3. Sāmaññakaṇḍa
4. Abyayavagga
1136.
Abyayaṃ vuccate dāni , cirassaṃ tu ciraṃ tathā ;
Cirena cirarattāya , saha saddhiṃ samaṃ amā .
1137.
Punappunaṃ
M0.93 abhiṇhañcā , sakiṃ cā ’ bhikkhaṇaṃ muhuṃ ;Vajjane tu vinā nānā , antarena rite puthu .
1138.
Balavaṃ suṭṭhu cā ’ tīvā , tisaye kimuta sva ’ ti ;
Aho tu kiṃ kimū ’ dāhu , vikappe kimuto ’ da ca .
1139.
Avhāne bho are ambho ,
Hambho re je ’ ṅga āvuso ;
He hare tha kathaṃ kiṃsu , nanu kacci nu kiṃ samā .
1140.
Adhune ’ tarahī ’ dāni , sampati aññadatthu tu ;
Tagghe ’ kaṃse sasakkañcā , ddhā kāmaṃ jātu ve have .
1141.
Yāvatā tāvatā yāva , tāva kittāvatā tathā ;
Ettāvatā ca kīve ’ ti , paricchedatthavācakā .
1142.
Yathā tathā yatheve ’ vaṃ , yathānāma yathāhi ca ;
Seyyathāpye ’ vamevaṃ , vā , tatheva ca yathāpi ca .
1143.
Evampi ca seyyathāpi , nāma yatharivā ’ pi ca ;
Paṭibhāgatthe yathāca , viya tatharivā ’ pi ca .
1144.
Saṃ sāmañca sayaṃ cātha , āma sāhu lahū ’ pi ca ;
Opāyikaṃ patirūpaṃ , sādhve ’ vaṃ sampaṭicchane .
1145.
Yaṃ taṃ yato tato yena ,
Tene ’ ti kāraṇe siyuṃ ;
Asākalye tu cana ci , nipphale tu mudhā bhave .
1146.
Kadāci jātu tulyā ’ tha , sabbato ca samantato ;
Parito ca samantāpi , atha micchā musā bhave .
1147.
Nisedhe na anomā ’ laṃ , nahi cetu sace yadi ;
Anukulye tu saddha ñca ,
Nattaṃ [ rattaṃ ( ṭī .)] doso divā tva ’ he .
1148.
Īsaṃ kiñci manaṃ appe , sahasā tu atakkite ;
Pure ggato tu purato , peccā ’ mutra bhavantare .
1149.
Aho
M0.94 hī vimhaye tuṇhī ,Tu mone thā ’ vi pātu ca ;
Taṅkhaṇe sajju sapadi , balakkāre pasayha ca .
1150.
Sudaṃ kho [ vo ( ka .)] assu yagghe ve , hā ’ dayo padapūraṇe ;
Antarena ’ ntarā anto , vassaṃ nūna ca nicchaye .
1151.
Ānande sa ñca diṭṭhā tha , virodhakathane nanu ;
Kāmappavedane kacci , usūyopagame ’ tthu ca .
1152.
Evā ’ vadhāraṇe ñeyyaṃ , yathāttaṃ tu yathātathaṃ ;
Nīcaṃ appe , mahatyu ’ ccaṃ , atha pāto page samā .
1153.
Nicce sadā sanaṃ [ sanā ( ka .)] pāyo ,
Bāhulye bāhiraṃ bahi ;
Bahiddhā bāhirā bāhye , sīghetu saṇikaṃ bhave .
1154.
Atthaṃ adassane duṭṭhu , nindāyaṃ , vandane namo ;
Sammā suṭṭhu pasaṃsāyaṃ , atho sattāya matthi ca .
1155.
Sāyaṃ sāye ’ jja atrā ’ he ,
Suve tu sve anāgate ;
Tato pare parasuve , hiyyo tu divase gate .
1156.
Yattha yatra yahiṃcātha , tattha tatra tahiṃtahaṃ ;
Atho uddhañca upari , heṭṭhā tu ca adho samā .
1157.
Codane iṅgha handā ’ tha , ārādūrā ca ārakā ;
Parammukhā tu ca raho , sammukhā tvā ’ vi pātu ca .
1158.
Saṃsayatthamhi appeva , appevanāma nū ’ ti ca ;
Nidassane iti ’ tthañca , evaṃ , kicche kathañci ca .
1159.
Hā khede sacchi paccakkhe ,
Dhuvaṃ thire ’ vadhāraṇe ;
Tiro tu tiriyaṃ cātha , kucchāyaṃ duṭṭhu ku ’ ccate .
1160.
Suvatthi āsiṭṭhatthamhi , nindāyaṃ tu dhī [ dhi ( ka .)] kathyate ;
Kuhiñcanaṃ kuhiṃ kutra , kuttha kattha kahaṃ kva tha .
1161.
Ihe ’ dhā ’ tra
M0.95 tu etthā ’ ttha ,Atha sabbatra sabbadhi ;
Kadā kudācanaṃ cātha , tadāni ca tadā samā .
1162.
Ādikamme bhusatthe ca , sambhavo ’ tiṇṇa tittisu ;
Niyogi ’ ssariya ’ ppīti , dāna pūjā ’ gga , santisu .
1163.
Dassane tappare saṅge , pasaṃsā , gati , suddhisu ;
Hiṃsā , pakāranto ’ bhāva , viyogā ’ vayavesu ca ;
Po ’ pasaggo disāyoge , patthanā , dhitiādisu .
1164.
Parā saddo parihāni , parājaya gatīsu ca ;
Bhusatthe paṭilomatthe , vikkamā ’ masanādisu .
1165.
Nissesā ’ bhāva sanyāsa , bhusattha mokkha rāsisu ;
Gehā ’ deso ’ pamāhīna , pasādaniggatā ’ ccaye .
1166.
Dassano ’ sānanikkhantā , dhobhāgesva ’ vadhāraṇe ;
Sāmīpye bandhane cheka , ntobhāgo ’ paratīsu ca .
1167.
Pātubhāve viyoge ca , nisedhādo ni dissati ;
Atho nīharaṇe cevā , varaṇādo ca nī siyā .
1168.
Uddhakamma viyoga tta , lābha titti samiddhisu ;
Pātubhāva ’ ccayābhāva , pabalatte pakāsane ;
Dakkha ’ ggatāsu kathane , sattimokkhādike u ca .
1169.
Du kucchite ’ sadatthesu , virūpatte pya ’ sobhane ;
Siyā ’ bhāvā ’ samiddhīsu , kicche cā ’ nandanādike .
1170.
Saṃ samodhāna saṅkhepa , samantatta samiddhisu ;
Sammā bhusa saha ppatthā , bhimukhatthesu saṅgate ;
Vidhāne pabhave pūjā , punappunakriyādisu .
1171.
Vividhā ’ tisayā ’ bhāva , bhusatti ’ ssariyā ’ ccaye ;
Viyoge kalahe pātu , bhāve bhāse ca kucchane .
1172.
Dūrā ’ nabhimukhattesu , mohā ’ navaṭṭhitīsu ca ;
Padhāna dakkhatā kheda , sahatthādo vi dissati .
1173.
Viyoge
M0.96 jānane cā ’ dho , bhāga nicchaya [ bhāga ’ nicchaya ( bhāga + anicchaya-ṭī )] suddhisu ;Īsadatthe paribhave , desa byāpana hānisu ;
Vacokriyāya theyye ca , ñāṇappattādike ava .
1174.
Pacchā bhusatta sādisyā , nupacchinnā ’ nuvattisu ;
Hīne ca tatiyatthā ’ dho , bhāgesva ’ nugate hite ;
Dese lakkhaṇa vicche ’ ttha , mbhūta bhāgādike anu .
1175.
Samantatthe paricchede , pūjā ’ liṅgana vajjane ;
Dosakkhāne nivāsanā , vaññā ’ dhāresu bhojane ;
Soka byāpana tatvesu , lakkhaṇādo siyā pari .
1176.
Ābhimukhya visiṭṭhu ’ ddha , kammasāruppavuddhisu ;
Pūjā ’ dhika kulā ’ sacca , lakkhaṇādimhi cāpya ’ bhi .
1177.
Adhiki ’ ssara , pāṭhā ’ dhi , ṭṭhāna , pāpuṇanesva ’ dhi ;
Nicchaye coparittā ’ dhi , bhavane ca visesane .
1178.
Paṭidānanisedhesu , vāmā ’ dānanivattisu ;
Sādise paṭinidhimhi , ābhimukhyagatīsu ca .
1179.
Patibodhe patigate , tathā punakriyāya ca ;
Sambhāvane paṭiccatthe , patīti lakkhaṇādike ;
Su sobhane sukhe sammā , bhusa suṭṭhu samiddhisu .
1180.
Ābhimukhya , samīpā ’ di , kammā ’ liṅgana pattisu ;
Mariyādu ’ ddhakammi ’ cchā , bandhanā ’ bhividhīsu ā .
1181.
Nivāsā ’ vhāna gahaṇa , kicche ’ sattha nivattisu ;
Appasādā ’ si saraṇa , patiṭṭhā ’ vimhayādisu .
1182.
Antobhāva bhusattā ’ ti , saya pūjāsva ’ tikkame ;
Bhūtabhāve pasaṃsāyaṃ , daḷhatthādo siyā ati .
1183.
Sambhāvane ca garahā , pekkhāsu ca samuccaye ;
Pañhe saṃvaraṇe ceva , āsīsatthe apī ’ ritaṃ .
1184.
Niddese vajjane pūjā , pagate vāraṇepi ca ;
Padussane ca garahā , corikā ’ do siyā apa .
1185.
Samīpapūjā
M0.97 sādissa , dosakkhāno ’ papattisu ;Bhusatto ’ pagamā ’ dhikya , pubbakammanivattisu ;
Gayhākāro ’ parittesu , upe ’ tya [ upetya = upa + iti ]’ nasanā ’ dike .
1186.
Evaṃ nidassanā ’ kāro , pamāsu sampahaṃsane ;
Upadese ca vacana , paṭiggāhe ’ vadhāraṇe ;
Garahāye ’ damatthe ca , parimāne ca pucchane .
1187.
Samuccaye samāhāre , nvācaye ce ’ tarītare ;
Padapūraṇamatte ca , ca saddo avadhāraṇe .
1188.
Iti hetupakāresu , ādimhi cā ’ vadhāraṇe ;
Nidassane padatthassa , vipallāse samāpane .
1189.
Samuccaye co ’ pamāyaṃ , saṃsaye padapūraṇe ;
Vavatthitavibhāsāyaṃ , vā ’ vassagge vikappane .
1190.
Bhūsane vāraṇe cā ’ laṃ , vuccate pariyattiyaṃ ;
Atho ’ thā ’ nantarā ’ rambha , pañhesu padapūraṇe .
1191.
Pasaṃsāgarahāsaññā , sīkārādo [ svīkāra ( ṭī .)] pi nāma tha ;
Nicchaye cā ’ numānasmiṃ , siyā nūna vitakkane .
1192.
Pucchā ’ vadhāraṇā ’ nuññā , sāntvanā ’ lapane [ santanālapane ( ka .)] nanu ;
Vate ’ kaṃsa , dayā , hāsa , khedā ’ lapana , vimhaye .
1193.
Vākyārambha , visādesu , handa hāse ’ nukampane ;
Yāva tu tāva sākalya , mānā ’ vadhya ’ vadhāraṇe .
1194.
Pācī , pura , ṅgatotthesu , puratthā paṭhame pyatha ;
Pabandhe ca cirātīte , nikaṭāgāmike purā .
1195.
Nisedhavākyālaṅkārā , vadhāraṇapasiddhisu ;
Khalvā ’ sanne tu abhito -
Bhimukho ’ bhayatodike .
1196.
Kāmaṃ yadyapisaddatthe , ekaṃsatthe ca dissati ;
Atho pana visesasmiṃ , tatheva padapūraṇe .
1197.
Hi
M0.98 kāraṇe visesā ’ va , dhāraṇe padapūraṇe ;Tu hetuvajje tatthā ’ tha , ku pāpe ’ sattha ’ kucchane .
1198.
Nu saṃsaye ca pañhe tha , nānā ’ nekattha vajjane ;
Kiṃ tu pucchājigucchāsu , kaṃ tu vārimhi muddhani .
1199.
Amā sahasamīpe tha , bhede appaṭhame puna ;
Kirā ’ nussavā ’ rucisu , udā ’ pyatthe vikappane .
1200.
Patīcī carime pacchā , sāmi tvaddhe jigucchane ;
Pakāse sambhave pātu ,
Aññoññe tu raho mitho .
1201.
Hā khedasokadukkhesu , khede tva ’ haha vimhaye ;
Bhiṃsāpane [ hiṃsāpane ( ṭī .)] dhī [ dhi ( ka .)] nindāyaṃ , pidhāne tiriyaṃ tiro .
1202.
Tuna tvāna tave tvā tuṃ , dhā so thā kkhattu , meva ca ;
To tha tra hiñcanaṃ hiṃhaṃ , dhi ha hi dha dhunā rahi .
1203.
Dāni vodācanaṃ dājja , thaṃ tattaṃ jjha jju ādayo ;
Samāso cā ’ byayībhāvo ,
Yādeso cā ’ byayaṃ bhaveti .
Iti abyayavaggo .
Sāmaññakaṇḍo tatiyo .
Abhidhānappadīpikā samattā .
Nigamana
1.
Saggakaṇḍo
M0.99 ca bhūkaṇḍo , tathā sāmaññakaṇḍiti ;Kaṇḍattayānvitā esā , abhidhānappadīpikā .
2.
Tidive mahiyaṃ bhujagāvasathe ,
Sakalatthasamavhayadīpani ’ yaṃ ;
Iha yo kusalo matimā sa naro ,
Paṭu hoti mahāmunino vacane .
3.
Parakkamabhujo nāma , bhūpālo guṇabhūsano ;
Laṅkāya māsi tejassī , jayī kesarivikkamo .
4.
Vibhinnaṃ ciraṃ bhikkhusaṅghaṃ nikāya-
Ttayasmiñca kāresi sammā samagge ;
Sadehaṃ ’ va niccādaro dīghakālaṃ ,
Mahagghehi rakkhesi yo paccayehi .
5.
Yena laṅkā vihārehi , gāmā ’ rāmapurīhi ca ;
Kittiyā viya sambādhī , katā khettehi vāpihi .
6.
Yassā ’ sādhāraṇaṃ patvā , nuggahaṃ sabbakāmadaṃ ;
Ahampi ganthakārattaṃ , patto vibudhagocaraṃ .
7.
Kārite tena pāsāda , gopurādivibhūsite ;
Saggakhaṇḍe ’ va tattoyā , sayasmiṃ patibimbite .
8.
Mahājetavanā ’ khyamhi , vihāre sādhusammate ;
Sarogāmasamūhamhi , vasatā santavuttinā .
9.
Saddhammaṭṭhitikāmena , moggallānena dhīmatā ;
Therena racitā esā , abhidhānappadīpikāti .