Catuparikkhārādivaṇṇanā
341. Sujaṃ
V1.241 paggaṇhantānan ti mahāyāgapaṭiggaṇhanaṭṭhāne dānakaṭacchuṃ paggaṇhantānaṃ .Imehi catūhīti etehi sujātādīhi .
Etesu hi asati –
‘‘ evaṃ dujjātassa saṃvidhānena pavattadānaṃ kittakaṃ kālaṃ pavattissatī ’’ tiādīni vatvā upasaṅkamitāro na honti .
Garahitabbābhāvato pana upasaṅkamantiyeva .
Tasmā imānipi parikkhārā bhavantīti vuttāni .
342. Tisso vidhā desesīti tīṇi ṭhapanāni desesi .
So kira cintesi –
‘‘ dānaṃ dadamānā nāma tiṇṇaṃ ṭhānānaṃ aññatarasmiṃ calanti handāhaṃ imaṃ rājānaṃ tesu ṭhānesu paṭhamataraññeva niccalaṃ karomī ’’ ti .
Tenassa tisso vidhā desesīti .
So bhoto raññoti idaṃ karaṇatthe sāmivacanaṃ .
Bhotā raññāti vā pāṭho .
Vippaṭisāro na karaṇīyoti ‘‘ bhogānaṃ vigamahetuko pacchānutāpo na kattabbo , pubbacetanā pana acalā patiṭṭhapetabbā , evañhi dānaṃ mahapphalaṃ hotī ’’ ti dasseti .
Itaresupi dvīsu ṭhānesu eseva nayo .
Muñcacetanāpi hi pacchāsamanussaraṇacetanā
M1.268 ca niccalāva kātabbā .Tathā akarontassa dānaṃ na mahapphalaṃ hoti , nāpi uḷāresu bhogesu cittaṃ namati , mahāroruvaṃ upapannassa seṭṭhigahapatino viya .
343. Dasahākārehīti dasahi kāraṇehi .
Tassa kira evaṃ ahosi – sacāyaṃ rājā dussīle disvā –
‘‘ nassati vata me dānaṃ , yassa me evarūpā dussīlā bhuñjantī ’’ ti sīlavantesupi vippaṭisāraṃ uppādessati , dānaṃ na mahapphalaṃ bhavissati .
Vippaṭisāro ca nāma dāyakānaṃ paṭiggāhakatova uppajjati
P1.300 , handassa paṭhamameva taṃ vippaṭisāraṃ vinodemīti .Tasmā dasahākārehi upacchijjituṃ yuttaṃ paṭiggāhakesupi vippaṭisāraṃ vinodesīti .
Tesaññeva tenāti tesaññeva tena pāpena aniṭṭho vipāko bhavissati , na aññesanti dasseti .
Yajataṃ bhavan ti detu bhavaṃ .
Sajjatan ti vissajjatu .
Antaran ti abbhantaraṃ .
344. Soḷasahi ākārehi cittaṃ sandassesīti idha brāhmaṇo rañño mahādānānumodanaṃ nāma āraddho .
Tattha sandassesīti –
‘ idaṃ dānaṃ dātā evarūpaṃ sampattiṃ labhatī ’ ti dassetvā dassetvā kathesi .
Samādapesīti tadatthaṃ samādapetvā kathesi .
Samuttejesīti vippaṭisāravinodanenassa cittaṃ vodāpesi .
Sampahaṃsesīti ‘ sundaraṃ te kataṃ , mahārāja , dānaṃ dadamānenā ’ ti thutiṃ katvā kathesi .
Vattā dhammato natthīti dhammena samena kāraṇena vattā natthi .
345. Na
V1.242 rukkhā chijjiṃsu yūpatthāya na dabbhā lūyiṃsu barihisatthāyāti ye yūpanāmake mahāthambhe ussāpetvā –‘‘ asukarājā asukāmacco asukabrāhmaṇo evarūpaṃ nāma mahāyāgaṃ yajatī ’’ ti nāmaṃ likhitvā ṭhapenti .
Yāni ca dabbhatiṇāni lāyitvā vanamālāsaṅkhepena yaññasālaṃ parikkhipanti , bhūmiyaṃ vā pattharanti , tepi na rukkhā chijjiṃsu , na dabbhā lūyiṃsu .
Kiṃ pana gāvo vā ajādayo vā haññissantīti dasseti .
Dāsāti antogehadāsādayo .
Pessāti ye pubbameva dhanaṃ gahetvā kammaṃ karonti .
Kammakarāti ye bhattavetanaṃ gahetvā karonti .
Daṇḍatajjitā
P1.301 nāma daṇḍayaṭṭhimuggarādīni gahetvā –‘‘ kammaṃ karotha karothā ’’ ti evaṃ
M1.269 tajjitā .Bhayatajjitā nāma – sace kammaṃ karosi , kusalaṃ .
No ce karosi , chindissāma vā bandhissāma vā māressāma vāti evaṃ bhayena tajjitā .
Ete pana na daṇḍatajjitā , na bhayatajjitā , na assumukhā rodamānā parikammāni akaṃsu .
Atha kho piyasamudācāreneva samudācariyamānā akaṃsu .
Na hi tattha dāsaṃ vā dāsāti , pessaṃ vā pessāti , kammakaraṃ vā kammakarāti ālapanti .
Yathānāmavaseneva pana piyasamudācārena ālapitvā itthipurisabalavantadubbalānaṃ anurūpameva kammaṃ dassetvā –
‘‘ idañcidañca karothā ’’ ti vadanti .
Tepi attano rucivaseneva karonti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ ye icchiṃsu , te akaṃsu ;
ye na icchiṃsu , na te akaṃsu .
Yaṃ icchiṃsu , taṃ akaṃsu ;
yaṃ na icchiṃsu , na taṃ akaṃsū ’’ ti .
Sappitelanavanītadadhimadhuphāṇitena ceva so yañño niṭṭhānamagamāsīti rājā kira bahinagarassa catūsu dvāresu antonagarassa ca majjheti pañcasu ṭhānesu mahādānasālāyo kārāpetvā ekekissāya sālāya satasahassaṃ satasahassaṃ katvā divase divase pañcasatasahassāni vissajjetvā sūriyuggamanato paṭṭhāya tassa tassa kālassa anurūpehi sahatthena suvaṇṇakaṭacchuṃ gahetvā paṇītehi sappitelādisammisseheva yāgukhajjakabhattabyañjanapānakādīhi mahājanaṃ santappesi .
Bhājanāni pūretvā gaṇhitukāmānaṃ tatheva dāpesi .
Sāyaṇhasamaye pana vatthagandhamālādīhi sampūjesi .
Sappiādīnaṃ pana mahācāṭiyo pūrāpetvā –
‘‘ yo yaṃ paribhuñjitukāmo , so taṃ paribhuñjatū ’’ ti anekasatesu ṭhānesu ṭhapāpesi .
Taṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ sappitelanavanītadadhimadhuphāṇitena ceva so yañño niṭṭhānamagamāsī ’’ ti .
346. Pahūtaṃ sāpateyyaṃ ādāyāti bahuṃ dhanaṃ gahetvā .
Te kira cintesuṃ –
‘‘ ayaṃ rājā sappitelādīni janapadato anāharāpetvā attano santakameva nīharitvā mahādānaṃ deti .
Amhehi pana ‘ rājā na kiñci āharāpetī ’ ti na yuttaṃ tuṇhī bhavituṃ .
Na hi rañño ghare dhanaṃ akkhayadhammameva , amhesu ca adentesu ko añño rañño dassati , handassa dhanaṃ upasaṃharāmā ’’ ti
V1.243 te gāmabhāgena ca nigamabhāgenaP1.302 ca nagarabhāgena ca sāpateyyaṃ saṃharitvā sakaṭāni pūretvā rañño upahariṃsu .Taṃ sandhāya –
‘‘ pahūtaṃ sāpateyyan ’’ tiādimāha .
347. Puratthimena
M1.270 yaññavāṭassāti puratthimato nagaradvāre dānasālāya puratthimabhāge .Yathā puratthimadisato āgacchantā khattiyānaṃ dānasālāya yāguṃ pivitvā rañño dānasālāya bhuñjitvā nagaraṃ pavisanti .
Evarūpe ṭhāne paṭṭhapesuṃ .
Dakkhiṇena yaññavāṭassāti dakkhiṇato nagaradvāre dānasālāya vuttanayeneva dakkhiṇabhāge paṭṭhapesuṃ .
Pacchimuttaresupi eseva nayo .
348. Aho yañño , aho yaññasampadāti brāhmaṇā sappiādīhi niṭṭhānagamanaṃ sutvā –
‘‘ yaṃ loke madhuraṃ , tadeva samaṇo gotamo katheti , handassa yaññaṃ pasaṃsāmā ’’ ti tuṭṭhacittā pasaṃsamānā evamāhaṃsu .
Tuṇhībhūtova nisinno hotīti upari vattabbamatthaṃ cintayamāno nissaddova nisinno hoti .
Abhijānāti pana bhavaṃ gotamoti idaṃ brāhmaṇo parihārena pucchanto āha .
Itarathā hi –
‘‘ kiṃ pana tvaṃ , bho gotama , tadā rājā ahosi , udāhu purohito brāhmaṇo ’’ ti evaṃ ujukameva pucchayamāno agāravo viya hoti .