1. Paṭhamo paricchedo
Rūpasaṅkhepo
3.
Saccāni
V0.2 paramatthañca , sammutiñcāti dve tahiṃ ;Thaddhabhāvādinā ñeyyaṃ , saccaṃ taṃ paramatthakaṃ .
4.
Sannivesavisesādiñeyyaṃ sammuti taṃ dvayaṃ ;
Bhāvasaṅketasiddhīnaṃ , tathattā saccamīritaṃ .
5.
Paramattho sanibbānapañcakkhandhettha rāsito ;
Khandhattho ca samāsetvā , vuttotītādibhedanaṃ .
6.
Vedanādīsupekasmiṃ , khandhasaddo tu ruḷhiyā ;
Samuddādekadese tu , samuddādiravo yathā .
7.
Tattha sītādiruppattā , rūpaṃ bhvāpānalānilaṃ ;
Bhūtaṃ kathinadavatāpacanīraṇabhāvakaṃ .
8.
Cakkhu
M0.2 sotañca ghānañca , jivhā kāyo pabhā ravo ;Gandho rasojā itthī ca , pumā vatthu ca jīvitaṃ .
9.
Khaṃ jāti jaratā bhaṅgo , rūpassa lahutā tathā ;
Mudukammaññatā kāyavacīviññatti bhūtikaṃ .
10.
Cakkhādī daṭṭhukāmādihetukammajabhūtikā ;
Pasādā rūpasaddādī , cakkhuñāṇādigocarā .
11.
Ojā hi yāpanā itthipumaliṅgādihetukaṃ ;
Bhāvadvayaṃ tu kāyaṃva , byāpi no sahavuttikaṃ .
12.
Nissayaṃ vatthu dhātūnaṃ , dvinnaṃ kammajapālanaṃ ;
Jīvitaṃ uppalādīnaṃ , udakaṃva ṭhitikkhaṇe .
13.
Khaṃ
V0.3 rūpānaṃ paricchedo , jātiādittayaṃ pana ;Rūpanibbatti pāko ca , bhedo ceva yathākkamaṃ .
14.
Lahutādittayaṃ taṃ hi , rūpānaṃ kamato siyā ;
Adandhathaddhatā cāpi , kāyakammānukūlatā .
15.
Abhikkamādijanakacittajassānilassa hi ;
Vikāro kāyaviññatti , rūpatthambhādikāraṇaṃ .
16.
Vacībhedakacittena , bhūtabhūmivikāratā ;
Vacīviññattupādinnaghaṭṭanasseva kāraṇaṃ .
17.
Rūpamabyākataṃ sabbaṃ , vippayuttamahetukaṃ ;
Anālambaṃ parittādi , iti ekavidhaṃ naye .
18.
Ajjhattikāni cakkhādī , pañceteva pasādakā ;
Vatthunā vatthu tāneva , dvārā viññattibhī saha .
19.
Sesaṃ bāvīsati cekavīsa vīsati bāhiraṃ ;
Appasādamavatthuṃ ca , advārañca yathākkamaṃ .
20.
Pasādā pañca bhāvāyu , indriyanindriyetaraṃ ;
Vināpaṃ ādito yāva , rasā thūlaṃ na cetaraṃ .
21.
Aṭṭhakaṃ
M0.3 avinibbhogaṃ , vaṇṇagandharasojakaṃ ;Bhūtaṃ taṃ tu vinibbhogamitaranti viniddise .
22.
Aṭṭhārasādito rūpā , nipphannaṃ tu na cetaraṃ ;
Phoṭṭhabbamāpavajjaṃ tu , bhūtaṃ kāme na cetaraṃ .
23.
Sekkhasappaṭighāsekkhapaṭighaṃ dvayavajjitaṃ ;
Vaṇṇaṃ taditaraṃ thūlaṃ , sukhumañceti taṃ tidhā .
24.
Kammajākammajaṃnevakammākammajato tidhā ;
Cittojautujādīnaṃ , vasenāpi tidhā tathā .
25.
Diṭṭhaṃ
V0.4 sutaṃ mutañcāpi , viññātaṃ vata cetasā ;Ekamekañca pañcāpi , vīsati ca kamā siyuṃ .
26.
Hadayaṃ vatthu viññatti , dvāraṃ cakkhādipañcakaṃ ;
Vatthu dvārañca sesāni , vatthu dvārañca no siyā .
27.
Nipphannaṃ rūparūpaṃ khaṃ , paricchedotha lakkhaṇaṃ ;
Jātiādittayaṃ rūpaṃ , vikāro lahutādikaṃ .
28.
Yathā saṅkhatadhammānaṃ , lakkhaṇaṃ saṅkhataṃ tathā ;
Paricchedādikaṃ rūpaṃ , tajjātimanatikkamā .
29.
Kammacittānalāhārapaccayānaṃ vasenidha ;
Ñeyyā pavatti rūpassa , piṇḍānañca vasā kathaṃ .
30.
Kammajaṃ sendriyaṃ vatthu , viññatti cittajā ravo ;
Cittaggijo lahutādittayaṃ cittānalannajaṃ .
31.
Aṭṭhakaṃ jāti cākāso , catujā jaratā khayaṃ ;
Kutoci neva jātaṃ tappākabhedaṃ hi taṃ dvayaṃ .
32.
Jātiyāpi na jātattaṃ , kutociṭṭhakathānayā ;
Lakkhaṇābhāvato tassā , sati tasmiṃ na niṭṭhiti .
33.
Kammacittānalannehi , piṇḍā nava ca satta ca ;
Cattāro dve ca viññeyyā , sajīve dve ajīvake .
34.
Aṭṭhakaṃ
M0.4 jīvitenāyunavakaṃ bhāvavatthunā ;Cakkhādī pañca dasakā , kalāpā nava kammajā .
35.
Suddhaṭṭhaviññattiyuttanavakopi ca dasako ;
Suddhasaddena navako , lahutādidasekako .
36.
Viññattilahutādīhi , puna dvādasa terasa ;
Cittajā iti viññeyyā , kalāpā satta vā cha vā .
37.
Suddhaṭṭhaṃ
V0.5 saddanavakaṃ , lahutādidasekakaṃ ;Saddenalahutādīhi , caturotujakaṇṇikā .
38.
Suddhaṭṭhalahutādīhi , annajā dve time nava ;
Satta cattāri dve ceti , kalāpā vīsatī dvibhi .
39.
Tayaṭṭhakā ca cattāro , navakā dasakā nava ;
Tayo dveko ca ekena , dasa dvīhi ca tīhi ca .
40.
Catunnampi ca dhātūnaṃ , adhikaṃsavasenidha ;
Rūpabhedo tha viññeyyo , kammacittānalannajo .
41.
Kesādimatthaluṅgantā , pathavaṃsāti vīsati ;
Pittādimuttakantā te , jalaṃsā dvādasīritā .
42.
Yena santappanaṃ yena , jīraṇaṃ dahanaṃ tathā ;
Yenasitādipākoti , caturaṃsānalādhikā .
43.
Uddhādhogamakucchiṭṭhā , koṭṭhāseyyaṅgasāri ca ;
Assāsoti ca viññeyyā , chaḷaṃsā vāyunissitā .
44.
Pubbamuttakarīsañcudariyaṃ caturotujā ;
Kammā pācaggi cittamhā-ssāsoti chapi ekajā .
45.
Sedasiṅghānikassu ca , kheḷo cittotusambhavā ;
Dvijā dvattiṃsa koṭṭhāsā , sesā eva catubbhavā .
46.
Ekajesvādicatūsu , utujā caturaṭṭhakā ;
Jīvītanavako pācessāse cittabhavaṭṭhako .
47.
Dvijesu
M0.5 manatejehi , dve dve honti panaṭṭhakā ;Sesatejānilaṃsesu , ekekamhi tayo tayo .
48.
Aṭṭhakojamanaggīhi , honti aṭṭhasu kammato ;
Aṭṭhāyunavakā evaṃ , ime aṭṭha catubbhavā .
49.
Catuvīsesu
V0.6 sesesu , catujesuṭṭhakā tayo ;Ekekamhi ca viññeyyā , piṇḍā cittānalannajā .
50.
Kammajā kāyabhāvavhā , dasakāpi siyuṃ tahiṃ ;
Catuvīsesu aṃsesu , ekekamhi duve duve .
51.
Pañcāpi cakkhusotādī , padesadasakā puna ;
Navakā saddasaṅkhātā , dveticcevaṃ kalāpato .
52.
Tepaññāsa dasekañca , navuttarasatāni ca ;
Dasakā navakā ceva , aṭṭhakā ca siyuṃ kamā .
53.
Sekapañcasataṃ kāye , sahassaṃ taṃ pavattati ;
Paripuṇṇindriye rūpaṃ , nipphannaṃ dhātubhedato .
54.
Cittuppāde siyuṃ rūpa-hetū kammādayo pana ;
Ṭhiti na pāṭhe cittassa , na bhaṅge rūpasambhavo .
55.
‘‘ Aññathattaṃ ṭhitassā ’’ ti , vuttattāva ṭhitikkhaṇaṃ ;
Atthīti ce pabandhena , ṭhiti tattha pavuccati .
56.
Atha vā tikkhaṇe kammaṃ , cittamattudayakkhaṇe ;
Utuojāttano ṭhāne , rūpahetū bhavanti hi .
57.
Seyyassādikkhaṇe kāya-
Bhāvavatthuvasā tayo ;
Dasakā hontibhāvissa ,
Vinā bhāvaṃ duve siyuṃ .
58.
Tato
M0.6 parañca kammaggicittajā te ca piṇḍikā ;Aṭṭhakā ca duve pubbe , vuttavuttakkhaṇe vade .
59.
Kālenāhārajaṃ hoti , cakkhādidasakāni ca ;
Catupaccayato rūpaṃ , sampiṇḍevaṃ pavattati .
60.
Taṃ
V0.7 sattarasacittāyu , vinā viññattilakkhaṇaṃ ;Santatāmaraṇā rūpaṃ , jarādiphalamāvahaṃ .
61.
Bhaṅgā sattarasuppāde , jāyate kammajaṃ na taṃ ;
Taduddhaṃ jāyate tasmā , takkhayā maraṇaṃ bhave .
62.
Āyukammubhayesaṃ vā , khayena maraṇaṃ bhave ;
Upakkamena vā kesañcupacchedakakammunā .
63.
Opapātikabhāvissa , dasakā satta kammajā ;
Kāme ādo bhavantaggijāhi pubbeva bhūyate .
64.
Ādikappanarānañca , apāye andhakassa ca ;
Badhirassāpi ādo cha , pubbevetarajā siyuṃ .
65.
Tatthevandhabadhirassa , pañca honti abhāvino ;
Yuttiyā idha viññeyyā , pañca vā caturopi vā .
66.
Cakkhādittayahīnassa , caturova bhavantiti ;
Vuttaṃ upaparikkhitvā , gahetabbaṃ vijānatā .
67.
Rūpe jīvitachakkañca , cakkhādisattakattayaṃ ;
Pañca cha utucittehi , pañca chāsaññinaṃ bhave .
68.
Pañcadhātvādiniyamā , pāṭhe gandharasojanaṃ ;
Nuppatti tattha bhūtānaṃ , aphoṭṭhabbapavattinaṃ .
69.
Thaddhuṇhīraṇabhāvova , natthi dhātvādikiccato ;
Aññaṃ gandhādīnaṃ tesaṃ , takkiccenopaladdhito .
70.
Rūpe sappaṭighattādi , tattha ruppanatā viya ;
Ghaṭṭanañca ravuppādassaññatthasseva hetutā .
71.
Icchitabbamimekantamevaṃ
M0.7 pāṭhāvirodhato ;Atha vā tehi viññeyyaṃ , dasakaṃ navakaṭṭhakaṃ .
72.
Sabbaṃ
V0.8 kāmabhave rūpaṃ , rūpe ekūnavīsati ;Asaññīnaṃ dasa gandharasojāhi ca brahmunaṃ .
Iti saccasaṅkhepe rūpasaṅkhepo nāma
Paṭhamo paricchedo .