**ဂဏန ပရိစ္ဆေဒေါ**။ ။ မူလပဏ္ဏာသ အနင်္ဂဏသုတ် ဋီကာ ၌" ဂဏနေန ပရိစ္ဆန္ဒနံ" ဟု ဖွင့်၏။ ထို့အဖွင့်သည် ဤ၌ "ဂဏန ဝသေန ပညတ္တိ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတိ" နှင့် သဘောတူ၏။ "ဆ" ဟူသော ဂဏန်းဖြင့် ပညတ်၏ အပိုင်းအခြားကို ပြ၏။ ထို့ကြောင့် ဆ- သဒ္ဒါကို ဂဏန ပရိစ္ဆေဒသဒ္ဒါဟု ဖွင့်သည်။ **ပညာပန (ပေ) ပညတ္တိ နာမ**။ ။ "ပညတ္တိ- အပြားအားဖြင့် သိစေခြင်း" ဟူသည် သူတပါးကို သိအောင် ဟောပြခြင်းတည်း။ ထို့ကြောင့် "ဒဿနာ ပကာသနာ" ဟု ဖွင့်သည်။ ဤအလို ပညတ္တိ၌ ပ+ဉာ-ဓာတ် ကာရိတ်ကျေ။ တိ- ပစ္စည်းတည်း။ ပညာပေတိ၊ အပြားအားဖြင့် သိစေတတ်၏။ ဣတိ ပညတ္တိ။
ဒဿနာ၊ ပြခြင်းသည်။
ပကာသနာ၊ ထင်ရှားပြခြင်းသည်။
ပညတ္တိ နာမ၊ ပညတ္တိမည်၏။**ဌပနာ (ပေ) ပညတ္တိ နာမ**။ ။ "သုပညတ္တံ ပဉ္စပီဌံ၊ ညောင်စောင်းနှင့် အင်းပျဉ်ကို ကောင်းစွား ခင်းထား အပ်၏" ဟူရာ၌ ဌပနာ၊ ထားခြင်း+ နိက္ခိပန၊ ချထားခြင်းကို "ပညတ္တိ(ပညတ္တိ)" ဟု ခေါ်၏။ ဤအလို ပညတ္တိ- ၌ ပ+ဥပ-ဓာတ် , တိ ပစ္စည်းတည်း။ စုရာဒိ ဥပ-ဓာတ်သည် ပ- ဥပဿာရရှိရာ၌ နိက္ခိပန- အနက်ကို ဟော၏။ ဤအလို "ပကာရေန၊ ထိုထိုအပြားအားဖြင့် + ဥပေတိ၊ ထိုထိုတရားတို့ကို ချထားတတ်၏။ ဣတိပညတ္တိ" ဟု ပြုပါ။ ထို့ကြောင့် "တေန တေန ကောဋ္ဌာသေန ဌပေတိပိ" ဟု နောက်၌ ပြသည်။
နိက္ခိပနာ၊ ချထားခြင်းသည်။
ပညတ္တိနာမ၊ ၏။**လောကနိရုတ္တိပတ္တ သိဒ္ဓဿ**။ ။ မတ္ထ- သဒ္ဒါသည် "သွပ္ပေဝဓာရဏေ မတ္တံ" အဘိဓာန် (၁၁၁၈) နှင့် အညီ အခြားအနက်ကို တားမြစ်သော နိဝတ္တာပနာဝဓာရဏ အနက်ရှိ၏။ ထို နိဝတ္တာပနာဝဓာရဏ အနက်ရှိသော မတ္တ သဒ္ဒါဖြင့် လောကနိရုတ္တိ ဖြစ်သော ပညတ်၏ ပရမတ္ထသဘာဝအားဖြင့် ထင်ရှား မရှိခြင်းကိုသာ တားမြစ်သည် မဟုတ်သေး။ စိတ်ဖြင့် "ဣတ္ထိ, ပရိသ" ဟု မှတ်ယူသောအခါ "ဣတ္ထိ ရှိ၏၊ ပုရိသ ရှိ၏" ဟု စိတ်ဖြင့် မှားမှား ယွင်း ယွင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကိုလည်း တားမြစ်သည်ဟု မှတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ဋီကာ၌ "အနဘိနိဝေသေန စိတ္တေန" ဟု ဖွင့်သည်။ [လောကနိရုတ္ထိမတ္တ သိဒ္ဓဿာတိ ဧတ္ထ မတ္တဂဟဏံ တဿ ပညတ္တိဝတ္ထုဿ န ကေဝလံ ဝိဇ္ဇမာနသဘာဝတာနိဝတ္တနတ္တမေဝ၊ အထ ခေါ ဝိပရီတဂ္ဂါဟနိဝတ္တန မ္ပီတိ ဒဿေန္တော" အနဘိနိဝေ- သေန စိတ္တေနာ" တိအာဟ။ အနူ။]
ဣတ္ထိပုရိသာဒိကဿ၊ မိန်းမ ယောင်္ကျားအစရှိသော အနက်ကို။
ပညာပနာ၊ အပြားအားဖြင့် သိစေခြင်းသည်။
ဝါ၊ အပြားအားဖြင့် သိစေကြောင်း နာမည်သည်။
အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ နာမ၊ အဝိဇ္ဇမာန ပညတ် မည်၏။**သဗ္ဗာကာရေနပိ**။ ။ "သစ္စကဋ္ဌ ပရမတ္ထ ဝသေန" ကို ကြည့်၍ ဟုတ်မှန်သော သဘောအားဖြင့် ရအပ်သော အခြင်းအရာကို ၎င်း, "လောကနိရုတ္တိမတ္တသိဒ္ဓဿ" ကို ကြည့်၍ လောက သင်္ကေတ အားဖြင့် ထင်ရှား သော အခြင်းအရာကို ၎င်း "သဗ္ဗာကာရ" ဟု မှတ်ပါ။ ထို ကဲ့သို့ အခြင်းအရာအားဖြင့် မရအပ် မရနိုင်သည်ကို "အနူပလဘနီယဿ" ဟု ဆိုသည်။ န+ ဥပ+ လဘဓာတ်, ကံဟော အနီယ ပစ္စည်း ဖြစ်သောကြောင့် "အနူပလဘနီယ" ဟု ရှိမှ သင့်မည် ထင်သည်။ ]
အနုပလဘနီယဿ၊ မရအပ် မရနိုင်သော။
ဝါစာ ဝတ္ထုမတ္တဿေဝ၊ စကား၏တည်ရာ မျှသာဖြစ်သော။
**ဝါစာဝတ္ထု(ပေ) သစ္စာဒိကဿ**။ ။ သစ္စာလေးပါးသာ ထင်ရှားရှိ၏။ ငါးခုမြောက် သစ္စာ ဟူ ၍ ထင်ရှားမရှိ။ ငါးခုမြောက် သစ္စာဟု ဆိုလျှင် ထိုသစ္စာသည် အမှန်ရှီသည် မဟုတ်။ သစ္စာ ဟူသော စကား၏ တည်ရာမျှသာ ဖြစ်၏။ အာဒိဖြင့် ခြောက်ခုမြောက် ခန္ဓာ စသည်ကို ယူပါ။ ခန္ဓာ ငါးပါး သာ ထင်ရှားရှိ၏၊ ခြောက်ခုမြောက် ခန္ဓာဟူ၍ ထင်ရှားမရှိ၊ ခြောက်ခုမြောက် ခန္ဓာဟု ရှိလျှင် ထိုခန္ဓာသည် အမှန် ရှိသည် မဟုတ်။ ခန္ဓာ ဟူသော စကား၏ တည်ရာမျှသာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် "ဝါစာဝတ္ထု မတ္တဿေဝ မဉ္စမသစ္စာ ဒိကဿ" ဟု မိန့်သည်။
ပဉ္စမသစ္စာဒိကဿ၊ ငါးခုမြောက် သစ္စာ အစရှိသည်ကို၎င်း။
တိတ္ထိယာနံ၊ တိတ္ထိတို့၏။
အဏုပကတိပုရိသာဒိကဿ ဝါ၊ အဏုမြူ, ပကတိ, ပုရိသ အစရှိသော အနက်ကို၎င်း။
**အဏုပကတိ ပုရိသာ ဒိကဿ**။ ။ အဏုမြူ, ပကတိ, ပုရိသ စသည်တို့ကို အဋ္ဌသာလိနီ မူလဋီကာနိဿယ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ ကာမကုသိုလ် ပဒဘာဇနီ အဖွင့်၌ ပြခဲ့ပြီ။
ပညာပနာပိ၊ အပြားအားဖြင့် သိစေခြင်းသည်လည်း။
ဝါ၊ အပြားအားဖြင့် သိစေကြောင်း ဖြစ်သော နာမည်သည်လည်း။
အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိယေဝ၊ အဝိဇ္ဇမာန ပညတ်သာတည်း။ကာမာဝစရာ၊ ကာမာဝစရတရာတို့။
ရူပါဝစရာ၊ ရူပါဝစရတရာတို့။
အရူပါဝစရာ၊ အရူပါဝစရတရားတို့။
လောသကကာ၊ ကောသလတိုင်း၌ နေသူ လူတို့။
မာဓုရာ၊ မဓုရာ မြို့ နေသူ လူတို့။
ဣတိ အာဒိကာ၊ သော။
ဘူမိဝသေန၊ ဘုံ၏ အစွမ်းဖြင့်။
ဝါ၊ ဖြစ်ရာ မြေ၏ အစွမ်းဖြင့်။
ဝါ၊ ဘုံးနှင့် စပ်သဖြင့်။
ဝါ၊ ဖြစ်ရာမြေနှင့် စပ်သဖြင့်။
ပညာပနာ၊ သည်။
ဘူမိပညတ္တိနာမ၊ မည်၏။
ဧကစ္စာ ဘူမိပညတ္တိ။ ။ "ကာမာဝစရာ (ပေ) မာဓုရာ" ဟူသော ပုံစံတို့တွင် ကာမာဝစရာ ရူပါဝစရာ အရူပါဝစရာ တို့ကို ရည်ရွယ်၍ "ဧကစ္ဏာ" ဟု ဆိုသည်။ မှန်၏- ကာမာဝစရတရားတို့သည် အရူပါဝစရာ တို့ကို စေတသိက်နှင့် ရုပ်ပရမတ္ထတရားတို့ ဖြစ်ကြ၏။ ရူပါဝစရ အရူပါဝစရတရာတို့လည်း ရူပါဝစရ အရူပါဝစရ စိတ် စေတသိက်များသာတည်း။ ထို့ကြောင့် ဝိဇ္ဇမာန ပညတ်ဟု ဆိုသည်။
ဋီကာနည်း။ ။ ဋီကာ၌ကား "ကာမ" အရ ကာမ တဆယ့်တဘုံကို ယူလျှင် အဝိဇ္ဇမာနဖြစ်သောကြောင့် ကာမာဝစရာ ဟူသော ပညတ်သည် "အဝိဇ္ဇမာနေန ဝိဇ္ဇမာနပညတ် ဖြစ်၏" ဟု၎င်း, "ကာမ" အရ ကံကြောင့်ဖြစ်သော ဝိပါက်နာမက္ခန္ဓာ ကမ္မဇရုပ်ကို ယူလျှင် ကာမဝစရာ ဟူသော ပညတ်သည် "ဝိဇ္ဇမာနေန ဝိဇ္ဇမာနပညတ်" ဟု၎င်း တနည်း ကြံသေး၏။ ဤနောက်ဆုံးနည်း၌ "ကာမဘဝ" ဟု ဆိုလိုလျက် ဘဝဟူသော နောက်ပုဒ် ကျေသည်ဟု ကြံပါ။ [ရူပါဝစရာ ,အရူပါဝစရာတို့၌လည်း နည်းတူ။]
ဝါ၊ ဘုံ၏ အစွမ်းဖြင့် အပြားအားဖြင့် သိစေတတ်သော နာမမည်၏။ ဝါ၊ ဖြစ်ရာမြေ၏ အစွမ်းဖြင့် အပြားအားဖြင့် သိစေတတ်သော နာမည် မည်၏။**တတြာပိ ရူပက္ခန္ဓော စသည်**။ ။ ပါဠိတော်၌ "ပဉ္စက္ခန္ဓော" ဟု အကျဉ်း အားဖြင့်၎င်း, "ရူပက္ခန္ဓော (ပေ) ဝိညာဏက္ခန္ဓော"ဟု အပြားအားဖြင့် ၎င်း ဤ ၂ မျိုးသာ ပညတ်ပုံလာ၏။ "တတြပိရူပက္ခန္ဓော ကာမာဝစရော" စသော ဘူမိပညတ်ကား ပါဠိတော်၌ တိုက်ရိုက် မပါ။ ထို့ကြောင့် ဋီကာ၌ "တတြာပိ ရူပက္ခန္ဓော ကာမာဝစာရော" စသော ဘူမိ ပညတ်အတွက် အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ပြလိမ့်မည်။
ရူပက္ခန္ဓော၊ သည်။
ကာမာဝစရော၊ ကာမာဝစရတည်း။
သေသော၊ ရူပက္ခန္ဓာမှ ကြွင်းသော လေးပါးသော နာမက္ခန္ဓာ တို့သည်။
စတုဘူမိကာ၊ လေးပါးသော ဘုံး၌ ဖြစ်ကုန်၏။
ဣတိ ဝါ၊ ဤသို့၎င်း။
ဧဝရူပံ၊ သော။
ပညာပနံ၊ အပြားအားဖြင့် သိစေခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ **ဥဒ္ဒေသဝါရေ ဧကဒေသေနေဝ**။ ။ အောက်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော ဥဒ္ဒေသဝါရေ ဟူသည် ဆ ပညတ္တိယော ခန္ဓာပညတ္တိ (ပေ) ပုဂ္ဂလပညတ္တီတိ ဟူသော ပါဠိတော်ပင်တည်း။ ထိုဥဒ္ဒေသဝါရ၌ ပုဂ္ဂလပညတ္တိဟူသော စကားတော်ကို ရည်ရွယ်၍ "ဧကဒေသေနေဝ" ဟု ဆိုသည်။ ပုဂ္ဂလပညတ်ကို နာမည်မျှလောက်ဖြင့် ဟောတော်မူခဲ့သောကြောင့် "ဧကဒေသေနေဝ ကထိတာ" ဟု ဆိုသည်။ တသ္မာ တံ ဝိတ္ထာရတော ကထေတုကာမောကို ထောက်၍ ယခုပြမည့် မာတိကာနှင့်တကွ အကျယ်နိဒ္ဒေသကို "နိဒ္ဒေသဝါရ" ဟု မှတ်ပါ။ စာအုပ်တို့၌ နိဂုံးအဖြစ်ဖြင့် မာတိကာဝဏ္ဏနာ ဟု ရှိသောလည်း မာတိကာကို မဖွင့်ရသေးပါ။ မာတိကာကို နိဒ္ဒေသဝါရ အဖြစ်ဖြင့်သာ ဖွင့်ပြပါလိမ့်မည်။
ဧကဒေသေနေဝ၊ အားဖြင်သာလျှင်။
ကထိတာ၊ အပ်ပြီ။