4. Catuttho paricchedo
Viññāṇakkhandhapakiṇṇakanayasaṅkhepo
192.
Ekadhādinayodāni
M0.18 , paṭuvaḍḍhāya yoginaṃ ;Vuccate visayaggāhā , sabba mekavidhaṃ manaṃ .
193.
Ekāsīti tibhūmaṭṭhaṃ , lokiyaṃ suttarañca taṃ ;
Sesaṃ lokuttaraṃ aṭṭha , anuttarañcitī dvidhā .
194.
Lokapākakriyāhetū
V0.20 , cekahetūti sattahi ;Tiṃsa nādhipati sādhi-pati sesātipī dvidhā .
195.
Chandacittīhavīmaṃsā-svekena matimā yutaṃ ;
Vinā vīmaṃsamekena , ñāṇahīnamanaṃ yutaṃ .
196.
Parittānappamāṇāni , mahaggatamanāniti ;
Tidhā chanava caṭṭha ca , tinavā ca yathākkamaṃ .
197.
Dvipañca cittaṃ viññāṇaṃ , tisso hi manodhātuyo ;
Chasattati manoñāṇa-dhātūti tividhā puna .
198.
Ekārammaṇacittāni , anabhiññaṃ mahaggataṃ ;
Amalaṃ pañcaviññāṇaṃ , navapañca bhavantime .
199.
Pañcālambaṃ manodhātu , sābhiññaṃ kāmadhātujaṃ ;
Sesaṃ chārammaṇaṃ taṃ hi , tecattālīsa saṅkhyato .
200.
Kāmapākadusā cādi-maggo cādikriyā duve ;
Rūpā sabbetirūpe na , tecattālīsa hontime .
201.
Vināva rūpenāruppa-vipākā caturo siyuṃ ;
Dvecattālīsa sesāni , vattantubhayathāpi ca .
202.
Catudhā pi ahetvekadvihetukatihetuto ;
Aṭṭhārasa dve bāvīsa , sattacattālisaṃ bhave .
203.
Kāme
M0.19 javā savoṭṭhabbā , abhiññādvayameva ca ;Rūpiriyāpathaviññattikarāme caturaṭṭhakā .
204.
Chabbīsati javā sesā , karā rūpiriyāpathe ;
Dvipañcamanavajjāni , kāmarūpaphalāni ca .
205.
Ādikriyāti cekūna-vīsa rūpakarā ime ;
Sesā cuddasa bhinnāvacuti sandhi na tīṇipi .
206.
Ekakiccādito
V0.21 pañca-vidhā tatthekakiccakā ;Dvipañcacittaṃ javanaṃ , manodhātuṭṭhasaṭṭhime .
207.
Dvikiccādīni voṭṭhabbaṃ , sukhatīraṃ mahaggate ;
Pākā kāmamahāpākā , sesā tīrā yathākkamaṃ .
208.
Dassanaṃ savanaṃ diṭṭhaṃ , sutaṃ ghāyanakādikaṃ ;
Tayaṃ mutaṃ manodhātuttayaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ .
209.
Diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ ñātaṃ , sābhiññaṃ sesakāmikaṃ ;
Viññātārammaṇaṃ sesamevaṃ chabbidha mīraye .
210.
Sattadhā sattaviññāṇadhātūnaṃ tu vasā bhave ;
Vuccatedāni tasseva , anantaranayakkamo .
211.
Puññesvādidvayā kāme , rūpapuññamanantakaṃ ;
Tappādakuttarānantaṃ , bhavaṅgañcāditīraṇaṃ .
212.
Dutiyantadvayā tīraṃ , bhavaṅgaṃ tatiyadvayā ;
Te anantāmalaṃ puññaṃ , majjhattañca mahaggataṃ .
213.
Sabbavāre sayañceti , tepaññāsa tisatta ca ;
Tettiṃsa ca bhavantete , rūpesu pana puññato .
214.
Tappākā ca matiyutta-kāmapākā sayaṃ dasa ;
Āruppapuññato te ca , sako pāko sayaṃ puna .
215.
Adhopākā ca antamhā , tatiyañca phalantime ;
Dasekadvitipañcāhi , maggā cekaṃ sakaṃ phalaṃ .
216.
Lobhamūlekahetūhi
M0.20 , antakāmasubhā viya ;Satta dosadvayā kāma-bhavaṅgapekkhavā sayaṃ .
217.
Mahāpākatihetūhi , sāvajjā sabbasandhiyo ;
Kāmaccutīhi sesāhi , sāvajjā kāmasandhiyo .
218.
Kāmaccuti
V0.22 ca voṭṭhabbaṃ , sayañca sukhatīrato ;Paṭicchā tīraṇāni dve , itarā sakatīraṇaṃ .
219.
Sakaṃ sakaṃ paṭicchaṃ tu , viññāṇehi dvipañcahi ;
Rūpapākehi sāvajjā , sandhiyohetuvajjitā .
220.
Arūpapākesvādimhā , kāmapākā tihetukā ;
Antāvajjampi cāruppa-pākā ca nava hontime .
221.
Dutiyādīhi teyeva , adhopākaṃ vinā vinā ;
Phalā tihetukā pākā , sayañceti catuddasa .
222.
Dvipañcādikriyā hāsā , sayañcāruppavajjitā ;
Ñāṇayuttabhavaṅgāti , dasa voṭṭhabbato pana .
223.
Kāme javā bhavaṅgā ca , kāmarūpe sayampi vā ;
Navapañca sahetādi-kiriyadvayato pana .
224.
Sayaṃ bhavaṅgamatimā , rūpe sātakriyāpi ca ;
Tappādakantimañceti , bāvīsa tatiyā pana .
225.
Te ca pākā sayañcante , phalaṃ majjhā mahaggatā ;
Kriyāti vīsati honti , sesadvīhi dukehi tu .
226.
Vuttapākā sayañceti , cuddasevaṃ kriyājavā ;
Tadārammaṇaṃ muñcitvā , paṭṭhānanayato naye .
227.
Atha sātakriyā sātaṃ , sesaṃ sesakriyāpi ca ;
Tadālambaṃ yathāyogaṃ , vade aṭṭhakathānayā .
228.
Mahaggatā kriyā sabbā , sakapuññasamā tahiṃ ;
Antā phalantimaṃ hoti , ayameva visesatā .
229.
Imassānantarā
M0.21 dhammā , ettakāti pakāsitā ;Imaṃ panettakehīti , vuccateyaṃ nayodhunā .
230.
Dvīhi
V0.23 kāmajavā tīhi , rūpārūpā catūhi tu ;Maggā chahi phalādi dve , sesā dve pana sattahi .
231.
Ekamhā dasa pañcahi , paṭicchā sukhatīraṇaṃ ;
Kāme dosakriyāhīna-javehi gahato sakā .
232.
Kāme javā kriyāhīnā , tadālambā savoṭṭhabbā ;
Sagahañceti tettiṃsacittehi paratīraṇā .
233.
Kāmapuññasukhītīrakaṇhavoṭṭhabbato dvayaṃ ;
Mahāpākantimaṃ hoti , anāruppacutīhi ca .
234.
Sattatiṃsa panetāni , ettha hitvā dusadvayaṃ ;
Etehi pañcatiṃsehi , jāyate dutiyadvayaṃ .
235.
Sukhatīrādi sattete , kriyato cāpi sambhavā ;
Ñeyyā sesāni cattāri , bhavaṅgena ca labbhare .
236.
Maggavajjā savoṭṭhabbasukhitīrajavākhilā ;
Cutīti navakaṭṭhāhi , tatiyadvayamādise .
237.
Etehi dosavajjehi , sattatīhitaradvayaṃ ;
Rūpapākā vināruppapākāhetuduhetuke .
238.
Tehevekūnasaṭṭhīhi , hontiruppādikaṃ vinā ;
Hāsāvajje jave rūpe , aṭṭhachakkehi tehi tu .
239.
Sādhopākehi teheva , dutiyādīni attanā ;
Adhodhojavahīnehi , ekekūnehi jāyare .
240.
Sukhatīrabhavaṅgāni , sayañcāti tisattahi ;
Antāvajjaṃ anāruppabhavaṅgehi panetaraṃ .
241.
Vuttānantarasaṅkhāto , nayo dāni anekadhā ;
Puggalādippabhedāpi , pavatti tassa vuccate .
242.
Puthujjanassa
M0.22V0.24 jāyante , diṭṭhikaṅkhāyutāni ve ;Sekkhassevāmalā satta , anantānitarassa tu .
243.
Antāmalaṃ anāvajjakriyā cekūnavīsati ;
Kusalākusalā sesā , honti sekkhaputhujjane .
244.
Itarāni panāvajjadvayaṃ pākā ca sāsavā ;
Tiṇṇannampi siyuṃ evaṃ , pañcadhā sattabhedato .
245.
Kāme soḷasa ghānādittayaṃ dosamahāphalā ;
Rūpārūpe sapākoti , pañcavīsati ekajā .
246.
Kāmapākā ca sesādimaggo ādikriyā duve ;
Rūpe javāti bāvīsa , dvijā sesā tidhātujā .
247.
Vitthāropi ca bhūmīsu , ñeyyo kāmasubhāsubhaṃ ;
Hāsavajjamahetuñca , apāye sattatiṃsime .
248.
Hitvā mahaggate pāke , asīti sesakāmisu ;
Cakkhusotamanodhātu , tīraṇaṃ voṭṭhabbampi ca .
249.
Dosahīnajavā so so , pāko rūpe anāriye ;
Pañcasaṭṭhi chasaṭṭhī tu , parittābhādīsu tīsu .
250.
Ādipañcāmalā kaṅkhādiṭṭhiyutte vinā tahiṃ ;
Teyeva pañcapaññāsa , jāyare suddhabhūmisu .
251.
Ādimaggadusāhāsarūpahīnajavā sako ;
Pāko voṭṭhabbanañcāti , titālīsaṃ siyuṃ nabhe .
252.
Adhodhomanavajjā te ,
Pāko ceva sako sako ;
Dutiyādīsu jāyante ,
Dve dve ūnā tato tato .
253.
Arūpesvekamekasmiṃ
V0.25 , rūpesvādittikepi ca ;Tike ca tatiye ekaṃ , dve honti dutiyattike .
254.
Antimaṃ
M0.23 rūpapākaṃ tu , chasu vehapphalādisu ;Kāmasugatiyaṃyeva , mahāpākā pavattare .
255.
Ghāyanādittayaṃ kāme , paṭighadvayameva ca ;
Sattarasesu paṭhamaṃ , amalaṃ mānavādisu .
256.
Ariyāpāyavajjesu , caturodipphalādikā ;
Apāyāruppavajjesu , hāsarūpasubhakriyaṃ .
257.
Apāyuddhattayaṃ hitvā , hotākāsasubhakriyaṃ ;
Tathāpāyuddhadve hitvā , viññāṇakusalakriyaṃ .
258.
Bhavaggāpāyavajjesu , ākiñcaññasubhakriyaṃ ;
Diṭṭhikaṅkhāyutā suddhe , vinā sabbāsu bhūmisu .
259.
Amalāni ca tīṇante ,
Bhavagge ca subhakriyā ;
Mahākriyā ca hontete ,
Terasevānapāyisu .
260.
Anāruppe manodhātu , dassanaṃ savatīraṇaṃ ;
Kāme aniṭṭhasaṃyoge , brahmānaṃ pāpajaṃ phalaṃ .
261.
Voṭṭhabbaṃ kāmapuññañca , diṭṭhihīnaṃ sauddhavaṃ ;
Cuddasetāni cittāni , jāyare tiṃsabhūmisu .
262.
Indriyāni duve antadvayavajjesvahetusu ;
Tīṇi kaṅkhetarāhetupāpe cattāri terasa .
263.
Cha ñāṇahīne tabbantasāsave satta nimmale ;
Cattālīse panaṭṭhevaṃ , ñeyyamindriyabhedato .
264.
Dve
V0.26 balāni ahetvantadvaye tīṇi tu saṃsaye ;Cattāritarapāpe cha , honti sesaduhetuke .
265.
Ekūnāsīticittesu , matiyuttesu satta tu ;
Abalāni hi sesāni , vīriyantaṃ balaṃ bhave .
266.
Ajhānaṅgāni
M0.24 dvepañca , takkantā hi tadaṅgatā ;Jhāne pītiviratte ta-ppādake amale duve .
267.
Tatiye sāmale tīṇi , cattāri dutiye tathā ;
Kāme nippītike cāpi , pañcaṅgāni hi sesake .
268.
Maggā dve saṃsaye diṭṭhihīnasesāsubhe tayo ;
Duhetuketare suddhajjhāne ca dutiyādike .
269.
Cattāro pañca paṭhamajhānakāmatihetuke ;
Sattāmale dutiyādi-jhānike aṭṭha sesake .
270.
Hetvantato hi maggassa , amaggaṅgamahetukaṃ ;
Chamaggaṅgayutaṃ natthi , balehipi ca pañcahi .
271.
Sukhitīratadālambaṃ , iṭṭhe puññajupekkhavā ;
Iṭṭhamajjhetaraṃ hoti , tabbipakkhe tu gocare .
272.
Dosadvayā tadālambaṃ , na sukhikriyato pana ;
Sabbaṃ subhāsubhe naṭṭhe , tadālambaṇavācato .
273.
Kriyato vā tadālambaṃ , sopekkhāya sukhī na hi ;
Itarā itarañceti , idaṃ suṭṭhupalakkhaye .
274.
Sandhidāyakakammena , tadālambapavattiyaṃ ;
Niyāmanaṃ javassāha , kammassevaññakammato .
275.
Citte cetasikā yasmiṃ ,
Ye vuttā te samāsato ;
Vuccare
V0.27 dāni dvepañce ,Sabbagā satta jāyare .
276.
Takkacārādhimokkhehi , teyeva jāyare dasa ;
Pañcaṭṭhānamanodhātu-pañcake sukhatīraṇe .
277.
Ete pītādhikā hāse , vāyāmena ca dvādhikā ;
Voṭṭhabbanepi eteva , dasekā pītivajjitā .
278.
Pāpasādhāraṇā
M0.25 te ca , tipañcuddhaccasaññute ;Kaṅkhāyuttepi eteva , sakaṅkhā hīnanicchayā .
279.
Kaṅkhāvajjā paneteva , sadosacchandanicchayā ;
Sattarasa duse honti , salobhantadvaye pana .
280.
Dosavajjā salobhā te ,
Tatiyādidukesu te ;
Diṭṭhipītidvayādhikā ,
Dvinavekūnavīsati .
281.
Pīticārappanāvajjā , ādito yāva tiṃsime ;
Uppajjanti catutthādi-rūpārūpamanesu ve .
282.
Pīticāravitakkesu ,
Ekena dvititikkamā ;
Tatiyādīsu teyeva ,
Tiṃsekadvetayodhikā .
283.
Etevādidvaye kāme , dutiyādidukesu hi ;
Matiṃ pītiṃ matippītiṃ , hitvā te kamato siyuṃ .
284.
Jhāne vuttāva tajjhānikāmale viratādhikā ;
Tatthetā niyatā vittiṃ , vade sabbattha sambhavā .
285.
Kāmapuññesu
V0.28 paccekaṃ ,Jayantāniyatesu hi ;
Viratīyo dayāmodā ,
Kāme sātasubhakriye .
286.
Majjhattepi vadanteke , sahetukasubhakriye ;
Sukhajjhānepi paccekaṃ , hontiyeva dayāmudā .
287.
Thinamiddhaṃ sasaṅkhāre , diṭṭhihīnadvaye tahiṃ ;
Mānena vā tayo sesadiṭṭhihīne vidhekako .
288.
Issāmaccherakukkuccā
M0.26 , visuṃ dosayutadvaye ;Tatthantake siyuṃ thinamiddhakena tayopi vā .
289.
Ye vuttā ettakā ettha , iti cetasikākhilā ;
Tatthettakesvidantevaṃ , vuccateyaṃ nayodhunā .
290.
Tesaṭṭhiyā sukhaṃ dukkhaṃ , tīsupekkhāpi vedanā ;
Pañcapaññāsacittesu , bhave indriyato pana .
291.
Ekatthekattha ceva dvesaṭṭhiyā dvīsu pañcahi ;
Paññāsāyāti viññeyyaṃ , sukhādindriyapañcakaṃ .
292.
Dasuttarasate hoti , nicchayo vīriyaṃ tato ;
Pañcahīne tatokūne , samādhindriyamādise .
293.
Chando ekasatekūnavīsa saddhādayo pana ;
Ñāṇavajjā navahīnasate honti matī pana .
294.
Ekūnāsītiyā cāro , chasaṭṭhīsu panappanā ;
Pañcapaññāsake pīti , ekapaññāsake siyā .
295.
Viratī chaṭṭhake vīse , karuṇāmuditātha vā ;
Aṭṭhasopekkhacittena , aṭṭhavīsatiyā siyuṃ .
296.
Ahīrikamanottappamohuddhaccā
V0.29 dvādaseva ;Lobho aṭṭhasu cittesu , thinamiddhaṃ tu pañcasu .
297.
Māno catūsu diṭṭhi ca , tathā dvīsu manesu hi ;
Doso issā ca maccheraṃ , kukkuccañca bhavantime .
298.
Ekasmiṃ vimatī hoti , evaṃ vuttānusārato ;
Appavattinayo cāpi , sakkā ñātuṃ vijānatā .
299.
Asmiṃ khandheva viññeyyo , vedanādīsvayaṃ nayo ;
Ekadhādividho yutti-vasātenāviyogato .
300.
Upamā pheṇupiṇḍo ca , bubbuḷo migataṇhikā ;
Kadalī māyā viññeyyā , khandhānaṃ tu yathākkamaṃ .
301.
Tesaṃ
M0.27 vimaddāsahanakhaṇasobhappalobhana-Nisāravañcakattehi , samānattaṃ samāhaṭaṃ .
302.
Te sāsavā upādānakkhandhā khandhāvanāsavā ;
Tatthādī dukkhavatthuttā , dukkhā bhārā ca khādakā .
303.
Khandhāniccādidhammā te , vadhakā sabhayā itī ;
Asukhaddhammato cikkhā , ukkhittāsikarī yathā .
Iti saccasaṅkhepe viññāṇakkhandhapakiṇṇakanayasaṅkhepo nāma
Catuttho paricchedo .