Pokkharasātivatthuvaṇṇanā
255. Tena kho pana samayenāti yena samayena bhagavā tattha viharati , tena samayena , tasmiṃ samayeti ayamattho .
Brahmaṃ aṇatīti brāhmaṇo , mante sajjhāyatīti attho .
Idameva hi jātibrāhmaṇānaṃ niruttivacanaṃ .
Ariyā pana bāhitapāpattā brāhmaṇāti vuccanti .
Pokkharasātīti
V1.198 idaṃ tassa nāmaṃ .Kasmā pokkharasātīti vuccati .
Tassa kira kāyo setapokkharasadiso , devanagare ussāpitarajatatoraṇaṃ viya sobhati .
Sīsaṃ panassa kāḷavaṇṇaṃ indanīlamaṇimayaṃ viya .
Massupi candamaṇḍale kāḷamegharāji viya khāyati .
Akkhīni nīluppalasadisāni .
Nāsā rajatapanāḷikā viya suvaṭṭitā suparisuddhā .
Hatthapādatalāni ceva mukhadvārañca katalākhārasaparikammaṃ viya sobhati , ativiya sobhaggappatto brāhmaṇassa attabhāvo .
Arājake ṭhāne rājānaṃ kātuṃ yuttamimaṃ brāhmaṇaṃ .
Evamesa sassiriko .
Iti naṃ pokkharasadisattā pokkharasātīti sañjānanti .
Ayaṃ
M1.218 pana kassapasammāsambuddhakāle tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū dasabalassa dānaṃ datvā dhammadesanaṃ sutvā devaloke nibbatti .So tato manussalokamāgacchanto mātukucchivāsaṃ jigucchitvā himavantapadese mahāsare padumagabbhe nibbatti .
Tassa ca sarassa avidūre tāpaso paṇṇasālāya vasati .
So tīre ṭhito taṃ padumaṃ disvā –
‘‘ idaṃ padumaṃ avasesapadumehi mahantataraṃ .
Pupphitakāle naṃ gahessāmī ’’ ti cintesi .
Taṃ sattāhenāpi na pupphati .
Tāpaso kasmā nu kho idaṃ sattāhenāpi na pupphati .
Handa naṃ gahessāmīti otaritvā gaṇhi .
Taṃ tena nāḷato chinnamattaṃyeva
P1.245 pupphitaṃ .Athassabbhantare suvaṇṇacuṇṇapiñjaraṃ viya rajatabimbakaṃ padumareṇupiñjaraṃ setavaṇṇaṃ dārakaṃ addasa .
So mahāpuñño esa bhavissati .
Handa naṃ paṭijaggāmīti paṇṇasālaṃ netvā paṭijaggitvā sattavassakālato paṭṭhāya tayo vede uggaṇhāpesi .
Dārako tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṃ gantvā paṇḍito byatto jambudīpe aggabrāhmaṇo ahosi .
So aparena samayena rañño kosalassa sippaṃ dassesi .
Athassa sippe pasanno rājā ukkaṭṭhaṃ nāma mahānagaraṃ brahmadeyyaṃ adāsi .
Iti naṃ pokkhare sayitattā pokkharasātīti sañjānanti .
Ukkaṭṭhaṃ ajjhāvasatīti ukkaṭṭhanāmake nagare vasati .
Abhibhavitvā vā āvasati .
Tassa nagarassa sāmiko hutvā yāya mariyādāya tattha vasitabbaṃ , tāya mariyādāya vasi .
Tassa kira nagarassa vatthuṃ ukkā ṭhapetvā ukkāsu jalamānāsu aggahesuṃ , tasmā taṃ ukkaṭṭhanti vuccati .
Okkaṭṭhantipi pāṭho , soyevattho .
Upasaggavasena panettha bhummatthe upayogavacanaṃ veditabbaṃ .
Tassa anupayogattā ca sesapadesu .
Tattha lakkhaṇaṃ saddasatthato pariyesitabbaṃ .
Sattussadan ti sattehi ussadaṃ , ussannaṃ bahujanaṃ ākiṇṇamanussaṃ .
Posāvaniyahatthiassamoramigādianekasattasamākiṇṇañcāti
V1.199 attho .Yasmā panetaṃ nagaraṃ bahi āvijjhitvā jātena hatthiassādīnaṃ ghāsatiṇena ceva gehacchādanatiṇena ca sampannaṃ .
Tathā dārukaṭṭhehi ceva gehasambhārakaṭṭhehi ca .
Yasmā cassabbhantare vaṭṭacaturassādisaṇṭhānā bahū pokkharaṇiyo jalajakusumavicittāni ca bahūni anekāni taḷākāni udakassa niccabharitāneva honti , tasmā satiṇakaṭṭhodakan ti vuttaṃ .
Saha dhaññenāti sadhaññaṃ pubbaṇṇāparaṇṇādibhedaṃ bahudhaññasannicayanti attho
M1.219 .Ettāvatā yasmiṃ nagare brāhmaṇo setacchattaṃ ussāpetvā rājalīlāya vasati , tassa samiddhisampatti dīpitā hoti .
Rājato laddhaṃ bhoggaṃ rājabhoggaṃ .
Kena
P1.246 dinnanti ce ?Raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ .
Rājadāyan ti rañño dāyabhūtaṃ , dāyajjanti attho .
Brahmadeyyan ti seṭṭhadeyyaṃ , chattaṃ ussāpetvā rājasaṅkhepena bhuñjitabbanti attho .
Atha vā rājabhoggan ti sabbaṃ chejjabhejjaṃ anusāsantena nadītitthapabbatādīsu suṅkaṃ gaṇhantena setacchattaṃ ussāpetvā raññā hutvā bhuñjitabbaṃ .
Raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ rājadāyanti ettha taṃ nagaraṃ raññā dinnattā rājadāyaṃ dāyakarājadīpanatthaṃ panassa ‘‘ raññā pasenadinā kosalena dinnan ’’ ti idaṃ vuttaṃ .
Brahmadeyyan ti seṭṭhadeyyaṃ .
Yathā dinnaṃ na puna gahetabbaṃ hoti , nissaṭṭhaṃ pariccattaṃ .
Evaṃ dinnanti attho .
Assosīti suṇi upalabhi , sotadvārasampattavacananigghosānusārena aññāsi .
Khoti avadhāraṇatthe padapūraṇamatte vā nipāto .
Tattha avadhāraṇatthena assosi eva , nāssa koci savanantarāyo ahosīti ayamattho veditabbo .
Padapūraṇena pana padabyañjanasiliṭṭhatāmattameva .
Idāni yamatthaṃ brāhmaṇo pokkharasāti assosi , taṃ pakāsento –
‘‘ samaṇo khalu bho gotamo ’’ tiādimāha .
Tattha samitapāpattā samaṇoti veditabbo .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ samitāssa honti pāpakā akusalā dhammā ’’ tiādi ( ma . ni .1.434).
Bhagavā ca anuttarena ariyamaggena samitapāpo .
Tenassa yathābhūtaguṇādhigatametaṃ nāmaṃ , yadidaṃ samaṇoti .
Khalūti anussavanatthe nipāto .
Bhoti brāhmaṇajātisamudāgataṃ ālapanamattaṃ .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ bhovādī nāma so hoti , sace hoti sakiñcano ’’ ti ( dha . pa .55).
Gotamoti bhagavantaṃ gottavasena parikitteti .
Tasmā samaṇo khalu bho gotamoti ettha samaṇo kira bho gotamagottoti evamattho daṭṭhabbo .
Sakyaputtoti
V1.200 idaṃ pana bhagavato uccākulaparidīpanaṃP1.247 .Sakyakulā pabbajitoti saddhāpabbajitabhāvaparidīpanaṃ .
Kenaci pārijuññena anabhibhūto aparikkhīṇaṃyeva
M1.220 taṃ kulaṃ pahāya saddhāya pabbajitoti vuttaṃ hoti .Tato paraṃ vuttatthameva .
Taṃ kho panātiādi sāmaññaphale vuttameva .
Sādhu kho panāti sundaraṃ kho pana .
Atthāvahaṃ sukhāvahanti vuttaṃ hoti .
Tathārūpānaṃ arahatan ti yathārūpo so bhavaṃ gotamo , evarūpānaṃ yathābhūtaguṇādhigamena loke arahantoti laddhasaddhānaṃ arahataṃ .
Dassanaṃ hotīti pasādasommāni akkhīni ummīletvā dassanamattampi sādhu hotīti , evaṃ ajjhāsayaṃ katvā .