Surāmerayassa chaādīnavādivaṇṇanā
248. Evaṃ
V3.116 channaṃ apāyamukhānaṃ mātikaṃ ṭhapetvā idāni tāni vibhajanto cha kho me , gahapatiputta ādīnavātiādimāha .Tattha sandiṭṭhikāti sāmaṃ passitabbā , idhalokabhāvinī .
Dhanajānīti dhanahāni .
Kalahappavaḍḍhanīti vācākalahassa ceva hatthaparāmāsādikāyakalahassa ca vaḍḍhanī .
Rogānaṃ āyatanan ti tesaṃ tesaṃ akkhirogādīnaṃ khettaṃ .
Akittisañjananīti suraṃ pivitvā hi mātarampi paharanti pitarampi , aññaṃ bahumpi avattabbaṃ vadanti , akattabbaṃ karonti .
Tena garahampi daṇḍampi hatthapādādichedampi pāpuṇanti , idhalokepi paralokepi akittiṃ pāpuṇanti , iti tesaṃ sā surā akittisañjananī nāma hoti .
Kopīnanidaṃsanīti guyhaṭṭhānañhi vivariyamānaṃ hiriṃ kopeti vināseti , tasmā ‘‘ kopīnan ’’ ti vuccati , surāmadamattā ca taṃ taṃ aṅgaṃ vivaritvā vicaranti , tena nesaṃ sā surā kopīnassa nidaṃsanato ‘‘ kopīnanidaṃsanī ’’ ti vuccati .
Paññāya dubbalikaraṇīti sāgatattherassa viya kammassakatapaññaṃ dubbalaṃ karoti , tasmā ‘‘ paññāya dubbalikaraṇī ’’ ti vuccati .
Maggapaññaṃ pana dubbalaṃ kātuṃ na sakkoti .
Adhigatamaggānañhi sā antomukhameva na pavisati .
Chaṭṭhaṃ padan ti chaṭṭhaṃ kāraṇaṃ .
249. Attāpissa agutto arakkhito hotīti avelāya caranto hi khāṇukaṇṭakādīnipi akkamati , ahināpi yakkhādīhipi samāgacchati , taṃ taṃ ṭhānaṃ gacchatīti ñatvā verinopi naṃ nilīyitvā gaṇhanti vā hananti vā .
Evaṃ attāpissa agutto hoti arakkhito .
Puttadārāpi ‘‘ amhākaṃ pitā amhākaṃ sāmi rattiṃ vicarati , kimaṅgaṃ pana mayan ’’ ti itissa puttadhītaropi bhariyāpi
P3.946 bahi patthanaṃ katvā rattiṃ carantā anayabyasanaṃ pāpuṇanti .Evaṃ puttadāropissa agutto arakkhito hoti .
Sāpateyyan ti tassa puttadāraparijanassa rattiṃ caraṇakabhāvaṃ ñatvā corā suññaṃ
M3.129 gehaṃ pavisitvā yaṃ icchanti , taṃ haranti .Evaṃ sāpateyyampissa aguttaṃ arakkhitaṃ hoti .
Saṅkiyo ca hotīti aññehi katapāpakammesupi ‘‘ iminā kataṃ bhavissatī ’’ ti saṅkitabbo hoti .
Yassa yassa gharadvārena yāti , tattha yaṃ aññena corakammaṃ paradārikakammaṃ vā kataṃ , taṃ ‘‘ iminā katan ’’ ti vutte abhūtaṃ asantampi tasmiṃ rūhati patiṭṭhāti .
Bahūnañca dukkhadhammānan ti ettakaṃ dukkhaṃ , ettakaṃ domanassanti vattuṃ na sakkā , aññasmiṃ puggale asati sabbaṃ vikālacārimhi āharitabbaṃ hoti , iti so bahūnaṃ dukkhadhammānaṃ purakkhato puregāmī hoti .
250. Kva
V3.117 naccan ti ‘‘ kasmiṃ ṭhāne naṭanāṭakādinaccaṃ atthī ’’ ti pucchitvā yasmiṃ gāme vā nigame vā taṃ atthi , tattha gantabbaṃ hoti , tassa ‘‘ sve naccadassanaṃ gamissāmī ’’ ti ajja vatthagandhamālādīni paṭiyādentasseva sakaladivasampi kammacchedo hoti , naccadassanena ekāhampi dvīhampi tīhampi tattheva hoti , atha vuṭṭhisampattiyādīni labhitvāpi vappādikāle vappādīni akarontassa anuppannā bhogā nuppajjanti , tassa bahi gatabhāvaṃ ñatvā anārakkhe gehe corā yaṃ icchanti , taṃ karonti , tenassa uppannāpi bhogā vinassanti .Kva gītan tiādīsupi eseva nayo .
Tesaṃ nānākaraṇaṃ brahmajāle vuttameva .
251. Jayaṃ veran ti ‘‘ jitaṃ mayā ’’ ti parisamajjhe parassa sāṭakaṃ vā veṭhanaṃ vā gaṇhāti , so ‘‘ parisamajjhe me avamānaṃ karosi , hotu , sikkhāpessāmi nan ’’ ti tattha veraṃ bandhati , evaṃ jinanto sayaṃ veraṃ pasavati .
Jinoti aññena jito samāno yaṃ tena tassa veṭhanaṃ vā sāṭako vā aññaṃ vā pana hiraññasuvaṇṇādivittaṃ gahitaṃ , taṃ anusocati ‘‘ ahosi vata me , taṃ taṃ vata me natthī ’’ ti tappaccayā socati .
Evaṃ so jino vittaṃ anusocati .
Sabhāgatassa vacanaṃ na rūhatīti vinicchayaṭṭhāne sakkhipuṭṭhassa sato vacanaṃ na rūhati , na patiṭṭhāti ,‘‘ ayaṃ akkhasoṇḍo jūtakaro , mā tassa vacanaṃ gaṇhitthā ’’ ti vattāro bhavanti .
Mittāmaccānaṃ
P3.947 paribhūto hotīti tañhi mitāmaccā evaṃ vadanti –‘‘ samma , tvampi nāma kulaputto jūtakaro chinnabhinnako hutvā vicarasi , na te idaṃ jātigottānaṃ anurūpaṃ , ito paṭṭhāya mā evaṃ kareyyāsī ’’ ti .
So evaṃ vuttopi tesaṃ vacanaṃ na karoti .
Tato tena saddhiṃ ekato na tiṭṭhanti
M3.130 na nisīdanti .Tassa kāraṇā sakkhipuṭṭhāpi na kathenti .
Evaṃ mittāmaccānaṃ paribhūto hoti .
Āvāhavivāhakānan ti āvāhakā nāma ye tassa gharato dārikaṃ gahetukāmā .
Vivāhakā nāma ye tassa gehe dārikaṃ dātukāmā .
Apatthito hotīti anicchito hoti .
Nālaṃ dārabharaṇāyāti dārabharaṇāya na samattho .
Etassa gehe dārikā dinnāpi etassa gehato āgatāpi amhehi eva positabbā bhavissatiyeva .