5. Araññavagga
536.
Araññaṃ kānanaṃ dāyo , gahanaṃ vipinaṃ vanaṃ ;
Aṭavī ’ tthī mahāraññaṃ , tva , raññānī tthiyaṃ bhave .
537.
Nagarā nātidūrasmiṃ , santehi yo bhiropito ;
Tarusaṇḍo sa ārāmo , tatho pavana muccate .
538.
Sabbasādhāraṇā ’ raññaṃ , rañña muyyāna muccate ;
Ñeyyaṃ tadeva pamada , vana mantepurocitaṃ .
539.
Panti vīthyā ’ vali seṇī , pāḷi lekhā tu rāji ca ;
Pādapo viṭapī rukkho , ago sālo mahīruho .
540.
Dumo taru kujo sākhī , gaccho tu khuddapādapo ;
Phalanti ye vinā pupphaṃ , te vuccanti vanappatī .
541.
Phalapākāvasāne yo ,
Maratyo sadhi sā bhave ;
Tīsu vañcyā ’ phalā cātha , phalino phalavā phalī .
542.
Samphullito tu vikaco , phullo vikasito tisu ;
Siro ’ ggaṃ sikharo nitthī , sākhā tu kathitā latā .
543.
Dalaṃ palāsaṃ chadanaṃ , paṇṇaṃ pattaṃ chado pyatha ;
Pallavo vā kisalayaṃ , navubbhinne tu aṅkuro .
544.
Makulaṃ vā kuṭumalo , khārako tu ca jālakaṃ ;
Kalikā korako nitthī , vaṇṭaṃ pupphādibandhanaṃ .
545.
Pasavo
M0.46 kusumaṃ pupphaṃ , parāgo pupphajo rajo ;Makarando madhu mataṃ , thavako tu ca gocchako .
546.
Phale tvā ’ me salāṭu ’ tto ,
Phalaṃ tu pakka muccate ;
Campaka ’ mbā dikusuma , phalanāmaṃ napuṃsake .
547.
Mallikā dī tu kusume , saliṅgā vīhayo phale ;
Jambū ’ tthī jambavaṃ jambū , viṭapo viṭabhī ’ tthiyaṃ .
548.
Mūla mārabbha sākhanto , khandho bhāgo tarussa tha ;
Koṭaro nitthiyaṃ rukkha , cchidde kaṭṭhaṃ tu dāru ca .
549.
Bundo mūlañca pādo tha , saṅku ’ tto khāṇunitthiyaṃ ;
Karahāṭaṃ tu kando tha , kaḷīro matthako bhave .
550.
Vallarī mañjarī nārī , vallī tu kathitā latā ;
Thambho gumbo ca akkhandhe , latā virū patāninī .
551.
Assattho bodhi ca dvīsu , nigrodho tu vaṭo bhave ;
Kabiṭṭho ca kapittho ca , yaññaṅgo tu udumbaro .
552.
Koviḷāro yugapatto , uddālo vātaghātako ;
Rājarukkho katamālī , ndīvaro byādhighātako .
553.
Dantasaṭho ca jambhīro , varaṇo tu kareri ca ;
Kiṃ suko pālibhaddotha , vañjulo tu ca vetaso .
554.
Ambāṭakopītanako , madhuko tu madhuddumo ;
Atho guḷaphalo pīlu , sobhañjano ca siggu ca .
555.
Sattapaṇṇi chattapaṇṇo , tiniso tva timuttako ;
Kiṃ suko tu palāso tha ,
Ariṭṭho phenilo bhave .
556.
Mālūra beluvābillo , punnāgo tu ca kesaro ;
Sālavo tu ca loddo tha , piyālo sannakaddu ca .
557.
Likocako tathā ’ ṅkolo ,
Atha guggulu kosiko ;
Ambo cūto saho tveso ,
Sahakāro sugandhavā .
558.
Puṇḍarīko
M0.47 ca setambo , selu tu bahuvārako ;Sepaṇṇī kāsmirī cātha , kolī ca badarītthiyaṃ .
559.
Kolaṃ cānitthī badaro , pilakkho pippalī ’ tthiyaṃ ;
Pāṭalī kaṇhavantā ca , sādukaṇṭo vikaṅkato .
560.
Tinduko kāḷakkhandho ca , timbarūsaka timbarū ;
Erāvato tu nāraṅgo , kulako kākatinduko .
561.
Kadambo piyako nīpo , bhallī bhallātako tisu ;
Jhāvuko piculo cātha , tilako khurako bhave .
562.
Ciñcā ca tintiṇī cātha , gaddabhaṇḍo kapītano ;
Sālo ’ ssakaṇṇo sajjo tha ,
Ajjuno kakudho bhave .
563.
Niculo mucalindo ca , nīpo tha piyako tathā ;
Asano pītasālo tha ,
Golīso jhāṭalo bhave .
564.
Khīrikā rājāyatanaṃ , kumbhī kumudikā bhave ;
Yūpo [ pūgo ( ka .)] tu kamuko cātha , paṭṭi lākhāpasādano .
565.
Iṅgudī tāpasataru , bhujapatto tu ābhujī ;
Picchilā simbalī dvīsu , rocano koṭasimbalī .
566.
Pakiriyo pūtiko tha , rohī rohitako bhave ;
Eraṇḍo tu ca āmaṇḍo , atha sattuphalā samī .
567.
Nattamālo karañjo tha , khadiro dantadhāvano ;
Somavakko tu kadaro , sallotu madano bhave .
568.
Athāpi indasālo ca , sallakī khārako siyā ;
Devadāru bhaddadāru , campeyyo tu ca campako .
569.
Panaso kaṇṭakiphalo , abhayā tu harītakī ;
Akkho vibhītako tīsu , amatā ’ malakī tisu .
570.
Labujo likuco cātha , kaṇikāro dumuppalo ;
Nimbo ’ riṭṭho pucimando , karako tu ca dāḷimo .
571.
Saralo
M0.48 pūtikaṭṭhañca , kapilā tu ca siṃsapā ;Sāmā piyaṅgu kaṅgupi , sirīso tu ca bhaṇḍilo .
572.
Soṇako dīghavanto ca ,
Vakulo tu ca kesaro ;
Kākodumbarikā pheggu , nāgo tu nāgamālikā .
573.
Asoko vañjulo cātha , takkārī vejayantikā ;
Tāpiñcho ca tamālo tha , kuṭajo girimallikā .
574.
Indayavo phale tassā , ggimantho kaṇikā bhave ;
Niguṇṭhi ’ tthī sinduvāro , tiṇasuññaṃ [ tiṇasūlaṃ ( ṭī .)] tu mallikā .
575.
Sephālikā nīlikā tha , apphoṭā vanamallikā ;
Bandhuko jayasumanaṃ , bhaṇḍiko bandhujīvako .
576.
Sumanā jātisumanā , mālatī jāti vassikī ;
Yūthikā māgadhī cātha , sattalā navamallikā .
577.
Vāsantī , tthī atimutto , karavīro ’ ssamārako ;
Mātuluṅgo bījapūro , ummatto tu ca mātulo .
578.
Karamando suseno ca , kundaṃ tu māghya muccate ;
Devatāso [ devatāḍo ( sī . amarakosa )] tu jīmūto ,
Thā ’ milāto mahāsahā .
579.
Atho sereyyako dāsī ,
Kiṃ kirāto kuraṇṭako ;
Ajjuko sitapaṇṇāso , samīraṇo phaṇijjako .
580.
Japā tu jayasumanaṃ , karīro kakaco bhave ;
Rukkhādanī ca vandākā , cittako tva ’ ggisaññito .
581.
Akko vikīraṇo tasmiṃ ,
Tva ’ ḷakko setapupphake ;
Pūtilatā gaḷocī ca , mubbā madhurasā pyatha .
582.
Kapikacchu duphasso tha , mañjiṭṭhā vikasā bhave ;
Ambaṭṭhā ca tathā pāṭhā , kaṭukā kaṭurohiṇī .
583.
Apāmaggo
M0.49 sekhariko , pippalī māgadhī matā ;Gokaṇṭako ca siṅghāṭo , kolavallī ’ bhapippalī .
584.
Golomī tu vacā cātha , girikaṇya ’ parājitā ;
Sīhapucchī pañhipaṇṇī , sālapaṇṇī tu ca ’ tthirā ;( Cathirā ).
585.
Nididdhikā tu byagghī ca , atha nīlī ca nīlinī ;
Jiñjuko [ jiñjukā ( ka .)] ceva guñjā tha , satamūlī satāvarī .
586.
Mahosadhaṃ tva ’ tivisā , bākucī somavallikā ;
Dābbī dāruhaliddā tha , biḷaṅgaṃ citrataṇḍulā .
587.
Nuhī ceva mahānāmo , muddikā tu madhurasā ;
Athāpi madhukaṃ yaṭṭhi , madhukāmadhuyaṭṭhikā [ madhulaṭṭhikā ( sī . ṭī .)].
588.
Vātiṅgaṇo ca bhaṇḍākī , vāttākī brahatī pyatha ;
Nāgabalā ceva jhasā , lāṅgalī tu ca sāradī .
589.
Rambhā ca kadalī moco , kappāsī badarā bhave ;
Nāgalatā tu tambūlī , aggijālā tu dhātakī .
590.
Tivutā tipuṭā cātha , sāmā kāḷā ca kathyate ;
Atho siṅgī ca usabho , reṇukā kapiḷā bhave .
591.
Hiriverañca vālañca , rattaphalā tu bimbikā ;
Seleyya ’ masmapupphañca , elā tu bahulā bhave .
592.
Kuṭṭhañca byādhi kathito , vāneyyaṃ tu kuṭannaṭaṃ ;
Osadhi jātimattamhi , osadhaṃ sabba ’ majātiyaṃ .
593.
Mūlaṃ pattaṃ kaḷīra ’ ggaṃ , kandaṃ miñjā phalaṃ tathā ;
Taco pupphañca chattanti , sākaṃ dasavidhaṃ mataṃ .
594.
Papunnāṭo eḷagalo ,
Taṇḍuleyyo ’ ppamāriso ;
Jīvanti jīvanī cātha , madhurako ca jīvako .
595.
Mahākando ca lasuṇaṃ , palaṇḍu tu sukandako ;
Paṭolo tittako cātha , bhiṅgarājo ca makkavo .
596.
Punannavā
M0.50 sothaghātī , vitunnaṃ sunisaṇṇakaṃ ;Kāravello tu susavī , tumbyā ’ lābu ca lābu sā .
597.
Eḷālukañca kakkārī , kumbhaṇḍo tu ca vallibho ;
Indavāruṇī visālā , vatthukaṃ vatthuleyyako .
598.
Mūlako nitthiyaṃ cuccu , tambako ca kalambako ;
Sākabhedā kāsamadda , jhajjharī phaggavā ’ dayo .
599.
Saddalo ceva dubbā ca , golomī sā sitā bhave ;
Gundā ca bhaddamuttañca , rasālo tu ’ cchu veḷu tu .
600.
Tacasāro veṇu vaṃso , pabbaṃ tu phalu gaṇṭhiso ;
Kīcakā te siyuṃ veṇū , ye nadantyā ’ niladdhutā .
601.
Naḷo ca dhamano poṭa , galo tu kāsa mitthi na ;
Tejano tu saro , mūlaṃ , tū ’ sīraṃ bīraṇassa hi .
602.
Kuso varahisaṃ dabbo , bhūtiṇakaṃ tu bhūtiṇaṃ ;
Ghāso tu yavaso cātha ,
Pūgo tu kamuko bhave .
603.
Tālo vibhedikā cātha , khajjurī sindi vuccati ;
604.
Hintāla , tāla , khajjūrī , nālikerā tatheva ca ;
Tālī ca ketakī nārī , pūgo ca tiṇapādapāti .
Iti araññavaggo .