1. Sārandadasuttavaṇṇanā
21. Tatiyassa paṭhame sārandade cetiyeti evaṃnāmake vihāre .
Anuppanne kira tathāgate tattha sārandadassa yakkhassa nivāsanaṭṭhānaṃ cetiyaṃ ahosi , athettha bhagavato vihāraṃ kāresuṃ .
So sārandadacetiyaṃtveva saṅkhaṃ gato .
Yāvakīvañcāti yattakaṃ kālaṃ .
Abhiṇhaṃ sannipātāti divasassa tikkhattuṃ sannipatantāpi antarantarā sannipatantāpi abhiṇhaṃ sannipātāva .
Sannipātabahulāti ‘‘ hiyyopi purimadivasampi sannipatamha , puna ajja kimatthaṃ sannipatāmā ’’ ti vosānamanāpajjanena sannipātabahulā .
Vuddhiyeva licchavī vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā no parihānīti abhiṇhaṃ asannipatantā hi disāsu āgataṃ sāsanaṃ na suṇanti , tato ‘‘ asukagāmasīmā vā nigamasīmā vā ākulā , asukaṭṭhāne corā pariyuṭṭhitā ’’ ti na jānanti .
Corāpi ‘‘ pamattā rājāno ’’ ti ñatvā gāmanigamādīni paharantā janapadaṃ nāsenti .
Evaṃ rājūnaṃ parihāni hoti
V3.154 .
Abhiṇhaṃ sannipatantā pana taṃ pavattiṃ suṇanti , tato balaṃ pesetvā amittamaddanaṃ karonti .
Corāpi ‘‘ appamattāP4.10 rājāno , na sakkā amhehi vaggabandhanena vicaritun ’’ ti bhijjitvā palāyanti .
Evaṃ rājūnaṃ vuddhi hoti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ vuddhiyeva licchavī vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā no parihānī ’’ ti .Samaggātiādīsu sannipātabheriyā niggatāya ‘‘ ajja me kiccaṃ atthi maṅgalaṃ atthī ’’ ti vikkhepaṃ karontā na samaggā sannipatanti nāma .
Bherisaddaṃ pana sutvāva bhuñjamānāpi alaṅkurumānāpi vatthāni nivāsayamānāpi addhabhuttā addhālaṅkatā vatthaṃ nivāsentāva sannipatantā samaggā sannipatanti nāma .
Sannipatitā pana cintetvā mantetvā kattabbaṃ katvā ekatova avuṭṭhahantā na samaggā vuṭṭhahanti nāma .
Evaṃ vuṭṭhitesu hi ye paṭhamaṃ gacchanti , tesaṃ evaṃ hoti
M3.152 –
‘‘ amhehi bāhirakathāva sutā , idāni vinicchayakathā bhavissatī ’’ ti .
Ekato vuṭṭhahantā pana samaggā vuṭṭhahanti nāma .
Apica ‘‘ asukaṭṭhāne gāmasīmā vā nigamasīmā vā ākulā , corā vā pariyuṭṭhitā ’’ ti sutvā ‘‘ ko gantvā amittamaddanaṃ karissatī ’’ ti vutte ‘‘ ahaṃ paṭhamaṃ ahaṃ paṭhaman ’’ ti vatvā gacchantāpi samaggā vuṭṭhahanti nāma .
Ekassa pana kammante osīdamāne sesā puttabhātaro pesetvā tassa kammantaṃ upatthambhayamānāpi āgantukarājānaṃ ‘‘ asukassa gehaṃ gacchatu , asukassa gehaṃ gacchatū ’’ ti avatvā sabbe ekato saṅgaṇhantāpi ekassa maṅgale vā roge vā aññasmiṃ vā pana tādise sukhadukkhe uppanne sabbe tattha sahāyabhāvaṃ gacchantāpi samaggā vajjikaraṇīyāni karonti nāma .Appaññattan tiādīsu pubbe akataṃ suṅkaṃ vā baliṃ vā daṇḍaṃ vā āharāpentā appaññattaṃ paññāpenti nāma .
Porāṇapaveṇiyā āgatameva pana anāharāpentā paññattaṃ samucchindanti
P4.11 nāma .
Coroti gahetvā dassite avicinitvā chejjabhejjaṃ anusāsantā porāṇaṃ vajjidhammaṃ samādāya na vattanti nāma .
Tesaṃ apaññattaṃ paññāpentānaṃ abhinavasuṅkādipīḷitā manussā ‘‘ atiupaddutamha , ke imesaṃ vijite vasissantī ’’ ti paccantaṃ pavisitvā corā vā corasahāyā vā hutvā janapadaṃ hananti .
Paññattaṃ samucchindantānaṃ paveṇiāgatāni suṅkādīni agaṇhantānaṃ koso parihāyati , tato hatthiassabalakāyaorodhādayo yathānibaddhaṃ vaṭṭaṃ alabhamānā thāmabalena parihāyanti .
Te neva yuddhakkhamā honti na pāricariyakkhamā .
Porāṇaṃ vajjidhammaṃ samādāya avattantānaṃ vijite manussā ‘‘ amhākaṃ puttaṃ pitaraṃ bhātaraṃ acoraṃyeva corotiV3.155 katvā chindiṃsu bhindiṃsū ’’ ti kujjhitvā paccantaṃ pavisitvā corā vā corasahāyā vā hutvā janapadaṃ hananti .
Evaṃ rājūnaṃ parihāni hoti .
Apaññattaṃ na paññāpentānaṃ pana ‘‘ paveṇiāgataṃyeva rājāno karontī ’’ ti manussā haṭṭhatuṭṭhā kasivāṇijjādike kammante sampādenti .
Paññattaṃ asamucchindantānaṃ paveṇiāgatāni suṅkādīni gaṇhantānaṃ koso vaḍḍhati , tato hatthiassabalakāyaorodhādayo yathānibaddhaṃ vaṭṭaṃ labhamānā thāmabalasampannā yuddhakkhamā ceva pāricariyakkhamā ca honti .
Porāṇe vajjidhammeM3.153 samādāya vattantānaṃ manussā na ujjhāyanti .
‘‘ Rājāno porāṇapaveṇiyā karonti , aṭṭakulikasenāpatiuparājūhi parikkhitaṃ sayampi parikkhipitvā paveṇipotthakaṃ vācāpetvā anucchavikamevaP4.12 daṇḍaṃ pavattayanti , etesaṃ doso natthi , amhākaṃyeva doso ’’ ti appamattā kammante karonti .
Evaṃ rājūnaṃ vuddhi hoti .Sakkarissantīti yaṃkiñci tesaṃ sakkāraṃ karontā sundarameva karissanti .
Garuṃ karissantīti garubhāvaṃ paccupaṭṭhapetvā karissanti .
Mānessantīti manena piyāyissanti .
Pūjessantīti paccayapūjāya pūjessanti .
Sotabbaṃ maññissantīti divasassa dve tayo vāre upaṭṭhānaṃ gantvā tesaṃ kathaṃ sotabbaṃ saddhātabbaṃ maññissanti .
Tattha ye evaṃ mahallakānaṃ rājūnaṃ sakkārādīni na karonti , ovādatthāya vā nesaṃ upaṭṭhānaṃ na gacchanti , te tehi vissaṭṭhā anovadiyamānā kīḷāpasutā rajjato parihāyanti .
Ye pana tathā paṭipajjanti , tesaṃ mahallakarājāno ‘‘ idaṃ kātabbaṃ idaṃ na kātabban ’’ ti porāṇapaveṇiṃ ācikkhanti .
Saṅgāmaṃ patvāpi ‘‘ evaṃ pavisitabbaṃ , evaṃ nikkhamitabban ’’ ti upāyaṃ dassenti .
Te tehi ovadiyamānā yathāovādaṃ paṭipajjamānā sakkonti rajjapaveṇiṃ sandhāretuṃ .
Tena vuttaṃ –
‘‘ vuddhiyeva licchavī vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā ’’ ti .
Kulitthiyoti kulagharaṇiyo .
Kulakumāriyoti anividdhā tāsaṃ dhītaro .
Okassāti vā pasayhāti vā pasayhākārassevetaṃ nāmaṃ .
Okāsātipi paṭhanti .
Tattha
P4.13 okassāti avakasitvā ākaḍḍhitvā .
Pasayhāti abhibhavitvā ajjhottharitvāti ayaṃ vacanattho .
Evañhi karontānaṃ vijite manussā ‘‘ amhākaṃ gehe puttabhātaropi , kheḷasiṅghānikādīni mukhena apanetvā saṃvaḍḍhitā dhītaropi ime balakkārena gahetvā attano ghare vāsentī ’’ ti kupitā paccantaṃ pavisitvā corā vā corasahāyā vā hutvā janapadaṃ hananti .
Evaṃ akarontānaṃ pana vijiteV3.156 manussā appossukkā sakāni kammāni karontā rājakosaṃ vaḍḍhenti .
Evamettha vuddhihāniyo veditabbā .Vajjīnaṃ
M3.154 vajjicetiyānīti vajjirājūnaṃ vajjiraṭṭhe cittīkataṭṭhena cetiyānīti laddhanāmāni yakkhaṭṭhānāni .
Abbhantarānīti antonagare ṭhitāni .
Bāhirānīti bahinagare ṭhitāni .
Dinnapubbaṃ katapubban ti pubbe dinnañca katañca .
No parihāpessantīti ahāpetvā yathāpavattameva karissanti .
Dhammikaṃ baliṃ parihāpentānañhi devatā ārakkhaṃ susaṃvihitaṃ na karonti , anuppannaṃ dukkhaṃ uppādetuṃ asakkontiyopi uppannaṃ kāsasīsarogādiṃ vaḍḍhenti , saṅgāme patte sahāyā na honti .
Aparihāpentānaṃ pana ārakkhaṃ susaṃvihitaṃ karonti , anuppannaṃ sukhaṃ uppādetuṃ asakkontiyopi uppannaṃ kāsasīsarogādiṃ haranti , saṅgāmasīse sahāyā hontīti .
Evamettha vuddhihāniyo veditabbā .Dhammikā rakkhāvaraṇaguttīti ettha rakkhā eva yathā anicchitaṃ nāgacchati , evaṃ āvaraṇato āvaraṇaṃ .
Yathā icchitaṃ na nassati , evaṃ gopāyanato gutti .
Tattha balakāyena parivāretvā rakkhanaṃ pabbajitānaṃ dhammikā rakkhāvaraṇagutti nāma na hoti .
Yathā pana vihārassa upavane rukkhe na chindanti , vājikā vājaṃ na
P4.14 karonti , pokkharaṇīsu macche na gaṇhanti , evaṃ karaṇaṃ dhammikā rakkhāvaraṇagutti nāma .Kintīti kena nu kho kāraṇena .
Tattha ye anāgatānaṃ arahantānaṃ āgamanaṃ na icchanti , te assaddhā honti appasannā .
Pabbajite sampatte paccuggamanaṃ na karonti , gantvā na passanti , paṭisanthāraṃ na karonti , pañhaṃ na pucchanti , dhammaṃ na suṇanti , dānaṃ na denti , anumodanaṃ na suṇanti , nivāsanaṭṭhānaṃ na saṃvidahanti .
Atha nesaṃ avaṇṇo uggacchati ‘‘ asuko nāma rājā assaddho appasanno , pabbajite sampatte paccuggamanaṃ na karoti … pe … nivāsanaṭṭhānaṃ na saṃvidahatī ’’ ti .
Taṃ sutvā pabbajitā tassa nagaradvārena gacchantāpi nagaraṃ na pavisanti .
Evaṃ anāgatānaṃ arahantānaṃ anāgamanameva hoti .
Āgatānaṃ pana phāsuvihāre asati yepi ajānitvā āgatā , te ‘‘ vasissāmāti tāva cintetvā āgatamhā , imesaṃ pana rājūnaṃ iminā nīhārena ke vasissantī ’’ ti nikkhamitvā gacchanti .
Evaṃ anāgatesu anāgacchantesu āgatesu dukkhaṃ viharantesu so doso pabbajitānaṃ anāvāso hoti .
Tato devatārakkhā na hoti , devatārakkhāya
V3.157 asati amanussā okāsaṃM3.155 labhanti , amanussā ussannā anuppannaṃ byādhiṃ uppādenti .
Sīlavantānaṃ dassanapañhapucchanādivatthukassa puññassa anāgamo hoti .
Vipariyāyena yathāvuttakaṇhapakkhaviparītassa sukkapakkhassa sambhavo hotīti evamettha vuddhihāniyo veditabbā .