(ဘာဝိတေ၊ သော်။ ပ။ ပဟီယန္တိ၊ နည်း။)

ပဟီယန္တိ၊ ၏)။ ပ။

ပညာပဋ္ဋိလာဘာယ၊ (မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်စသော)ပညာကို ရခြင်းငှာ။ သံဝတ္တတိ၊ ဖြစ်၏။ ပ။ ပညာဝုဒ္ဓိယာ၊ ပညာ၏ တိုးပွားခြင်းငှာ။ (ကလျာဏပုထုဇဉ်နှင့်တကွ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့ ပညာ၏တိုးပွားခြင်းငှာ)။ ပ။ ပညာဝေပုလ္လာယ၊ ပညာ၏ ပြန့်ပွားသည်အဖြစ်ငှာ။ (ကလျာဏ.... ပြန့်ပွားသည်အဖြစ်ငှာ)။ ပ။ မဟာပညတာယ၊ များစွာသောအကျိုးအကြောင်း စသည်တို့ကို ပိုင်းခြားသိတတ်သော ပညာအကျိုးငှာ။ [မဟန္တာနံအတ္ထဓမ္မာဒီနံ ပရိဂ္ဂါဟိကာ ပညာ မဟာပညာ။ သာ ဧဝ မဟာပညတာ] ဝါ၊ (များစွာသောအကျိုးအကြောင်း စသည်တို့ကို ပိုင်းခြားသိခြင်းဖြင့်) များသောပညာရှိသည်၏အဖြစ်ငှာ။ [မဟတီ ပညာ ယဿာတိ မဟာပညော။ တဿ ဘာဝေါ မဟာပညတာ]။ ပ။ ပုထုပညတာယ၊ (အမျိုးမျိုးကွဲပြားခြားနားသော ခန္ဓာ ဓာတ် အာယတနစသည်တို့ကို သိခြင်းဖြင့်) အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားသော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။ ဝိပုလပညတာယ၊ (ပြန့်ပွားများပြားသော အကျိုအကြောင်းစသည်တို့ကို ပိုင်းခြားသိခြင်းဖြင့်) ပြန့်ပွားများပြားသော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။ ဂမ္ဘီရပညတာယ၊ (နက်နံသောခန္ဓာဓာတ် အာယတန စသည်တို့ကိုသိခြင်းဖြင့်) နက်နဲသော ပညာရှိသည် အဖြစ်ငှာ။ ပ။ အသာမန္တ ပညတာယ၊ အလွန်ဝေးကွာခြား, မနီးနားသော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ (အတ္ထ၊ ဓမ္မ၊ နိရုတ္တိ၊ ပဋ္ဋိဘာန်အရာ၌ ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့. မမှီနိုင်လောက်အောင် အလွန်ဝေးကွာခြင်း, မနီးနားသော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ဝါ၊ ကလျာဏပုထုဇဉ်, သောတာပတ္တိမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်စသော အောက် အောက်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ပညာမှ အလွန်ဝေးကွာခြင်း, မနီးနားသော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ) [အတ္ထ, ဓမ္မ စသည်တို့ကို စတုက္ကစာပိုဒ် ၁၇၂- ၌ ကြည့်။] ပ။ ဘူရိပညတာယ ဘူရိပညတာယ။ ။ ရာဂဒေါသာဒယော ဘဝတိ (အဘိဘဝတိ)ဘဝိ (အဘိဘဝိ) စာတိ ဘူရိ။ ဘူဓာတ်, ရိပစ္စည်း၊ နဒါဒိဤပစ္စည်းဟု ကြံပါ။ မဂ်ပညာသည် ရာဂဒေါသ စသည်တို့ကို အဘိဘဝတိ- လွှမ်းဖိဆဲ (ပစ္စုပ္ပန်)၊ ဖိုလ်ပညာသည် အဘိတဝိ- လွှမ်းဖိပြီး (အတိတ်)။ ဘူရိ စ သာ ပညာ စာတိဘူရိပညာ၊ (ရိ၌ သမာသမဇ္ဈရဿ) သာ ဧဝ ဘူရိပညတာ။ (တစ်နည်း) စိတ္တသန္တာနေ ဘူတော အရီတိ ဘူအရိ (စိတ်အစဉ်၌ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော ရာဂစသော ကိလေသာရန်သူ)၊ အကိုချေ၍ ဘူရိ- ဟု ဣရဿဖြင့် ရုပ်ဖြစ်၏။ဘူတောကား ဘူ၏ ပရိယာယ်တည်း။ ဘူရိဿ မဒ္ဒနီ ပညာ ဘူရိမဒ္ဒနိပညာ- ဟု ဆိုလိုလျက် မဒ္ဒနီပုဒ်ချေ၍ ဘူရိပညာ- ဟု ရုပ်ပြီး၏။ [ပဋ္ဋိသမ္ဘိဒါမဂ် အဋ္ဌကထာ၊ ဒု၊ ၂၆၀] ၊ ရာဂ ဒေါသစသည်တို့ကို လွှမ်းဖိဆဲ, လွှမ်းဖိပြီးဖြစ်သော ပညာအကျိုးငှာ။ ပ။ ပညာဗာဟုလ္လာယ၊ များသောပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။ သီဃပညတာယ၊ လျင်မြန်သောပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။

ဤသုတ်အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋ္ဋီကာ၌ကား ဘဝတိ အဘိဘဝတိ အရိန္တိ ဘူရီ(ရန်သူကိုလွှမ်းမိုးဖိစီးတတ်သောပညာ) ဟု ပြု၏။ အရိသဒ္ဒူပပဒ ဘူဓာတ်ကွိပစ္စည်း (ပညာကို အရကောက်ရမည်ဖြစ်၍) နဒါဒိဤပစ္စည်းဖြင့် ဘူရီရုပ်ပြီး၏ဟု ကြံပါ။ ဘူရီ စ သာ ပညာစာတိ ဘူရိပညာ။ ဤအဖွင့်များအရ "ဘူရိပညတာယ- စိတ်အစ၌ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော ရာဂစသော ရန်သူကို ဖိစီးနှိပ်စက်တတ်သော ပညာအကျိုးငှာ" ဟု အနက်ဆိုပါ။

(တစ်နည်း)ဘူရီ- မြေကြီး။ ဘူရီ ဝိယာတိ ဘူရီ၊ ဘူရီ ပညာ ယဿာတိဘူရိပညော (မြေကြီးကဲ့သို့ ကျယ်ပြန့်သောပညာရှိသောသူ)၊ ထို့နောက် "ဘူရိပညဿ ပညာ ဘူရိပညပညာ" ဟု ဆိုလိုလျက် အလယ်က ပညပုဒ်ကို ချေ၍ဘူရိပညာဟု ရုပ်ပြီးကြောင်း ဋ္ဌ, ဋ္ဋီတို့ဖွင့်၏။ ဤနည်း၌ "မြေကြီးကဲ့သို့ကျယ်ပြန့်သော ပညာရှိသူ၏ ပညာအကျိုုးငှာ" ဟု အနက်ဆိုပါ။

(တစ်နည်း) ဘူတေအတ္ထေ ရမတီတိ ဘူရီ (ထင်ရှားရှိသော ခန္ဓာစသောအနက်သဘော၌မွေ့လျော်တတ်သောပညာ) နှင့်အညီ ဘူရီသဒ္ဒါသည် ပညာဟူသော အနက်ကို ဟော၏။ (ဘူတ+ ရမု+ ကွိ+ ဤ) ဘူရီ စ သာ ပညာ စာတိဘူရိပညာ။ ဤနည်းအလို"ဘူရိပညတာယ- ထင်ရှားရှိသော ခန္ဓာစသောအနက်သဘော၌ မွေ့လျော်သော ပညာအကျိုးငှါ" ဟု အနက်ဆိုပါ။ ဋ္ဋီကာနှင့်ပဋ္ဋိသမ္ဘိမဂ်ဋ္ဌ၌ မြေကြီးနှင့် ပညာအနက်ကို ဟောသော ဘူရီပုဒ်၏ ဝစနတ္ထ၌ပင် ဣရဿဖြင့် ဘူရိဟု တွေ့ရ၏။ သို့သော် သဒ္ဒနီတိပဒမာလာ၌လည်းကောင်း၊ အဘိဓာန်ဋ္ဋီကာ (၁၅၃ နှင့် ၁၈၁ ဂါထာ) ၌လည်းကောင်း။ ဘူရီ- ဟု နဒါဒိဂိုဏ်း၌ သွင်း၏။ သက္ကတအဘိဓာန်တို့၌ကား ဣရဿဖြင့်သာတွေ့ရပြီး ပုလ္လိုင်ဖြစ်မူ ဗိဿဏိုး, ဗြဟ္မာ, သိဝအနက်ဟောဟုလည်းကောင်း၊ နပုလ္လိင်ဖြစ်မှု သုဝဏ္ဏ (ရွှေ) အနက်ဟောဟုလည်းကောင်း၊ ဝိသေသန တိလိင်ဖြစ်မှု ပစုရ (အများ( အနက်ဟောဟုလည်းကောင်းဆို၏။

လဟုပညတာယ၊ ပေါ့ပါးသော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။ ဟာသပညတာယ၊ ရွှင်သော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။ ဇဝနပညတာယ၊ (ဝိပဿနာ၏သင်္ခါရအာရုံ, နိဗ္ဗာန်အာရုံတို့၌) လျင်မြန်စွာဖြစ်တတ်သော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ [ဝိပဿနူပဂသင်္ခါရေသု စ ဝိသင်္ခါရေ စ ခိပ္ပံ ဇဝတိ ပဝတ္တတီတိ ဇဝနာ။ဇဝနာ ပညာ ယဿတိ ဇဝနပညော]။ ပ။ တိက္ခပညတာယ၊ ထက်မြက်သောပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။ နိဗ္ဗေဓိမပညတာယ၊ ကိလေသာအတုံးအခဲကိုဖြိုခွဲတတ်သော ပညာရှိသည်အဖြစ်ငှာ။ ပ။