Issues
Select Version
Khuddakapāṭhapāḷi

2. Dasasikkhāpadaṃ

Author: _System_commentary_ @ Administrator

1. Idāni ‘‘ evamiccādipāṭhassa , atthaṃ nānappakārato ’’ ti evamādimātikāya saṅgahitatthappakāsanatthaṃ vuccate – evan tiP0.100 ayaṃ saddo upamūpadesasampahaṃsanagarahaṇavacanasampaṭiggahākāranidassanāvadhāraṇādīsu atthesu daṭṭhabbo . Tathā hesa ‘‘ evaṃ jātena maccena , kattabbaṃ kusalaṃ bahun ’’ ti evamādīsu ( dha . pa .53) upamāyaṃ dissati . ‘‘ Evaṃ te abhikkamitabbaṃ , evaṃ te paṭikkamitabban ’’ tiādīsu ( a . ni .4.122) upadese . ‘‘ Evametaṃ bhagavā , evametaṃ sugatā ’’ ti evamādīsu ( a . ni .3.66) sampahaṃsane . ‘‘ Evamevaṃ panāyaṃ vasalī yasmiṃ vā tasmiṃ vā tassa muṇḍakassa samaṇakassa vaṇṇaṃ bhāsatī ’’ ti evamādīsu ( saṃ . ni .1.187) garahaṇe . ‘‘ Evaṃ , bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosun ’’ ti evamādīsu ( ma . ni .1.1) vacanasampaṭiggahe . ‘‘ Evaṃ byā kho ahaṃ , bhante , bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī ’’ ti evamādīsu ( ma . ni .1.398) ākāre . ‘‘ Ehi tvaṃ , māṇavaka , yena samaṇo ānando tenupasaṅkama , upasaṅkamitvā mama vacanena samaṇaṃ ānandaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ puccha . ‘ Subho māṇavo todeyyaputto bhavantaṃ ānandaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchatī ’ ti , evañca vadehi sādhu kira bhavaṃ ānando yena subhassa māṇavassa todeyyaputtassa nivesanaṃ , tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā ’’ ti evamādīsu ( dī . ni .1.445) nidassane . ‘‘ Taṃ kiṃ maññatha kālāmā , ime dhammā kusalā vā akusalā vāti ? Akusalā , bhante . Sāvajjā vā anavajjā vāti ? Sāvajjā , bhante . Viññugarahitā vā viññuppasatthāM0.86 vāti ? Viññugarahitā , bhante . Samattā samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattanti no vā , kathaṃ vo ettha hotīti ? Samattā , bhante , samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattanti , evaṃ no ettha hotī ’’ ti evamādīsu ( a . ni .3.66) avadhāraṇe . Idha pana ākāranidassanāvadhāraṇesu daṭṭhabbo . TatthaV0.82 ākāratthena evaṃ -saddenaP0.101 etamatthaṃ dīpeti – nānānayanipuṇamanekajjhāsayasamuṭṭhānaṃ atthabyañjanasampannaṃ vividhapāṭihāriyaṃ dhammatthadesanāpaṭivedhagambhīraṃ sabbasattānaṃ sakasakabhāsānurūpato sotapathamāgacchantaṃ tassa bhagavato vacanaṃ sabbappakārena ko samattho viññātuṃ , sabbathāmena pana sotukāmataṃ janetvāpi evaṃ me sutaṃ , mayāpi ekenākārena sutanti . Nidassanatthena ‘‘ nāhaṃ sayambhū , na mayā idaṃ sacchikatan ’’ ti attānaṃ parimocento ‘‘ evaṃ me sutaṃ , mayāpi evaṃ sutan ’’ ti idāni vattabbaṃ sakalasuttaṃ nidasseti . Avadhāraṇatthena ‘‘ etadaggaṃ , bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ bahussutānaṃ yadidaṃ ānando , gatimantānaṃ , satimantānaṃ , dhitimantānaṃ , upaṭṭhākānaṃ yadidaṃ ānando ’’ ti ( a . ni .1.219-223) evaṃ bhagavatā pasatthabhāvānurūpaṃ attano dhāraṇabalaṃ dassento sattānaṃ sotukamyataṃ janeti ‘‘ evaṃ me sutaṃ , tañca kho atthato vā byañjanato vā anūnamanadhikaṃ , evameva , na aññathā daṭṭhabban ’’ ti . Me -saddo tīsu atthesu dissati . Tathā hissa ‘‘ gāthābhigītaṃ me abhojaneyyan ’’ ti evamādīsu ( su . ni .81) mayāti attho . ‘‘ Sādhu me , bhante , bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū ’’ ti evamādīsu ( saṃ . ni .4.88) mayhanti attho . ‘‘ Dhammadāyādā me , bhikkhave , bhavathā ’’ ti evamādīsu ( ma . ni .1.29) mamāti attho . Idha pana ‘‘ mayā sutan ’’ ti ca ‘‘ mama sutan ’’ ti ca atthadvaye yujjati . Sutan ti ayaṃ sutasaddo saupasaggo anupasaggo ca gamanakhyātarāgābhibhūtūpacitānuyogasotaviññeyyasotadvāraviññātādianekatthappabhedo . Tathā hissa ‘‘ senāya pasuto ’’ ti evamādīsu gacchantotiM0.87 attho . ‘‘ Sutadhammassa passato ’’ ti evamādīsu khyātadhammassāti attho . ‘‘ Avassutā avassutassā ’’ ti evamādīsu ( pāci .657) rāgābhibhūtā rāgābhibhūtassāti attho . ‘‘ Tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakan ’’ ti evamādīsu ( khu . pā .7.12) upacitanti attho . ‘‘ Ye jhānappasutāP0.102 dhīrā ’’ ti evamādīsu ( dha . pa .181) jhānānuyuttāti attho . ‘‘ Diṭṭhaṃ sutaṃ mutan ’’ ti evamādīsu ( ma . ni .1.241) sotaviññeyyanti attho . ‘‘ Sutadharo sutasannicayo ’’ ti evamādīsu ( ma . ni .1.339) sotadvārānusāraviññātadharoti attho . Idha pana sutan ti sotaviññāṇapubbaṅgamāya viññāṇavīthiyāV0.83 upadhāritanti vā upadhāraṇanti vāti attho . Tattha yadā me-saddassa mayāti attho , tadā ‘‘ evaṃ mayā sutaṃ , sotaviññāṇapubbaṅgamāya viññāṇavīthiyā upadhāritan ’’ ti yujjati . Yadā me-saddassa mamāti attho , tadā ‘‘ evaṃ mama sutaṃ sotaviññāṇapubbaṅgamāya viññāṇavīthiyā upadhāraṇan ’’ ti yujjati . Evametesu tīsu padesu evan ti sotaviññāṇakiccanidassanaṃ . Meti vuttaviññāṇasamaṅgīpuggalanidassanaṃ . Sutan ti assavanabhāvappaṭikkhepato anūnānadhikāviparītaggahaṇanidassanaṃ . Tathā evan ti savanādicittānaṃ nānappakārena ārammaṇe pavattabhāvanidassanaṃ . Meti attanidassanaṃ . Sutan ti dhammanidassanaṃ . Tathā evan ti niddisitabbadhammanidassanaṃ . Meti puggalanidassanaṃ . Sutan ti puggalakiccanidassanaṃ . Tathā evan ti vīthicittānaṃ ākārapaññattivasena nānappakāraniddeso . Meti kattāraniddeso . Sutan ti visayaniddeso . Tathā evan ti puggalakiccaniddeso . Sutan ti viññāṇakiccaniddeso . Meti ubhayakiccayuttapuggalaniddeso . Tathā evan ti bhāvaniddeso . Meti puggalaniddeso . Sutan ti tassa kiccaniddeso . Tattha evan ti ca meti ca sacchikaṭṭhaparamatthavasena avijjamānapaññatti . Sutan ti vijjamānapaññatti . Tathā evan ti ca meti ca taṃ taṃ upādāya vattabbatoM0.88 upādāpaññatti . Sutan ti diṭṭhādīni upanidhāya vattabbato upanidhāpaññattiP0.103 . Ettha ca evan ti vacanena asammohaṃ dīpeti , sutan ti vacanena sutassa asammosaṃ . Tathā evan ti vacanena yonisomanasikāraṃ dīpeti ayoniso manasikaroto nānappakārappaṭivedhābhāvato . Sutan ti vacanena avikkhepaṃ dīpeti vikkhittacittassa savanābhāvato . Tathā hi vikkhittacitto puggalo sabbasampattiyā vuccamānopi ‘‘ na mayā sutaṃ , puna bhaṇathā ’’ ti bhaṇati . Yonisomanasikārena cettha attasammāpaṇidhiṃ pubbe katapuññatañcaV0.84 sādheti , avikkhepena saddhammassavanaṃ sappurisūpanissayañca . Evan ti ca iminā bhaddakena ākārena pacchimacakkadvayasampattiṃ attano dīpeti , sutan ti savanayogena purimacakkadvayasampattiṃ . Tathā āsayasuddhiṃ payogasuddhiñca , tāya ca āsayasuddhiyā adhigamabyattiṃ , payogasuddhiyā āgamabyattiṃ . Evan ti ca iminā nānappakārapaṭivedhadīpakena vacanena attano atthapaṭibhānapaṭisambhidāsampadaṃ dīpeti . Sutan ti iminā sotabbabhedapaṭivedhadīpakena dhammaniruttipaṭisambhidāsampadaṃ dīpeti . Evan ti ca idaṃ yonisomanasikāradīpakaṃ vacanaṃ bhaṇanto ‘‘ ete mayā dhammā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā ’’ ti ñāpeti . Sutan ti idaṃ savanayogadīpakavacanaṃ bhaṇanto ‘‘ bahū mayā dhammā sutā dhātā vacasā paricitā ’’ ti ñāpeti . Tadubhayenapi atthabyañjanapāripūriṃ dīpento savane ādaraṃ janeti . Evaṃ me sutan ti iminā pana sakalenapi vacanena āyasmā ānando tathāgatappaveditaṃ dhammaṃ attano adahanto asappurisabhūmiṃ , atikkamati , sāvakattaṃ paṭijānanto sappurisabhūmiṃ okkamati . Tathā asaddhammā cittaṃ vuṭṭhāpeti , saddhamme cittaṃ patiṭṭhāpeti . ‘‘ Kevalaṃ sutamevetaṃ mayā , tasseva tu bhagavato vacanaṃP0.104 arahato sammāsambuddhassā ’’ ti ca dīpento attānaṃ parimoceti , satthāraṃ apadisati , jinavacanaṃ appeti , dhammanettiṃ patiṭṭhāpeti . Apica ‘‘ evaṃ me sutan ’’ ti attanā uppāditabhāvaṃ appaṭijānanto purimassavanaṃ vivaranto ‘‘ sammukhā paṭiggahitamidaṃ mayā tassa bhagavato catuvesārajjavisāradassaM0.89 dasabaladharassa āsabhaṭṭhānaṭṭhāyino sīhanādanādino sabbasattuttamassa dhammissarassa dhammarājassa dhammādhipatino dhammadīpassa dhammappaṭisaraṇassa saddhammavaracakkavattino sammāsambuddhassa . Na ettha atthe vā dhamme vā pade vā byañjane vā kaṅkhā vā vimati vā kātabbā ’’ ti sabbadevamanussānaṃ imasmiṃ dhamme assaddhiyaṃ vināseti , saddhāsampadaṃ uppādetīti veditabbo . Hoti cettha – ‘‘ Vināsayati assaddhaṃ , saddhaṃ vaḍḍheti sāsane ; Evaṃ me sutamiccevaṃ , vadaṃ gotamasāvako ’’ ti .
2. Idāni gāthāpadānaṃ atthavaṇṇanā hoti .