2. Hatthināgavaggo
1. Mātuposakacariyā
1.
‘‘ Yadā
T2.568M2.399V2.385P0.84 ahosiṃ pavane , kuñjaro mātuposako ;Na tadā atthi mahiyā , guṇena mama sādiso .
2.
‘‘ Pavane disvā vanacaro , rañño maṃ paṭivedayi ;
‘ Tavānucchavo mahārāja , gajo vasati kānane .
3.
‘‘‘ Na tassa parikkhāyattho , napi āḷakakāsuyā ;
Saha gahite [ samaṃ gahite ( sī .)] soṇḍāya , sayameva idhehi ’ ti .
4.
‘‘ Tassa taṃ vacanaṃ sutvā , rājāpi tuṭṭhamānaso ;
Pesesi hatthidamakaṃ , chekācariyaṃ susikkhitaṃ .
5.
‘‘ Gantvā so hatthidamako , addasa padumassare ;
Bhisamuḷālaṃ [ bhisamūlaṃ ( ka .)] uddharantaṃ , yāpanatthāya mātuyā .
6.
‘‘ Viññāya me sīlaguṇaṃ , lakkhaṇaṃ upadhārayi ;
‘ Ehi puttā ’ ti patvāna , mama soṇḍāya aggahi .
7.
‘‘ Yaṃ me tadā pākatikaṃ , sarīrānugataṃ balaṃ ;
Ajja nāgasahassānaṃ , balena samasādisaṃ .
8.
‘‘ Yadihaṃ tesaṃ pakuppeyyaṃ , upetānaṃ gahaṇāya maṃ ;
Paṭibalo bhave tesaṃ , yāva rajjampi mānusaṃ .
9.
‘‘ Api
T2.569 cāhaṃ sīlarakkhāya , sīlapāramipūriyā ;Na karomi citte aññathattaṃ , pakkhipantaṃ mamāḷake .
10.
‘‘ Yadi te maṃ tattha koṭṭeyyuṃ , pharasūhi tomarehi ca ;
Neva tesaṃ pakuppeyyaṃ , sīlakhaṇḍabhayā mamā ’’ ti .
Mātuposakacariyaṃ paṭhamaṃ .
2. Bhūridattacariyā
11.
‘‘ Punāparaṃ
M2.400V2.386P0.85 yadā homi , bhūridatto mahiddhiko ;Virūpakkhena mahāraññā , devalokamagañchahaṃ .
12.
‘‘ Tattha passitvāhaṃ deve , ekantaṃ sukhasamappite ;
Taṃ saggagamanatthāya , sīlabbataṃ samādiyiṃ .
13.
‘‘ Sarīrakiccaṃ katvāna , bhutvā yāpanamattakaṃ ;
Caturo aṅge adhiṭṭhāya , semi vammikamuddhani .
14.
‘‘ Chaviyā cammena maṃsena , nahāruaṭṭhikehi vā ;
Yassa etena karaṇīyaṃ , dinnaṃyeva harātu so .
15.
‘‘ Saṃsito akataññunā , ālampāyano [ ālambaṇo ( sī .)] mamaggahi ;
Peḷāya pakkhipitvāna , kīḷeti maṃ tahiṃ tahiṃ .
16.
‘‘ Peḷāya pakkhipantepi , sammaddantepi pāṇinā ;
Ālampāyane [ ālambaṇe ( sī .)] na kuppāmi , sīlakhaṇḍabhayā mama .
17.
‘‘ Sakajīvitapariccāgo
T2.570 , tiṇato lahuko mama ;Sīlavītikkamo mayhaṃ , pathavīuppatanaṃ viya .
18.
‘‘ Nirantaraṃ jātisataṃ , cajeyyaṃ mama jīvitaṃ ;
Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ , catuddīpāna hetupi .
19.
‘‘ Api cāhaṃ sīlarakkhāya , sīlapāramipūriyā ;
Na karomi citte aññathattaṃ , pakkhipantampi peḷake ’’ ti .
Bhūridattacariyaṃ dutiyaṃ .
3. Campeyyanāgacariyā
20.
‘‘ Punāparaṃ yadā homi , campeyyako mahiddhiko ;
Tadāpi dhammiko āsiṃ , sīlabbatasamappito .
21.
‘‘ Tadāpi
V2.387 maṃ dhammacāriṃ , upavutthaṃ uposathaṃ ;Ahituṇḍiko gahetvāna , rājadvāramhi kīḷati .
22.
‘‘ Yaṃ
M2.401 yaṃ so vaṇṇaṃ cintayi , nīlaṃva pītalohitaṃ ;Tassa cittānuvattanto , homi cintitasannibho .
23.
‘‘ Thalaṃ
P0.86 kareyyamudakaṃ , udakampi thalaṃ kare ;Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ , khaṇena chārikaṃ kare .
24.
‘‘ Yadi cittavasī hessaṃ , parihāyissāmi sīlato ;
Sīlena parihīnassa , uttamattho na sijjhati .
25.
‘‘ Kāmaṃ
T2.571 bhijjatuyaṃ kāyo , idheva vikirīyatu ;Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ , vikirante bhusaṃ viyā ’’ ti .
Campeyyanāgacariyaṃ tatiyaṃ .
4. Cūḷabodhicariyā
26.
‘‘ Punāparaṃ yadā homi , cūḷabodhi susīlavā ;
Bhavaṃ disvāna bhayato , nekkhammaṃ abhinikkhamiṃ .
27.
‘‘ Yā me dutiyikā āsi , brāhmaṇī kanakasannibhā ;
Sāpi vaṭṭe anapekkhā , nekkhammaṃ abhinikkhami .
28.
‘‘ Nirālayā chinnabandhū , anapekkhā kule gaṇe ;
Carantā gāmanigamaṃ , bārāṇasimupāgamuṃ .
29.
‘‘ Tattha vasāma nipakā , asaṃsaṭṭhā kule gaṇe ;
Nirākule appasadde , rājuyyāne vasāmubho .
30.
‘‘ Uyyānadassanaṃ gantvā , rājā addasa brāhmaṇiṃ ;
Upagamma mamaṃ pucchi ,‘ tuyhesā kā kassa bhariyā ’.
31.
‘‘ Evaṃ vutte ahaṃ tassa , idaṃ vacanamabraviṃ ;
‘ Na mayhaṃ bhariyā esā , sahadhammā ekasāsanī ’.
32.
‘‘ Tissā
V2.388 [ tassā ( sī .)] sārattagadhito , gāhāpetvāna ceṭake ;Nippīḷayanto balasā , antepuraṃ pavesayi .
33.
‘‘ Odapattakiyā
M2.402 mayhaṃ , sahajā ekasāsanī ;Ākaḍḍhitvā nayantiyā , kopo me upapajjatha .
34.
‘‘ Saha
T2.572 kope samuppanne , sīlabbatamanussariṃ ;Tattheva kopaṃ niggaṇhiṃ , nādāsiṃ vaḍḍhitūpari .
35.
‘‘ Yadi naṃ brāhmaṇiṃ koci , koṭṭeyya tiṇhasattiyā ;
Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ , bodhiyāyeva kāraṇā .
36.
‘‘ Na mesā brāhmaṇī dessā , napi me balaṃ na vijjati ;
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ , tasmā sīlānurakkhisan ’’ ti .
Cūḷabodhicariyaṃ catutthaṃ .
5. Mahiṃsarājacariyā
37.
‘‘ Punāparaṃ
P0.87 yadā homi , mahiṃso pavanacārako ;Pavaḍḍhakāyo balavā , mahanto bhīmadassano .
38.
‘‘ Pabbhāre giridugge [ vanadugge ( sī .)] ca , rukkhamūle dakāsaye ;
Hotettha ṭhānaṃ mahiṃsānaṃ , koci koci tahiṃ tahiṃ .
39.
‘‘ Vicaranto brahāraññe , ṭhānaṃ addasa bhaddakaṃ ;
Taṃ ṭhānaṃ upagantvāna , tiṭṭhāmi ca sayāmi ca .
40.
‘‘ Athettha kapimāgantvā , pāpo anariyo lahu ;
Khandhe nalāṭe bhamuke , mutteti ohanetitaṃ .
41.
‘‘ Sakimpi divasaṃ dutiyaṃ , tatiyaṃ catutthampi ca ;
Dūseti maṃ sabbakālaṃ , tena homi upadduto .
42.
‘‘ Mamaṃ
T2.573 upaddutaṃ disvā , yakkho maṃ idamabravi ;‘ Nāsehetaṃ chavaṃ pāpaṃ , siṅgehi ca khurehi ca ’.
43.
‘‘ Evaṃ
V2.389 vutte tadā yakkhe , ahaṃ taṃ idamabraviṃ ;‘ Kiṃ tvaṃ makkhesi kuṇapena , pāpena anariyena maṃ .
44.
‘‘‘ Yadihaṃ
M2.403 tassa pakuppeyyaṃ , tato hīnataro bhave ;Sīlañca me pabhijjeyya , viññū ca garaheyyu maṃ .
45.
‘‘‘ Hīḷitā jīvitā vāpi , parisuddhena mataṃ varaṃ ;
Kyāhaṃ jīvitahetūpi , kāhāmiṃ paraheṭhanaṃ ’.
46.
‘‘ Mamevāyaṃ maññamāno , aññepevaṃ karissati ;
Teva tassa vadhissanti , sā me mutti bhavissati .
47.
‘‘ Hīnamajjhimaukkaṭṭhe , sahanto avamānitaṃ ;
Evaṃ labhati sappañño , manasā yathā patthitan ’’ ti .
Mahiṃsarājacariyaṃ pañcamaṃ .
6. Rururājacariyā
48.
‘‘ Punāparaṃ yadā homi , sutattakanakasannibho ;
Migarājā rurunāma , paramasīlasamāhito .
49.
‘‘ Ramme padese ramaṇīye , vivitte amanussake ;
Tattha vāsaṃ upagañchiṃ , gaṅgākūle manorame .
50.
‘‘ Atha
P0.88 upari gaṅgāya , dhanikehi paripīḷito ;Puriso gaṅgāya papati ,‘ jīvāmi vā marāmi vā ’.
51.
‘‘ Rattindivaṃ
T2.574 so gaṅgāya , vuyhamāno mahodake ;Ravanto karuṇaṃ ravaṃ , majjhe gaṅgāya gacchati .
52.
‘‘ Tassāhaṃ saddaṃ sutvāna , karuṇaṃ paridevato ;
Gaṅgāya tīre ṭhatvāna , apucchiṃ ‘ kosi tvaṃ naro ’.
53.
‘‘ So me puṭṭho ca byākāsi , attano karaṇaṃ tadā ;
‘ Dhanikehi bhīto tasito , pakkhandohaṃ mahānadiṃ ’.
54.
‘‘ Tassa
V2.390 katvāna kāruññaṃ , cajitvā mama jīvitaṃ ;Pavisitvā nīhariṃ tassa , andhakāramhi rattiyā .
55.
‘‘ Assatthakālamaññāya , tassāhaṃ idamabraviṃ ;
‘ Ekaṃ taṃ varaṃ yācāmi , mā maṃ kassaci pāvada ’.
56.
‘‘ Nagaraṃ
M2.404 gantvāna ācikkhi , pucchito dhanahetuko ;Rājānaṃ so gahetvāna , upagañchi mamantikaṃ .
57.
‘‘ Yāvatā karaṇaṃ sabbaṃ , rañño ārocitaṃ mayā ;
Rājā sutvāna vacanaṃ , usuṃ tassa pakappayi ;
‘ Idheva ghātayissāmi , mittadubbhiṃ [ mittadūbhiṃ ( sī .)] anāriyaṃ ’.
58.
‘‘ Tamahaṃ anurakkhanto , nimminiṃ mama attanā ;
‘ Tiṭṭhateso mahārāja , kāmakāro bhavāmi te ’.
59.
‘‘ Anurakkhiṃ mama sīlaṃ , nārakkhiṃ mama jīvitaṃ ;
Sīlavā hi tadā āsiṃ , bodhiyāyeva kāraṇā ’’ ti .
Rururājacariyaṃ chaṭṭhaṃ .
7. Mātaṅgacariyā
60.
‘‘ Punāparaṃ
T2.575 yadā homi , jaṭilo uggatāpano ;Mātaṅgo nāma nāmena , sīlavā susamāhito .
61.
‘‘ Ahañca brāhmaṇo eko , gaṅgākūle vasāmubho ;
Ahaṃ vasāmi upari , heṭṭhā vasati brāhmaṇo .
62.
‘‘ Vicaranto anukūlamhi , uddhaṃ me assamaddasa ;
Tattha maṃ paribhāsetvā , abhisapi muddhaphālanaṃ .
63.
‘‘ Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ , yadi sīlaṃ na gopaye ;
Oloketvānahaṃ tassa , kareyyaṃ chārikaṃ viya .
64.
‘‘ Yaṃ
P0.89 so tadā maṃ abhisapi , kupito duṭṭhamānaso ;Tasseva matthake nipati , yogena taṃ pamocayiṃ .
65.
‘‘ Anurakkhiṃ
V2.391 mama sīlaṃ , nārakkhiṃ mama jīvitaṃ ;Sīlavā hi tadā āsiṃ , bodhiyāyeva kāraṇā ’’ ti .
Mātaṅgacariyaṃ sattamaṃ .
8. Dhammadevaputtacariyā
66.
‘‘ Punāparaṃ
M2.405 yadā homi , mahāpakkho mahiddhiko ;Dhammo nāma mahāyakkho , sabbalokānukampako .
67.
‘‘ Dasakusalakammapathe
T2.576 , samādapento mahājanaṃ ;Carāmi gāmanigamaṃ , samitto saparijjano .
68.
‘‘ Pāpo kadariyo yakkho , dīpento dasa pāpake ;
Sopettha mahiyā carati , samitto saparijjano .
69.
‘‘ Dhammavādī adhammo ca , ubho paccanikā mayaṃ ;
Dhure dhuraṃ ghaṭṭayantā , samimhā paṭipathe ubho .
70.
‘‘ Kalaho vattatī bhesmā , kalyāṇapāpakassa ca ;
Maggā okkamanatthāya , mahāyuddho upaṭṭhito .
71.
‘‘ Yadihaṃ tassa kuppeyyaṃ , yadi bhinde tapoguṇaṃ ;
Sahaparijanaṃ tassa , rajabhūtaṃ kareyyahaṃ .
72.
‘‘ Apicāhaṃ sīlarakkhāya , nibbāpetvāna mānasaṃ ;
Saha janenokkamitvā , pathaṃ pāpassa dāsahaṃ .
73.
‘‘ Saha pathato okkante , katvā cittassa nibbutiṃ ;
Vivaraṃ adāsi pathavī , pāpayakkhassa tāvade ’’ ti .
Dhammadevaputtacariyaṃ aṭṭhamaṃ .
9. Alīnasattucariyā
74.
‘‘ Pañcālaraṭṭhe
V2.392P0.90 nagaravare , kapilāyaṃ [ kampilāyaṃ ( sī .), kappilāyaṃ ( syā .)] puruttame ;Rājā jayaddiso nāma , sīlaguṇamupāgato .
75.
‘‘ Tassa
T2.577 rañño ahaṃ putto , sutadhammo susīlavā ;Alīnasatto guṇavā , anurakkhaparijano sadā .
76.
‘‘ Pitā me migavaṃ gantvā , porisādaṃ upāgami ;
So me pitumaggahesi ,‘ bhakkhosi mama mā cali ’.
77.
‘‘ Tassa
M2.406 taṃ vacanaṃ sutvā , bhīto tasitavedhito ;Ūrukkhambho ahu tassa , disvāna porisādakaṃ .
78.
‘‘ Migavaṃ gahetvā muñcassu , katvā āgamanaṃ puna ;
Brāhmaṇassa dhanaṃ datvā , pitā āmantayī mamaṃ .
79.
‘‘‘ Rajjaṃ putta paṭipajja , mā pamajji puraṃ idaṃ ;
Kataṃ me porisādena , mama āgamanaṃ puna ’.
80.
‘‘ Mātāpitū ca vanditvā , nimminitvāna attanā ;
Nikkhipitvā dhanuṃ khaggaṃ , porisādaṃ upāgamiṃ .
81.
‘‘ Sasatthahatthūpagataṃ , kadāci so tasissati ;
Tena bhijjissati sīlaṃ , parittāsaṃ [ paritāsaṃ ( sī .)] kate mayi .
82.
‘‘ Sīlakhaṇḍabhayā mayhaṃ , tassa dessaṃ na byāhariṃ ;
Mettacitto hitavādī , idaṃ vacanamabraviṃ .
83.
‘‘‘ Ujjālehi mahāaggiṃ , papatissāmi rukkhato ;
Tvaṃ pakkakālamaññāya [ supakkakālamaññāya ( pī .)], bhakkhaya maṃ pitāmaha ’.
84.
‘‘ Iti sīlavataṃ hetu , nārakkhiṃ mama jīvitaṃ ;
Pabbājesiṃ cahaṃ tassa , sadā pāṇātipātikan ’’ ti .
Alīnasattucariyaṃ navamaṃ .
10. Saṅkhapālacariyā
85.
‘‘ Punāparaṃ
T2.578V2.393P0.91 yadā homi , saṅkhapālo mahiddhiko ;Dāṭhāvudho ghoraviso , dvijivho uragādhibhū .
86.
‘‘ Catuppathe mahāmagge , nānājanasamākule ;
Caturo aṅge adhiṭṭhāya , tattha vāsamakappayiṃ .
87.
‘‘ Chaviyā cammena maṃsena , nahāruaṭṭhikehi vā ;
Yassa etena karaṇīyaṃ , dinnaṃyeva harātu so .
88.
‘‘ Addasaṃsu
M2.407 bhojaputtā , kharā luddā akāruṇā ;Upagañchuṃ mamaṃ tattha , daṇḍamuggarapāṇino .
89.
‘‘ Nāsāya vinivijjhitvā , naṅguṭṭhe piṭṭhikaṇṭake ;
Kāje āropayitvāna , bhojaputtā hariṃsu maṃ .
90.
‘‘ Sasāgarantaṃ pathaviṃ , sakānanaṃ sapabbataṃ ;
Icchamāno cahaṃ tattha , nāsāvātena jhāpaye .
91.
‘‘ Sūlehi vinivijjhante , koṭṭayantepi sattibhi ;
Bhojaputte na kuppāmi , esā me sīlapāramī ’’ ti .
Saṅkhapālacariyaṃ dasamaṃ .
Hatthināgavaggo dutiyo .
Tassuddānaṃ –
Hatthināgo
T2.579 bhūridatto , campeyyo bodhi mahiṃso ;Ruru mātaṅgo dhammo ca , atrajo ca jayaddiso .
Ete nava sīlabalā , parikkhārā padesikā ;
Jīvitaṃ parirakkhitvā , sīlāni anurakkhisaṃ .
Saṅkhapālassa me sato , sabbakālampi jīvitaṃ ;
Yassa kassaci niyyattaṃ , tasmā sā sīlapāramīti .
Sīlapāraminiddeso niṭṭhito .