**ဥဒေါသိတံ**။ ။ ဥ + အဝပုဗ္ဗ, သိဓာတ်, တပစ္စည်း၊ အဝကို ဩပြု ဥနောက်၌ (ဒ်) လာ၍ "ဥဒေါသတိတ" ဟုလည်းကောင်း, ဩ မပြုဘဲ "ဥဒဝသိတ" ဟုလည်းကောင်း ပါဌ်မှန်ဖြစ်၏၊ ["ဥ (ဥဒ္ဓံ- အထက်အထက်၌)၊ အဝ (အဝဂန္တွာ-သက်ရောက်၍၊) သီယတေ- မှီတင်းနေထိုင်အပ်၏၊ ဣတိ ဥဒေါသိတော" ဟု ပြု၊ ပါဠိ၌ ပုံလိန်, သက္ကတ၌ နပုံလိန်ရှိ၏။ ] [ဒတွာ၌စပ်ရမည်ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း, ပါဠိ၌ ဥဒေါသိတပုဒ်က ပုလိန်ဖြစ်သောကြောင့် လည်းကောင်း ဥဒေါသိတနှင့် လျော်အောင် "ဘဏ္ဍသာလံ" ဟု ဒုတိယန္တဖြင့် ရှိစေရမည်။] လှည်း ရထားစသော ယာဉ်တို့၏ ထားရာ ဂိုဒေါင်ကို "ဥဒေါသိတ" ခေါ်၏။
ဧဝံ၊ သို့။
မာ အဝစ၊ မပြောပါနှင့်။စ၊ ဆက်။
ဧတ္ထ၊ ဤအဍ္ဍကာရိကာဟူသောပါဌ်၌။
ဝေါဟာရိကဝိနိစ္ဆယော၊ တရားသူကြီးတို့၏ အဆုံးအဖြတ်ကို။
အဍ္ဍောတိ၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ယံ၊ ယင်းအဍ္ဍကို။
ပဗ္ဗဇိတာ၊ ရဟန်းတို့သည်။
အဓိကရဏန္ထိပိ၊ အဓိကရုဏ်းဟူ၍လည်း။
(ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်းဟူ၍လည်း။)
ဝဒန္တိ၊ ဆိုကြကုန်၏။
အစ္စာဝဒထ။ ။ "အစ္စာ" သည် "ဥစ္စာ" ပုဒ်ကဲ့သို့ အတိက္ကမနအနက်ဟော နိပါတ်ပုဒ်ဟု ကြံ၍ "အတိက္ကမိတွာ" ဟု ဖွင့်ဟန်တူသည်၊ "အတိ + အာ" ဟု ပုဒ်ဖြတ်ဖို့ရန်အကြောင်းရှာ မရ၊ ယောဇနာ၌ကား "အတိ + ဝဒထ" ပုဒ်ခွဲ၍ အတိကို "အတိက္ကမနတ္ထ" ဟု ဆိုလေသည်၊ "လွှမ်းမိုး၍ ဆိုခြင်း" ဟူသည် ဆဲခြင်းပင်တည်း။
ဥဿယဝါဒိကာ။ ။ ဥပုဗ္ဗ, သိဓာတ်, အပစ္စည်း၊ "ဥဿီတဒ္ဓဇ- စိုက်ထောင်အပ်သောအလံ" ဟူရာ၌ကဲ့သို့ ဥဿယသဒ္ဒါလဘည်း "ထောင်လွှားတတ်ကြွ" ဟူသော အနက်ကို ဟော၏၊ တရားတွေ့ရာ၌ များသောအားဖြင့် မာနကောဓ တက်ကြွနေတတ်သောကြောင့် မာနုဿယကောဓုဿယဟု ဆိုသည်၊ ဝဒတီတိ ဝါဒိကာ၊ ဥဿယေန + ဝါဒိကာ ဥဿယဝါဒိကာ၊ ကြွင်းသော မှတ်ဖွယ်ကို ကင်္ခါဘာသာဋီကာ၌ ရှုပါ။
အဍ္ဍကာရိကာ။ ။ [ပဌမက္ခရာဖြင့် "အဋ္ဋ" ဟုလည်း ရှိ၏၊] "ဧတေန-ဤတရားစွဲခြင်းဖြင့်၊ ပစ္စတ္ထိကာ- ရန်သူတို့သည်၊ အဋ္ဋီယန္တိ ဒုက္ခာယန္တိ- ဆင်းရဲကြကုန်၏၊ ဣတိ အဋ္ဋော၊ ဝိနိစ္ဆိတဗ္ဗဝေါဟာရော- တရားသူကြီးတို့ ဆုံးဖြတ်ထိုက်သော တရားစွဲစကားပြောခြင်း" ဟူသော မူလပဏ္ဏာသ မဟာဂေါသိင်္ဂသုတ်ဋီကာနှင့်အညီ တရားစွဲဆိုခြင်းကို "အဍ္ဍ" ဟု ခေါ်၏၊ ထိုသို့တရားစွဲသောအခါ တရားသူကြီးများ၏ ဆုံးဖြတ်မှုဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် အကြောင်းတရားစွဲသူ၏ အဍ္ဍအမည်ကို အကျိုးဖြစ်သော ဆုံးဖြတ်မှုအပေါ်၌ တင်စား၍ ဝေါဟာရကဝိနိစ္ဆယကိုလည်း "အဍ္ဍ" ဟု ဆိုထားသည်။
ပန၊ ဆက်။
အယံ၊ ဤဆိုအပ်လတံ့ကား။
ဧတ္ထ၊ ဤတရားစွဲ၌။
အသမ္မောဟတ္ထာယ၊ မတွေဝေခြင်းအကျိုးငှာ။
ဝိတ္ထာရကထာ၊ အကျယ်ဖြစ်သော စကားတည်း။
ယတ္ထကတ္ထစိ၊ အမှတ်မရှိ တစ်စုံတစ်ခုသော အရပ်၌။
အန္တမသော၊ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့်။
ဘိက္ခုနုပဿယံ၊ ဘိက္ခုနီတို့၏ ကျောင်းသို့။
အာဂတေပိ၊ ရောက်လာသည်လည်းဖြစ်ကုန်သော။
ဝေါဟာရိကေ၊ တရားသူကြီးတို့ကို။
ဒိသွာ၊ ၍။
ဘိက္ခုနီ၊ သည်။
ဝေါဟာရိကာနံ။ ။ ဝေါဟာရေ- တရားဆုံးဖြတ်မှု၌ + နိယုတ္တာ- ယှဉ်သော တရားသူကြီးတို့တည်း၊ ဝေါဟာရိကာ- တို့၊ ဝေါဟာရိကာနံ- တို့၏ + ဝိနိစ္ဆယော- အဆုံးအဖြတ်တည်း၊ ဝေါဟာရိကဝိနိစ္ဆယော၊ ယောဇနာ၌- "ဝေါဟာရံ- တရားလို တရားခံ ၂ ဦးတို့၏ ပြောဆိုအပ်သော စကားကို၊ ဇာနန္တိ- သိတတ်ကုန်၏၊ ဣတိ ဝေါဟာရိကာ" ဟု ပြုသည်။
ယတ္ထကတ္ထစိ။ ။ ဒိသ္မာ၌ စပ်၊ "တရားသူကြီး၏ အိမ်၌ဖြစ်စေ၊ တရားရုံး၌ဖြစ်စေ, အခြားတစ်နေရာ၌ ရောက်နေ၍ ဖြစ်စေ တွေ့၍" ဟူလို၊ ယောဇနာ၌ကား "အာဂတေ" ကို ငဲ့၍ ယတ္ထကတ္ထစီတိ ယံကိဉ္စိ ဌာနံ" ဟု ဖွင့်၏၊ သူတို့ရှိရာသို့ ကိုယ်ကသွား၍ တွေ့ရာ၌ "အာဂတေ" နှင့် မဆိုင်၊ ထို့ကြောင့် "ယတ္ထကတ္ထစိ- ၌ " ဟု ပေးသည်။
အတ္တနော၊ ၏။ ကထံ၊ သို့။ အာရောစေတိ၊ အံ့။ ဘိက္ခုနိယာ ဒုက္ကဋံ (ဟောတိ။)**ဂတိဂတံ**။ ။ ဂန္တဗ္ဗာတိ ဂတိ- ရောက်ထိုက်သော အရပ်၊ ဂတိံ + ဂတံ ဂတိဂတံရောက်ထိုက်သော အရပ်များစွာသို့ ရောက်ပြီးသော အဓိကရုဏ်း၊ ယခုခေတ်အလိုအားဖြင့် အောက်ရုံးမှ အထက်ရုံးအဆင့်ဆင့်သို့ ရောက်ပြီးသော အဓိကရုဏ်းတည်း၊ ထိုအဓိကရုဏ်းမျိုးသည် ယခုအခါ အမွေမှုများကဲ့သို့ အလွန်ကြာပြီးဖြစ်သောကြောင့် "ဂတတိဂတန္တိ စိရကာလ ပဝတ္တံ" ဟု ဋီကာတို့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ကြသည်
အယံ၊ ဤအာပတ်သည်။
ပဌမမေဝ၊ ရှေးဦးစွာသာလျှင်။
(ဧဝဖြင့် တတိယသမနုဘာသနကို ကန့်။)
ဝတ္ထုဇ္ဈာစာရေန၊ နှင့်။
သဟ၊ တကွ။
ဝါ၊ တစ်ပြိုင်နက်။
အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာ၊ ရောက်ထိုက်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
ပဌမပတ္တိကော၊ မည်၏။
ဣတိ၊ ဤကား အနက်တည်း။**တေန ဓမ္မေန**။ ။ ဤနေရာ၌ နှင်ထုတ်ခြင်း၏ အကြောင်းအာပတ်ကိုပင် "နှင်ထုတ်တတ်သော ကတ္တား" ဟု ဆိုထားသည်၊ ဟေတုမှိ စာယံ ကတ္တုဝေါဟာရော၊ နိဿရဏဟေတုဘူတော ဟိ ဓမ္မော နိဿာရဏီယောတိ ဝုတ္တော၊ ဋီကာ၊ ကြွင်းမှတ်ဖွယ်ကို ကင်္ခါဘာသာဋီကာပါတိမောက်ဘာသာဋီကာတို့၌ ပြထားပြီ။
(ဥပါသကာက တရားတွေ့ဖို့ရာ ခေါ်အပ်သောကြောင့် ဘိက္ခုနီမှာ အာပတ် မသင့်ဟူလို။)**စောရော စောရောတိ ဝတ္ထုမ္ပိ**။ ။ အနတ္ထကာမထာယကို ထောက်၍ ကြောက်ခြင်းကြောင့် သူခိုး သူခိုးဟု အော်လျှင်ကား အပြစ်မရှိဟု သိသာ၏၊ ဝတ္တုံပိ၌ ပိသည် ဂရတာဇောတက၊ အော်ခြင်းသော်မှ မအပ်တုံသေး၏၊ ဖမ်းပေးလျှင်ကား "မအပ်" ဟု ဆိုဖွယ်ပင် မရှိတော့-ဟူလို။
။]**ဝရဘဏ္ဍံ**။ ။ ဝရကို "မဟဂ္ဃ" ဟု ဖွင့်၏၊ ဝရီယတေ ဣစ္ဆိယတေ- လိုလားအပ်၏၊ ဣတိ ဝရံ၊ ဝရံစ + တံ + ဘဏ္ဍံစာတိ ဝရဘဏ္ဍံ၊ ထို ဝရဘဏ္ဍံ၊ ထိုဝရဘဏ္ဍ၏ သရုပ်ကို "မုတ္တမဏိဝေဠုရိယာဒိံ" ဟု ပြသည်၊ ထို့ကြောင့် "ဝေဠုရိယာဒိံ" ဝရဘဏ္ဍနှင့် သမာသ် မတွဲဘဲ ပါဌ်မှန်ရှိပါစေ။
ကပ္ပဂတိကံ၊ အပ်သည်၏ အဖြစ်သို့ ကပ်ရောက်သူကို။
ထပေတွာ၊ ချန်ထား၍။
(ဝုဋ္ဌာပေယျ၌ စပ်။)
ဣတိ၊ ဤကား အနက်။**ဒုတိယေန အတိက္ကန္တမတ္တေ**။ ။ "အတိက္ကန္တမတ္တေ" ဟူသော လက္ခဏာ၏ လက္ခဏပန္တကို "ပရိက္ခေပေ" ဟု ထည့်ရသည်၊ ဥပစာကို လွန်ရာ၌လည်း "ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနေ" ဟု ထည့်ရသည်၊ ယောဇနာ၌ကား "ဒုတိယေ" ဟူသော ပါဌ်ကို တွေ့၍ "ဒုတိယေ ပါဒေ အတိက္ကန္တမတ္တေတိ သမ္ဗန္ဓော" ဟု ဖွင့်၏၊ ခြေသည် လွန်အပ်သော ကံ မဟုတ်၊ ပရိက္ခေပသည်သာ လွန်အပ်သော ကံတည်း၊ ထို့ကြောင့် စဉ်းစားပါ၊ နောက်၌လည်း "ပါဒေန အတိက္ကမတိ" ဟု ရှိသည်။**ဥဘယတီရေသု ၊ပေ၊ ဝဋ္ဋတိ**။ ။ ဤဘက်ကမ်းသို့ မကူးသောကြောင့် နဒီပါရဂမနအတွက် လျဉ်းပါးဖွယ် မရှိပါဘဲလျက် အဘယ့်ကြောင့် "ဥဘယ ၊ပေ၊ ဝဋ္ဋတိ" ဟု အထူးဆိုနေပါသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိ၏၊ အဖြေကား - နောက်၌ "သစေ ပနေတ္ထ ကာစိ ကလဟံ ကတွာ" စသည်ဖြင့် အာပတ်သင့်ပုံ ဝိနိစ္ဆယကို ဆိုလတံ့၊ ထိုဝိနိစ္ဆယနှင့် စပ်၍ အာပတ် မသင့်ခြင်းအကျိုးကိုပြခြင်းငှာ "ဥဘယတီရေသု" စသည်ကို ဆိုရသည်။ [ဥဘယတီရေသု ဝိစရန္တိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ အသတိပိ နဒီပါရဂမနေ ဥပရိဝက္ခမာနဿ ဝိနိစ္ဆယဿ ဖလမတ္တဒဿနတ္ထံတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊- ဋီကာ။]**သာဏိပါကာရန္တရိကာ**။ ။ သာဏိပါကာရဿ + အန္တရော သာဏိပါကာရန္တရော- အဝတ်ကန့်လန့်ကာ၏ တစ်ဖက်အရပ်၊ သာဏိပါကာရန္တရေ + ဌိတာ သာဏိပါကာရန္တရိကာ- အဝတ်ကန့်လန့်ကာ၏ တစ်ဖက်အရပ်၌ တည်သူ၊ "အဝတ်ကန့်လန်ကာဖြင့် ခြားကွယ်နေသူ" ဟူလို၊ ထို့ကြောင့် ယောဇနာ၌ "သာဏိပါကာရန္တိကာပီတိ သာဏိပါကာရေန ဗျဝဟိတာပိ" ဟု ဖွင့်သည်။
ဘိက္ခုနီ၊ တို့တွင်။
ဧကာ၊ တစ်ယောက်တည်း။
အနုဗန္ဓီတုံ၊ အစဉ်လိုက်ခြင်းငှာ။
(မှီအောင် လိုက်ခြင်းငှာ။)
အသက္ကောန္တီ၊ မစွမ်းနိုင်သည်။
(ဟုတွာ။)
အယံ၊ ဤရှေ့ကသွားသော ဘိက္ခုနီသည်။
ဂစ္ဆတု၊ သွားပစေတော့။
ဣတိ၊ ဤသို့ကြံ၍။
ဩဟီယတိ၊ ချန်ရစ်အံ့။
ဣတရာပိ၊ အခြားသော ဘိက္ခုနီသည်လည်း။
အယံ၊ ဤနောက်ကလိုက်သော ဘိက္ခုနီသည်။
ဩဟီယတု၊ ချန်ရစ်ပစေ။
ဣတိ၊ ဤသို့ကြံ၍။
ဂစ္ဆတိ၊ အံ့။
ဒွိန္နမ္ပိ၊ ၂ ဦးလုံးတို့၏လည်း။
အာပတ္တိ, (ဟောတိ။)**န ဒေတိ**။ ။ န ဒေတိ တိုက်တွန်းတတ်သော ဘိက္ခုနီက မပေး၊ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ- တိုက်တွန်းအပ်သော ဘိက္ခုနီကလည်း မခံယူ၊ ထို့ကြောင့် ခံယူမှု မထင်ရှား၊ ထိုသို့ မထင်ရှားပါဘဲလျက် တိုက်တွန်းတတ်သော ဘိက္ခုနီသည်် ဂရုကအာပတ်သို့ ရောက်၏၊ ထိုဂရုကအာပတ်သို့လည်း တိုက်တွန်းအပ်သော ဘိက္ခုနီ၏ သုံးဆောင် စားသောက်ခြင်းကြောင့် ရောက်ရသည်၊ "တဉ္စာတိ တံ အာပဇ္ဇနဉ္စ" ဟု ယောဇနာဖွင့်သည်ကို စဉ်းစားပါ၊ အာပဇ္ဇတိ၌ စပ်ဖို့ရာ "တဉ္စ ဂရုကံ" ဟု ပြန်စွဲလေ့ရှိပါသည်။
အာပတ္တိဘေဒေါ၊ ကို။
ပဌမသိက္ခာပဒေ၊ ၌။
ဝိဘတ္တော၊ ဝေဖန်တော်မူအပ်ပြီ။
ဣတိ၊ ဤသို့မှတ်အပ်၏။
(ပဌမဟု ဆိုသော်လည်း ဤသိက္ခာပုဒ်၏ ရှေ့ကဖြစ်သော "အဝဿုတာ အဝဿုတဿ" စသော သိက္ခာပုဒ်တည်း။)