Catuvaṇṇasuddhivaṇṇanā
Ettāvatā ‘‘ mayaṃ mahābrahmuno ure vasitvā mukhato nikkhantāti vattuṃ mā labhantū ’’ ti imaṃ mukhacchedakavādaṃ vatvā puna cattāropi vaṇṇā kusale dhamme samādāya vattantāva
P3.863 sujjhantīti dassanatthaṃ cattārome , vāseṭṭha , vaṇṇātiādimāha .Akusalasaṅkhātāti akusalāti saṅkhātā akusalakoṭṭhāsabhūtā vā .
Esa nayo sabbattha .
Na alamariyāti ariyabhāve asamatthā .
Kaṇhāti pakatikāḷakā .
Kaṇhavipākāti vipākopi
M3.47 nesaṃ kaṇho dukkhoti attho .Khattiyepi teti khattiyamhipi te .
Ekacceti ekasmiṃ .
Esa nayo sabbattha .
Sukkāti nikkilesabhāvena paṇḍarā .
Sukkavipākāti vipākopi nesaṃ sukko sukhoti attho .
116. Ubhayavokiṇṇesu vattamānesūti ubhayesu vokiṇṇesu missībhūtesu hutvā vattamānesu .
Katamesu ubhayesūti ?
Kaṇhasukkesu dhammesu viññugarahitesu ceva viññuppasatthesu ca .
Yadettha brāhmaṇā evamāhaṃsūti ettha etesu kaṇhasukkadhammesu vattamānāpi brāhmaṇā yadetaṃ evaṃ vadanti ‘‘ brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo ’’ tiādi .
Taṃ nesaṃ viññū nānujānantīti ye loke paṇḍitā , te nānumodanti , na pasaṃsantīti attho .
Taṃ kissa hetu ?
Imesañhi vāseṭṭhātiādimhi ayaṃ saṅkhepattho .
Yaṃ vuttaṃ nānujānantīti , taṃ kasmāti ce ?
Yasmā imesaṃ catunnaṃ vaṇṇānaṃ yo bhikkhu arahaṃ … pe … sammadaññā vimutto , so tesaṃ aggamakkhāyati , te ca na evarūpā .
Tasmā nesaṃ viññū nānujānanti .
Arahan tiādipadesu cettha kilesānaṃ ārakattādīhi kāraṇehi arahaṃ .
Āsavānaṃ khīṇattā khīṇāsavo
V3.43 .Satta sekkhā puthujjanakalyāṇakā ca brahmacariyavāsaṃ vasanti nāma .
Ayaṃ pana vutthavāsoti vusitavā .
Catūhi maggehi catūsu saccesu parijānanādikaraṇīyaṃ kataṃ assāti katakaraṇīyo .
Kilesabhāro ca khandhabhāro ca ohito assāti ohitabhāro .
Ohitoti ohārito .
Sundaro attho , sako vā attho sadattho , anuppatto sadattho etenāti anuppattasadattho .
Bhavasaṃyojanaṃ vuccati taṇhā , sā parikkhīṇā assāti parikkhīṇabhavasaṃyojano .
Sammadaññā vimuttoti sammā hetunā kāraṇena jānitvā vimutto .
Janetasmin ti
P3.864 jane etasmiṃ , imasmiṃ loketi attho .Diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañcāti idhattabhāve ca parattabhāve .
117. Anantarāti
M3.48 antaravirahitā , attano kulena sadisāti attho .Anuyuttāti vasavattino .
Nipaccakāran ti mahallakatarā nipaccakāraṃ dassenti .
Daharatarā abhivādanādīni karonti .
Tattha sāmīcikamman ti taṃtaṃvattakaraṇādi anucchavikakammaṃ .
118. Niviṭṭhāti abhiniviṭṭhā acalaṭṭhitā .
Kassa pana evarūpā saddhā hotīti ?
Sotāpannassa .
So hi niviṭṭhasaddho asinā sīse chejjamānepi buddho abuddhoti vā , dhammo adhammoti vā , saṅgho asaṅghoti vā na vadati .
Patiṭṭhitasaddho hoti sūrambaṭṭho viya .
So kira satthu dhammadesanaṃ sutvā sotāpanno hutvā gehaṃ agamāsi .
Atha māro dvattiṃsavaralakkhaṇappaṭimaṇḍitaṃ buddharūpaṃ māpetvā tassa gharadvāre ṭhatvā ‘‘ satthā āgato ’’ ti sāsanaṃ pahiṇi .
Sūrambaṭṭho cintesi ‘‘ ahaṃ idāneva satthu santike dhammaṃ sutvā āgato , kiṃ nu kho bhavissatī ’’ ti upasaṅkamitvā satthusaññāya vanditvā aṭṭhāsi .
Māro āha –
‘‘ ambaṭṭha , yaṃ te mayā ‘ rūpaṃ aniccaṃ … pe … viññāṇaṃ aniccanti kathitaṃ , taṃ dukkathitaṃ .
Anupadhāretvāva hi mayā evaṃ vuttaṃ .
Tasmā tvaṃ ‘ rūpaṃ niccaṃ … pe … viññāṇaṃ niccan ’ ti gaṇhāhī ’’ ti .
So cintesi –
‘‘ aṭṭhānametaṃ yaṃ buddhā anupadhāretvā apaccakkhaṃ katvā kiñci katheyyuṃ , addhā ayaṃ mayhaṃ vicchindajananatthaṃ māro āgato ’’ ti .
Tato naṃ ‘‘ tvaṃ mārosī ’’ ti āha .
So musāvādaṃ kātuṃ nāsakkhi .
‘‘ Āma mārosmī ’’ ti paṭijānāti .
‘‘ Kasmā āgatosī ’’ ti ?
Tava saddhācālanatthanti āha .
‘‘ Kaṇha pāpima , tvaṃ tāva eko tiṭṭha , tādisānaṃ mārānaṃ satampi sahassampi satasahassampi mama saddhaṃ cāletuṃ asamatthaṃ , maggena āgatasaddhā nāma thirā silāpathaviyaṃ patiṭṭhitasineru viya acalā hoti , kiṃ tvaṃ etthā ’’ ti accharaṃ pahari .
So ṭhātuṃ asakkonto tattheva antaradhāyi .
Evarūpaṃ saddhaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ ‘‘ niviṭṭhā ’’ ti .
Mūlajātā
V3.44 patiṭṭhitāti maggamūlassa sañjātattā tena maggamūlena patiṭṭhitā .Daḷhāti thirā .
Asaṃhāriyāti
P3.865 sunikhātaindakhīlo viya kenaci cāletuṃ asakkuṇeyyā .Tassetaṃ kallaṃ vacanāyāti tassa ariyasāvakassa yuttametaṃ vattuṃ .
Kinti ?
‘‘ Bhagavatomhi putto oraso ’’ ti
M3.49 evamādi .So hi bhagavantaṃ nissāya ariyabhūmiyaṃ jātoti bhagavato putto .
Ure vasitvā mukhato nikkhantadhammaghosavasena maggaphalesu patiṭṭhitattā oraso mukhato jāto .
Ariyadhammato jātattā ariyadhammena ca nimmitattā dhammajo dhammanimmito .
Navalokuttaradhammadāyajjaṃ arahatīti dhammadāyādo .
Taṃ kissa hetūti yadetaṃ ‘‘ bhagavatomhi putto ’’ ti vatvā ‘‘ dhammajo dhammanimmito ’’ ti vuttaṃ , taṃ kasmāti ce ?
Idānissa atthaṃ dassento tathāgatassa hetan tiādimāha .
Tattha ‘‘ dhammakāyo itipī ’’ ti kasmā tathāgato ‘‘ dhammakāyo ’’ ti vutto ?
Tathāgato hi tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ hadayena cintetvā vācāya abhinīhari .
Tenassa kāyo dhammamayattā dhammova .
Iti dhammo kāyo assāti dhammakāyo .
Dhammakāyattā eva brahmakāyo .
Dhammo hi seṭṭhatthena brahmāti vuccati .
Dhammabhūtoti dhammasabhāvo .
Dhammabhūtattā eva brahmabhūto .
119. Ettāvatā bhagavā seṭṭhacchedakavādaṃ dassetvā idāni aparenapi nayena seṭṭhacchedakavādameva dassetuṃ hoti kho so , vāseṭṭha , samayotiādimāha .
Tattha saṃvaṭṭavivaṭṭakathā brahmajāle vitthāritāva .
Itthattaṃ āgacchantīti itthabhāvaṃ manussattaṃ āgacchanti .
Tedha honti manomayāti te idha manussaloke nibbattamānāpi opapātikā hutvā maneneva nibbattāti manomayā .
Brahmaloke viya idhāpi nesaṃ pītiyeva āhārakiccaṃ sādhetīti pītibhakkhā .
Eteneva nayena sayaṃpabhā dīnipi veditabbānīti .