3. Anekatthavagga
777.
Anekatthe pavakkhāmi , gāthā ’ ddhapādato kamā ;
Ettha liṅgavisesattha , mekassa punaruttatā .
778.
Samayo samavāye ca , samūhe kāraṇe khaṇe ;
Paṭivedhe siyā kāle , pahāne lābha diṭṭhisu .
779.
Vaṇṇo saṇṭhāna rūpesu , jāti , cchavīsu kāraṇe ;
Pamāṇe ca pasaṃsāyaṃ , akkhare ca yase guṇe .
780.
Uddese pātimokkhassa , paṇṇattiya muposatho ;
Upavāse ca aṭṭhaṅge , uposathadine siyā .
781.
Rathaṅge lakkhaṇe dhammo , racakke ’ svīriyāpathe ;
Cakkaṃ sampattiyaṃ cakka , ratane maṇḍale bale .
782.
Kulālabhaṇḍe āṇāya , māyudhe dāna rāsisu ;
783.
Dānasmiṃ
M0.66 brahmacariya , mappamaññāsu sāsane ;Methunāratiyaṃ veyyā , vacce sadāratuṭṭhiyaṃ ;
Pañcasīlā ’ riyamaggo , posathaṅga dhitīsu [ ṭhitīsu ( ka .)] ca .
784.
Dhammo sabhāve pariyattipaññā ,
Ñāyesu saccappakatīsu puññe ;
Ñeyye guṇā ’ cāra samādhisūpi ,
Nissattatā ’ pattisu kāraṇādo .
785.
Attho payojane saddā , bhidheyye vuddhiyaṃ dhane ;
Vatthumhi kāraṇe nāse , hite pacchimapabbate .
786.
Yebhuyyatā ’ byāmissesu , visaṃyoge ca kevalaṃ ;
Daḷhatthe ’ natireke cā , navasesamhi taṃ tisu .
787.
Guṇo paṭala rāsīsu , ānisaṃse ca bandhane ;
Appadhāne ca sīlādo , sukkādimhi jiyāya ca .
788.
Rukkhādo vijjamāne cā , rahante khandhapañcake ;
Bhūto satta mahābhūtā , manussesu na nāriyaṃ .
789.
Vāccaliṅgo atītasmiṃ , jāte patte same mato ;
790.
Sundare daḷhikamme cā , yācane sampaṭicchane ;
Sajjane sampahaṃsāyaṃ , sādhvā ’ bhidheyyaliṅgikaṃ .
791.
Anto nitthī samīpe cā , vasāne padapūraṇe ;
Dehāvayave koṭṭhāse , nāsa sīmāsu lāmake .
792.
Nikāye sandhi sāmañña , ppasūtīsu kule bhave ;
Visese sumanāyañca , jāti saṅkhatalakkhaṇe .
793.
Bhavabhede patiṭṭhāyaṃ , niṭṭhā ’ jjhāsayabuddhisu ;
Vāsaṭṭhāne ca gamane , visaṭatte [ visaratta visadatte ] gatī ritā .
794.
Phale vipassanā dibba , cakkhu sabbaññutāsu ca ;
Paccavekkhaṇañāṇamhi , magge ca ñāṇadassanaṃ .
795.
Kammāruddhana aṅgāra , kapalla dīpikāsu ca ;
Suvaṇṇakāramūsāyaṃ , ukkā vege ca vāyuno .
796.
Kesohāraṇa ,
M0.67 jīvita , vuttisu vapane ca vāpasamakaraṇe ;Kathane pamuttabhāva , jjhenādo [ jjhesanādo ( sī .)] vutta mapi tīsu .
797.
Gamane vissute cā ’ va , dhārito ’ pacitesu ca ;
Anuyoge kilinne ca , suto ’ bhidheyyaliṅgiko .
798.
Sotaviññeyya satthesu , sutaṃ putte suto siyā ;
799.
Kappo kāle yuge lese , paññatti paramāyusu ;
Sadise tīsu samaṇa , vohāra kappabindusu ;
Samantatthe ’ ntarakappā , dike takke vidhimhi ca .
800.
Nibbāna magga virati , sapathe saccabhāsite ;
Tacche cā ’ riyasaccamhi , diṭṭhiyaṃ sacca mīritaṃ .
801.
Sañjātidese hetumhi , vāsaṭṭhānā ’ karesu ca ;
Samosaraṇaṭṭhāne cā , yatanaṃ padapūraṇe .
802.
Antaraṃ majjha vattha ’ ñña , khaṇo ’ kāso ’ dhi hetusu ;
Byavadhāne vinaṭṭhe ca , bhede chidde manasya ’ pi .
803.
Ārogye kusalaṃ iṭṭha , vipāke kusalo tathā ;
Anavajjamhi cheke ca , kathito vāccaliṅgiko .
804.
Dravā ’ cāresu vīriye , madhurādīsu pārade ;
Siṅgārādo dhātubhede , kicce sampattiyaṃ raso .
805.
Bodhi sabbaññutaññāṇe , riyamagge ca nāriyaṃ ;
Paññattiyaṃ pume ’ ssattha , rukkhamhi purisitthiyaṃ .
806.
Sevito yena yo niccaṃ , tatthāpi visayo siyā ;
Rūpādike janapade , tathā dese ca gocare .
807.
Bhāvo padatthe sattāya , madhippāya kriyāsu ca ;
Sabhāvasmiñca līlāyaṃ , purisi ’ tthindriyesu ca .
808.
So bandhave ’ ttani ca saṃ , so dhanasmi manitthiyaṃ ;
Sā pume sunakhe vutto , ttaniye so tiliṅgiko .
809.
Suvaṇṇaṃ kanake vuttaṃ , suvaṇṇo garuḷe tathā ;
Pañcadharaṇamatte ca , chavi sampattiyampi ca .
810.
Varo
M0.68 devādikā [ devādito ( sī .)] iṭṭhe , jāmātari patimhi ca ,Uttame vāccaliṅgo so , varaṃ mandappiye byayaṃ .
811.
Makule dhanarāsimhi , siyā kosa manitthiyaṃ ;
Nettiṃsādi pidhāne ca , dhanupañcasatepi ca .
812.
Pitāmahe jine seṭṭhe , brāhmaṇe ca pitūsvapi ;
Brahmā vutto tathā brahmaṃ , vede tapasi vuccate .
813.
Hatthīnaṃ majjhabandhe ca , pakoṭṭhe kacchabandhane ;
Mekhalāyaṃ matā kacchā , kaccho vutto latāya ca .
814.
Tatheva bāhumūlamhi , anūpamhi tiṇepi ca ;
815.
Pamāṇaṃ hetu satthesu , māne ca saccavādini ;
Pamātari ca niccamhi , mariyādāya muccate .
816.
Sattaṃ dabba ’ ttabhāvesu , pāṇesu ca bale , siyā [ bale sakkā ( ṭī .)];
Sattāyañca , jane satto , āsatte so tiliṅgiko .
817.
Semhādo rasarattādo , mahābhūte pabhādike ;
Dhātu dvīsva ’ ṭṭhicakkhā ’ di , bhvā ’ dīsu gerikādisu .
818.
Amaccādo sabhāve ca , yoniyaṃ pakatī ’ ritā ;
Satvādisāmyā ’ vatthāyaṃ , paccayā paṭhamepi ca .
819.
Padaṃ ṭhāne parittāṇe , nibbānamhi ca kāraṇe ;
Sadde vatthumhi koṭṭhāse , pāde tallañchane mataṃ .
820.
Lohamuggara meghesu , ghano , tālādike ghanaṃ ,;
Nirantare ca kaṭhine , vāccaliṅgika muccate .
821.
Khuddā ca makkhikābhede , madhumhi khudda , mappake ;
Adhame kapaṇe cāpi , bahumhi catūsu ttisu .
822.
Takke maraṇaliṅge ca , ariṭṭhaṃ asubhe subhe ,;
Ariṭṭho āsave kāke , nimbe ca pheniladdume .
823.
Mānabhaṇḍe palasate , sadisatte tulā tathā ;
Gehānaṃ dārubandhattha , pīṭhikāyañca dissati .
824.
Mittakāre
M0.69 lañjadāne , bale rāsi vipattisu [ balarāsi vipattisu ( ka .)];Yuddhe ceva paṭiññāyaṃ , saṅgaro sampakāsito .
825.
Khandhe bhave nimittamhi , rūpaṃ vaṇṇe ca paccaye ;
Sabhāva sadda saṇṭhāna , rūpajjhāna vapūsu ca .
826.
Vatthu kilesa kāmesu , icchāyaṃ madane rate ;
Kāmo , kāmaṃ nikāme , cā , nuññāyaṃ kāma mabyayaṃ .
827.
Pokkharaṃ padume dehe , vajjabhaṇḍamukhepi ca ;
Sundaratte ca salile , mātaṅgakarakoṭiyaṃ .
828.
Rāsiniccala māyāsu , dambhā ’ saccesva ’ yoghane ;
Girisiṅgamhi sīraṅge , yante kūṭa manitthiyaṃ .
829.
Vuddhiyaṃ janane kāma , dhātvādīmhi ca pattiyaṃ ;
Sattāyañceva saṃsāre , bhavo sassatadiṭṭhiyaṃ .
830.
Paṭivākyo ’ ttarāsaṅge , su ’ ttaraṃ uttaro tisu ;
Seṭṭhe disādibhede ca , parasmi muparī ’ rito .
831.
Nekkhammaṃ paṭhamajjhāne , pabbajjāyaṃ vimuttiyaṃ ;
Vipassanāya nissesa , kusalamhi ca dissati .
832.
Saṅkhāro saṅkhate puññā , bhisaṅkhārādikepi ca ;
Payoge kāyasaṅkhārā , dya ’ bhisaṅkharaṇesu ca .
833.
Ārammaṇe ca saṃsaṭṭhe , vokiṇṇe nissaye tathā ;
Tabbhāve cāpyabhidheyya , liṅgo sahagato bhave .
834.
Tīsu channaṃ patirūpe , chādite ca nigūhite ;
Nivāsana pārupane , raho paññattiyaṃ pume .
835.
Buddhasamantacakkhūsu , cakkhu paññāya mīritaṃ ;
Dhammacakkhumhi ca maṃsa , dibbacakkhudvayesu ca .
836.
Vāccaliṅgo abhikkanto , sundaramhi abhikkame ;
Abhirūpe khaye vutto , tatheva ’ bbhanumodane .
837.
Kāraṇe desanāyañca , vāre vevacanepi ca ;
Pākārasmiṃ [ pakārasmiṃ ( ka .)] avasare , pariyāyo kathīyati .
838.
Viññāṇe
M0.70 cittakamme ca , vicitte citta muccate ;Paññatti cittamāsesu , citto , tārantare thiyaṃ .
839.
Sāmaṃ vedantare sāntve , taṃ pīte sāmale tisu ;
Sayamatthe byayaṃ sāmaṃ , sāmā ca sārivāyapi .
840.
Pume ācariyādimhi , garu [ guru ( ka . ṭī .)] mātāpitūsvapi ;
Garu tīsu mahante ca , dujjarā ’ lahukesu ca .
841.
Accite vijjamāne ca , pasatthe sacca sādhusu ;
Khinne ca samite ceva , santo bhidheyyaliṅgikoti .
Iti gāthāanekatthavaggo .
842.
Devo visuddhidevā ’ do , megha maccu nabhesu ca ;
Athopi taruṇe satte , corepi māṇavo bhave .
843.
Ādi koṭṭhāsa koṭīsu , purato ’ ggaṃ vare tīsu ;
Paccanīko ’ ttamesva ’ ññe , pacchābhāge paro tisu .
844.
Yoni kāma siri ’ ssare , dhammu ’ yyāma yase bhagaṃ ;
Uḷāro tīsu vipule , seṭṭhe ca madhure siyā .
845.
Sampanno tīsu sampuṇṇe , madhure ca samaṅgini ;
Saṅkhā tu ñāṇe koṭṭhāsa , paññatti gaṇanesu ca .
846.
Ṭhānaṃ issariyo ’ kāsa , hetūsu ṭhitiyampi ca ;
Atho māne pakāreca , koṭṭhāseca vidho dvisu .
847.
Pañño ’ pavāsa khantīsu , damo indriyasaṃvare ;
Ñāṇe ca somanasseca , vedo chandasi co ’ ccate .
848.
Khandhakoṭṭhāsa , passāva , magga , hetūsu yoni sā [ yoni so ( ṭī .)];
Kāle tu kūle sīmāyaṃ , velā rāsimhi bhāsitā .
849.
Vohāro sadda paṇṇatti , vaṇijjā cetanāsu ca ;
Nāgo tu ’ raga hatthīsu , nāgarukkhe tathu ’ ttame .
850.
Seṭṭhā ’ sahāya saṅkhyā ’ ñña ,
Tulyesve ’ ko tiliṅgiko ;
Rāge tu mānaso cittā , rahattesu ca mānasaṃ .
851.
Mūlaṃ
M0.71 bhe santike mūla , mūle hetumhi pābhate ;Rūpādyaṃ ’ sa pakaṇḍesu , khandho rāsi guṇesu ca .
852.
Ārambho vīriye kamme , ādikamme vikopane ;
Atho hadayavatthumhi , citte ca hadayaṃ ure .
853.
Pacchātāpā ’ nubandhesu , rāgādo ’ nusayo bhave ;
Mātaṅgamuddhapiṇḍe tu , ghaṭe kumbho dasambaṇe .
854.
Parivāro parijane , khaggakose paricchade ;
Ālambaro tu sārambhe , bheribhede ca dissati .
855.
Khaṇo kālavisese ca , nibyāpāraṭṭhitimhi ca ;
Kule tva ’ bhijano vutto , uppattibhūmiyampi ca .
856.
Āhāro kabaḷīkārā , hārādīsu ca kāraṇe ;
Vissāse yācanāyañca , peme ca paṇayo mato .
857.
Ṇādo saddhā , cīvarādi , hetvā ’ dhāresu paccayo ;
Kīḷā dibbavihārādo , vihāro sugatālaye .
858.
Samatthane mato citte , kaggatāyaṃ samādhi ca ;
Yogo saṅgati [ saṅge ca ( ṭī .)] kāmādo ,
Jhāno ’ pāyesu yuttiyaṃ .
859.
Bhogo sappaphaṇa ’ ṅgesu , koṭille bhuñjane dhane ;
Bhūmibhāge kilese ca , male cā ’ ṅgaṇa muccate .
860.
Dhanādidappe paññāya , abhimāno mato tha ca ;
Apadeso nimitte ca , chale ca kathane mato .
861.
Citte kāye sabhāve ca , so attā parama ’ ttani ;
Atha gumbo ca thambasmiṃ [ thambhasmiṃ ( ṭī .)], samūhe balasajjane .
862.
Antoghare kusūle ca , koṭṭho ntokucchiyaṃ pyatha ;
Sopānaṅgamhi uṇhīso , makuṭe sīsaveṭhane .
863.
Niyyāse sekhare dvāre , niyyūho nāgadantake ;
Atho sikhaṇḍe tūṇīre , kalāpo nikare mato .
864.
Cūḷā saṃyatakesesu , makuṭe moḷi ca dvisu ;
Saṅkho tva ’ nitthiyaṃ kambu , nalāṭa ’ ṭṭhīsu [ lalāṭaṭṭhīsu ( sī .)] gopphake .
865.
Pakkho
M0.72 kāle bale sādhye , sakhī vājesu paṅgule ;Dese ’ ṇṇave pume sindhu , saritāyaṃ sa nāriyaṃ .
866.
Gaje kareṇu purise , so hatthiniya mitthiyaṃ ;
Ratane vajiro nitthī , maṇivedhi ’ ndahetisu .
867.
Visāṇaṃ tīsu mātaṅga , dante ca pasusiṅgake ;
Koṭiyaṃ tu mato koṇo , tathā vādittavādane .
868.
Vaṇippathe ca nagare , vede ca nigamo tha ca ;
Vivādādo ’ dhikaraṇaṃ , siyā ’ dhāre ca kāraṇe .
869.
Pasumhi vasudhāyañca , vācādo go pumitthiyaṃ ;
Harite tu suvaṇṇe ca , vāsudeve harī ’ rito .
870.
Āyatte parivāre ca , bhariyāyaṃ pariggaho ;
Uttaṃso tva ’ vataṃso ca , kaṇṇapūre ca sekhare .
871.
Vijjuyaṃ vajire cevā , sani ’ tthipurise pyatha ;
Koṇe saṅkhyāvisesasmiṃ , ukkaṃse koṭi nāriyaṃ .
872.
Cūḷā jālā padhāna ’ gga , moracūḷāsu sā sikhā ;
Sappadāṭhāya māsī ’ tthī , iṭṭhassā ’ sīsanāyapi .
873.
Vasā vilīna telasmiṃ , vasagā vañjhagāvisu ;
Abhilāse tu kiraṇe , abhisaṅge ruci ’ tthiyaṃ .
874.
Saññā sañjānane nāme , cetanāyañca dissati ;
Aṃse sippe kalā kāle , bhāge candassa soḷase .
875.
Bījakose gharakūṭe , kaṇṇabhūsāya kaṇṇikā ;
Āgāmikāle dīghatte , pabhāve ca matā ’ yati .
876.
Uṇṇā mesādilome , ca , bhūmajjhe romadhātuyaṃ ;
Vāruṇī tvitthiyaṃ vuttā , naṭṭakī madirādisu .
877.
Kriyacitte ca karaṇe , kiriyaṃ kammani kriyā ;
Sunisāyaṃ tu kaññāya , jāyāya ca vadhū matā .
878.
Pamāṇi ’ ssariye mattā , akkharāvayave ’ ppake ;
Suttaṃ pāvacane riṭṭhe [ siddhe ( ṭī .)], tante taṃ supite tisu .
879.
Rājaliṅgo ’ sabhaṅgesu ,
M0.73 rukkhe ca kakudo [ kakudho ( ṭī . sī .)] pyatha ;Nimitta ’ kkhara sūpesu , byañjanaṃ cihane pade .
880.
Vohāre jetu micchāyaṃ , kīḷādo cāpi devanaṃ ;
Bhariyāyaṃ tu kedāre , sarīre khetta mīritaṃ .
881.
Sussūsāyañca viññeyyaṃ , issābhyāse pyu ’ pāsanaṃ ;
Sūlaṃ tu nitthiyaṃ heti , bhede saṃku rujāsu ca .
882.
Tanti vīṇāguṇe , tantaṃ , mukhyasiddhanta tantusu ;
Rathādyaṅge tu ca yugo , kappamhi yugale yugaṃ .
883.
Itthipupphe ca reṇumhi , rajo pakatije guṇe ;
Nyāsappaṇe tu dānamhi , niyyātana mudīritaṃ .
884.
Garu ’ pāyā ’ vatāresu , titthaṃ pūtambu diṭṭhisu ;
Paṇḍake joti nakkhatta , raṃsīsva ’ ggimhi joti so .
885.
Kaṇḍo nitthī sare daṇḍe , vagge cāvasare pyatha ;
Uddhaṃbāhudvayamāne [ bāhudvayummāne ( sī . ka .)], sūrattepi ca porisaṃ .
886.
Uṭṭhānaṃ porise ’ hāsu , nisinnādyu ’ ggame pyatha ;
Anissayamahībhāge , tvi ’ rīṇaṃ ūsare siyā .
887.
Ārādhanaṃ sādhane ca , pattiyaṃ paritosane ;
Padhāne tu ca sānumhi , visāṇe siṅga muccate .
888.
Diṭṭhā ’ dimagge ñāṇa ’ kkhi , kkhaṇa laddhīsu dassanaṃ ;
Heme pañcasuvaṇṇe ca , nikkho nitthī pasādhane .
889.
Tithibhede ca sākhādi , phaḷumhi pabba muccate ;
Nāgaloke tu pātālaṃ , bhāsitaṃ balavāmukhe .
890.
Kāmaje kopaje dose , byasana ñca vipattiyaṃ ;
Atho ’ pakaraṇe siddhi , kārakesu ca sādhanaṃ .
891.
Tīsvīrito [ tīsvito ( ṭī .)] dānasīle , vadaññū vagguvādini ;
Purakkhato bhisitte ca , pūjite puratokate .
892.
Mando bhāgyavihīne cā , ppake mūḷhā ’ paṭūsvapi ;
Vuddhiyutte samunnaddhe , uppanne ussitaṃ bhave .
893.
Rathaṅge ’ kkho
M0.74 suvaṇṇasmiṃ , pāsake , akkha mindriye ;Sassate ca dhuvo tīsu , dhuvaṃ takke ca nicchite .
894.
Hare sivo , sivaṃ bhadda , mokkhesu , jambuke sivā ;
Senāyaṃ sattiyañceva , thūlatte ca balaṃ bhave .
895.
Saṅkhyā narakabhedesu , padumaṃ vārije pyatha ;
Devabhede vasu pume , paṇḍakaṃ ratane dhane .
896.
Nibbānaṃ atthagamane , apavagge siyā tha ca ;
Setambuje puṇḍarīkaṃ , byagghe rukkhantare pume .
897.
Upahāre bali pume , karasmiṃcā ’ surantare ;
Sukkaṃ tu sambhave , sukko , dhavale , kusale tisu .
898.
Dāyo dāne vibhattabba , dhane ca pitunaṃ vane [ dhane ( ṭī .)];
Pabhuttā ’ yattatā ’ yattā ’, bhilāsesu vaso bhave .
899.
Paribhāsana makkose , niyame bhāsane tha ca ,
Dhanamhi seḷanaṃ yodha , sīhanādamhi dissati .
900.
Pabhavo jātihetumhi , ṭhāne cādyupaladdhiyaṃ ;
Atho ’ tu nāripupphasmiṃ , hemantādimhi ca dvisu .
901.
Karaṇaṃ sādhakatame , kriyā gattesu indriye ;
Tāto [ tāḷo ( sī .)] tu kuñcikāyañca , tūriyaṅge dumantare .
902.
Pupphe phale ca pasavo , uppāde gabbhamocane ;
Gāyane gāyake asse , gandhabbo devatāntare .
903.
Vinā pupphaṃ phalaggāhi , rukkhe vanappati ;
Āhate hemarajate , rūpiyaṃ rajatepi ca .
904.
Khagādibandhane pāso , kesapubbo caye pyatha ;
Tārā ’ kkhimajjhe nakkhatte , tāro uccatarassare .
905.
Patte ca lohabhedasmiṃ , kaṃso catukahāpaṇe ;
Majjhimo dehamajjhasmiṃ , majjhabhave ca so tisu .
906.
Āvesanaṃ bhūtāvese , sippasālā gharesu ca ;
Sobhā sampattīsu sirī , lakkhī tthī devatāya ca .
907.
Kumāro
M0.75 yuvarāje ca , khande vutto susumhi ca ;Athā ’ nitthī pavāḷo ca , maṇibhede tathā ’ ṅkure .
908.
Paṇo vetana mūlesu , vohāre ca dhane mato ;
Paṭiggaho tu gahaṇe , kathito bhājanantare .
909.
Asubhe ca subhe kamme , bhāgyaṃ vuttaṃ dvaye pyatha ;
Pipphalaṃ tarubhede ca , vatthacchedanasatthake .
910.
Apavaggo pariccāgā ’, vasānesu vimuttiyaṃ ;
Liṅgaṃ tu aṅgajātasmiṃ , pumattādimhi lakkhaṇe .
911.
Cāge sabhāve nimmāne , saggo jjhāye divepyatha ;
Rohito lohite maccha , bhede ceva migantare .
912.
Niṭṭhā nipphattiyaṃ cevā , vasānamhi adassane ;
Kaṇṭako tu sapattasmiṃ , rukkhaṅge lomahaṃsane .
913.
Mukhyo ’ pāyesu vadane , ādismiṃ mukha mīritaṃ ;
Dabbaṃ bhabbe guṇādhāre , vitte ca budha dārusu .
914.
Mānaṃ pamāṇe patthādo , māno vutto vidhāya ca ;
Atho parissame vutto , vāyāmo vīriyepi ca .
915.
Saroruhe satapattaṃ , satapatto khagantare ;
Chidde tu chiddavante ca , susiraṃ tūriyantare .
916.
Ekasmiṃ sadise sante , samānaṃ vāccaliṅgikaṃ ;
Atho gārava bhītīsu , saṃvege sambhamo mato .
917.
Juṇhā candappabhāyañca , tadupetanisāya ca ;
Vimānaṃ devatāvāse , sattabhūmigharamhi ca .
918.
Māse jeṭṭho , tivuddhā ’ ti , ppasatthesu ca tīsu so ;
Dhamme ca maṅgale seyyo , so pasatthatare tisu .
919.
Ādiccādimhi gahaṇe , nibandhe ca ghare gaho ;
Kāco tu mattikābhede , sikkāyaṃ nayanāmaye .
920.
Tīsu gāmaṇi seṭṭhasmiṃ , adhipe gāmajeṭṭhake ;
Bimbaṃ tu paṭibimbe ca , maṇḍale bimbikāphale .
921.
Bhājanādi parikkhāre , bhaṇḍaṃ mūladhanepi ca ;
Maggo tvariyamagge ca , sammādiṭṭhādike , pathe .
922.
Samā
M0.76 vasse , samo kheda , santīsu , so nibhe tisu ;Cāpetvi ssāsa , musuno , issāso khepakamhi ca .
923.
Bālo tīsvā ’ divayasā , samaṅgini apaṇḍite ;
Rattaṃ tu soṇite , tambā , nuratta , rañjite tisu .
924.
Tace kāye ca tanvi tthī , tīsva ’ ppe viraḷe kise ;
Utubhede tu sisiro , hime so sītale tisu .
925.
Sakkharā guḷabhede ca , kathalepi ca dissati ;
Anuggahe tu saṅkhepe , gahaṇe saṅgaho mato .
926.
Dakkhe ca tikhiṇe byatte , rogamutte paṭu ttisu ;
Rājā tu khattiye vutto , naranāthe pabhumhi ca .
927.
Khala ñca dhaññakaraṇe , kakke nīce khalo bhave ;
Athu ’ ppāde samudayo , samūhe paccayepi ca .
928.
Brahmacārī gahaṭṭhādo , assamo ca tapovane ;
Bhayaṅkare tu kaṭhine , kurūro tīsu niddaye .
929.
Kaniṭṭho kaniyo tīsu , atyappe ’ tiyuve pyatha ;
Sīghamhi lahu taṃ , iṭṭha , nissārā ’ garusuttisu .
930.
Adharo tīsvadho hīne , pume dantacchade pyatha ;
Sussusā sotu micchāya , sā pāricariyāya ca .
931.
Hattho pāṇimhi ratane , gaṇe soṇḍāya bhantare ;
Āvāṭe udapāne ca , kūpo kumbhe ca dissati .
932.
Ādo padhāne paṭhamaṃ , pamukha ñca tiliṅgikaṃ ;
Vajjabhede ca vita taṃ , taṃ vitthāre tiliṅgikaṃ .
933.
Sāro bale thiraṃse ca , uttame so tiliṅgiko ;
Bhāro tu khandhabhārādo , dvisahassapalepi ca .
934.
Mandire rogabhede ca , khayo apacayamhi ca ;
Vāḷo tu sāpade sappe , kurūre so tiliṅgiko .
935.
Sālo sajjaddume rukkhe , sālāgehe ca dissati ;
Sote tu savanaṃ vuttaṃ , yajane sutiyampi ca .
936.
Tīsu pato pareto ca , mate ca petayonije ;
Khyāte tu haṭṭhe viññāte , patītaṃ vāccaliṅgikaṃ .
937.
Adhippāye
M0.77 ca ādhāre , āsayo kathito tha ca ;Pattaṃ pakkhe dale , patto , bhājane so gate tisu .
938.
Kusale sukataṃ , suṭṭhu , kate ca sukato tisu ;
Tapassī tva ’ nukampāyā , rahe vutto tapodhane .
939.
Tīsu surādilolasmiṃ , soṇḍo hatthikare dvisu ;
Assādane tu rasanaṃ , jivhāyañca dhanimhi ca .
940.
Paṇīto tīsu madhure , uttame vihite pyatha ;
Añjase visikhāyañca , pantiyaṃ vīthi nāriyaṃ .
941.
Pāpasmiṃ gagane dukkhe , byasane cā ’ gha muccate ;
Samūhe paṭalaṃ netta , roge vuttaṃ chadimhi ca .
942.
Sandhi saṅghaṭṭane vutto , sandhi ’ tthi paṭisandhiyaṃ ;
Sattannaṃ pūraṇe seṭṭhe , tisante sattamo tisu .
943.
Ojā tu yāpanāyañca , ojo ditti balesu ca ;
Atho nisāmanaṃ vuttaṃ , dassane savanepi ca .
944.
Gabbho kucchiṭṭhasatte ca , kucchi ovarakesu ca ;
Khaṇḍane tva ’ padāna ñca , itivutte ca kammani .
945.
Cittake rukkhabhede ca , tilako tilakāḷake ;
Sīlādo paṭipatti ’ tthī , bodhe patti pavattisu .
946.
Asumhi [ āyumhi ( ṭī .), 407-gāthā passitabbā ] ca bale pāṇo , satte hadayagā ’ nile ;
Chando vase adhippāye , vede ’ cchā ’ nuṭṭhubhādisu .
947.
Kāmoghādo , samūhasmiṃ , ogho vege jalassa ca ;
Kapālaṃ sirasaṭṭhimhi , ghaṭādi sakalepi ca .
948.
Veṇvādisākhājālasmiṃ , laggakese jaṭā ’ laye ;
Saraṇaṃ tu vadhe gehe , rakkhitasmiñca rakkhaṇe .
949.
Thiyaṃ kantā piye , kanto , manuññe , so tiliṅgiko ;
Gavakkhe tu samūhe ca , jālaṃ macchādibandhane .
950.
Pucchāyaṃ garahāyañcā , niyame kiṃ tiliṅgikaṃ ;
Sasaddhe tīsu nivāpe , saddhaṃ , saddhā ca paccaye .
951.
Bījaṃ
M0.78 hetumhi aṭṭhismiṃ , aṅgajāte ca dissati ;Pubbo pūye ’ ggato [ aggate ( ṭī .)] ādo ,
So disādo tiliṅgiko .
952.
Phalacitte hetukate , lābhe dhaññādike phalaṃ ;
Āgamane tu dīghādi , nikāyesu ca āgamo .
953.
Santāno devarukkhe ca , vutto santatiyaṃ pyatha ;
Uttaraviparīte ca , seṭṭhe cā ’ nuttaraṃ tisu .
954.
Sattisampattiyaṃ vutto , kantimatte ca vikkamo ;
Chāyā tu ātapābhāve , paṭibimbe pabhāya ca .
955.
Gimhe ghammo nidāgho ca , uṇhe sedajale pyatha ;
Kappanaṃ kantane vuttaṃ , vikappe sajjane ’ tthiyaṃ .
956.
Aṅgā dese bahumha ’ ṅgaṃ , aṅgo dese vapumha ’[ ṅga ( ṭī .)] tathā ’ vayavahetusu ;
Devālaye ca thūpasmiṃ , cetiyaṃ cetiya ’ ddume .
957.
Sajjano sādhupurise , sajjanaṃ kappane pyatha ;
Supinaṃ supine sutta , viññāṇe ta manitthiyaṃ .
958.
Paccakkhe sannidhāne ca , sannidhi parikittito ;
Bhiyyo bahutaratthe so , punaratthe ’ byayaṃ bhave .
959.
Visalittasare diddho , diddho litte tiliṅgiko ;
Vāse dhūmādisaṅkhāre , dhivāso sampaṭicchane .
960.
Vutto visārado tīsu , suppagabbhe ca paṇḍite ;
Atha sitthaṃ madhucchiṭṭhe , vuttaṃ odanasambhave .
961.
Drave vaṇṇe rasabhede , kasāyo surabhimhi ca ;
Atho uggamanaṃ vuttaṃ , uppattu ’ ddhagatīsu ca .
962.
Lūkhe niṭṭhuravācāyaṃ , pharusaṃ vāccaliṅgikaṃ ;
Pavāho tva ’ mbuvege ca , sandissati pavattiyaṃ .
963.
Nissaye tappare iṭṭhe , parāyaṇa padaṃ tisu ;
Kavace vāravāṇe ca , nimmokepi ca kañcuko .
964.
Lohabhede
M0.79 mataṃ tambaṃ , tambo ratte tiliṅgiko ;Tīsu tva ’ vasitaṃ ñāte , avasānagate mataṃ .
965.
Bodhane ca padāne ca , viññeyyaṃ paṭipādanaṃ ;
Sele nijjaladese ca , devatāsu marū ’ rito .
966.
Satthaṃ āyudha ganthesu , lohe , sattho ca sañcaye ;
Jīvikāyaṃ vivaraṇe , vattane vutti nāriyaṃ .
967.
Vīriye sūrabhāve ca , kathīyati parakkamo ;
Atha kambu mato saṅkhe , suvaṇṇe valayepi ca .
968.
Saro kaṇḍe akārādo , sadde vāpimhi ’ nitthiyaṃ ;
Dupphasse tikhiṇe tīsu , gadrabhe kakace kharo .
969.
Surāyu ’ paddave kāmā , savādimhi ca āsavo ;
Dehe vutto rathaṅge ca , caturo ’ padhisū ’ padhi .
970.
Vatthu ’ ttaṃ kāraṇe dabbe , bhūbhede ratanattaye ;
Yakkho deve mahārāje , kuverā ’ nucare nare .
971.
Dārukkhandhe pīṭhikāyaṃ , āpaṇe pīṭha māsane ;
Parivāre parikkhāro , sambhāre ca vibhūsane .
972.
Vohārasmiñca ṭhapane , paññatti ’ tthī pakāsane ;
Paṭibhānaṃ tu paññāyaṃ , upaṭṭhita girāya ca .
973.
Vacanāvayave mūle , kathito hetu kāraṇe ;
Udare tu tathā pācā , nalasmiṃ gahaṇī ’ tthiyaṃ .
974.
Piyo bhattari , jāyāyaṃ , piyā , iṭṭhe piyo tisu ;
Yamarāje tu yugaḷe , saṃyame ca yamo bhave .
975.
Muddikassa ca pupphassa , rase khudde madhū ’ ritaṃ ;
Ulloce tu ca vitthāre , vitānaṃ punnapuṃsake .
976.
Apavagge ca salile , sudhāyaṃ amataṃ mataṃ ;
Mohe tu timire saṅkhyā , guṇe tama manitthiyaṃ .
977.
Khare cā ’ kāriye tīsu , rasamhi purise kaṭu ;
Paṇḍake sukate , puññaṃ , manuññe pavane tisu .
978.
Rukkho dumamhi , pharusā , siniddhesu ca so tisu ;
Uppattiyaṃ tu hetumhi , saṅge sukke ca sambhavo .
979.
Nimittaṃ
M0.80 kāraṇe vuttaṃ , aṅgajāte ca lañchane ;Ādi sīmāpakāresu , samīpe ’ vayave mato .
980.
Vede ca mantane manto , mantā paññāya muccate ;
Anayo byasane ceva , sandissati vipattiyaṃ .
981.
Aruṇo raṃsibhede cā , byattarāge ca lohite ;
Anubandho tu pakatā , nivatte nassanakkhare .
982.
Avatāro ’ vataraṇe , titthamhi vivare pyatha ;
Ākāro kāraṇe vutto , saṇṭhāne iṅgitepi ca .
983.
Sudditthi tanaye khattā , uggo , tibbamhi so tisu ;
Padhānaṃ tu mahāmatte , pakatya ’ gga ’ dhitīsu ca .
984.
Kallaṃ pabhāte , niroga , sajjadakkhesu [ yuttadakkhesu ( ka .)] tīsu taṃ ;
Kuhanā kūṭacariyāyaṃ , kuhano kuhake tisu .
985.
Kapoto pakkhibhede ca , diṭṭho pārāvate tha ca ;
Sārado sāradabbhūte , apagabbhe mato tisu .
986.
Tīsu khare ca kaṭhine , kakkaso sāhasappiye [ sāhasappiye = sāhasa + appiye ( ṭī .)];
Akāriye tu guyhaṅge , cīre kopīna muccate .
987.
Migabhede paṭākāyaṃ , moce ca kadalī ’ tthiyaṃ ;
Dakkhiṇā dānabhedasmiṃ , vāmato ’ ññamhi dakkhiṇo .
988.
Dutiyā bhariyāyañca , dvinnaṃ pūraṇiyaṃ matā ;
Athuppāde siyā dhūma , ketu vessānarepi ca .
989.
Bhavaniggamane yāne , dvāre nissaraṇaṃ siyā ;
Niyāmako potavāhe , tiliṅgo so niyantari .
990.
Apavagge vināse ca , nirodho rodhane pyatha ;
Bhaye paṭibhayaṃ vuttaṃ , tiliṅgaṃ taṃ bhayaṃkare .
991.
Piṭakaṃ bhājane vuttaṃ , tatheva pariyattiyaṃ ;
Jarāsithilacammasmiṃ , udaraṅge matā vali .
992.
Bhinnaṃ vidārite ’ ññasmiṃ , nissite vāccaliṅgikaṃ ;
Upajāpe mato bhedo , visese ca vidāraṇe .
993.
Maṇḍalaṃ
M0.81 gāmasandohe , bimbe paridhirāsisu ;Āṇāya māgame lekhe ;
Sāsanaṃ anusāsane .
994.
Agge tu sikharaṃ cā ’ yo , mayavijjhanakaṇṭake ;
Guṇukkaṃse ca vibhave , sampatti ceva sampadā .
995.
Bhūkhantīsu khamā , yogye , hite sakke [ yutte ( ṭī .) 1001-gāthā passitabbā ] khamo tisu ;
Addho bhāge pathe kāle , ekaṃse ’ ddho ’ byayaṃ bhave ;
Atho karīsaṃ vaccasmiṃ , vuccate caturambaṇe .
996.
Usabho ’ sadha go [ usabho usabhe ( ṭī .)] seṭṭhe , sū ’ sabhaṃ vīsayaṭṭhiyaṃ ;
Setusmiṃ tanti pantīsu , nāriyaṃ pāḷi kathyate .
997.
Kaṭo jaye ’ tthinimitte , kilañje so kate tisu ;
Mahiyaṃ jagatī vuttā , mandirālindavatthumhi .
998.
Vitakke mathite takko , tathā sūciphale mato ;
Sudassanaṃ sakkapure , tīsu taṃ duddase ’ tare .
999.
Dīpo ’ ntarīpa pajjota , patiṭṭhā nibbutīsu ca ;
Baddhanissita setesu , tīsu taṃ mihite sitaṃ .
1000.
Thiyaṃ pajāpati dāre , brahme māre sure pume ;
Vāsudeve ’ ntake kaṇho , so pāpe asite tisu .
1001.
Upacāro upaṭṭhāne , āsanne aññaropane ;
Sakko inde janapade , sākiye , so khame tisu .
1002.
Vajjane parihāro ca , sakkāre ceva rakkhaṇe ;
Sotāpannādike agge , ariyo tīsu , dvije pume .
1003.
Susuko susumāre ca , bālake ca ulūpini ;
Indīvaraṃ mataṃ nīlu , ppale uddālapādape .
1004.
Asano piyake kaṇḍe , bhakkhaṇe khipane ’ sanaṃ ;
Yuge ’ dhikāre [ vikāre ( ṭī .)] vīriye , padhāne cān ’ tike dhuro .
1005.
Kāḷe ca bhakkhite tīsu , lavitte asito pume ;
Pavāraṇā paṭikkhepe , kathitā ’ jjhesanāya ca .
1006.
Ummāre
M0.82 esikatthambhe , indakhīlo mato tha ca ;Potthakaṃ makacivatthe , ganthe lepyādi kammani .
1007.
Dhaññaṃ sālyādike vuttaṃ , dhañño puññavati ttisu ;
Pāṇi hatthe ca satte bhū , saṇhakaraṇiyaṃ mato .
1008.
Tīsu pītaṃ halidyābhe , haṭṭhe ca pāyite siyā ;
Byūho nibbiddharacchāyaṃ , balanyāse gaṇe mato .
1009.
Lohitādimhi lobhe ca , rāgo ca rañjane mato ;
Padaro phalake bhaṅge , pavuddha dariyaṃ pica .
1010.
Siṅghāṭakaṃ kaserussa , phale , maggasamāgame ;
Bahulāyañca kheḷamhi , eḷā , dose ’ ḷa mīritaṃ .
1011.
Ādhāro cā ’ dhikaraṇe , pattādhāre ’ lavālake ;
Kāro ’ gabhede sakkāre , kārā tu bandhanālaye .
1012.
Karakā meghapāsāṇe , karako kuṇḍikāya ca ;
Pāpane ca padātismiṃ , gamane patti nāriyaṃ .
1013.
Chiddaṃ randha ñca vivaraṃ , susire dūsanepi ca ;
Muttā tu muttike , muttaṃ , passāve , muccite tisu .
1014.
Nisedhe vāraṇaṃ , hatthi , liṅga hatthīsu vāraṇo ;
Dānaṃ cāge made suddhe , khaṇḍane lavane khaye .
1015.
Manotose ca nibbāne , tthaṅgame nibbuti ’ tthiyaṃ ;
Negamo nigamubbhūte , tathā ’ paṇopajīvini .
1016.
Haritasmiñca paṇṇe ca , palāso kiṃ sukaddume ;
Pakāso pākaṭetīsu , ālokasmiṃ pume mato .
1017.
Pakkaṃ phalamhi , taṃ nāsu , mmukhe [ nāsamukhe ( ka .)] pariṇate tisu ;
Piṇḍo ājīvane dehe , piṇḍane goḷake mato .
1018.
Vaṭṭo paribbaye kammā , dike , so vaṭṭule tisu ;
Paccāhāre paṭihāro , dvāre ca dvārapālake .
1019.
Nāriyaṃ bhīru kathitā , bhīruke so tiliṅgiko ;
Vikaṭaṃ gūthamuttādo , vikaṭo vikate tisu .
1020.
Vāmaṃ
M0.83 sabyamhi , taṃ cāru , viparītesu tīsva ’ tha ;Saṅkhyābhede sarabye ca , cihaṇe lakkha muccate .
1021.
Seṇī ’ tthī samasippīnaṃ , gaṇe cā ’ valiyaṃ pica ;
Sudhāyaṃ dhūliyaṃ cuṇṇo , cuṇṇa ñca vāsacuṇṇake .
1022.
Jetabbe ’ tippasatthe ’ ti , vuddhe jeyyaṃ tisū ’ ritaṃ ;
Takke tu mathitaṃ hotyā ,
Lolite mathito tisu .
1023.
Abbhuto ’ cchariye tīsu , paṇe cevā ’ bbhuto pume ;
Mecako pucchamūlamhi , kaṇhepi mecako tisu .
1024.
Vasavattī pume māre , vasavattāpake tisu ;
Sambhave cā ’ suci pume , amejjhe tīsu dissati .
1025.
Accho ikke pume vutto , pasannamhi tiliṅgiko ;
Baḷise selabhede ca , vaṅko , so kuṭile tisu .
1026.
Kuṇapamhi chavo ñeyyo ,
Lāmake so tiliṅgiko ;
Sabbasmiṃ sakalo tīsu , addhamhi purise siyā .
1027.
Candaggāhādike cevu , ppādo uppattiyaṃ pica ;
Padussane padoso ca , kathito saṃvarīmukhe .
1028.
Rudhire lohitaṃ vuttaṃ , rattamhi lohito tisu ;
Uttamaṅge pume muddhā , muddho mūḷhe tiliṅgiko .
1029.
Raṭṭhamhi vijitaṃ vuttaṃ , jite ca vijito tisu ;
Parittaṃ tu parittāṇe , paritto tīsu appake .
1030.
Kumbhaṇḍo devabhede ca , dissati vallijātiyaṃ ;
Catutthaṃse pade pādo , paccantaselaraṃsisu .
1031.
Vaṅgo lohantare vaṅgā , dese pume bahumhi ca ;
Kammārabhaṇḍabhede ca , khaṭake muṭṭhi ca dvisu .
1032.
Ambaṇaṃ doṇiyaṃ ce ’ kā , dasadoṇappamāṇake ;
Adhiṭṭhitiya mādhāre , ṭhāne ’ dhiṭṭhāna muccate .
1033.
Pume mahesī sugate , deviyaṃ nāriyaṃ matā ;
Upaddave upasaggo , dissati pādikepi ca .
1034.
Vakkaṃ
M0.84 koṭṭhāsabhedasmiṃ , vakko vaṅke tisu ’ ccate ;Vijjā vede ca sippe ca , tivijjādo ca buddhiyaṃ .
1035.
Samādhimhi pume ’ kaggo , nākule vāccaliṅgiko ;
Pajjaṃ siloke , pajjo ’ ddhe , pajjo pādahite tisu .
1036.
Katako rukkhabhedasmiṃ , katako kittime tisu ;
Vidheyye assavo tīsu , pubbamhī purise siyā .
1037.
Kalyāṇe kathitaṃ khemaṃ , tīsu laddhattharakkhaṇe ;
Atho niyojane vuttaṃ , kāriyepi payojanaṃ .
1038.
Assattho tīsu assāsa , ppatte , bodhiddume pume ;
Tīsu luddo kurūre ca , nesādamhi pume siyā .
1039.
Vilaggo tīsu laggasmiṃ , pume majjhamhi dissati ;
Aḍḍho tvanitthiyaṃ bhāge , dhanimhi vāccaliṅgiko .
1040.
Kaṭṭhaṃ dārumhi , taṃ kicche , gahane kasite tisu ;
Sasantāne ca visaye , gocare ’ jjhatta muccateti .
Iti addhānekatthavaggo .
1041.
Bhuvane ca jane loko , moretvaggimhi so sikhī ;
Siloko tu yase pajje ,
Rukkhe tu sāmike dhavo .
1042.
Vaṭabyāmesu nigrodho , dhaṅko tu vāyase bake ;
Vāro tva ’ vasarā ’ hesu , kucetvabbhe payodharo .
1043.
Ucchaṅge lakkhaṇe cā ’ ṅko , rasmi ’ tthī juti rajjusu ;
Diṭṭho ’ bhāsesu āloko ,
Buddho tu paṇḍite jine .
1044.
Sūraṃ ’ sūsu pume bhānū , daṇḍo tu muggare dame ;
Devamacchesva ’ nimiso , pattho tu mānasānusu .
1045.
Ātaṅko roga tāpesu ,
Mātaṅgo sapace gaje ;
Migo pasu kuruṅgesu , ulūki ’ ndesu kosiyo .
1046.
Viggaho
M0.85 kalahe kāye , puriso māṇava ’ ttasu ;Dāyādo bandhave putte , sire sīsaṃ tipumhi ca .
1047.
Balihatthaṃ ’ sūsu karo , dante vippe ’ ṇḍaje dvijo ;
Vattaṃ pajjā ’ nanā ’ cāre , dhaññaṅge sukhume kaṇo .
1048.
Thambho thūṇa jaḷattesu , sūpo kummāsa byañjane ;
Gaṇḍo phoṭe kapolamhi , aggho mūlye ca pūjane .
1049.
Pakāro tulya bhedesu , sakunto bhāsapakkhisu ;
Bhāgye vidhi vidhāne ca , sare khagge ca sāyako .
1050.
Sāraṅgo cātake eṇe , pattī tu sarapakkhisu ;
Sede pāko vipāke tha ,
Bhikkhubhede caye gaṇo .
1051.
Rāsi puñje ca mesā ’ do ,
Asse loṇe ca sindhavo ;
Saṃvaṭṭe palayo nāse , pūgo kamukarāsisu .
1052.
Amate tu sudhā lepe , abhikhyā nāma raṃsisu ;
Satti sāmatthiye satthe , mahī najjantare bhuvi ;
Līlā kriyā vilāsesu ,
Satte tu atraje pajā .
1053.
Ñāṇe lābhe upaladdhi , paveṇī kuthaveṇisu ;
Pavatti vutti vattāsu , vetane bharaṇe bhati .
1054.
Ācārepi mariyādā , bhūti sattā samiddhisu ;
Soppe pamāde tandī ca , yātrā gamana vuttisu .
1055.
Nindā kucchā ’ pavādesu , kaṅgu dhañña piyaṅgusu ;
Mokkhesive same santi , vibhāge bhatti sevane .
1056.
Icchāyaṃ jutiyaṃ kanti , rañjane sūrate rati ;
Gehe vasati vāse tha , nadī senāsu vāhinī .
1057.
Patthe nāḷe ca nāḷi ’ tthī , gaṇe samiti saṅgame ;
Taṇhā lobhe pipāsāyaṃ , magga vuttīsu vattanī .
1058.
Pāṇyaṅge nābhi cakkante , yāce viññatti ñāpane ;
Vitti tose vedanāyaṃ , ṭhāne tu jīvite ṭhiti .
1059.
Taraṅge
M0.86 cā ’ ntare vīci , dhīratte dhāraṇe dhiti ;Bhū bhūmiyañca bhamuke , sadde vede save suti .
1060.
Gottaṃ nāme ca vaṃse tha , nagare ca ghare puraṃ ;
Okaṃ tu nissaye gehe , kulaṃ tu gottarāsisu .
1061.
Heme vitte hirañña ñca , paññāṇaṃ tva ’ ṅka vuddhisu ;
Athā ’ mbara ñca khe vatthe , guyhaṃ liṅge rahasya ’ pi .
1062.
Tapo dhamme vate ceva , pāpe tvā ’ gumhi kibbisaṃ ;
Ratanaṃ maṇi seṭṭhesu , vassaṃ hāyana vuṭṭhisu .
1063.
Vanaṃ arañña vārīsu , khīramhi tu jale payo ;
Akkharaṃ lipi mokkhesu , methūnaṃ saṅgame rate .
1064.
Sotaṃ kaṇṇe payovege , riṭṭhaṃ pāpā ’ subhesu ca ;
Āgu pāpā ’ parādhesu , ketumhi cihane dhajo .
1065.
Gopuraṃ dvāramattepi , mandiraṃ nagare ghare ;
Vāccaliṅgā paramito , byatto tu paṇḍite phuṭe .
1066.
Vallabho dayite ’ jjhakkhe , jale thūlo mahatyapi ;
Kurūre bherave bhīmo ,
Lolo tu lolupe cale .
1067.
Bībhaccho vikate bhīme , komale tikhiṇe mudu ;
Iṭṭhe ca madhure sādu , sādumhi madhuro piye .
1068.
Site tu suddhe odāto , dvijivho sūcakā ’ hisu ;
Sakke samattho sambandhe , samattaṃ niṭṭhitā ’ khile .
1069.
Suddho kevala pūtesu , jighañño ’ ntā ’ dhamesu ca ;
Poṇo ’ panata ninnesu , añña nīcesu ce ’ taro .
1070.
Suci suddhe site pūte , pesalo dakkhacārusu ;
Adhamo kucchite ūne , appiye pya ’ liko bhave .
1071.
Byāpe asuddhe saṃkiṇṇo , bhabbaṃ yogye ca bhāvini ;
Sukhumo appakā ’ ṇūsu , vuddho there ca paṇḍite .
1072.
Subhe sādhumhi bhaddo tha , tyā ’ do ca vipule bahu ;
Dhīro budhe dhitimante , vellitaṃ kuṭile dhute .
1073.
Visado
M0.87 byatta setesu , taruṇo tu yuve nave ;Yoggaṃ yāne , khame yoggo ,
Piṇḍitaṃ gaṇite ghane .
1074.
Budhe ’ bhijāto kulaje , vuddho ’ rūsu mahallako ;
Kalyāṇaṃ sundare cāpi , himo tu sītalepi ca .
1075.
Lole tu sīghe capalo , vutte udita muggate ;
Āditte gabbite ditto , piṭṭhaṃ tu cuṇṇitepi ca .
1076.
Vigate vāyite [ vāyane ( ka .)] vītaṃ , bhāvitaṃ vaḍḍhitepi ca ;
Bhajjite patite bhaṭṭho , puṭṭho pucchita posite .
1077.
Jāto bhūte caye jātaṃ ,
Paṭibhāgo samā ’ risu ;
Sūro vīre ravisūre , duṭṭho kuddhe ca dūsite .
1078.
Diṭṭho ’ rimhi ’ kkhite diṭṭho [ diṭṭhaṃ ( ka .)],
Mūḷhe pote ca bāliso ;
Nindāyaṃ khepane khepo , niyamo nicchaye vate .
1079.
Salākāyaṃ kuso dabbhe ,
Bālyādo tu khaye vayo ;
Lepa gabbesva ’ valepo , aṇḍajo mīnapakkhisu .
1080.
Bilāle nakule babbu , mantho manthanasattusu ;
Vālo kese ’ ssādilome ,
Saṅghāto ghātarāsisu .
1081.
Gopagāme rave ghoso , sūto sārathivandisu ;
Mālyaṃ tu pupphe taddāme , vāho tu sakaṭe haye .
1082.
Khaye ’ ccane cā ’ pacayo , kālo samaya maccusu ;
Bhe tārakā nettamajjhe , sīmā ’ vadhi , ṭṭhitīsu ca .
1083.
Ābhogo puṇṇatā ’ vajje-
Svā ’ ḷi ’ tthī sakhi setusu ;
Satte thūle tīsu daḷho , latā sākhāya valliyaṃ .
1084.
Mutti ’ tthī
M0.88 mocane mokkhe ,Kāyo tu deha rāsisu ;
Nīce puthujjano mūḷhe , bhattā sāmini dhārake .
1085.
Sikhā , piñchesu sikhaṇḍo , satte tva ’ ttani puggalo ;
Sambādho saṃkaṭe guyhe ,
Nāse khepe parābhavo .
1086.
Vacco rūpe karīse tha , juti ’ tthī kantiraṃsisu ;
1087.
Labbhaṃ yutte ca laddhabbe , khaṇḍe paṇṇe dalaṃ mataṃ ;
Sallaṃ kaṇḍe salākāyaṃ , sucitte dhāvanaṃ gate ;
Bhantatthe vibbhamo hāve , moho ’ vijjāya mucchane .
1088.
Sedo ghammajale pāke ,
Goḷe ucchumaye guḷo ;
Mitte sahāye ca sakhā , vibhū niccappabhūsu so .
1089.
Khagge kurūre nettiṃso , parasmiṃ atra tīsva ’ mu ;
Kalaṅko ’ ṅkā ’ pavādesu ,
Dese janapado jane .
1090.
Pajje gāthā vacībhede , vaṃso tva ’ nvayaveṇusu ;
Yānaṃ rathādo gamane , sarūpasmiṃ adho talaṃ .
1091.
Majjho vilagge vemajjhe , pupphaṃ tu kusumo ’ tusu ;
Sīlaṃ sabhāve subbate , puṅgavo usabhe vare .
1092.
Kose khagādibīje ’ ṇḍaṃ , kuharaṃ gabbhare bile ;
Nettiṃse gaṇḍake khaggo , kadambo tu dume caye .
1093.
Bhe ’ dhenuyaṃ rohiṇī ’ tthī , varaṅgaṃ yoniyaṃ sire ;
Akkose sapathe sāpo , paṅkaṃ pāpe ca kaddame .
1094.
Bhogavatyu ’ rage bhogī , ssaro tu sivasāmisu ;
Bale pabhāve vīriyaṃ , tejo tesu ca dittiyaṃ .
1095.
Dhārā santati khaggaṅge , vānaṃ taṇhāya sibbane ;
Khattā sūte paṭihāre , vitti pīḷāsu vedanā .
1096.
Thiyaṃ
M0.89 mati ’ cchāpaññāsu , pāpe yuddhe rave raṇo ;Lavo tu bindu ’ cchedesu , palāle ’[ palāse ( ṭī .), palāpe-ṭī (453-1124) gāthā passitabbā ] tisaye bhusaṃ .
1097.
Bādhā dukkhe nisedhe ca , mūlapadepi mātikā ;
Sneho tele ’ dhikappeme ,
Gharā ’ pekkhāsu ālayo .
1098.
Ketusmiṃ ketanaṃ gehe , ṭhāne bhūmi ’ tthiyaṃ bhuvi ;
Lekhye lekho rāji lekhā , pūjite bhagavā jine .
1099.
Gadā satthe gado roge , nisajjā pīṭhesvā ’ sanaṃ ;
Tathāgato jine satte ,
Caye dehe samussayo .
1100.
Bilaṃ koṭṭhāsa chiddesu , vajjaṃ dose ca bheriyaṃ ;
Kāle dīghañjase ’ ddhānaṃ , āliyaṃ setu kāraṇe .
1101.
Okāso kāraṇe dese ,
Sabhā gehe ca saṃsade ;
Yūpo thambhe ca pāsāde , ayanaṃ gamane pathe .
1102.
Akko rukkhantare sūre ,
Asso koṇe hayepi ca ;
Aṃso khandhe ca koṭṭhāse ,
Jālaṃ sūsva ’ cci no pume .
1103.
Nāsā ’ sattesva ’ bhāvo tha ,
Anna modana bhuttisu ;
Jīvaṃ pāne jane jīvo ,
Ghāso tva ’ nne ca bhakkhaṇe .
1104.
Chadane ’ cchādanaṃ vatthe , nikāyo geharāsisu ;
Annādo āmisaṃ maṃse ;
Dikkhā tu yajane ’ ccane .
1105.
Kriyāyaṃ kārikā pajje ,
Ketu tu cihane dhaje ;
Kusumaṃ thīraje pupphe , vānare tu budhe kavi .
1106.
Adhare
M0.90 kharabhe oṭṭho , luddo tu luddakepi ca ;Kalusaṃ tvā ’ vile pāpe , pāpe kali parājaye .
1107.
Kantāro vana , duggesu , caro cāramhi cañcale ;
Janāvāse gaṇe gāmo , cammaṃ tu phalake tace .
1108.
Āmodo hāsa gandhesu ,
Cāru tu kanakepi ca ;
Sattāyaṃ bhavanaṃ gehe , lese tu khalite chalaṃ .
1109.
Veraṃ pāpe ca paṭighe , taco cammani vakkale ;
Ucce ’ dhirohe āroho , nettaṃ vatthantara ’ kkhisu .
1110.
Paṭihāre mukhe dvāraṃ , pete ñāte mato tisu ;
Māso paraṇṇa kālesu , naggo tva ’ celakepi ca .
1111.
Dose ghāte ca paṭigho , migādo chagale pasu ;
Arūpe cā ’ vhaye nāmaṃ , daro daratha bhītisu .
1112.
Yācane bhojane bhikkhā ,
Bhāre tva ’ tisaye bharo ;
Dabbi ’ ndajāyāsu sujā , meghe tva ’ bbhaṃ vihāyase .
1113.
Modako khajjabhedepi , maṇike ratane maṇi ;
Selā ’ rāmesu malayo ,
Sabhāva ’ ṅkesu lakkhaṇaṃ .
1114.
Havi sappimhi hotabbe , siro seṭṭhe ca muddhani ;
Vicārepi viveko tha , sikharī pabbate dume .
1115.
Vego jave pavāhe ca , saṅku tu khilahetisu ;
Niggahīte kaṇe bindu , varāho sūkare gaje .
1116.
Nettante cittake ’ pāṅgaṃ , siddhattho sāsape jine ;
Hāro muttāguṇe gāhe ,
Khārako makuḷe rase .
1117.
Accayo ’ tikkame dose ,
Selarukkhesva ’ go nago ;
Svappe ’ vadhāraṇe mattaṃ , apacitya ’ ccane khaye .
1118.
Chiddo ’ taraṇesvo ’ tāro ,
Brahme
M0.91 ca janake pitā ;Pitāmaho ’ yyake brahme ,
Poto nāvāya bālake .
1119.
Rukkhe vaṇṇe sune soṇo ,
Sagge tu gagane divo ;
Vatthe gandhe ghare vāso , cullo khudde ca uddhane .
1120.
Kaṇṇo koṇe ca savaṇe ,
Mālā pupphe ca pantiyaṃ ;
Bhāgo bhāgye ’ kadesesu ,
Kuṭṭhaṃ roge ’ japālake .
1121.
Seyyā senāsane sene , cundabhaṇḍamhi ca ’ bbhamo ;
Vatthādilomaṃ ’ su kare , nipāto patane ’ byaye .
1122.
Sākhāyaṃ viṭapo thambhe , sattu khajjantare dise ;
Sāmiko pati ’ yiresu , paṭṭhānaṃ gati hetusu .
1123.
Rāge raṅgo naccaṭṭhāne , pānaṃ peyye ca pītiyaṃ ;
Iṇu ’ kkhepesu uddhāro , ummāre eḷako aje .
1124.
Pahāro pothane yāme ,
Sarado hāyano ’ tusu ;
Kuṇḍikāyā ’ ḷhake tumbo ,
Palālo [ palāpo ( ka .) 453-gāthā passitabbā ] tu bhusamhi ca .
1125.
Matā ’ vāṭe caye kāsu , panisā kāraṇe raho ;
Kāso poṭagale roge ,
Doso kodhe guṇe ’ tare .
1126.
Yutya ’ ṭṭāla ’ ṭṭitesva ’ ṭṭo , kīḷāyaṃ kānane davo ;
Uppattiyaṃ co ’ ppatanaṃ , uyyānaṃ gamane vane .
1127.
Vokāro lāmake khandhe , mūlo ’ padāsu pābhataṃ ;
Dasā ’ vatthā paṭantesu , kāraṇaṃ ghāta , hetusu .
1128.
Hatthidāne
M0.92 mado gabbe , ghaṭā ghaṭana rāsisu ;Upahāro ’ bhihārepi , cayo bandhana rāsisu .
1129.
Gandho thoke ghāyanīye ,
Cāgo tu dānahānisu ;
Pāne pamode pīti ’ tthī , iṇe givā galepi ca .
1130.
Patiṭṭhā nissaye ṭhāne , balakkārepi sāhasaṃ ;
Bhaṅgo bhede paṭe bhaṅgaṃ , chattaṃ tu chavakepi ca .
1131.
Ñāṇe bhuvi ca bhūri ’ ttī , anaṅge madano dume ;
Pamātaripi mātā tha , veṭhu ’ ṇīsesu veṭhanaṃ .
1132.
Māriso taṇḍuleyye ’ yye ,
Mokkho nibbāna muttisu ;
Indo ’ dhipati sakkesvā , rammaṇaṃ hetu gocare .
1133.
Aṅke saṇṭhāna mākāre ,
Khette [ vappe ( pākāramūle nettajale usume ca vappo-ṭī )] vappo taṭepi ca ;
Sammutya ’ nuññā vohāre , sva ’ tha lājāsu cā ’ kkhataṃ .
1134.
Satraṃ yāge sadādāne ,
Somo tu osadhi ’ ndusu ;
Saṅghāto yugagehaṅge , khāro ūse ca bhasmani .
1135.
Ātāpo vīriye tāpe ,
Bhāge sīmāya odhi cāti .
Iti pādānekatthavaggo .
Anekatthavaggo niṭṭhito .
3. Sāmaññakaṇḍa
4. Abyayavagga
1136.
Abyayaṃ vuccate dāni , cirassaṃ tu ciraṃ tathā ;
Cirena cirarattāya , saha saddhiṃ samaṃ amā .
1137.
Punappunaṃ
M0.93 abhiṇhañcā , sakiṃ cā ’ bhikkhaṇaṃ muhuṃ ;Vajjane tu vinā nānā , antarena rite puthu .
1138.
Balavaṃ suṭṭhu cā ’ tīvā , tisaye kimuta sva ’ ti ;
Aho tu kiṃ kimū ’ dāhu , vikappe kimuto ’ da ca .
1139.
Avhāne bho are ambho ,
Hambho re je ’ ṅga āvuso ;
He hare tha kathaṃ kiṃsu , nanu kacci nu kiṃ samā .
1140.
Adhune ’ tarahī ’ dāni , sampati aññadatthu tu ;
Tagghe ’ kaṃse sasakkañcā , ddhā kāmaṃ jātu ve have .
1141.
Yāvatā tāvatā yāva , tāva kittāvatā tathā ;
Ettāvatā ca kīve ’ ti , paricchedatthavācakā .
1142.
Yathā tathā yatheve ’ vaṃ , yathānāma yathāhi ca ;
Seyyathāpye ’ vamevaṃ , vā , tatheva ca yathāpi ca .
1143.
Evampi ca seyyathāpi , nāma yatharivā ’ pi ca ;
Paṭibhāgatthe yathāca , viya tatharivā ’ pi ca .
1144.
Saṃ sāmañca sayaṃ cātha , āma sāhu lahū ’ pi ca ;
Opāyikaṃ patirūpaṃ , sādhve ’ vaṃ sampaṭicchane .
1145.
Yaṃ taṃ yato tato yena ,
Tene ’ ti kāraṇe siyuṃ ;
Asākalye tu cana ci , nipphale tu mudhā bhave .
1146.
Kadāci jātu tulyā ’ tha , sabbato ca samantato ;
Parito ca samantāpi , atha micchā musā bhave .
1147.
Nisedhe na anomā ’ laṃ , nahi cetu sace yadi ;
Anukulye tu saddha ñca ,
Nattaṃ [ rattaṃ ( ṭī .)] doso divā tva ’ he .
1148.
Īsaṃ kiñci manaṃ appe , sahasā tu atakkite ;
Pure ggato tu purato , peccā ’ mutra bhavantare .
1149.
Aho
M0.94 hī vimhaye tuṇhī ,Tu mone thā ’ vi pātu ca ;
Taṅkhaṇe sajju sapadi , balakkāre pasayha ca .
1150.
Sudaṃ kho [ vo ( ka .)] assu yagghe ve , hā ’ dayo padapūraṇe ;
Antarena ’ ntarā anto , vassaṃ nūna ca nicchaye .
1151.
Ānande sa ñca diṭṭhā tha , virodhakathane nanu ;
Kāmappavedane kacci , usūyopagame ’ tthu ca .
1152.
Evā ’ vadhāraṇe ñeyyaṃ , yathāttaṃ tu yathātathaṃ ;
Nīcaṃ appe , mahatyu ’ ccaṃ , atha pāto page samā .
1153.
Nicce sadā sanaṃ [ sanā ( ka .)] pāyo ,
Bāhulye bāhiraṃ bahi ;
Bahiddhā bāhirā bāhye , sīghetu saṇikaṃ bhave .
1154.
Atthaṃ adassane duṭṭhu , nindāyaṃ , vandane namo ;
Sammā suṭṭhu pasaṃsāyaṃ , atho sattāya matthi ca .
1155.
Sāyaṃ sāye ’ jja atrā ’ he ,
Suve tu sve anāgate ;
Tato pare parasuve , hiyyo tu divase gate .
1156.
Yattha yatra yahiṃcātha , tattha tatra tahiṃtahaṃ ;
Atho uddhañca upari , heṭṭhā tu ca adho samā .
1157.
Codane iṅgha handā ’ tha , ārādūrā ca ārakā ;
Parammukhā tu ca raho , sammukhā tvā ’ vi pātu ca .
1158.
Saṃsayatthamhi appeva , appevanāma nū ’ ti ca ;
Nidassane iti ’ tthañca , evaṃ , kicche kathañci ca .
1159.
Hā khede sacchi paccakkhe ,
Dhuvaṃ thire ’ vadhāraṇe ;
Tiro tu tiriyaṃ cātha , kucchāyaṃ duṭṭhu ku ’ ccate .
1160.
Suvatthi āsiṭṭhatthamhi , nindāyaṃ tu dhī [ dhi ( ka .)] kathyate ;
Kuhiñcanaṃ kuhiṃ kutra , kuttha kattha kahaṃ kva tha .
1161.
Ihe ’ dhā ’ tra
M0.95 tu etthā ’ ttha ,Atha sabbatra sabbadhi ;
Kadā kudācanaṃ cātha , tadāni ca tadā samā .
1162.
Ādikamme bhusatthe ca , sambhavo ’ tiṇṇa tittisu ;
Niyogi ’ ssariya ’ ppīti , dāna pūjā ’ gga , santisu .
1163.
Dassane tappare saṅge , pasaṃsā , gati , suddhisu ;
Hiṃsā , pakāranto ’ bhāva , viyogā ’ vayavesu ca ;
Po ’ pasaggo disāyoge , patthanā , dhitiādisu .
1164.
Parā saddo parihāni , parājaya gatīsu ca ;
Bhusatthe paṭilomatthe , vikkamā ’ masanādisu .
1165.
Nissesā ’ bhāva sanyāsa , bhusattha mokkha rāsisu ;
Gehā ’ deso ’ pamāhīna , pasādaniggatā ’ ccaye .
1166.
Dassano ’ sānanikkhantā , dhobhāgesva ’ vadhāraṇe ;
Sāmīpye bandhane cheka , ntobhāgo ’ paratīsu ca .
1167.
Pātubhāve viyoge ca , nisedhādo ni dissati ;
Atho nīharaṇe cevā , varaṇādo ca nī siyā .
1168.
Uddhakamma viyoga tta , lābha titti samiddhisu ;
Pātubhāva ’ ccayābhāva , pabalatte pakāsane ;
Dakkha ’ ggatāsu kathane , sattimokkhādike u ca .
1169.
Du kucchite ’ sadatthesu , virūpatte pya ’ sobhane ;
Siyā ’ bhāvā ’ samiddhīsu , kicche cā ’ nandanādike .
1170.
Saṃ samodhāna saṅkhepa , samantatta samiddhisu ;
Sammā bhusa saha ppatthā , bhimukhatthesu saṅgate ;
Vidhāne pabhave pūjā , punappunakriyādisu .
1171.
Vividhā ’ tisayā ’ bhāva , bhusatti ’ ssariyā ’ ccaye ;
Viyoge kalahe pātu , bhāve bhāse ca kucchane .
1172.
Dūrā ’ nabhimukhattesu , mohā ’ navaṭṭhitīsu ca ;
Padhāna dakkhatā kheda , sahatthādo vi dissati .
1173.
Viyoge
M0.96 jānane cā ’ dho , bhāga nicchaya [ bhāga ’ nicchaya ( bhāga + anicchaya-ṭī )] suddhisu ;Īsadatthe paribhave , desa byāpana hānisu ;
Vacokriyāya theyye ca , ñāṇappattādike ava .
1174.
Pacchā bhusatta sādisyā , nupacchinnā ’ nuvattisu ;
Hīne ca tatiyatthā ’ dho , bhāgesva ’ nugate hite ;
Dese lakkhaṇa vicche ’ ttha , mbhūta bhāgādike anu .
1175.
Samantatthe paricchede , pūjā ’ liṅgana vajjane ;
Dosakkhāne nivāsanā , vaññā ’ dhāresu bhojane ;
Soka byāpana tatvesu , lakkhaṇādo siyā pari .
1176.
Ābhimukhya visiṭṭhu ’ ddha , kammasāruppavuddhisu ;
Pūjā ’ dhika kulā ’ sacca , lakkhaṇādimhi cāpya ’ bhi .
1177.
Adhiki ’ ssara , pāṭhā ’ dhi , ṭṭhāna , pāpuṇanesva ’ dhi ;
Nicchaye coparittā ’ dhi , bhavane ca visesane .
1178.
Paṭidānanisedhesu , vāmā ’ dānanivattisu ;
Sādise paṭinidhimhi , ābhimukhyagatīsu ca .
1179.
Patibodhe patigate , tathā punakriyāya ca ;
Sambhāvane paṭiccatthe , patīti lakkhaṇādike ;
Su sobhane sukhe sammā , bhusa suṭṭhu samiddhisu .
1180.
Ābhimukhya , samīpā ’ di , kammā ’ liṅgana pattisu ;
Mariyādu ’ ddhakammi ’ cchā , bandhanā ’ bhividhīsu ā .
1181.
Nivāsā ’ vhāna gahaṇa , kicche ’ sattha nivattisu ;
Appasādā ’ si saraṇa , patiṭṭhā ’ vimhayādisu .
1182.
Antobhāva bhusattā ’ ti , saya pūjāsva ’ tikkame ;
Bhūtabhāve pasaṃsāyaṃ , daḷhatthādo siyā ati .
1183.
Sambhāvane ca garahā , pekkhāsu ca samuccaye ;
Pañhe saṃvaraṇe ceva , āsīsatthe apī ’ ritaṃ .
1184.
Niddese vajjane pūjā , pagate vāraṇepi ca ;
Padussane ca garahā , corikā ’ do siyā apa .
1185.
Samīpapūjā
M0.97 sādissa , dosakkhāno ’ papattisu ;Bhusatto ’ pagamā ’ dhikya , pubbakammanivattisu ;
Gayhākāro ’ parittesu , upe ’ tya [ upetya = upa + iti ]’ nasanā ’ dike .
1186.
Evaṃ nidassanā ’ kāro , pamāsu sampahaṃsane ;
Upadese ca vacana , paṭiggāhe ’ vadhāraṇe ;
Garahāye ’ damatthe ca , parimāne ca pucchane .
1187.
Samuccaye samāhāre , nvācaye ce ’ tarītare ;
Padapūraṇamatte ca , ca saddo avadhāraṇe .
1188.
Iti hetupakāresu , ādimhi cā ’ vadhāraṇe ;
Nidassane padatthassa , vipallāse samāpane .
1189.
Samuccaye co ’ pamāyaṃ , saṃsaye padapūraṇe ;
Vavatthitavibhāsāyaṃ , vā ’ vassagge vikappane .
1190.
Bhūsane vāraṇe cā ’ laṃ , vuccate pariyattiyaṃ ;
Atho ’ thā ’ nantarā ’ rambha , pañhesu padapūraṇe .
1191.
Pasaṃsāgarahāsaññā , sīkārādo [ svīkāra ( ṭī .)] pi nāma tha ;
Nicchaye cā ’ numānasmiṃ , siyā nūna vitakkane .
1192.
Pucchā ’ vadhāraṇā ’ nuññā , sāntvanā ’ lapane [ santanālapane ( ka .)] nanu ;
Vate ’ kaṃsa , dayā , hāsa , khedā ’ lapana , vimhaye .
1193.
Vākyārambha , visādesu , handa hāse ’ nukampane ;
Yāva tu tāva sākalya , mānā ’ vadhya ’ vadhāraṇe .
1194.
Pācī , pura , ṅgatotthesu , puratthā paṭhame pyatha ;
Pabandhe ca cirātīte , nikaṭāgāmike purā .
1195.
Nisedhavākyālaṅkārā , vadhāraṇapasiddhisu ;
Khalvā ’ sanne tu abhito -
Bhimukho ’ bhayatodike .
1196.
Kāmaṃ yadyapisaddatthe , ekaṃsatthe ca dissati ;
Atho pana visesasmiṃ , tatheva padapūraṇe .
1197.
Hi
M0.98 kāraṇe visesā ’ va , dhāraṇe padapūraṇe ;Tu hetuvajje tatthā ’ tha , ku pāpe ’ sattha ’ kucchane .
1198.
Nu saṃsaye ca pañhe tha , nānā ’ nekattha vajjane ;
Kiṃ tu pucchājigucchāsu , kaṃ tu vārimhi muddhani .
1199.
Amā sahasamīpe tha , bhede appaṭhame puna ;
Kirā ’ nussavā ’ rucisu , udā ’ pyatthe vikappane .
1200.
Patīcī carime pacchā , sāmi tvaddhe jigucchane ;
Pakāse sambhave pātu ,
Aññoññe tu raho mitho .
1201.
Hā khedasokadukkhesu , khede tva ’ haha vimhaye ;
Bhiṃsāpane [ hiṃsāpane ( ṭī .)] dhī [ dhi ( ka .)] nindāyaṃ , pidhāne tiriyaṃ tiro .
1202.
Tuna tvāna tave tvā tuṃ , dhā so thā kkhattu , meva ca ;
To tha tra hiñcanaṃ hiṃhaṃ , dhi ha hi dha dhunā rahi .
1203.
Dāni vodācanaṃ dājja , thaṃ tattaṃ jjha jju ādayo ;
Samāso cā ’ byayībhāvo ,
Yādeso cā ’ byayaṃ bhaveti .
Iti abyayavaggo .
Sāmaññakaṇḍo tatiyo .
Abhidhānappadīpikā samattā .
Nigamana
1.
Saggakaṇḍo
M0.99 ca bhūkaṇḍo , tathā sāmaññakaṇḍiti ;Kaṇḍattayānvitā esā , abhidhānappadīpikā .
2.
Tidive mahiyaṃ bhujagāvasathe ,
Sakalatthasamavhayadīpani ’ yaṃ ;
Iha yo kusalo matimā sa naro ,
Paṭu hoti mahāmunino vacane .
3.
Parakkamabhujo nāma , bhūpālo guṇabhūsano ;
Laṅkāya māsi tejassī , jayī kesarivikkamo .
4.
Vibhinnaṃ ciraṃ bhikkhusaṅghaṃ nikāya-
Ttayasmiñca kāresi sammā samagge ;
Sadehaṃ ’ va niccādaro dīghakālaṃ ,
Mahagghehi rakkhesi yo paccayehi .
5.
Yena laṅkā vihārehi , gāmā ’ rāmapurīhi ca ;
Kittiyā viya sambādhī , katā khettehi vāpihi .
6.
Yassā ’ sādhāraṇaṃ patvā , nuggahaṃ sabbakāmadaṃ ;
Ahampi ganthakārattaṃ , patto vibudhagocaraṃ .
7.
Kārite tena pāsāda , gopurādivibhūsite ;
Saggakhaṇḍe ’ va tattoyā , sayasmiṃ patibimbite .
8.
Mahājetavanā ’ khyamhi , vihāre sādhusammate ;
Sarogāmasamūhamhi , vasatā santavuttinā .
9.
Saddhammaṭṭhitikāmena , moggallānena dhīmatā ;
Therena racitā esā , abhidhānappadīpikāti .