anuvicca pariyogāhetvā avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti .
Kathañca puggalo anuvicca pariyogāhetvā vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti ?
Idhekacco puggalo suppaṭipannānaṃ sammāpaṭipannānaṃ buddhānaṃ buddhasāvakānaṃ vaṇṇaṃ bhāsati –
‘‘ suppaṭipannā ’’ itipi ,‘‘ sammāpaṭipannā ’’ itipīti .
Evaṃ puggalo anuvicca pariyogāhetvā vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti .
Kathañca puggalo anuvicca pariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃsitā hoti ?
Idhekacco puggalo duppaṭipadāya micchāpaṭipadāya appasādaṃ janeti –
‘‘ duppaṭipadā ’’ itipi ,‘‘ micchāpaṭipadā ’’ itipīti .
Evaṃ puggalo anuvicca pariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃsitā hoti .
Kathañca puggalo anuvicca pariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃsitā hoti ?
Idhekacco
P0.50 puggalo suppaṭipadāya sammāpaṭipadāya pasādaṃ janeti –‘‘ suppaṭipadā ’’ itipi ,‘‘ sammāpaṭipadā ’’ itipīti .
Evaṃ puggalo anuvicca pariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃsitā hoti .
166. Kathañca
V0.160 puggalo avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena , no ca kho vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena ?Idhekacco puggalo vaṇṇopi saṃvijjati avaṇṇopi saṃvijjati
T0.199 .Yo tattha avaṇṇo taṃ bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena , yo tattha vaṇṇo taṃ na bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena .
Evaṃ puggalo avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena , no ca kho vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena .
Kathañca puggalo vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena , no ca kho avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena ?
Idhekacco puggalo vaṇṇopi saṃvijjati avaṇṇopi saṃvijjati
M0.158 .Yo tattha vaṇṇo taṃ bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena , yo tattha avaṇṇo taṃ na bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena .
Evaṃ puggalo vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena , no ca kho avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena .
Kathañca puggalo avaṇṇārahassa ca avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena , vaṇṇārahassa ca vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena ?
Idhekacco puggalo vaṇṇopi saṃvijjati avaṇṇopi saṃvijjati .
Yo tattha avaṇṇo taṃ bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena , yopi tattha vaṇṇo tampi bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena .
Tatra kālaññū hoti tassa pañhassa veyyākaraṇāya .
Evaṃ puggalo avaṇṇārahassa ca avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena , vaṇṇārahassa ca vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena .
Kathañca puggalo neva avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena , nopi vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ
T0.200 bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena ?Idhekacco puggalo vaṇṇopi saṃvijjati avaṇṇopi saṃvijjati .
Yo tattha avaṇṇo taṃ na bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena , yopi tattha vaṇṇo tampi na bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ
P0.51 kālena .Upekkhako viharati sato sampajāno .
Evaṃ puggalo neva avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena , nopi vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena .
167. Katamo ca puggalo uṭṭhānaphalūpajīvī no puññaphalūpajīvī ?
Yassa puggalassa uṭṭhahato
V0.161 ghaṭato vāyamato ājīvo abhinibbattati , no puññato – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ uṭṭhānaphalūpajīvī , no puññaphalūpajīvī ’’.Katamo ca puggalo puññaphalūpajīvī no uṭṭhānaphalūpajīvī ?
Paranimmitavasavattī deve [ paranimmitavasavattideve ( sī . syā .)] upādāya tatūpari devā puññaphalūpajīvino na uṭṭhānaphalūpajīvino .
Katamo
M0.159 ca puggalo uṭṭhānaphalūpajīvī ca puññaphalūpajīvī ca ?Yassa puggalassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato ājīvo abhinibbattati puññato ca – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ uṭṭhānaphalūpajīvī ca puññaphalūpajīvī ca ’’.
Katamo ca puggalo neva uṭṭhānaphalūpajīvī no puññaphalūpajīvī ?
Nerayikā neva uṭṭhānaphalūpajīvino no puññaphalūpajīvino .
168. Kathañca puggalo tamo hoti tamaparāyano ?
Idhekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti – caṇḍālakule vā nesādakule vā venakule [ veṇakule ( sī . syā .)] vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde [ daḷidde ( sī .) passa aṅguttaranikāye ] appannapānabhojane
T0.201 kasiravuttike , yattha kasirena ghāsacchādo labbhati .So ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bahvābādho kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā , na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa .
So kāyena duccaritaṃ carati , vācāya duccaritaṃ carati , manasā duccaritaṃ carati .
So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati .
Evaṃ puggalo tamo hoti tamaparāyano .
Kathañca puggalo tamo hoti jotiparāyano ?
Idhekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti – caṇḍālakule vā nesādakule vā venakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appannapānabhojane kasiravuttike , yattha kasirena ghāsacchādo labbhati .
So ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bahvābādho kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā , na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa .
So kāyena
V0.162 sucaritaṃ carati , vācāya sucaritaṃ caratiP0.52 , manasā sucaritaṃ carati .So kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati .
Evaṃ puggalo tamo hoti jotiparāyano .
Kathañca puggalo joti hoti tamaparāyano ?
Idhekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti – khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule
M0.160 vāT0.202 gahapatimahāsālakule vā aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe .So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato , lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa .
So kāyena duccaritaṃ carati , vācāya duccaritaṃ carati , manasā duccaritaṃ carati .
So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati .
Evaṃ puggalo joti hoti tamaparāyano .
Kathañca puggalo joti hoti jotiparāyano ?
Idhekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti – khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe .
So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato , lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa .
So kāyena sucaritaṃ carati , vācāya sucaritaṃ carati , manasā sucaritaṃ carati .
So kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati .
Evaṃ puggalo joti hoti jotiparāyano .
169. Kathañca puggalo oṇatoṇato hoti … pe … evaṃ puggalo oṇatoṇato
T0.203 hoti .Kathañca puggalo oṇatuṇṇato hoti … pe … evaṃ puggalo oṇatuṇṇato hoti .
Kathañca puggalo uṇṇatoṇato hoti … pe … evaṃ puggalo uṇṇatoṇato hoti .
Kathañca puggalo uṇṇatuṇṇato hoti … pe … evaṃ puggalo uṇṇatuṇṇato hoti .
170. Tattha
M0.161V0.163 katame cattāro rukkhūpamā puggalā ?Cattāro rukkhā – pheggu sāraparivāro , sāro phegguparivāro , pheggu phegguparivāro , sāro sāraparivāro .
Evamevaṃ cattārome rukkhūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
Katame cattāro ?
Pheggu sāraparivāro , sāro phegguparivāro , pheggu phegguparivāro , sāro sāraparivāro .
Kathañca
P0.53 puggalo pheggu hoti sāraparivāro ?Idhekacco puggalo dussīlo hoti pāpadhammo , parisā ca khvassa hoti sīlavatī kalyāṇadhammā .
Evaṃ puggalo pheggu hoti sāraparivāro .
Seyyathāpi so rukkho pheggu sāraparivāro , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo sāro hoti phegguparivāro ?
Idhekacco puggalo sīlavā hoti kalyāṇadhammo , parisā ca khvassa hoti dussīlā pāpadhammā .
Evaṃ puggalo sāro hoti phegguparivāro .
Seyyathāpi so rukkho sāro phegguparivāro , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Kathañca puggalo pheggu hoti phegguparivāro ?
Idhekacco puggalo dussīlo hoti pāpadhammo , parisāpissa hoti dussīlā pāpadhammā .
Evaṃ puggalo pheggu hoti phegguparivāro .
Seyyathāpi so rukkho pheggu
T0.204 phegguparivāro , tathūpamo ayaṃ puggalo .Kathañca puggalo sāro hoti sāraparivāro ?
Idhekacco puggalo sīlavā hoti kalyāṇadhammo , parisāpissa hoti sīlavatī kalyāṇadhammā .
Evaṃ puggalo sāro hoti sāraparivāro .
Seyyathāpi so rukkho sāro sāraparivāro , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Ime cattāro rukkhūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
171. Katamo ca puggalo rūpappamāṇo rūpappasanno ?
Idhekacco puggalo ārohaṃ vā passitvā pariṇāhaṃ vā passitvā saṇṭhānaṃ vā passitvā pāripūriṃ vā passitvā tattha pamāṇaṃ gahetvā pasādaṃ janeti .
Ayaṃ vuccati puggalo rūpappamāṇo rūpappasanno .
Katamo
M0.162 ca puggalo ghosappamāṇo ghosappasanno ?Idhekacco puggalo paravaṇṇanāya parathomanāya
V0.164 parapasaṃsanāya paravaṇṇahārikāya [ paravaṇṇahāriyā ( sī .)] tattha pamāṇaṃ gahetvā pasādaṃ janeti .Ayaṃ vuccati puggalo ghosappamāṇo ghosappasanno .
172. Katamo ca puggalo lūkhappamāṇo lūkhappasanno ?
Idhekacco puggalo cīvaralūkhaṃ vā passitvā pattalūkhaṃ vā passitvā senāsanalūkhaṃ vā passitvā vividhaṃ vā dukkarakārikaṃ passitvā tattha pamāṇaṃ gahetvā pasādaṃ janeti .
Ayaṃ vuccati puggalo lūkhappamāṇo lūkhappasanno .
Katamo ca puggalo dhammappamāṇo dhammappasanno ?
Idhekacco puggalo sīlaṃ vā passitvā samādhiṃ vā passitvā paññaṃ
P0.54 vā passitvā tattha pamāṇaṃ gahetvā pasādaṃ janeti .Ayaṃ vuccati puggalo
T0.205 dhammappamāṇo dhammappasanno . 173. Kathañca puggalo attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya ?
Idhekacco puggalo attanā sīlasampanno hoti , no paraṃ sīlasampadāya samādapeti ;
attanā samādhisampanno hoti , no paraṃ samādhisampadāya samādapeti ;
attanā paññāsampanno hoti , no paraṃ paññāsampadāya samādapeti ;
attanā vimuttisampanno hoti , no paraṃ vimuttisampadāya samādapeti ;
attanā vimuttiñāṇadassanasampanno hoti , no paraṃ vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti .
Evaṃ puggalo attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya .
Kathañca puggalo parahitāya paṭipanno hoti no attahitāya ?
Idhekacco puggalo attanā na sīlasampanno hoti , paraṃ sīlasampadāya samādapeti ;
attanā na samādhisampanno hoti , paraṃ samādhisampadāya samādapeti ;
attanā na paññāsampanno hoti , paraṃ paññāsampadāya samādapeti ;
attanā na vimuttisampanno hoti , paraṃ vimuttisampadāya samādapeti ;
attanā na vimuttiñāṇadassanasampanno hoti , paraṃ vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti .
Evaṃ puggalo parahitāya paṭipanno hoti no attahitāya .
Kathañca
M0.163 puggalo attahitāya ceva paṭipanno hoti parahitāya ca ?Idhekacco puggalo attanā ca sīlasampanno hoti , parañca sīlasampadāya samādapeti ;
attanā ca samādhisampanno hoti , parañca samādhisampadāya samādapeti ;
attanā ca paññāsampanno hoti , parañca paññāsampadāya
T0.206V0.165 samādapeti ;attanā ca vimuttisampanno hoti , parañca vimuttisampadāya samādapeti ;
attanā ca vimuttiñāṇadassanasampanno hoti , parañca vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti .
Evaṃ puggalo attahitāya ceva paṭipanno hoti parahitāya ca .
Kathañca puggalo neva attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya ?
Idhekacco puggalo attanā na sīlasampanno hoti , no paraṃ sīlasampadāya samādapeti ;
attanā na samādhisampanno hoti , no paraṃ samādhisampadāya samādapeti ;
attanā na paññāsampanno hoti , no paraṃ paññāsampadāya samādapeti ;
attanā na
P0.55 vimuttisampanno hoti , no paraṃ vimuttisampadāya samādapeti ;attanā na vimuttiñāṇadassanasampanno hoti , no paraṃ vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti .
Evaṃ puggalo neva attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya .
174. Kathañca puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto ?
Idhekacco puggalo acelako hoti muttācāro hatthāpalekhano [ hatthāvalekhano ( syā .)], naehibhaddantiko natiṭṭhabhaddantiko nābhihaṭaṃ na uddissakataṃ na nimantanaṃ sādiyati , so na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti na kaḷopimukhā [ kalopimukhā ( sī . syā .) ma . ni .2.7] paṭiggaṇhāti , na eḷakamantaraṃ na daṇḍamantaraṃ na musalamantaraṃ na dvinnaṃ bhuñjamānānaṃ na gabbhiniyā na pāyamānāya na purisantaragatāya , na saṅkittīsu na yattha sā upaṭṭhito hoti na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī , na macchaṃ na
T0.207 maṃsaṃ na suraṃ na merayaṃ na thusodakaṃ pivati .So ekāgāriko vā hoti ekālopiko , dvāgāriko vā hoti dvālopiko … pe … sattāgāriko vā hoti sattālopiko ;
ekissāpi dattiyā yāpeti , dvīhipi dattīhi yāpeti … pe … sattahipi dattīhi yāpeti ;
ekāhikampi āhāraṃ āhāreti , dvīhikampi [ dvāhikampi ( sī .)] āhāraṃ āhāreti … pe … sattāhikampi āhāraṃ āhāreti .
Iti evarūpaṃ
M0.164 aḍḍhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati .So sākabhakkho vā hoti sāmākabhakkho vā hoti nīvārabhakkho vā hoti daddulabhakkho vā hoti haṭabhakkho vā hoti kaṇabhakkho vā hoti ācāmabhakkho vā hoti piññākabhakkho vā hoti tiṇabhakkho vā hoti gomayabhakkho vā hoti , vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī .
So sāṇānipi dhāreti masāṇānipi dhāreti chavadussānipi dhāreti paṃsukūlānipi dhāreti tirīṭānipi dhāreti ajinampi dhāreti ajinakkhipampi dhāreti kusacīrampi dhāreti vākacīrampi dhāreti phalakacīrampi dhāreti kesakambalampi dhāreti vāḷakambalampi dhāreti ulūkapakkhampi
V0.166 [ ulukapakkhampi ( sī . syā .)] dhāreti , kesamassulocakopi hoti kesamassulocanānuyogamanuyutto , ubbhaṭṭhakopi hoti āsanapaṭikkhitto , ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto , kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye seyyaṃ kappeti , sāyatatiyakampi [ sāyaṃtatiyakampi ( syā . ka .) ma . ni .2.7] udakorohanānuyogamanuyutto viharati .Iti evarūpaṃ anekavihitaṃ kāyassa ātāpanaparitāpanānuyogamanuyutto viharati
P0.56 .Evaṃ puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto .
175. Kathañca puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto ?
Idhekacco puggalo orabbhiko hoti sūkariko sākuṇiko māgaviko luddo macchaghātako coro coraghātako goghātako bandhanāgāriko , ye vā panaññepi keci kurūrakammantā .
Evaṃ puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto .
176. Kathañca puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto , parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto ?
Idhekacco puggalo rājā vā hoti khattiyo muddhāvasitto [ muddhābhisitto ( syā . ka .)] brāhmaṇo vā mahāsālo .
So puratthimena narassa navaṃ sandhāgāraṃ [ santāgāraṃ ( syā .), yaññāgāraṃ ( sī .)] kārāpetvā kesamassuṃ ohāretvā kharājinaṃ [ khurājinaṃ ( syā . ka .)] nivāsetvā sappitelena kāyaṃ abbhañjitvā
M0.165 migavisāṇena piṭṭhiṃ kaṇḍuvamāno [ kaṇḍūyamāno ( sī .)] sandhāgāraṃ pavisati saddhiṃ mahesiyā brāhmaṇena ca purohitena .So tattha anantarahitāya bhūmiyā haritupalittāya seyyaṃ kappeti .
Ekissā gāviyā sarūpavacchāya yaṃ ekasmiṃ thane khīraṃ hoti tena rājā yāpeti , yaṃ dutiyasmiṃ thane khīraṃ hoti tena mahesī yāpeti , yaṃ tatiyasmiṃ thane khīraṃ hoti tena brāhmaṇo purohito yāpeti , yaṃ catutthasmiṃ thane khīraṃ hoti tena aggiṃ juhati , avasesena vacchako yāpeti .
So evamāha –
‘‘ ettakā usabhā haññantu yaññatthāya , ettakā vacchatarā haññantu yaññatthāya , ettakā vacchatariyo haññantu yaññatthāya , ettakā
T0.209 ajā haññantu yaññatthāya , ettakā urabbhā haññantu yaññatthāya ,( ettakā assā haññantu yaññatthāya )[() natthi sīhaḷapotthake . majjhimanikāye kandarakasuttepi evameva ] ettakā rukkhā chijjantu yūpatthāya , ettakā dabbhā lūyantu barihisatthāyā ’’ ti [ parihiṃsatthāyāti ( sī . syā . ka .) ma . ni .2.9].Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā , tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karonti .
Evaṃ puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto , parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto .
177. Kathañca puggalo neva attantapo ca hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto , na parantapo
V0.167 na paraparitāpanānuyogamanuyutto ?So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati .
Idha tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno
P0.57 sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā .So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti .
So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ , kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti .
Taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṃ vā kule paccājāto
M0.166 .So taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhati .
So tena saddhāpaṭilābhena
T0.210 samannāgato iti paṭisañcikkhati –‘‘ sambādho gharāvāso rajāpatho , abbhokāso pabbajjā .
Nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ .
Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyyan ’’ ti !
So aparena samayena appaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya appaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati .
178. So evaṃ pabbajito samāno bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati .
Adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī , athenena sucibhūtena attanā viharati .
Abrahmacariyaṃ pahāya brahmacārī hoti ārācārī [ anācārī ( ka .)] paṭivirato methunā gāmadhammā .
Musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa .
Pisuṇaṃ
V0.168 vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti , ito sutvā na amutra akkhātā imesaṃ bhedāya , amutra vā sutvā na imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya .Iti bhinnānaṃ vā sandhātā sahitānaṃ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī
T0.211 samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti .Pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti .
Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti .
Samphappalāpaṃ
P0.58M0.167 pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti , kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ . 179. So bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hoti , ekabhattiko hoti rattūparato virato vikālabhojanā , naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato hoti , mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato hoti , uccāsayanamahāsayanā paṭivirato hoti , jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti .
Āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , āmakamaṃsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , itthikumārikāpaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , hatthigavāssavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hoti , dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato hoti , kayavikkayā paṭivirato hoti , tulākūṭakaṃsakūṭamānakūṭā paṭivirato hoti , ukkoṭanavañcananikatisāciyogā [… sāviyogā ( syā . ka .)] paṭivirato hoti , chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭivirato hoti .
180. So santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena .
So yena yeneva
T0.212 pakkamati samādāyeva pakkamati , seyyathāpi nāma pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti sapattabhārova ḍeti .Evamevaṃ bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena
V0.169 piṇḍapātena .So yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati .
So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṃ anavajjasukhaṃ paṭisaṃvedeti .
181. So cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī .
Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ , tassa saṃvarāya paṭipajjati , rakkhati cakkhundriyaṃ , cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati ;
sotena saddaṃ sutvā … pe … ghānena
M0.168 gandhaṃ ghāyitvā … pe … jivhāya rasaṃ sāyitvā … pe … kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … pe … manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī .Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ , tassa saṃvarāya paṭipajjati , rakkhati manindriyaṃ , manindriye
P0.59 saṃvaraṃ āpajjati .So iminā ariyena indriyasaṃvarena samannāgato ajjhattaṃ abyāsekasukhaṃ paṭisaṃvedeti .
182. So abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti , ālokite vilokite sampajānakārī hoti , samiñjite pasārite sampajānakārī hoti , saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti , asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti , uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti , gate ṭhite nisinne sutte
T0.213 jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti .So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato iminā ca ariyena indriyasaṃvarena samannāgato iminā ca ariyena satisampajaññena samannāgato imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato [ passa ma . ni .2 kandarakasutte ; a . ni .1 attantapasutte ca ] vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ .
So pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā .
So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati , abhijjhāya cittaṃ parisodheti ;
byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī , byāpādapadosā cittaṃ parisodheti ;
thinamiddhaṃ [ thīnamiddhaṃ ( sī . syā .)] pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno , thinamiddhā cittaṃ parisodheti ;
uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto , uddhaccakukkuccā
V0.170 cittaṃ parisodheti ;vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu , vicikicchāya cittaṃ parisodheti .
183. So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ
M0.169 savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati ;vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati ;
pītiyā ca
T0.214 virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti , yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti –‘‘ upekkhako satimā sukhavihārī ’’ ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati ;
sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
So
P0.60 evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmeti .So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati , seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe –
‘‘ amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhapaṭisaṃvedī evamāyupariyanto , so tato cuto amutra udapādiṃ ;
tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhapaṭisaṃvedī evamāyupariyanto , so tato cuto idhūpapanno ’’ ti .
Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati .
184. So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti .
So dibbena
T0.215 cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe , sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti –‘‘ ime vata bhonto sattā
V0.171 kāyaduccaritena samannāgatā , vacīduccaritena samannāgatā , manoduccaritena samannāgatā , ariyānaṃ upavādakā , micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā .Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā .
Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena
M0.170 samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā .Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā ’’ ti .
So iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe , sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti .
185. So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti .
So ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhasamudayo ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodho ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ime
P0.61 āsavā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ āsavasamudayo ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ āsavanirodho ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃT0.216 pajānāti .Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati , bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati , avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati .
Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .
‘‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’’ ti pajānāti .
Evaṃ puggalo neva attantapo ca hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto , na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto .
So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati .
186. Katamo ca puggalo sarāgo ?
Yassa puggalassa rāgo appahīno , ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ sarāgo ’’.
Katamo ca puggalo sadoso ?
Yassa puggalassa doso appahīno , ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ sadoso ’’.
Katamo
V0.172 ca puggalo samoho ?Yassa puggalassa moho appahīno , ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ samoho ’’.
Katamo ca puggalo samāno ?
Yassa puggalassa māno appahīno , ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ samāno ’’.
187. Kathañca
M0.171 puggalo lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa , na lābhī adhipaññādhammavipassanāya ?Idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ , na lābhī lokuttaramaggassa vā phalassa vā .
Evaṃ puggalo lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa , na lābhī adhipaññādhammavipassanāya .
Kathañca puggalo lābhī hoti adhipaññādhammavipassanāya , na lābhī ajjhattaṃ cetosamathassa ?
Idhekacco puggalo
T0.217 lābhī hoti lokuttaramaggassa vā phalassa vā , na lābhī rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ .Evaṃ puggalo lābhī hoti adhipaññādhammavipassanāya , na lābhī ajjhattaṃ cetosamathassa .
Kathañca puggalo lābhī ceva hoti ajjhattaṃ cetosamathassa , lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya ?
Idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ , lābhī lokuttaramaggassa vā phalassa vā .
Evaṃ puggalo lābhī ceva hoti ajjhattaṃ cetosamathassa , lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya .
Kathañca
P0.62 puggalo neva lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa , na lābhī adhipaññādhammavipassanāya ?Idhekacco puggalo neva lābhī hoti rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ , na lābhī lokuttaramaggassa vā phalassa vā .
Evaṃ puggalo neva lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa , na lābhī adhipaññādhammavipassanāya .
188. Katamo ca puggalo anusotagāmī ?
Idhekacco puggalo kāme ca paṭisevati pāpañca kammaṃ karoti .
Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ anusotagāmī ’’.
Katamo
V0.173 ca puggalo paṭisotagāmī ?Idhekacco puggalo kāme ca na paṭisevati pāpañca kammaṃ na karoti .
So sahāpi dukkhena sahāpi domanassena assumukhenapi rudamāno paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carati .
Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ paṭisotagāmī ’’.
Katamo
M0.172 ca puggalo ṭhitatto ?Idhekacco puggalo pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ
T0.218 parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā .Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ ṭhitatto ’’.
Katamo ca puggalo tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo ?
Idhekacco puggalo āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati .
Ayaṃ vuccati puggalo tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo .
189. Kathañca puggalo appassuto hoti sutena anupapanno ?
Idhekaccassa puggalassa appakaṃ sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ .
So tassa appakassa sutassa na atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno [ na dhammamaññāya na dhammānudhammapaṭipanno ( syā .), na dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno ( ka .)]
P0.63 hoti .Evaṃ puggalo appassuto hoti sutena anupapanno .
Kathañca puggalo appassuto hoti sutena upapanno ?
Idhekaccassa puggalassa appakaṃ sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ .
So tassa appakassa sutassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti .
Evaṃ puggalo appassuto hoti sutena upapanno .
Kathañca puggalo bahussuto hoti sutena anupapanno ?
Idhekaccassa puggalassa bahukaṃ sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ .
So tassa bahukassa sutassa na atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti .
Evaṃ puggalo bahussuto
T0.219 hoti sutena anupapanno .Kathañca puggalo bahussuto hoti sutena upapanno ?
Idhekaccassa puggalassa bahukaṃ sutaṃ hoti
V0.174 suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ .So tassa bahukassa sutassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti .
Evaṃ puggalo bahussuto hoti sutena upapanno .
190. Katamo
M0.173 ca puggalo samaṇamacalo ?Idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano .
Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ samaṇamacalo ’’.
Katamo ca puggalo samaṇapadumo ?
Idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī hoti , sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karoti .
Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ samaṇapadumo ’’.
Katamo ca puggalo samaṇapuṇḍarīko ?
Idhekacco puggalo pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā .
Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ samaṇapuṇḍarīko ’’.
Katamo ca puggalo samaṇesu samaṇasukhumālo ?
Idhekacco puggalo āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati .
Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ samaṇesu samaṇasukhumālo ’’ ti .
Catukkaniddeso .
5. Pañcakapuggalapaññatti
191. Tatra
T0.220P0.64 yvāyaṃ puggalo ārabhati ca vippaṭisārī ca hoti , tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti , yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantiV0.175 , so evamassa vacanīyo –‘‘ āyasmato kho ārambhajā [ ārabbhajā ( ka .) a . ni .5.142] āsavā saṃvijjanti , vippaṭisārajā āsavā pavaḍḍhanti .
Sādhu vatāyasmā ārambhaje āsave pahāya vippaṭisāraje āsave paṭivinodetvā cittaṃ paññañca bhāvetu .
Evamāyasmā amunā pañcamena puggalena samasamo bhavissatī ’’ ti .
Tatra yvāyaṃ puggalo ārabhati na vippaṭisārī hoti , tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti , yatthassa te uppannā pāpakā
M0.174 akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti , so evamassa vacanīyo –‘‘ āyasmato kho ārambhajā āsavā saṃvijjanti , vippaṭisārajā āsavā nappavaḍḍhanti .
Sādhu vatāyasmā ārambhaje āsave pahāya cittaṃ paññañca bhāvetu .
Evamāyasmā amunā pañcamena puggalena samasamo bhavissatī ’’ ti .
Tatra yvāyaṃ puggalo na ārabhati vippaṭisārī hoti , tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti , yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti , so evamassa vacanīyo –
‘‘ āyasmato kho ārambhajā āsavā na saṃvijjanti , vippaṭisārajā
T0.221 āsavā pavaḍḍhanti .Sādhu vatāyasmā vippaṭisāraje āsave paṭivinodetvā cittaṃ paññañca bhāvetu .
Evamāyasmā amunā pañcamena puggalena samasamo bhavissatī ’’ ti .
Tatra yvāyaṃ puggalo na ārabhati na vippaṭisārī hoti , tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti , yatthassa te pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti , so evamassa vacanīyo –
‘‘ āyasmato kho ārambhajā āsavā na saṃvijjanti , vippaṭisārajā āsavā nappavaḍḍhanti .
Sādhu vatāyasmā cittaṃ paññañca bhāvetu .
Evamāyasmā amunā pañcamena puggalena samasamo bhavissatī ’’ ti .
Ime cattāro puggalā amunā pañcamena puggalena evaṃ ovadiyamānā evaṃ anusāsiyamānā anupubbena āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇanti .
192. Kathañca
P0.65 puggalo datvā avajānāti ?Idhekacco puggalo yassa puggalassa deti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ , tassa evaṃ hoti –
‘‘ ahaṃ dammi , ayaṃ [ ayaṃ pana ( syā . ka .) a . ni .5.141] paṭiggaṇhātī ’’ ti , tamenaṃ datvā avajānāti .
Evaṃ puggalo datvā avajānāti .
Kathañca puggalo saṃvāsena avajānāti ?
Idhekacco puggalo yena puggalena saddhiṃ saṃvasati dve vā tīṇi vā vassāni , tamenaṃ saṃvāsena avajānāti .
Evaṃ puggalo saṃvāsena avajānāti .
Kathañca
M0.175 puggalo ādheyyamukho hoti ?Idhekacco puggalo parassa vaṇṇe vā avaṇṇe vā bhāsiyamāne khippaññeva adhimuccitā hoti .
Evaṃ puggalo ādheyyamukho hoti
T0.222 .Kathañca
V0.176 puggalo lolo hoti ?Idhekacco puggalo ittarasaddho hoti ittarabhattī ittarapemo ittarappasādo .
Evaṃ puggalo lolo hoti .
Kathañca puggalo mando momūho hoti ?
Idhekacco puggalo kusalākusale dhamme na jānāti , sāvajjānavajje dhamme na jānāti , hīnappaṇīte dhamme na jānāti , kaṇhasukkasappaṭibhāge dhamme na jānāti .
Evaṃ puggalo mando momūho hoti .
193. Tattha katame pañca yodhājīvūpamā puggalā ?
Pañca yodhājīvā – idhekacco yodhājīvo rajaggaññeva disvā saṃsīdati visīdati na santhambhati [ satthambhati ( sī .) a . ni .5.141] na sakkoti saṅgāmaṃ otarituṃ .
Evarūpopi idhekacco yodhājīvo hoti .
Ayaṃ paṭhamo yodhājīvo santo saṃvijjamāno lokasmiṃ .
Puna caparaṃ idhekacco yodhājīvo sahati rajaggaṃ , api ca kho dhajaggaññeva disvā saṃsīdati visīdati na santhambhati na sakkoti saṅgāmaṃ otarituṃ .
Evarūpopi idhekacco yodhājīvo hoti .
Ayaṃ dutiyo yodhājīvo santo saṃvijjamāno lokasmiṃ .
Puna caparaṃ idhekacco yodhājīvo sahati rajaggaṃ sahati dhajaggaṃ , api ca kho ussāraṇaññeva [ ussādanaṃyeva ( sī .), ussādanaññeva ( syā . ka .) a . ni .5.141] sutvā saṃsīdati visīdati na santhambhati na sakkoti saṅgāmaṃ otarituṃ .
Evarūpopi idhekacco yodhājīvo hoti .
Ayaṃ tatiyo yodhājīvo santo saṃvijjamāno lokasmiṃ .
Puna caparaṃ idhekacco yodhājīvo sahati rajaggaṃ sahati
P0.66 dhajaggaṃ sahati ussāraṇaṃ , apiV0.177 ca kho sampahāre haññati byāpajjati .Evarūpopi idhekacco yodhājīvo hoti .
Ayaṃ catuttho yodhājīvo
T0.223 santo saṃvijjamāno lokasmiṃ .Puna
M0.176 caparaṃ idhekacco yodhājīvo sahati rajaggaṃ sahati dhajaggaṃ sahati ussāraṇaṃ sahati sampahāraṃ .So taṃ saṅgāmaṃ abhivijinitvā vijitasaṅgāmo tameva saṅgāmasīsaṃ ajjhāvasati .
Evarūpopi idhekacco yodhājīvo hoti .
Ayaṃ pañcamo yodhājīvo santo saṃvijjamāno lokasmiṃ .
Ime pañca yodhājīvā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
194. Evamevaṃ pañcime yodhājīvūpamā puggalā santo saṃvijjamānā bhikkhūsu .
Katame pañca ?
Idhekacco bhikkhu rajaggaññeva disvā saṃsīdati visīdati na santhambhati na sakkoti brahmacariyaṃ sandhāretuṃ [ santānetuṃ ( sī . syā .) a . ni .5.75], sikkhādubbalyaṃ āvikatvā [ āvīkatvā ( sī .)] sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattati .
Kimassa rajaggasmiṃ ?
Idha bhikkhu suṇāti –
‘‘ asukasmiṃ nāma gāme vā nigame vā itthī vā kumārī vā abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā ’’ ti .
So taṃ sutvā saṃsīdati visīdati na santhambhati na sakkoti brahmacariyaṃ sandhāretuṃ , sikkhādubbalyaṃ āvikatvā sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattati .
Idamassa rajaggasmiṃ .
Seyyathāpi so yodhājīvo rajaggaññeva disvā saṃsīdati visīdati na santhambhati na sakkoti saṅgāmaṃ otarituṃ , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Evarūpopi idhekacco puggalo hoti .
Ayaṃ paṭhamo yodhājīvūpamo puggalo santo saṃvijjamāno bhikkhūsu .
195. Puna caparaṃ idhekacco bhikkhu sahati rajaggaṃ , api ca kho dhajaggaññeva disvā saṃsīdati visīdati na santhambhati
T0.224 na sakkoti brahmacariyaṃ sandhāretuṃ , sikkhādubbalyaṃ āvikatvā sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattati .Kimassa dhajaggasmiṃ ?
Idha bhikkhu na heva kho suṇāti –
‘‘ asukasmiṃ nāma gāme vā nigame vā itthī vā kumārī vā abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā ’’ ti , api ca kho sāmaṃ [ sāmaṃyeva ( sī .)] passati itthiṃ vā kumāriṃ vā abhirūpaṃ dassanīyaṃ pāsādikaṃ paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgataṃ .
So taṃ disvā saṃsīdati visīdati na santhambhati na sakkoti brahmacariyaṃ sandhāretuṃ , sikkhādubbalyaṃ āvikatvā sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattati .
Idamassa dhajaggasmiṃ .
Seyyathāpi
P0.67M0.177V0.178 so yodhājīvo sahati rajaggaṃ , api ca kho dhajaggaññeva disvā saṃsīdati visīdati na santhambhati na sakkoti saṅgāmaṃ otarituṃ , tathūpamo ayaṃ puggalo .Evarūpopi idhekacco puggalo hoti .
Ayaṃ dutiyo yodhājīvūpamo puggalo santo saṃvijjamāno bhikkhūsu .
196. Puna caparaṃ idhekacco bhikkhu sahati rajaggaṃ sahati dhajaggaṃ , api ca kho ussāraṇaññeva sutvā saṃsīdati visīdati na santhambhati na sakkoti brahmacariyaṃ sandhāretuṃ , sikkhādubbalyaṃ āvikatvā sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattati .
Kimassa ussāraṇāya ?
Idha bhikkhuṃ araññagataṃ vā rukkhamūlagataṃ vā suññāgāragataṃ vā mātugāmo upasaṅkamitvā ūhasati [ uhasati ( aṭṭhakathā ) a . ni .5.75] ullapati ujjagghati uppaṇḍeti .
So mātugāmena ūhasiyamāno ullapiyamāno ujjagghiyamāno uppaṇḍiyamāno saṃsīdati visīdati na santhambhati na sakkoti brahmacariyaṃ
T0.225 sandhāretuṃ , sikkhādubbalyaṃ āvikatvā sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattati .Idamassa ussāraṇāya .
Seyyathāpi so yodhājīvo sahati rajaggaṃ sahati dhajaggaṃ , api ca kho ussāraṇaññeva sutvā saṃsīdati visīdati na santhambhati na sakkoti saṅgāmaṃ otarituṃ , tathūpamo ayaṃ puggalo .
Evarūpopi idhekacco puggalo hoti .
Ayaṃ tatiyo yodhājīvūpamo puggalo santo saṃvijjamāno bhikkhūsu .
197. Puna caparaṃ idhekacco bhikkhu sahati rajaggaṃ sahati dhajaggaṃ sahati ussāraṇaṃ , api ca kho sampahāre haññati byāpajjati .
Kimassa sampahārasmiṃ ?
Idha bhikkhuṃ araññagataṃ vā rukkhamūlagataṃ vā suññāgāragataṃ vā mātugāmo upasaṅkamitvā abhinisīdati abhinipajjati ajjhottharati .
So mātugāmena abhinisīdiyamāno abhinipajjiyamāno ajjhotthariyamāno sikkhaṃ appaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā methunaṃ dhammaṃ paṭisevati .
Idamassa sampahārasmiṃ .
Seyyathāpi so yodhājīvo sahati rajaggaṃ sahati dhajaggaṃ sahati ussāraṇaṃ , api ca kho sampahāre haññati byāpajjati , tathūpamo
M0.178 ayaṃ puggalo .Evarūpopi idhekacco puggalo hoti .
Ayaṃ catuttho yodhājīvūpamo puggalo santo saṃvijjamāno bhikkhūsu .
198. Puna
V0.179 caparaṃ idhekacco bhikkhu sahati rajaggaṃ sahati dhajaggaṃ sahati ussāraṇaṃ sahati sampahāraṃ .So taṃ saṅgāmaṃ abhivijinitvā vijitasaṅgāmo tameva saṅgāmasīsaṃ ajjhāvasati .
Kimassa saṅgāmavijayasmiṃ ?
Idha bhikkhuṃ
P0.68 araññagataṃ vā rukkhamūlagataṃ vā suññāgāragataṃ vā mātugāmo upasaṅkamitvā abhinisīdatiT0.226 abhinipajjati ajjhottharati .So mātugāmena abhinisīdiyamāno abhinipajjiyamāno ajjhotthariyamāno viniveṭhetvā vinimocetvā yena kāmaṃ pakkamati .
So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ .
So araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā .
So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati , abhijjhāya cittaṃ parisodheti ;
byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati , sabbapāṇabhūtahitānukampī byāpādapadosā cittaṃ parisodheti ;
thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno , thinamiddhā cittaṃ parisodheti ;
uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto , uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti ;
vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu , vicikicchāya cittaṃ parisodheti .
So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati ;
vitakkavicārānaṃ vūpasamā dutiyaṃ jhānaṃ … pe … tatiyaṃ jhānaṃ … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti .
So ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ
T0.227 dukkhasamudayo ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodho ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ime āsavā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ āsavasamudayo ’’ tiM0.179 yathābhūtaṃ pajānātiV0.180 ,‘‘ ayaṃ āsavanirodho ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ,‘‘ ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā ’’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati , bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati , avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati .
Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .
‘‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’’ ti pajānāti .
Idamassa saṅgāmavijayasmiṃ .
Seyyathāpi so yodhājīvo sahati rajaggaṃ sahati dhajaggaṃ sahati ussāraṇaṃ sahati sampahāraṃ , so taṃ saṅgāmaṃ abhivijinitvā vijitasaṅgāmo
P0.69 tameva saṅgāmasīsaṃ ajjhāvasati , tathūpamo ayaṃ puggalo .Evarūpopi idhekacco puggalo hoti .
Ayaṃ pañcamo yodhājīvūpamo puggalo santo saṃvijjamāno bhikkhūsu .
Ime pañca yodhājīvūpamā puggalā santo saṃvijjamānā bhikkhūsu .
199. Tattha katame pañca piṇḍapātikā ?
Mandattā momūhattā piṇḍapātiko hoti , pāpiccho icchāpakato piṇḍapātiko hoti , ummādā cittavikkhepā piṇḍapātiko hoti ,‘‘ vaṇṇitaṃ buddhehi buddhasāvakehī ’’ ti piṇḍapātiko hoti , api ca appicchataṃyeva [ appicchaṃyeva ( syā .) a . ni .5.181] nissāya santuṭṭhiṃyeva nissāya sallekhaṃyeva nissāya idamatthitaṃyeva [ idamaṭṭhitaṃyeva ( sī .)] nissāya piṇḍapātiko hoti .
Tatra yvāyaṃ piṇḍapātiko appicchataṃyeva nissāya santuṭṭhiṃyeva
T0.228 nissāya sallekhaṃyeva nissāya idamatthitaṃyeva nissāya piṇḍapātiko , ayaṃ imesaṃ pañcannaṃ piṇḍapātikānaṃ aggo ca seṭṭho ca pāmokkho [ mokkho ( sī .)] ca uttamo ca pavaro ca .Seyyathāpi nāma gavā khīraṃ , khīramhā dadhi , dadhimhā navanītaṃ [ nonītaṃ ( sī .)], navanītamhā sappi , sappimhā sappimaṇḍo , sappimaṇḍaṃ tattha aggamakkhāyati ;
evamevaṃ yvāyaṃ piṇḍapātiko appicchataṃyeva nissāya santuṭṭhiṃyeva nissāya sallekhaṃyeva nissāya idamatthitaṃyeva nissāya piṇḍapātiko hoti , ayaṃ imesaṃ pañcannaṃ piṇḍapātikānaṃ aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca .
Ime pañca piṇḍapātikā .
200. Tattha
M0.180 katame pañca khalupacchābhattikā … pe … pañca ekāsanikā … pe … pañca paṃsukūlikā … pe … pañca tecīvarikā … pe … pañca āraññikā … pe … pañca rukkhamūlikāV0.181 … pe … pañca abbhokāsikā … pe … pañca nesajjikā … pe … pañca yathāsanthatikā … pe …. 201. Tattha katame pañca sosānikā ?
Mandattā momūhattā sosāniko hoti , pāpiccho icchāpakato sosāniko hoti , ummādā cittavikkhepā sosāniko hoti ,‘‘ vaṇṇitaṃ buddhehi buddhasāvakehī ’’ ti sosāniko hoti , api ca appicchataṃyeva nissāya santuṭṭhiṃyeva nissāya sallekhaṃyeva nissāya idamatthitaṃyeva nissāya sosāniko hoti .
Tatra yvāyaṃ sosāniko appicchataṃyeva nissāya santuṭṭhiṃyeva
P0.70 nissāya sallekhaṃyeva nissāya idamatthitaṃyeva nissāya sosāniko , ayaṃ imesaṃ pañcannaṃ sosānikānaṃ aggo ca seṭṭho caT0.229 pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca .Seyyathāpi nāma gavā khīraṃ , khīramhā dadhi , dadhimhā navanītaṃ , navanītamhā sappi , sappimhā sappimaṇḍo , sappimaṇḍaṃ tattha aggamakkhāyati ;
evamevaṃ yvāyaṃ sosāniko appicchataṃyeva nissāya santuṭṭhiṃyeva nissāya sallekhaṃyeva nissāya idamatthitaṃyeva nissāya sosāniko hoti , ayaṃ imesaṃ pañcannaṃ sosānikānaṃ aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca .
Ime pañca sosānikā .
Pañcakaniddeso .