Lakkhaṇakathā
837.
Ito
M0.383 paraṃ pavakkhāmi , lakkhaṇaṃ pana sabbagaṃ ;Savane sādaraṃ katvā , vadato me nibodhatha .
838.
Nidānaṃ puggalo vatthu , paññattividhimeva ca ;
Vipattāpattanāpatti , āṇattaṅgakiriyāpi ca .
839.
Saññācittasamuṭṭhānaṃ , vajjakammapabhedakaṃ ;
Tikadvayanti sabbattha , yojetabbamidaṃ pana .
840.
Pubbe vuttanayaṃ yañca , yañca uttānamevidha ;
Taṃ sabbaṃ pana vajjetvā , karissāmatthajotanaṃ .
841.
Puggalo nāma yaṃ yaṃ tu , bhikkhumārabbha bhikkhuniṃ ;
Sikkhāpadaṃ tu paññattaṃ , ayaṃ vuccati puggalo .
842.
Tevīsatividhā te ca , sudinnadhaniyādayo ;
Bhikkhūnaṃ pātimokkhasmiṃ , ādikammikapuggalā .
843.
Bhikkhunīnaṃ tathā pāti-mokkhasmiṃ ādikammikā ;
Thullanandādayo satta , sabbe tiṃsa bhavanti hi .
844.
Vatthūti puggalasseva , tassa tassa ca sabbaso ;
Vatthuno tassa tasseva , ajjhācāro pavuccati .
845.
Kevalā
V0.339 pana paññatti , mūlabhūtā tatheva sā ;Anvanuppannasabbattha-padesapadapubbikā .
846.
Sādhāraṇā ca paññatti , tathāsādhāraṇāpi ca ;
Ekatoubhatopubbā , evaṃ navavidhā siyā .
847.
Tattha ‘‘ yo methunaṃ dhammaṃ , paṭiseveyya bhikkhu ’’ ti ;
‘‘ Adinnaṃ ādiyeyyā ’’ ti , paññatticcevamādikā .
848.
Hoti
M0.384 ‘‘ antamaso bhikkhu , tiracchānagatāyapi ’’;Iccevamādikā sabbā , anupaññatti dīpitā .
849.
Tathā nuppannapaññatti , anuppanne tu vajjake ;
Aṭṭhannaṃ garudhammānaṃ , vasenevāgatā hi sā .
850.
Cammattharaṇakañceva , saguṇaṅguṇupāhanaṃ ;
Tatheva ca dhuvanhānaṃ , pañcavaggūpasampadā .
851.
Esā padesapaññatti , nāmāti hi catubbidhā ;
Vuttā majjhimadesasmiṃ-yeva hoti , na aññato .
852.
Ito sesā hi sabbattha-paññattīti pakāsitā ;
Atthato ekamevettha , sādhāraṇadukādikaṃ .
853.
Sāṇattikā panāpatti , hoti nāṇattikā pi ca ;
Āṇattīti ca nāmesā , ñeyyā āṇāpanā pana .
854.
Āpattīnaṃ tu sabbāsaṃ , sabbasikkhāpadesupi ;
Sabbo panaṅgabhedo hi , viññātabbo vibhāvinā .
855.
Kāyenapi ca vācāya , yā karontassa jāyate ;
Ayaṃ kriyasamuṭṭhānā , nāma pārājikā viya .
856.
Kāyavācāhi kattabbaṃ , akarontassa hoti yā ;
Sā cākriyasamuṭṭhānā , paṭhame kathine viya .
857.
Karontassākarontassa , bhikkhuno hoti yā pana ;
Sā kriyākriyato hoti , cīvaraggahaṇe viya .
858.
Siyā pana karontassa , akarontassa yā siyā ;
Sā kriyākriyato hoti , rūpiyuggahaṇe viya .
859.
Tathā
V0.340M0.385 siyā karontassa ;Yā karoto akubbato ;
Siyā kiriyato ceva ;
Sā kriyākriyato pi ca .
860.
Sabbā cāpattiyo saññā- ;
Vasena duvidhā siyuṃ ;
Saññāvimokkhā nosaññā- ;
Vimokkhāti pakāsitā .
861.
Vītikkamanasaññāya , abhāvena yato pana ;
Vimuccati ayaṃ saññā-vimokkhāti pakāsitā .
862.
Itarā pana nosaññā-vimokkhāti pakāsitā ;
Puna sabbāva cittassa , vasena duvidhā siyuṃ .
863.
Sacittakā acittāti , sucittena pakāsitā ;
Sacittakasamuṭṭhāna-vasena pana yā siyā .
864.
Ayaṃ sacittakā nāma , āpatti paridīpitā ;
Sacittakehi vā missa-vasenāya macittakā .
865.
Sabbā cāpattiyo vajja-vasena duvidhā rutā ;
Suvijjenānavajjena , lokapaṇṇattivajjato .
866.
Yassā sacittake pakkhe , cittaṃ akusalaṃ siyā ;
Lokavajjāti nāmāyaṃ , sesā paṇṇattivajjakā .
867.
Sabbā cāpattiyo kamma-vasena tividhā siyuṃ ;
Kāyakammaṃ vacīkammaṃ , tathā tadubhayampi ca .
868.
Tikadvayan ti nāmetaṃ , kusalāditikadvayaṃ ;
Kusalākusalacitto vā , tathābyākatamānaso .
869.
Hutvā
M0.386 āpajjatāpattiṃ , āpajjanto na aññathā ;Sukhavedanāsamaṅgī vā , tathā dukkhādisaṃyuto .
870.
Idaṃ tu lakkhaṇaṃ vuttaṃ , sabbasikkhāpadesupi ;
Yojetvā pana dasseyya , vinayasmiṃ visārado .
871.
Taruṃ
V0.341 timūlaṃ navapattamenaṃ ;Catussikhaṃ sattaphalaṃ chapupphaṃ ;
Jānāti yo dvippabhavaṃ dvisākhaṃ ;
Jānāti paññattimasesato so .
872.
Imamuttaraṃ gatamanuttarataṃ ;
Pariyāpuṇāti paripucchati yo ;
Upayātanuttaratamuttarato ;
Sa ca kāyavācavinaye vinaye .
Lakkhaṇakathā .
873.
Soḷasaparivārassa , parivārassa sabbaso ;
Ito paraṃ pavakkhāmi , sabbasaṅkalanaṃ nayaṃ .
874.
Kati āpattiyo vuttā ;
Kāyikā , vācasikā kati ?
Chādentassa katāpattī ;
Kati saṃsaggapaccayā ?
875.
Kāyikā chabbidhāpatti , tathā vācasikāpi ca ;
Chādentassa ca tissova , pañca saṃsaggapaccayā .
876.
Kati āpattimūlāni , paññattāni mahesinā ?
Kati āpattiyo vuttā , duṭṭhullacchādane pana ?
877.
Dve
M0.387 panāpattimūlāni , kāyo vācā bhavanti hi ;Pārājikā ca pācitti , duṭṭhullacchādane siyuṃ .
878.
Kati gāmantare vuttā , nadīpāre tathā kati ?
Kati thullaccayaṃ maṃse , kati maṃsesu dukkaṭaṃ ?
879.
Gāmantare catassova , nadīpārepi tattakā ;
Thullaccayaṃ manussānaṃ , maṃse , navasu dukkaṭaṃ .
880.
Bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ , saṃvidhāti ca dukkaṭaṃ ;
Pācittaññassa gāmassa , upacārokkame siyā .
881.
Thullaccayaṃ
V0.342 parikkhitte , gāmasmiṃ paṭhame pade ;Garukaṃ dutiye tassā , gāmantaraṃ vajantiyā .
882.
Tathā bhikkhuniyā saddhiṃ , saṃvidhāne tu dukkaṭaṃ ;
Abhirūhati nāvaṃ ce , hoti pācitti bhikkhuno .
883.
Nadiyuttaraṇe kāle , pāde thullaccayaṃ phuse ;
Paṭhame , dutiye tassā , hoti bhikkhuniyā garuṃ .
884.
Kati vācasikā rattiṃ , kati vācasikā divā ?
Duve vācasikā rattiṃ , duve vācasikā divā .
885.
Rattandhakāre purisena saddhiṃ ;
Ṭhitā adīpe pana hatthapāse ;
Pācitti tassā yadi sallapeyya ;
Vadeyya ce dukkaṭameva dūre .
886.
Channe divā yā purisena saddhiṃ ;
Ṭhitā vadeyyassa ca hatthapāse ;
Pācitti , hitvā pana hatthapāsaṃ ;
Vadeyya ce dukkaṭameva tassā .
887.
Kati vā dadamānassa , kati vā paṭigaṇhato ?
Dadamānassa tissova , catassova paṭiggahe .
888.
Manussassa
M0.388 visaṃ deti , sace marati tena so ;Hoti pārājikaṃ , yakkhe , pete thullaccayaṃ mataṃ .
889.
Tiracchānagate tena , mate pācittiyaṃ siyā ;
Tathā pācitti aññāti-kāya ce deti cīvaraṃ .
890.
Hatthagāhe tathā veṇi-gāhe saṅghādisesatā ;
Mukhena aṅgajātassa , gahaṇe tu parājayo .
891.
Aññātikāya hatthamhā , cīvarassa paṭiggahe ;
Sanissaggā ca pācitti , hotīti pariyāputā .
892.
Avassutassa hatthamhā , sayaṃ vāpi avassutā ;
Hoti thullaccayaṃ tassā , bhojanaṃ paṭigaṇhato .
893.
Kati
V0.343 ñatticatutthena , vuttā sammutiyo idha ?Ekā eva panuddiṭṭhā , bhikkhunovādasammuti .
894.
Kati dhaññarasā vuttā , vikāle kappiyā pana ?
Loṇasovīrakaṃ ekaṃ , vikāle kappiyaṃ mataṃ .
895.
Kati pārājikā kāyā , kati saṃvāsabhūmiyo ?
Ratticchedo katīnaṃ tu , paññattā dvaṅgulā kati ?
896.
Pārājikāni kāyamhā , dve dve saṃvāsabhūmiyo ;
Ratticchedo duvinnaṃ tu , paññattā dvaṅgulā duve .
897.
Paṭhamantimavatthuñca , kāyasaṃsaggajampi ca ;
Pārājikāni kāyamhā , ime dve pana jāyare .
898.
Samānasaṃvāsakabhūmi ekā ;
Tatheva nānāpadapubbikā ca ;
Dve eva saṃvāsakabhūmiyo hi ;
Mahesinā kāruṇikena vuttā .
899.
Pārivāsikabhikkhussa
M0.389 , tathā mānattacārino ;Ratticchedo duvinnaṃ tu , dvayātītena dīpito .
900.
Dvaṅgulapabbaparamaṃ , ādātabbaṃ , tatheva ca ;
Dvaṅgulaṃ vā dumāsaṃ vā , paññattā dvaṅgulā duve .
901.
Kati pāṇātipātasmiṃ , vācā pārājikā kati ?
Kati obhāsane vuttā , sañcaritte tathā kati ?
902.
Tisso pāṇātipātasmiṃ ;
Vācā pārājikā tayo ;
Obhāsane tayo vuttā ;
Sañcaritte tathā tayo .
903.
Anodissakamopāte , khate marati mānuso ;
Pārājikaṃ siyā , yakkhe , pete thullaccayaṃ mate .
904.
Tiracchānagate tattha , mate pācittiyaṃ vade ;
Imā pāṇātipātasmiṃ , tisso āpattiyo siyuṃ .
905.
Manussamāraṇādinnā-dānamāṇattiyāpi
V0.344 ca ;Manussuttaridhammañca , vadato vācikā tayo .
906.
Maggadvayaṃ panodissa , vaṇṇādibhaṇane garuṃ ;
Thullaccayaṃ panodissa , ubbhajāṇumadhakkhakaṃ .
907.
Ubbhakkhakamadhojāṇu-mādissa bhaṇato pana ;
Dukkaṭaṃ pana niddiṭṭhaṃ , tisso obhāsanā yimā .
908.
Paṭiggaṇhanatādīhi , tīhi saṅghādisesatā ;
Dvīhi thullaccayaṃ vuttaṃ , ekena pana dukkaṭaṃ .
909.
Chindato kati āpatti , chaḍḍitappaccayā kati ?
Chindantassa tu tissova , pañca chaḍḍitapaccayā .
910.
Hoti pārājikaṃ tassa , chindantassa vanappatiṃ ;
Bhūtagāmaṃ tu pācitti , aṅgajātaṃ tu thullatā .
911.
Visaṃ
M0.390 chaḍḍetyanodissa , manusso marati tena ce ;Pārājikaṃ , mate yakkhe , pete thullaccayaṃ siyā .
912.
Tiracchāne tu pācitti , visaṭṭhichaḍḍane garuṃ ;
Harituccārapassāva-chaḍḍane dukkaṭaṃ mataṃ .
913.
Gacchato katidhāpatti , ṭhitassa kati me vada ?
Kati honti nisinnassa , nipannassāpi kittakā ?
914.
Gacchantassa catassova , ṭhitassāpi ca tattakā ;
Nisinnassa catassova , nipannassāpi tattakā .
915.
Bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ , saṃvidhāne tu dukkaṭaṃ ;
Pācittaññassa gāmassa , upacārokkame siyā .
916.
Thullaccayaṃ parikkhitte , gāmasmiṃ paṭhame pade ;
Garukaṃ dutiye hoti , gāmantaraṃ vajantiyā .
917.
Paṭicchanne panokāse , bhikkhunī mittasanthavā ;
Posassa hatthapāse tu , pācitti yadi tiṭṭhati .
918.
Hatthapāsaṃ jahitvāna , sace tiṭṭhati dukkaṭaṃ ;
Aruṇuggamane kāle , dutiyā hatthapāsakaṃ .
919.
Hitvā
V0.345 tiṭṭhantiyā tassā , thullaccayamudīritaṃ ;Hitvā tiṭṭhati ce tassā , hoti saṅghādisesatā .
920.
Nisinnāya catassova , nipannāyāpi tattakā ;
Honti vuttappakārāva , viññeyyā vinayaññunā .
921.
Yāvatatiyake vuttā , kati āpattiyo vada ?
Yāvatatiyake vuttā , tisso āpattiyo suṇa .
922.
Phuse pārājikāpattiṃ , ukkhittassānuvattikā ;
Saṅghādisesatā saṅgha-bhedakassānuvattino .
923.
Anissagge tu pācitti , pāpikāya ca diṭṭhiyā ;
Yāvatatiyake tisso , honti āpattiyo imā .
924.
Khādato
M0.391 kati niddiṭṭhā , bhojanappaccayā kati ?Khādato pana tissova , pañca bhojanakāraṇā .
925.
Thullaccayaṃ manussānaṃ , maṃsaṃ khādati , dukkaṭaṃ ;
Sesakānaṃ tu , pācitti , lasuṇaṃ bhakkhayantiyā .
926.
Avassutassa posassa , hatthato hi avassutā ;
Gahetvā bhojanaṃ kiñci , sabbaṃ maṃsaṃ akappiyaṃ .
927.
Viññāpetvāna attatthaṃ , gahetvā bhojanampi ca ;
Lasuṇampi ca missetvā , ekatajjhoharantiyā .
928.
Thullaccayañca pācitti , pāṭidesaniyampi ca ;
Dukkaṭaṃ garukañcāti , pañca āpattiyo siyuṃ .
929.
Olokentassa niddiṭṭhā , kati āpattiyo vada ?
Olokentassa niddiṭṭhā , ekāpatti mahesinā .
930.
Dukkaṭaṃ rattacittena , aṅgajātaṃ panitthiyā ;
Olokentassa vā vuttaṃ , mukhaṃ bhikkhaṃ dadantiyā .
931.
Kati ukkhittakā vuttā , sammāvattanakā kati ?
Tayo ukkhittakā vuttā , tecattālīsa vattanā .
932.
Adassanappaṭīkamme , āpannāpattiyā duve ;
Eko appaṭinissagge , pāpikāya ca diṭṭhiyā .
933.
Kati
V0.346 nāsitakā vuttā , katīnaṃ ekavācikā ?Tayo nāsitakā vuttā , tiṇṇannaṃ ekavācikā .
934.
Mettiyā dūsako ceva , kaṇṭakoti tayo ime ;
Liṅgasaṃvāsadaṇḍehi , nāsitā hi yathākkamaṃ .
935.
Ekupajjhāyakeneva , ekenācariyena ca ;
Dve tayo anusāvetuṃ , vaṭṭatīti ca niddise .
936.
Ñattiyā kappanā ceva , tathā vippakatampi ca ;
Atītakaraṇañceti , tayo kammassa saṅgahā .
937.
Ñattiyā
M0.392 kappanā nāma ,‘‘ dadeyya ’’ ccevamādikā ;‘‘ Deti saṅgho , karotī ’’ ti , ādi vippakataṃ siyā .
938.
‘‘ Dinnaṃ , kataṃ ’’ paniccādi , atītakaraṇaṃ siyā ;
Saṅgayhanti hi sabbāni , kammānetehi tīhipi .
939.
Saṅghe salākagāhena , kammenapi ca kevalaṃ ;
Kāraṇehi pana dvīhi , saṅgho bhijjati , naññathā .
940.
Saṅghabhedakabhikkhussa , tassa pārājikaṃ siyā ;
Anuvattakabhikkhūnaṃ , thullaccayamudīritaṃ .
941.
Payuttāyuttavācāya , kati āpattiyo phuse ?
Payuttāyuttavācāya , cha panāpattiyo phuse .
942.
Ājīvahetu pāpiccho , icchāpakatamānaso ;
Asantaṃ uttariṃ dhammaṃ , ullapanto parājito .
943.
Sañcarittaṃ samāpanne , tathā saṅghādisesatā ;
Yo te vasati ārāme , vadaṃ thullaccayaṃ phuse .
944.
Viññāpetvā paṇītaṃ tu , bhojanaṃ bhikkhu bhuñjati ;
Pācitti bhikkhuniyā ce , pāṭidesaniyaṃ siyā .
945.
Viññāpetvāna sūpaṃ vā , odanaṃ vā anāmayo ;
Bhikkhu bhuñjati ce tassa , hoti āpatti dukkaṭaṃ .
946.
Dasasatāni rattīnaṃ , chādetvāpattiyo pana ;
Dasa rattiyo vasitvāna , mucceyya pārivāsiko .
947.
Pārājikāni
V0.347 aṭṭheva , tevīsa garukā pana ;Dveyevāniyatā vuttā , buddhenādiccabandhunā .
948.
Nissaggiyāni vuttāni , dvecattālīsa honti hi ;
Honti pācittiyā sabbā , aṭṭhāsītisataṃ pana .
949.
Pāṭidesaniyā
M0.393 vuttā , dvādaseva mahesinā ;Vuttā pana susikkhena , pañcasattati sekhiyā .
950.
Paññattāni supaññena , gotamena yasassinā ;
Bhavanti pana sabbāni , aḍḍhuḍḍhāni satāni hi .
951.
Yo panetesu vattabbo ;
Sārabhūto vinicchayo ;
So mayā sakalo vutto ;
Samāseneva sabbathā .
952.
Mayā suṭṭhu vicāretvā , pāḷiaṭṭhakathānayaṃ ;
Katattā ādaraṃ katvā , uggahetabbamevidaṃ .
953.
Atthe akkharabandhe vā , viññāsassa kamepi vā ;
Kaṅkhā tasmā na kātabbā , kātabbā bahumānatā .
954.
Sauttaraṃ yo jānāti ;
Vinayassa vinicchayaṃ ;
Nissayaṃ so vimuñcitvā ;
Yathākāmaṅgamo siyā .
955.
Nissayaṃ dātukāmena , savibhaṅgaṃ samātikaṃ ;
Suṭṭhu vācuggataṃ katvā , ñatvā dātabbamevidaṃ .
956.
Imaṃ paṭhati cinteti , suṇāti paripucchati ;
Vāceti ca paraṃ niccaṃ , atthaṃ upaparikkhati .
957.
Yo tassa pana bhikkhussa , atthā vinayanissitā ;
Upaṭṭhahanti sabbeva , hatthe āmalakaṃ viya .
958.
Imaṃ paramamuttaraṃ uttaraṃ ;
Naro hamatasāgaraṃ sāgaraṃ ;
Abuddhijanasāradaṃ
V0.348 sāradaṃ ;Siyā vinayapārago pārago .
959.
Ato
M0.394 hi niccaṃ imamuttamaṃ tamaṃ ;Vidhūya sikkhe guṇasaṃhitaṃ hitaṃ ;
Naro hi sakkaccavapūrato rato ;
Sukhassa sabbaṅgaṇakammadaṃ padaṃ .
960.
Vinaye paṭubhāvakare parame ;
Piṭake paṭutaṃ abhipatthayatā ;
Vidhinā paṭunā paṭunā yatinā ;
Pariyāpuṇitabbamidaṃ satataṃ .