Issues
Select Version
Sattakanipātapāḷi
Sattakanipātapāḷi

8. Pacalāyamānasuttaṃ

Author: _System_commentary_ @ Administrator

61. Aṭṭhame pacalāyamānoti taṃ gāmaṃ upanissāya ekasmiṃ vanasaṇḍe samaṇadhammaṃ karonto sattāhaṃ caṅkamanavīriyena nimmathitattā kilantagatto caṅkamanakoṭiyaṃ pacalāyamāno nisinno hoti .
Pacalāyasi noti niddāyasi nu .
Anumajjitvāti parimajjitvā .
Ālokasaññan ti middhavinodanaālokasaññaṃ . Divāsaññan ti divātisaññaṃ . Yathā divā tathā rattin ti yathā divā ālokasaññā adhiṭṭhitā , tathā naṃ rattimpi adhiṭṭhaheyyāsi . Yathā rattiṃ tathā divāti yathā ca te rattiṃ ālokasaññā adhiṭṭhitā , tathā naṃ divāpi adhiṭṭhaheyyāsi .
Sappabhāsan ti dibbacakkhuñāṇatthāya sahobhāsaṃ .
Pacchāpuresaññīti purato ca pacchato ca abhiharaṇasaññāya saññāvā . Antogatehi indriyehīti bahi avikkhittehi anto anupaviṭṭheheva pañcahi indriyehi .
Middhasukhan ti niddāsukhaṃ .
EttakenaP4.42 ṭhānena bhagavā therassa middhavinodanakammaṭṭhānaṃ kathesi .
Soṇḍan ti mānasoṇḍaṃ .
Kiccakaraṇīyānīti ettha avassaṃ kattabbāni kiccāni , itarāni karaṇīyāni .
Maṅkubhāvoti nittejatā domanassatā .
Ettakena ṭhānena satthārā therassa bhikkhācāravattaṃ kathitaṃ . Idāni bhasse pariyantakāritāya samādapetuṃ tasmātihātiādimāha .
Tattha viggāhikakathan ti ‘‘ na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsī ’’ tiādinayappavattā viggāhikakathā .
Nāhaṃ moggallānātiādi pāpamittasaṃsaggavivajjanatthaṃ vuttaṃ .
Kittāvatā nu khoti kittakena nu kho . Taṇhāsaṅkhayavimutto hotīti taṇhāsaṅkhaye nibbāne taṃ ārammaṇaṃ katvā vimuttacittatāyaM3.175 taṇhāsaṅkhayavimutto nāma saṃkhittena kittāvatā hoti . Yāya paṭipattiyā taṇhāsaṅkhayavimutto hoti , tameva khīṇāsavassa bhikkhuno pubbabhāgapaṭipadaṃ saṃkhittena desethāti pucchati . AccantaniṭṭhotiV3.176 khayavayasaṅkhātaṃ antaṃ atītāti accantā , accantā niṭṭhā assāti accantaniṭṭho , ekantaniṭṭho satataniṭṭhoti attho . Accantayogakkhemīti accantaṃ yogakkhemī , niccayogakkhemīti attho . Accantabrahmacārīti accantaṃ brahmacārī , niccabrahmacārīti attho . AccantaṃP4.43 pariyosānamassāti purimanayeneva accantapariyosāno . Seṭṭho devamanussānan ti devānañca manussānañca seṭṭho uttamo . Evarūpo bhikkhu kittāvatā hoti , saṅkhepeneva tassa paṭipattiṃ kathethāti yācati .
Sabbe dhammā nālaṃ abhinivesāyāti ettha sabbe dhammā nāma pañcakkhandhā dvādasāyatanāni aṭṭhārasa dhātuyo , te sabbepi taṇhādiṭṭhivasena abhinivesāya nālaṃ na pariyattā na samattā na yuttā . Kasmā ? Gahitākārena atiṭṭhanato . Te hi niccā sukhā attāti gahitāpi aniccā dukkhā anattāva sampajjanti . Tasmā nālaṃ abhinivesāya .
Abhijānātīti aniccaṃ dukkhaṃ anattāti ñātapariññāya abhijānāti . Parijānātīti tatheva tīraṇapariññāya parijānāti .
Yaṃkiñci vedanan ti antamaso pañcaviññāṇasampayuttaṃ yaṃkiñci appamattakampi vedanaṃ anubhavati . Iminā bhagavā therassa vedanāvasena ca vinivaṭṭetvā arūpapariggahaṃ dassesi .
Aniccānupassīti aniccato anupassanto . Virāgānupassīti ettha dve virāgā khayavirāgo ca accantavirāgo ca . Tattha saṅkhārānaṃ khayaṃ khayato passanā vipassanāpi , accantavirāgaṃ nibbānaṃ virāgato dassanamaggañāṇampi virāgānupassanā . Tadubhayasamaṅgipuggalo virāgānupassī nāma . Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘ virāgānupassī ’’ ti , virāgato anupassantoti attho . Nirodhānupassimhi pi eseva nayo . Nirodhopi hi khayanirodho accantanirodhoti duvidhoyeva . Paṭinissaggānupassīti ettha paṭinissaggo vuccati vossaggo . SoP4.44 ca pariccāgavossaggo pakkhandanavossaggoti duvidho hoti . Tattha pariccāgavossaggoti vipassanā . Sā hi tadaṅgavasena kilese ca khandhe ca vossajati . Pakkhandanavossaggoti maggo . So hi nibbānaṃ ārammaṇato pakkhandati . Dvīhipi vā kāraṇehi so vossaggoyeva , samucchedavasena khandhānaṃ kilesānañca vossajanato nibbāne ca pakkhandanato . TasmāM3.176 kilese ca khandhe ca pariccajatīti pariccāgavossaggo . Nirodhāya nibbānadhātuyā cittaṃ pakkhandatīti pakkhandanavossaggoti ubhayampetaṃ magge sameti . Tadubhayasamaṅgī puggalo imāya paṭinissaggānupassanāya samannāgatattāV3.177 paṭinissaggānupassī nāma hoti . Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Na kiñci loke upādiyatīti kiñci ekampi saṅkhāragataṃ taṇhāvasena na upādiyati na gaṇhāti na parāmasati . Anupādiyaṃ na paritassatīti aggaṇhanto taṇhāparitassanāya na paritassati . Paccattaṃyeva parinibbāyatīti sayameva kilesaparinibbānena parinibbāyati .
Khīṇā jātītiādinā panassa paccavekkhaṇā dassitā .
Iti bhagavā saṃkhittena khīṇāsavassa pubbabhāgappaṭipadaṃ pucchito saṃkhitteneva kathesi . Idaṃ pana suttaṃ therassa ovādopi ahosi vipassanāpi . So imasmiṃyeva sutte vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pattoti .