[516]6. Mahākapijātakavaṇṇanā

Bārāṇasyaṃ ahū rājāti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattassa silāpavijjhanaṃ ārabbha kathesi .

Tena hi dhanuggahe payojetvā aparabhāgeP5.68 silāya paviddhāya bhikkhūhi devadattassa avaṇṇe kathite satthā ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepi devadatto mayhaṃ silaṃ pavijjhiyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente kāsikagāmake eko kassakabrāhmaṇo khettaṃ kasitvā goṇe vissajjetvā kuddālakammaṃ kātuṃ ārabhi .

Goṇā ekasmiṃ gacche paṇṇāni khādantā anukkamena aṭaviṃ pavisitvā palāyiṃsu .

So velaṃ sallakkhetvā kuddālaṃ ṭhapetvā goṇe olokento adisvā domanassappatto te pariyesantoM5.70 antoaṭaviṃ pavisitvā āhiṇḍanto himavantaṃ pāvisi .

So tattha disāmūḷho hutvā sattāhaṃ nirāhāro vicaranto ekaṃ tindukarukkhaṃ disvā abhiruyha phalāni khādanto tindukarukkhato parigaḷitvā saṭṭhihatthe narakapapāte pati .

Tatrassa dasa divasā vītivattā .

Tadā bodhisatto kapiyoniyaṃ nibbattitvā phalāphalāni khādanto taṃ purisaṃ disvā silāya yoggaṃ katvā taṃ purisaṃ uddharitvā silāya matthake nisīdāpetvā evamāha –

‘‘ bho brāhmaṇa , ahaṃ kilamāmi , muhuttaṃ niddāyissāmi , maṃ rakkhāhī ’’ ti .

So tassa niddāyantassa silāya matthakaṃ padālesi .

Mahāsatto tassa taṃ kammaṃ ñatvā uppatitvā sākhāya nisīditvā ‘‘ bho purisa , tvaṃ bhūmiyā gaccha , ahaṃ sākhaggena tuyhaṃ maggaṃ ācikkhanto gamissāmī ’’ ti taṃ purisaṃ araññato nīharitvā magge ṭhapetvā pabbatapādameva pāvisi .

So puriso mahāsatte aparajjhitvā kuṭṭhī hutvā diṭṭhadhammeyeva manussapeto ahosi .

SoV5.63 satta vassāni dukkhapīḷito vicaranto bārāṇasiyaṃ migājinaṃ nāma uyyānaṃ pavisitvā pākārantare kadalipaṇṇaṃ attharitvā vedanāppatto nipajji .

Tadā bārāṇasirājā uyyānaṃ gantvā tattha vicaranto taṃ disvā ‘‘ kosi tvaṃ , kiṃ vā katvā imaṃ dukkhaṃ patto ’’ ti pucchi .

Sopissa sabbaṃ vitthārato ācikkhi .

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –

178.

‘‘ Bārāṇasyaṃ ahū rājā , kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano ;

Mittāmaccaparibyūḷho , agamāsi migājinaṃ .

179.

‘‘ TatthaP5.69 brāhmaṇamaddakkhi , setaṃ citraṃ kilāsinaṃ ;

Viddhastaṃ koviḷāraṃva , kisaṃ dhamanisanthataṃ .

180.

‘‘ Paramakāruññataṃ pattaṃ , disvā kicchagataṃ naraṃ ;

Avaca byamhito rājā , yakkhānaṃ katamo nusi .

181.

‘‘ Hatthapādā ca te setā , tato setataraṃ siro ;

Gattaṃ kammāsavaṇṇaṃ te , kilāsabahulo casi .

182.

‘‘ VaṭṭanāvaḷisaṅkāsāM5.71 , piṭṭhi te ninnatunnatā ;

Kāḷapabbāva te aṅgā , nāññaṃ passāmi edisaṃ .

183.

‘‘ Ugghaṭṭapādo tasito , kiso dhamanisanthato ;

Chāto ātattarūposi , kutosi kattha gacchati .

184.

‘‘ Duddasī appakārosi , dubbaṇṇo bhīmadassano ;

Janetti yāpi te mātā , na taṃ iccheyya passituṃ .

185.

‘‘ Kiṃ kammamakaraṃ pubbe , kaṃ avajjhaṃ aghātayi ;

Kibbisaṃ yaṃ karitvāna , idaṃ dukkhaṃ upāgamī ’’ ti .

Tattha bārāṇasyan ti bārāṇasiyaṃ .

Mittāmaccaparibyūḷhoti mittehi ca daḷhabhattīhi amaccehiV5.64 ca parivuto .

Migājinan ti evaṃnāmakaṃ uyyānaṃ .

Setan ti setakuṭṭhena setaṃ kabarakuṭṭhena vicitraṃ paribhinnena kaṇḍūyanakilāsakuṭṭhena kilāsinaṃ vedanāppattaṃ kadalipaṇṇe nipannaṃ addasa .

Viddhastaṃ koviḷāraṃvāti vaṇamukhehi paggharantena maṃsena viddhastaṃ pupphitakoviḷārasadisaṃ .

Kisan ti ekaccesu padesesu aṭṭhicammamattasarīraṃ sirājālasanthataṃ .

Byamhitoti bhīto vimhayamāpanno vā .

Yakkhānan ti yakkhānaṃ antare tvaṃ katarayakkho nāmāsi .

Vaṭṭanāvaḷisaṅkāsāti piṭṭhikaṇṭakaṭṭhāne āvunitvā ṭhapitāvaṭṭanāvaḷisadisā .

Aṅgāti kāḷapabbavallisadisāni te aṅgāni .

Nāññan ti aññaṃ purisaṃ edisaṃ na passāmi .

Ugghaṭṭapādoti rajokiṇṇapādo .

Ātattarūpoti sukkhasarīro .

Duddasīti dukkhena passitabbo .

Appakārosīti sarīrappakārarahitosi , dussaṇṭhānosīti attho .

Kiṃ kammamakaran ti ito pubbe kiṃ kammaṃ akaraṃ , akāsīti attho .

Kibbisan ti dāruṇakammaṃ .

Tato paraṃ brāhmaṇo āha –

186.

‘‘ Taggha te ahamakkhissaṃ , yathāpi kusalo tathā ;

Saccavādiñhi lokasmiṃ , pasaṃsantīdha paṇḍitā .

187.

‘‘ EkoP5.70M5.72 caraṃ gogaveso , mūḷho accasariṃ vane ;

Araññe irīṇe vivane , nānākuñjarasevite .

188.

‘‘ Vāḷamigānucarite , vippanaṭṭhosmi kānane ;

Acariṃ tattha sattāhaṃ , khuppipāsasamappito .

189.

‘‘ Tattha tindukamaddakkhiṃ , visamaṭṭhaṃ bubhukkhito ;

Papātamabhilambantaṃ , sampannaphaladhārinaṃ .

190.

‘‘ Vātassitāni bhakkhesiṃ , tāni rucciṃsu me bhusaṃ ;

Atitto rukkhamārūhiṃ , tattha hessāmi āsito .

191.

‘‘ Ekaṃ me bhakkhitaṃ āsi , dutiyaṃ abhipatthitaṃ ;

Tato sā bhañjatha sākhā , chinnā pharasunā viya .

192.

‘‘ SohaṃV5.65 sahāva sākhāhi , uddhaṃpādo avaṃsiro ;

Appatiṭṭhe anālambe , giriduggasmi pāpataṃ .

193.

‘‘ Yasmā ca vāri gambhīraṃ , tasmā na samapajjisaṃ ;

Tattha sesiṃ nirānando , anūnā dasa rattiyo .

194.

‘‘ Athettha kapi māgañchi , gonaṅgulo darīcaro ;

Sākhāhi sākhaṃ vicaranto , khādamāno dumapphalaṃ .

195.

‘‘ So maṃ disvā kisaṃ paṇḍuṃ , kāruññamakaraṃ mayi ;

Ambho ko nāma so ettha , evaṃ dukkhena aṭṭito .

196.

‘‘ Manusso amanusso vā , attānaṃ me pavedaya ;

Tassañjaliṃ paṇāmetvā , idaṃ vacanamabraviṃ .

197.

‘‘ Manussohaṃ byasampatto , sā me natthi ito gati ;

Taṃ vo vadāmi bhaddaṃ vo , tvañca me saraṇaṃ bhava .

198.

‘‘ Garuṃ silaṃ gahetvāna , vicarī pabbate kapi ;

Silāya yoggaṃ katvāna , nisabho etadabravi .

199.

‘‘ EhiM5.73 me piṭṭhimāruyha , gīvaṃ gaṇhāhi bāhubhi ;

Ahaṃ taṃ uddharissāmi , giriduggata vegasā .

200.

‘‘ Tassa taṃ vacanaṃ sutvā , vānarindassa sirīmato ;

Piṭṭhimāruyha dhīrassa , gīvaṃ bāhāhi aggahiṃ .

201.

‘‘ So maṃ tato samuṭṭhāsi , tejassī balavā kapi ;

Vihaññamāno kicchena , giriduggata vegasā .

202.

‘‘ UddharitvānaV5.66 maṃ santo , nisabho etadabravi ;

Iṅgha maṃ samma rakkhassu , pasupissaṃ muhuttakaṃ .

203.

‘‘ Sīhā byagghāP5.71 ca dīpī ca , acchakokataracchayo ;

Te maṃ pamattaṃ hiṃseyyuṃ , te tvaṃ disvā nivāraya .

204.

‘‘ Evaṃ me parittātūna , pasupī so muhuttakaṃ ;

Tadāhaṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ , paṭilacchiṃ ayoniso .

205.

‘‘ Bhakkho ayaṃ manussānaṃ , yathā caññe vane migā ;

Yaṃ nūnimaṃ vadhitvāna , chāto khādeyya vānaraṃ .

206.

‘‘ Asito ca gamissāmi , maṃsamādāya sambalaṃ ;

Kantāraṃ nittharissāmi , pātheyyaṃ me bhavissati .

207.

‘‘ Tato silaṃ gahetvāna , matthakaṃ sannitāḷayiṃ ;

Mama gattakilantassa , pahāro dubbalo ahu .

208.

‘‘ So ca vegenudappatto , kapi ruhiramakkhito ;

Assupuṇṇehi nettehi , rodanto maṃ udikkhati .

209.

‘‘ Māyyo maṃ kari bhaddante , tvañca nāmedisaṃ kari ;

Tvañca kho nāma dīghāvu , aññe vāretumarahasi .

210.

‘‘ Aho vata re purisa , tāvadukkarakāraka ;

Edisā visamā duggā , papātā uddhato mayā .

211.

‘‘ Ānīto paralokāva , dubbheyyaṃ maṃ amaññatha ;

Taṃ tena pāpakammena , pāpaṃ pāpena cintitaṃ .

212.

‘‘ MāV5.67M5.74 heva tvaṃ adhammaṭṭha , vedanaṃ kaṭukaṃ phusi ;

Mā heva pāpakammaṃ taṃ , phalaṃ veḷuṃva taṃ vadhi .

213.

‘‘ Tayi me natthi vissāso , pāpadhamma asaññata ;

Ehi me piṭṭhito gaccha , dissamānova santike .

214.

‘‘ Muttosi hatthā vāḷānaṃ , pattosi mānusiṃ padaṃ ;

Esa maggo adhammaṭṭha , tena gaccha yathāsukhaṃ .

215.

‘‘ Idaṃ vatvā giricaro , rahade pakkhalya matthakaṃ ;

Assūni sampamajjitvā , tato pabbatamāruhi .

216.

‘‘ Sohaṃ tenābhisattosmi , pariḷāhena aṭṭito ;

Ḍayhamānena gattena , vāriṃ pātuṃ upāgamiṃ .

217.

‘‘ Agginā viya santatto , rahado ruhiramakkhito ;

Pubbalohitasaṅkāso , sabbo me samapajjatha .

218.

‘‘ YāvantoP5.72 udabindūni , kāyasmiṃ nipatiṃsu me ;

Tāvanto gaṇḍa jāyetha , addhabeluvasādisā .

219.

‘‘ Pabhinnā pagghariṃsu me , kuṇapā pubbalohitā ;

Yena yeneva gacchāmi , gāmesu nigamesu ca .

220.

‘‘ Daṇḍahatthā nivārenti , itthiyo purisā ca maṃ ;

Okkitā pūtigandhena , māssu orena āgamā .

221.

‘‘ Etādisaṃ idaṃ dukkhaṃ , satta vassāni dāni me ;

Anubhomi sakaṃ kammaṃ , pubbe dukkaṭamattano .

222.

‘‘ TaṃV5.68 vo vadāmi bhaddante , yāvantettha samāgatā ;

Māssu mittāna dubbhittho , mittadubbho hi pāpako .

223.

‘‘ Kuṭṭhī kilāsī bhavati , yo mittānidha dubbhati ;

Kāyassa bhedā mittaddu , nirayaṃ sopapajjatī ’’ ti .

TatthaM5.75 kusaloti yathā cheko kusalo katheti , tathā vo kathessāmi .

Gogavesoti naṭṭhe goṇe gavesanto .

Accasarin ti manussapathaṃ atikkamitvā himavantaṃ pāvisiṃ .

Araññeti arājake suññe .

Irīṇeti sukkhakantāre .

Vivaneti vivitte .

Vippanaṭṭhoti maggamūḷho .

Bubhukkhitoti sañjātabubhukkho chātajjhatto .

Papātamabhilambantan ti papātābhimukhaṃ olambantaṃ .

Sampannaphaladhārinan ti madhuraphaladhārinaṃ .

Vātassitānīti paṭhamaṃ tāva vātapatitāni khādiṃ .

Tattha hessāmīti tasmiṃ rukkhe suhito bhavissāmīti āruḷhomhi .

Tato sā bhañjatha sākhāti tassa abhipatthitassa atthāya hatthe pasārite sā mayā abhiruḷhā sākhā pharasunā chinnā viya abhañjatha .

Anālambeti ālambitabbaṭṭhānarahite .

Giriduggasmin ti girivisame .

Sesin ti sayitomhi .

Kapi māgañchīti kapi āgañchi .

Gonaṅguloti gunnaṃ naṅguṭṭhasadisanaṅguṭṭho .

‘‘ Gonaṅguṭṭho ’’ tipi pāṭho .

‘‘ Gonaṅgulī ’’ tipi paṭhanti .

Akaraṃ mayīti akarā mayi .

Ambhoti , mahārāja , so kapirājā tasmiṃ narakapapāte mama udakapothanasaddaṃ sutvā maṃ ‘‘ ambho ’’ ti ālapitvā ‘‘ ko nāmeso ’’ ti pucchi .

Byasampattoti byasanaṃ patto , papātassa vasaṃ pattoti vā attho .

Bhaddaṃ voti tasmā tumhe vadāmi –

‘‘ bhaddaṃ tumhākaṃ hotū ’’ ti .

Garuṃ silan ti , mahārāja , so kapirājā mayā evaṃ vutte ‘‘ mā bhāyī ’’ ti maṃ assāsetvā paṭhamaṃ tāva garuṃ silaṃ gahetvā yoggaṃ karonto pabbate vicariP5.73 .

Nisabhoti purisanisabho uttamavānarindo pabbatapapāte ṭhatvā maṃ etadabravīti .

Bāhubhīti dvīhi bāhāhi mama gīvaṃ suggahitaṃ gaṇha .

Vegasāti vegena .

Sirīmatoti puññavantassa .

Aggahin ti saṭṭhihatthaṃ narakapapātaṃ vātavegena otaritvā udakapiṭṭhe ṭhitassa ahaṃ vegena piṭṭhimabhiruhitvā ubhohi bāhāhi gīvaṃ aggahesiṃ .

Vihaññamānoti kilamanto .

Kicchenāti dukkhena .

Santoti paṇḍito , atha vā parisanto kilanto .

Rakkhassūti ahaṃ taṃ uddharanto kilanto muhuttaṃ vissamanto pasupissaṃ , tasmā maṃ rakkhāhi .

Yathā caññe vane migātiV5.69 sīhādīhi aññepi ye imasmiṃ vane vāḷamigā .

Pāḷiyaṃ pana ‘‘ acchakokataracchayo ’’ ti likhanti .

Parittātūnāti , mahārāja , evaṃ so kapirājā maṃ attanoM5.76 parittāṇaṃ katvā muhuttaṃ pasupi .

Ayonisoti ayonisomanasikārena .

Bhakkhoti khāditabbayuttako .

Asito dhāto suhito .

Sambalan ti pātheyyaṃ .

Matthakaṃ sannitāḷayin ti tassa vānarindassa matthakaṃ pahariṃ .

‘‘ Sannitāḷayan ’’ tipi pāṭho .

Dubbalo ahūti na balavā āsi , yathādhippāyaṃ na agamāsīti .

Vegenāti mayā pahaṭapāsāṇavegena .

Udappattoti uṭṭhito .

Māyyoti tena mittadubbhipurisena silāya paviddhāya mahācammaṃ chinditvā olambi , ruhiraṃ pagghari .

Mahāsatto vedanāppatto cintesi –

‘‘ imasmiṃ ṭhāne añño natthi , idaṃ bhayaṃ imaṃ purisaṃ nissāya uppannan ’’ ti .

So maraṇabhayabhīto olambantaṃ cammabandhaṃ hatthena gahetvā uppatitvā sākhaṃ abhiruyha tena pāpapurisena saddhiṃ sallapanto ‘‘ māyyo man ’’ tiādimāha .

Tattha māyyo maṃ kari bhaddanteti mā akari ayyo maṃ bhaddanteti taṃ nivāreti .

Tvañca kho nāmāti tvaṃ nāma evaṃ mayā papātā uddhaṭo edisaṃ pharusakammaṃ mayi kari , aho te ayuttaṃ katanti .

Aho vatāti taṃ garahanto evamāha .

Tāvadukkarakārakāti mayi aparajjhanena atidukkarakammakāraka .

Paralokāvāti paralokato viya ānīto .

Dubbheyyan ti dubbhitabbaṃ vadhitabbaṃ .

Vedanaṃ kaṭukan ti evaṃ santepi tvaṃ adhammaṭṭha yādisaṃ vedanaṃ ahaṃ phusāmi , edisaṃ vedanaṃ kaṭukaṃ mā phusi , taṃ pāpakammaṃ phalaṃ veḷuṃva taṃ mā vadhi .

Iti maṃ , mahārāja , so piyaputtakaṃ viya anukampi .

Atha naṃ ahaṃ etadavocaṃ –

‘‘ ayya , mayā kataṃ dosaṃ hadaye mā kari , mā maṃ asappurisaṃ evarūpe araññe nāsaya , ahaṃ disāmūḷho maggaṃ na jānāmi , attanā kataṃ kammaṃ mā nāsetha , jīvitadānaṃ me detha , araññā nīharitvā manussapathe ṭhapethā ’’ ti .

Evaṃ vutte so mayā saddhiṃ sallapanto ‘‘ tayi me natthi vissāso ’’ ti ādimāha .

Tattha tayīti ito paṭṭhāya mayhaṃ tayi vissāsoP5.74 natthi .

Ehīti , bho purisa , ahaṃ tayā saddhiṃ maggena na gamissāmi , tvaṃ pana ehi mama piṭṭhito avidūre dissamānasarīrova gaccha , ahaṃ rukkhaggeheva gamissāmīti .

Muttosīti atha so maṃ , mahārāja , araññā nīharitvā , bho purisa , vāḷamigānaṃ hatthā muttosi .

Pattosi mānusiṃ padan ti manussūpacāraṃ patto āgatosi , esa te maggo , etena gacchāti āha .

GiricarotiM5.77 giricārī vānaro .

Pakkhalyāti dhovitvā .

Tenābhisattosmīti so ahaṃ , mahārājaV5.70 , tena vānarena abhisatto , pāpakamme pariṇate tenābhisattosmīti maññamāno evamāha .

Aṭṭitoti upadduto .

Upāgamin ti ekaṃ rahadaṃ upagatosmi .

Samapajjathāti jāto , evarūpo hutvā upaṭṭhāsi .

Yāvantoti yattakāni .

Gaṇḍa jāyethāti gaṇḍā jāyiṃsu .

So kira pipāsaṃ sandhāretuṃ asakkonto udakañjaliṃ ukkhipitvā thokaṃ pivitvā sesaṃ sarīre siñci .

Athassa tāvadeva udakabindugaṇanāya aḍḍhabeluvapakkappamāṇā gaṇḍā uṭṭhahiṃsu , tasmā evamāha .

Pabhinnāti te gaṇḍā taṃ divasameva bhijjitvā kuṇapā pūtigandhikā hutvā pubbalohitāni pagghariṃsu .

Yena yenāti yena yena maggena .

Okkitāti pūtigandhena okiṇṇā parikkhittā parivāritā .

Māssu orena āgamāti duṭṭhasatta orena māssu āgamā , amhākaṃ santikaṃ mā āgamīti evaṃ vadantā maṃ nivārentīti attho .

Satta vassāni dāni meti , mahārāja , tato paṭṭhāya idāni satta vassāni mama ettakaṃ kālaṃ sakaṃ kammaṃ anubhomi .

Iti so attano mittadubbhikammaṃ vitthāretvā ,‘‘ mahārāja , maññeva oloketvā evarūpaṃ kammaṃ na kenaci kattabban ’’ ti vatvā ‘‘ taṃ vo ’’ tiādimāha .

Tattha tan ti tasmā .

Yasmā evarūpaṃ kammaṃ evaṃ dukkhavipākaṃ , tasmāti attho .

223.

‘‘ Kuṭṭhī kilāsī bhavati , yo mittānidha dubbhati ;

Kāyassa bhedā mittaddu , nirayaṃ sopapajjatī ’’ ti .

–

Ayaṃ abhisambuddhagāthā .

Bhikkhave , yo idha loke mittāni dubbhati hiṃsati , so evarūpo hotīti attho .

Tassapi purisassa raññā saddhiṃ kathentasseva pathavī vivaraṃ adāsi .

Taṅkhaṇaññeva cavitvā avīcimhi nibbatto .

Rājā tasmiṃ pathaviṃ paviṭṭhe uyyānā nikkhamitvā nagaraṃ paviṭṭho .

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepi devadatto mayhaṃ silaṃ paṭivijjhiyevā ’’ ti vatvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadāM5.78 mittadubbhī puriso devadatto ahosi , kapirājā pana ahameva ahosin ’’ ti .

Mahākapijātakavaṇṇanā chaṭṭhā .

Issues

Select Version

( Pañcamo bhāgo )

( Pañcamo bhāgo )