Cittapavattiparidīpano
116.
Cittaṃ visayaggāhaṃ taṃ , pākāpākadato dudhā ;
Kusalākusalaṃ pubbaṃ , paramabyākataṃ mataṃ .
117.
Kusalaṃ
V0.13 tattha kāmādibhūmito catudhā siyā ;Aṭṭha pañca cattāri ca , cattāri kamato kathaṃ .
118.
Somanassamatiyuttamasaṅkhāramanamekaṃ ;
Sasaṅkhāramanañcekaṃ , tathā hīnamatidvayaṃ .
119.
Tathopekkhāmatiyuttaṃ , matihīnanti aṭṭhadhā ;
Kāmāvacarapuññe ttha , bhijjate vedanādito .
120.
Dānaṃ
M0.12 sīlañca bhāvanā , pattidānānumodanā ;Veyyāvaccāpacāyañca , desanā suti diṭṭhiju .
121.
Etesvekamayaṃ hutvā , vatthuṃ nissāya vā na vā ;
Dvārahīnādiyonīnaṃ , gatiyādippabhedavā .
122.
Tikālikaparittādigocaresvekamādiya ;
Udeti kālamuttaṃ vā , matihīnaṃ vināmalaṃ .
123.
Chagocaresu rūpādipañcakaṃ pañca gocarā ;
Sesaṃ rūpamarūpañca , paññatti chaṭṭhagocaro .
124.
Ñāṇayuttavaraṃ tattha , datvā sandhiṃ tihetukaṃ ;
Pacchā paccati pākānaṃ , pavatte aṭṭhake duve .
125.
Tesuyeva nihīnaṃ tu , datvā sandhiṃ duhetukaṃ ;
Deti dvādasa pāke ca , pavatte dhīyutaṃ vinā .
126.
Evaṃ dhīhīnamukkaṭṭhaṃ , sandhiyañca pavattiyaṃ ;
Hīnaṃ panubhayatthāpi , hetuhīneva paccati .
127.
Kāmasugatiyaṃyeva , bhavabhogadadaṃ idaṃ ;
Rūpāpāye pavatteva , paccate anurūpato .
128.
Vitakkacārapītīhi , sukhekaggayutaṃ manaṃ ;
Ādi cārādipītādisukhādīhi paraṃ tayaṃ .
129.
Upekkhekaggatāyantamāruppañcevamaṅgato
V0.14 ;Pañcadhā rūpapuññaṃ tu , hotārammaṇato pana .
130.
Ādissāsubhamantassu-
Pekkhā mettādayo tayo ;
Ādo catunnaṃ pañcannaṃ ,
Sassāsakasiṇāni tu .
131.
Nabhatammanatassuññataccittacatugocare ;
Kamenātikkamā ruppapuññaṃ hoti catubbidhaṃ .
132.
Amalaṃ
M0.13 santimārabbha , hoti taṃ maggayogato ;Catudhā pādakajjhānabhedato puna vīsati .
133.
Diṭṭhikaṅkhānudaṃ ādi , kāmadosatanūkaraṃ ;
Paraṃ paraṃ taducchedī , antaṃ sesakanāsakaṃ .
134.
Evaṃ bhūmittayaṃ puññaṃ , bhāvanāmayamettha hi ;
Paṭhamaṃ vatthuṃ nissāya , dutiyaṃ ubhayenapi .
135.
Tatiye ādi nissāya ,
Sesā nissāya vā na vā ;
Honti ādidvayaṃ tattha ,
Sādheti sakabhūbhavaṃ .
136.
Sādhetānuttaraṃ santiṃ , abhiññā panidheva tu ;
Jhānūdayaphalattā na , phaladānāpi sambhavā .
137.
Nāññabhūphaladaṃ kammaṃ , rūpapākassa gocaro ;
Sakammagocaroyeva , na caññoyamasambhavo .
138.
Pāpaṃ kāmikamevekaṃ , hetuto taṃ dvidhā puna ;
Mūlato tividhaṃ lobha-dosamohavasā siyā .
139.
Somanassakudiṭṭhīhi
V0.15 , yuttamekamasaṅkharaṃ ;Sasaṅkhāramanañcekaṃ , hīnadiṭṭhidvayaṃ tathā .
140.
Upekkhādiṭṭhiyuttampi , tathā diṭṭhiviyuttakaṃ ;
Vedanādiṭṭhiādīhi , lobhamūle vamaṭṭhadhā .
141.
Sadukkhadosāsaṅkhāraṃ , itaraṃ dosamūlakaṃ ;
Mohamūla mpi sopekkhaṃ , kaṅkhuddhaccayutaṃ dvidhā .
142.
Tattha dosadvayaṃ vatthuṃ , nissāyevitare pana ;
Nissāya vā na vā honti , vadhādisahitā kathaṃ .
143.
Pharussavadhabyāpādā , sadosena salobhato ;
Kudiṭṭhimethunābhijjhā , sesā kammapathā dvibhi .
144.
Sandhiṃ
M0.14 catūsvapāyesu , deti sabbattha vuttiyaṃ ;Paccate gocaraṃ tassa , sakalaṃ amalaṃ vinā .
145.
Abyākataṃ dvidhā pāka-kriyā tatthādi bhūmito ;
Catudhā kāmapākettha , puññapākādito dudhā .
146.
Puññapākā dvidhāhetu-sahetūti dviraṭṭhakā ;
Ahetū pañca ñāṇāni , gahaṇaṃ tīraṇā ubho .
147.
Kāyañāṇaṃ sukhī tattha , somanassādi tīraṇaṃ ;
Sopekkhāni cha sesāni , sapuññaṃva sahetukaṃ .
148.
Kevalaṃ sandhibhavaṅga-tadālambacutibbasā ;
Jāyate sesametassa , pubbe vuttanayā naye .
149.
Manussavinipātīnaṃ , sandhādi antatīraṇaṃ ;
Hoti aññena kammena , sahetupi ahetunaṃ .
150.
Pāpajā puññajāhetu-samā tīraṃ vinādikaṃ ;
Sadukkhaṃ kāyaviññāṇaṃ , aniṭṭhārammaṇā ime .
151.
Te
V0.16 sātagocarā tesu , dviṭṭhānaṃ āditīraṇaṃ ;Pañcaṭṭhānāparā dve te , parittavisayākhilā .
152.
Sampaṭicchadvipañcannaṃ , pañca rūpādayo tahiṃ ;
Paccuppannāva sesānaṃ , pākānaṃ cha tikālikā .
153.
Rūpārūpavipākānaṃ , sabbaso sadisaṃ vade ;
Sakapuññena sandhādi-sakiccattayataṃ vinā .
154.
Samānuttarapākāpi , sakapuññena sabbaso ;
Hitvā mokkhamukhaṃ taṃ hi , dvidhā magge tidhā phale .
155.
Kriyā tidhāmalābhāvā ,
Bhūmito tattha kāmikā ;
Dvidhā hetusahetūti ,
Tidhāhetu tahiṃ kathaṃ .
156.
Āvajjahasitāvajjā
M0.15 , sopekkhasukhupekkhavā ;Pañcachakāmāvacarā , sakalārammaṇā ca te .
157.
Saheturūparūpā ca , sakapaññaṃvārahato ;
Vuttiyā na phale pupphaṃ , yathā chinnalatā phalaṃ .
158.
Anāsevanayāvajja-dvayaṃ puthujjanassa hi ;
Na phale vattamānampi , moghapupphaṃ phalaṃ yathā .
159.
Tisatta dvicha chattiṃsa , catupañca yathākkamaṃ ;
Puññaṃ pāpaṃ phalaṃ kriyā , ekūnanavutīvidhaṃ .
160.
Sandhi bhavaṅgamāvajjaṃ , dassanādikapañcakaṃ ;
Gahatīraṇavoṭṭhabba-javataggocaraṃ cuti .
161.
Iti esaṃ dvisattannaṃ , kiccavuttivasādhunā ;
Cittappavatti chadvāre , saṅkhepā vuccate kathaṃ .
162.
Kāme
V0.17 sarāginaṃ kamma-nimittādi cutikkhaṇe ;Khāyate manasoyeva , sesānaṃ kammagocaro .
163.
Upaṭṭhitaṃ tamārabbha , pañcavāraṃ javo bhave ;
Tadālambaṃ tato tamhā , cuti hoti javehi vā .
164.
Avijjātaṇhāsaṅkhāra-sahajehi apāyinaṃ ;
Visayādīnavacchādi-namanakkhipakehi tu .
165.
Appahīnehi sesānaṃ , chādanaṃ namanampi ca ;
Khipakā pana saṅkhārā , kusalāva bhavantiha .
166.
Kiccattaye kate evaṃ , kammadīpitagocare ;
Tajjaṃ vatthuṃ sahuppannaṃ , nissāya vā na vā tahiṃ .
167.
Tajjā sandhi siyā hitvā , antarattaṃ bhavantare ;
Antarattaṃ vinā dūre , paṭisandhi kathaṃ bhave .
168.
Iheva kammataṇhādi-hetuto pubbacittato ;
Cittaṃ dūre siyā dīpa-paṭighosādikaṃ yathā .
169.
Nāsaññā
M0.16 cavamānassa , nimittaṃ na cutī ca yaṃ ;Uddhaṃ sandhinimittaṃ kiṃ , paccayopi kanantaro .
170.
Pubbabhave cuti dāni , kāme jāyanasandhiyā ;
Aññacittantarābhāvā , hotānantarakāraṇaṃ .
171.
Bhavantarakataṃ kammaṃ , yamokāsaṃ labhe tato ;
Hoti sā sandhi teneva , upaṭṭhāpitagocare .
172.
Yasmā cittavirāgattaṃ , kātuṃ nāsakkhi sabbaso ;
Tasmā sānusayasseva , punuppatti siyā bhave .
173.
Pañcadvāre siyā sandhi , vinā kammaṃ dvigocare ;
Bhavasandhānato sandhi , bhavaṅgaṃ taṃ tadaṅgato .
174.
Tamevante
V0.18 cuti tasmiṃ , gocare cavanena tu ;Ekasantatiyā evaṃ , uppattiṭṭhitibhedakā .
175.
Athaññārammaṇāpātha-gate cittantarassa hi ;
Hetusaṅkhyaṃ bhavaṅgassa , dvikkhattuṃ calanaṃ bhave .
176.
Ghaṭṭite aññavatthumhi , aññanissitakampanaṃ ;
Ekābaddhena hotīti , sakkharopamayā vade .
177.
Manodhātukriyāvajjaṃ , tato hoti sakiṃ bhave ;
Dassanādi sakadvāra-gocaro gahaṇaṃ tato .
178.
Santīraṇaṃ tato tamhā , voṭṭhabbañca sakiṃ tato ;
Sattakkhattuṃ javo kāme , tamhā tadanurūpato .
179.
Tadālambadvikaṃ tamhā , bhavaṅgaṃtimahantari ;
Javā mahante voṭṭhabbā , paritte nitare manaṃ .
180.
Voṭṭhabbassa paritte tu , dvattikkhattuṃ javo viya ;
Vadanti vuttiṃ taṃ pāṭhe , anāsevanato na hi .
181.
Niyamopidha cittassa , kammādiniyamo viya ;
Ñeyyo ambopamādīhi , dassetvā taṃ sudīpaye .
182.
Manodvāretarāvajjaṃ
M0.17 , bhavaṅgamhā siyā tato ;Javokāme vibhūte tu , kāmavhe visaye tato .
183.
Kāmīnaṃ tu tadālambaṃ , bhavaṅgaṃ tu tato siyā ;
Avibhūte paritte ca , bhavaṅgaṃ javato bhave .
184.
Avibhūte vibhūte ca , paritte aparittake ;
Javāyeva bhavaṅgaṃ tu , brahmānaṃ catugocare .
185.
Mahaggataṃ panārabbha , javite dosasaṃyute ;
Viruddhattā bhavaṅgaṃ na , kiṃ siyā sukhasandhino .
186.
Upekkhātīraṇaṃ
V0.19 hoti , parittenāvajjaṃ kathaṃ .Niyamo na vināvajjaṃ , maggato phalasambhavā .
187.
Mahaggatāmalā sabbe , javā gotrabhuto siyuṃ ;
Nirodhā ca phaluppatti , bhavaṅgaṃ javanādito .
188.
Sahetusāsavā pākā , tīraṇā dve cupekkhakā ;
Ime sandhi bhavaṅgā ca , cuti cekūnavīsati .
189.
Dve dve āvajjanādīni , gahaṇantāni tīṇi tu ;
Santīraṇāni ekaṃva , voṭṭhabbamitināmakaṃ .
190.
Aṭṭha kāmamahāpākā , tīṇi santīraṇāni ca ;
Ekādasa bhavantete , tadārammaṇanāmakā .
191.
Kusalākusalaṃ sabbaṃ , kriyā cāvajjavajjitā ;
Phalāni pañcapaññāsa , javanāni bhavantime .
Iti saccasaṅkhepe cittapavattiparidīpano nāma
Tatiyo paricchedo .