3. Sattāvāsavaggo
1. Tiṭhānasuttavaṇṇanā
21. Tatiyassa
M3.273V3.271P4.188 paṭhame uttarakurukāti uttarakuruvāsino .
Adhiggaṇhantīti adhibhavanti , adhikā visiṭṭhā jeṭṭhakā honti .Amamāti nittaṇhā .
Aṭṭhakathāyaṃ pana niddukkhāti vuttaṃ .
Apariggahāti ‘‘ idaṃ mayhan ’’ ti pariggaharahitā .
Niyatāyukāti tesañhi nibaddhaṃ āyu vassasahassameva , gatipi nibaddhā , tato cavitvā saggeyeva nibbattanti .
Satimantoti devatānañhi ekantasukhitāya sati thirā na hoti , nerayikānaṃ ekantadukkhitāya .
Imesaṃ pana vokiṇṇasukhadukkhattā sati thirā hoti .
Idha brahmacariyavāsoti jambudīpe buddhapaccekabuddhānaṃ uppajjanato aṭṭhaṅgikamaggabrahmacariyavāsopi idheva hoti .
2. Assakhaḷuṅkasuttavaṇṇanā
22. Dutiye javasampannoti padajavena sampanno .
Na vaṇṇasampannoti na sarīravaṇṇena sampanno .
Purisakhaḷuṅkesu javasampannoti ñāṇajavena sampanno .
Na vaṇṇasampannoti na guṇavaṇṇena sampanno .
Sesaṃ pāḷinayeneva veditabbaṃ .
Yañhettha vattabbaṃ siyā , taṃ tikanipātavaṇṇanāyaṃ vuttameva .
3. Taṇhāmūlakasuttavaṇṇanā
23. Tatiye taṇhaṃ paṭiccāti dve taṇhā esanataṇhā esitataṇhā ca .
Yāya taṇhāya ajapathasaṅkupathādīni paṭipajjitvā
P4.189 bhoge esati gavesati , ayaṃ esanataṇhā nāma .
Yā tesu esitesu gavesitesu paṭiladdhesu taṇhā , ayaṃ esitataṇhā nāma .
Idha pana esanataṇhā daṭṭhabbā .
Pariyesanāti rūpādiārammaṇapariyesanā .
Sā hi esanataṇhāya sati hoti .
Lābhoti rūpādiārammaṇapaṭilābho .
So hi pariyesanāya sati hoti .
VinicchayoV3.272 pana ñāṇataṇhādiṭṭhivitakkavasena catubbidho .
Tattha ‘‘ sukhavinicchayaṃ jaññā , sukhavinicchayaṃ ñatvā ajjhattaṃ sukhamanuyuñjeyyā ’’ ti ( ma . ni .3.323) ayaṃ ñāṇavinicchayoM3.274 .
‘‘ Vinicchayāti dve vinicchayā taṇhāvinicchayo ca diṭṭhivinicchayo cā ’’ ti ( mahāni .102) evaṃ āgatāni aṭṭhasatataṇhāvicaritāni taṇhāvinicchayo .
Dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo diṭṭhivinicchayo .
‘‘ Chando kho , devānaminda , vitakkanidāno ’’ ti ( dī . ni .2.358) imasmiṃ pana sutte idha vinicchayoti vutto vitakkoyeva āgato .
Lābhaṃ labhitvā hi iṭṭhāniṭṭhaṃ sundarāsundaraṃ vitakkeneva vinicchinanti ‘‘ ettakaṃ me rūpārammaṇatthāya bhavissati , ettakaṃ saddhārammaṇatthāya , ettakaṃ mayhaṃ bhavissati , ettakaṃ parassa , ettakaṃ paribhuñjissāmi , ettakaṃ nidahissāmī ’’ ti .
Tena vuttaṃ – lābhaṃ paṭicca vinicchayoti .
ChandarāgotiP4.190 evaṃ akusalavitakkena vitakkite vatthusmiṃ dubbalarāgo ca balavarāgo ca uppajjati .
Idañhi idha chandoti dubbalarāgassādhivacanaṃ .
Ajjhosānan ti ahaṃ mamanti balavasanniṭṭhānaṃ .
Pariggahoti taṇhādiṭṭhivasena pariggahakaraṇaṃ .
Macchariyan ti parehi sādhāraṇabhāvassa asahanatā .
Tenevassa porāṇā evaṃ vacanatthaṃ vadanti –
‘‘ idaṃ acchariyaṃ mayhameva hotu , mā aññassa acchariyaṃ hotūti pavattattā macchariyanti vuccatī ’’ ti .
Ārakkhoti dvārapidahanamañjūsāgopanādivasena suṭṭhu rakkhanaṃ .
Adhikarotīti adhikaraṇaṃ , kāraṇassetaṃ nāmaṃ .
Ārakkhādhikaraṇan ti bhāvanapuṃsakaṃ , ārakkhāhetūti attho .
Daṇḍādānā dīsu paranisedhanatthaṃ daṇḍassa ādānaṃ daṇḍādānaṃ .
Ekato dhārādino satthassa ādānaṃ satthādānaṃ .
Kalahoti kāyakalahopi vācākalahopi .
Purimo viggaho , pacchimo vivādo ( dī . ni . aṭṭha .2.103).
Tuvaṃtuvanti agāravavasena tuvaṃtuvaṃvacanaṃ .4. Sattāvāsasuttavaṇṇanā
24. Catutthe sattāvāsāti sattānaṃ āvāsā , vasanaṭṭhānānīti attho .
Tattha suddhāvāsāpi sattāvāsova , asabbakālikattā pana na gahitā .
Suddhāvāsā hi buddhānaṃ khandhāvāraṭṭhānasadisā , asaṅkheyyakappe buddhesu anibbattesu taṃ ṭhānaṃ suññaṃ hoti .
Iti asabbakālikattā na gahitā .
Sesamettha
P4.191 viññāṇaṭṭhitīsu vuttanayeneva veditabbaṃ .5. Paññāsuttavaṇṇanā
25. Pañcame
M3.275V3.273 yatoti yasmiṃ kāle .
Suparicitaṃ hotīti suṭṭhu upacitaṃ suvaḍḍhitaṃ hoti .
Kallaṃ vacanāyāti yuttaṃ vattuṃ .Vītarāgan ti vigatarāgaṃ .
Asarāgadhamman ti na sarajjanasabhāvaṃ .
Anāvattidhamman ti anāvattanasabhāvaṃ anibbattārahaṃ , appaṭisandhikabhāveneva nirujjhanasabhāvanti attho .
Imasmiṃ sutte khīṇāsavova kathito .
6. Silāyūpasuttavaṇṇanā
26. Chaṭṭhe candikāputtoti mātu nāmavasena paññāto candikāputtatthero .
Cetasā cittaṃ hotīti cittavārapariyāyena cittavārapariyāyo cito vaḍḍhito hoti .
Cetasā cittaṃ suparicitan ti cittavārapariyāyena cittavārapariyāyo uparūpari sucito suvaḍḍhito hoti .
Nevassa cittaṃ pariyādiyantīti tāni ārammaṇāni tassa khīṇāsavassa cittuppādaṃ gahetvā khepetvā ṭhātuṃ na sakkonti .
Amissīkatan ti tāni ārammaṇāni anallīnattā tehi amissīkataṃ .
Āneñjappattan ti
P4.192 aniñjanabhāvaṃ nipphandanabhāvaṃ pattaṃ .Silāyūpoti silāthambho .
Soḷasakukkukoti dīghato soḷasahattho .
Heṭṭhānemaṅgamāti āvāṭassa heṭṭhāgatā .
Upari nemassāti upari āvāṭassa .
Sunikhātattāti ayamusalehi koṭṭetvā koṭṭetvā suṭṭhu nikhātattā .
Evameva khoti ettha silāyūpo viya khīṇāsavo daṭṭhabbo , mahāvātā viya chasu dvāresu uppajjanakā kilesā , catūhi disāhi āgantvā vātānaṃ silāyūpaṃ cāletuṃ asamatthabhāvo viya chasu dvāresu uppajjanakakilesānaṃ khīṇāsavassa cittaṃ cāletuṃ asamatthabhāvo veditabbo .
Imasmimpi sutte khīṇāsavova kathito .
7-8.
Verasuttadvayavaṇṇanā
27-28.
Sattame bhayaṃ veraṃ pasavatīti cittutrāsabhayañca puggalaverañca paṭilabhati .
Cetasikan ti cittanissitaṃ .
Dukkhan ti kāyavatthukaṃ .
Domanassan ti
M3.276 paṭighasampayuttadukkhaṃ .Imasmiṃ
V3.274 sutte sotāpattimaggo kathito .Aṭṭhamaṃ bhikkhusaṅghassa kathitaṃ , imasmiṃ pana sotāpannova kathitoti vuttaṃ .
9. Āghātavatthusuttavaṇṇanā
27-28.
Sattame bhayaṃ veraṃ pasavatīti cittutrāsabhayañca puggalaverañca paṭilabhati .
Cetasikan ti cittanissitaṃ .
Dukkhan ti kāyavatthukaṃ .
Domanassan ti
M3.276 paṭighasampayuttadukkhaṃ .Imasmiṃ
V3.274 sutte sotāpattimaggo kathito .Aṭṭhamaṃ bhikkhusaṅghassa kathitaṃ , imasmiṃ pana sotāpannova kathitoti vuttaṃ .
9. Āghātavatthusuttavaṇṇanā
29. Navame āghātavatthūnīti āghātakāraṇāni .
Āghātaṃ bandhatīti kopaṃ bandhati uppādeti .
10-11.
Āghātapaṭivinayasuttādivaṇṇanā
30-31.
Dasame āghātapaṭivinayāti āghātassa paṭivinayakāraṇāni .
Taṃ
P4.193 kutettha labbhāti ‘‘ taṃ anatthacaraṇaṃ mā ahosī ’’ ti etasmiṃ puggale kuto labbhā , kena kāraṇena sakkā laddhuṃ ,‘‘ paro nāma parassa attano cittaruciyā anatthaṃ karotī ’’ ti evaṃ cintetvā āghātaṃ paṭivineti .
Atha vā sacāhaṃ kopaṃ kareyyaṃ , taṃ kopakaraṇaṃ ettha puggale kuto labbhā , kena kāraṇena laddhabbanti attho .
Kuto lābhātipi pāṭho .
Sacāhaṃ ettha kopaṃ kareyyaṃ , tasmiṃ me kopakaraṇe kuto lābhā lābhā , nāma ke siyunti attho .
Imasmiñca atthe tan ti nipātamattameva hoti .Ekādasame anupubbanirodhāti anupaṭipāṭinirodhā .
Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Sattāvāsavaggo tatiyo .
4. Mahāvaggo
1-2.
Anupubbavihārasuttādivaṇṇanā
30-31.
Dasame āghātapaṭivinayāti āghātassa paṭivinayakāraṇāni .
Taṃ
P4.193 kutettha labbhāti ‘‘ taṃ anatthacaraṇaṃ mā ahosī ’’ ti etasmiṃ puggale kuto labbhā , kena kāraṇena sakkā laddhuṃ ,‘‘ paro nāma parassa attano cittaruciyā anatthaṃ karotī ’’ ti evaṃ cintetvā āghātaṃ paṭivineti .
Atha vā sacāhaṃ kopaṃ kareyyaṃ , taṃ kopakaraṇaṃ ettha puggale kuto labbhā , kena kāraṇena laddhabbanti attho .
Kuto lābhātipi pāṭho .
Sacāhaṃ ettha kopaṃ kareyyaṃ , tasmiṃ me kopakaraṇe kuto lābhā lābhā , nāma ke siyunti attho .
Imasmiñca atthe tan ti nipātamattameva hoti .Ekādasame anupubbanirodhāti anupaṭipāṭinirodhā .
Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Sattāvāsavaggo tatiyo .