( Pañcamo bhāgo )

16. Tiṃsanipāto

[151]1. Kiṃchandajātakavaṇṇanā

KiṃchandoV5.1P5.1M5.1 kimadhippāyoti idaṃ satthā jetavane viharanto uposathakammaṃ ārabbha kathesi .

Ekadivasañhi satthā bahū upāsake ca upāsikāyo ca uposathike dhammassavanatthāya āgantvā dhammasabhāyaṃ nisinne ‘‘ uposathikāttha upāsakā ’’ ti pucchitvā ‘‘ āma , bhante ’’ ti vutte ‘‘ sādhu voV5.2 kataṃ uposathaṃ karontehi , porāṇakā upaḍḍhūposathakammassa nissandena mahantaṃ yasaṃ paṭilabhiṃsū ’’ ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari .

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatto dhammena rajjaṃ kārento saddho ahosi dānasīlauposathakammesu appamatto .

So sesepi amaccādayo dānādīsu samādapesi .

Purohito panassa parapiṭṭhimaṃsiko lañjakhādako kūṭavinicchayiko ahosi .

Rājā uposathadivase amaccādayo pakkosāpetvā ‘‘ uposathikā hothā ’’ ti āha .

Purohito uposathaṃ na samādiyi .

Atha naṃ divā lañjaṃ gahetvā kūṭaḍḍaṃ katvā upaṭṭhānaṃ āgataṃ rājā ‘‘ tumhe uposathikā ’’ ti amacce pucchanto ‘‘ tvampi ācariya uposathiko ’’ ti pucchi .

So ‘‘ āmā ’’ ti musāvādaṃM5.2 katvā pāsādā otari .

Atha naṃ eko amacco ‘‘ nanu tumhe na uposathikā ’’ ti codesi .

So āha –

‘‘ ahaṃ velāyameva bhuñjiṃ , gehaṃ pana gantvā mukhaṃ vikkhāletvā uposathaṃ adhiṭṭhāya sāyaṃP5.2 na bhuñjissāmi , rattiṃ sīlaṃ rakkhissāmi , evaṃ me upaḍḍhūposathakammaṃ bhavissatī ’’ ti ?

‘‘ Sādhu , ācariyā ’’ ti .

So gehaṃ gantvā tathā akāsi .

Punekadivasaṃ tasmiṃ vinicchaye nisinne aññatarā sīlavatī itthī aḍḍaṃ karontī gharaṃ gantuṃ alabhamānā ‘‘ uposathakammaṃ nātikkamissāmī ’’ ti upakaṭṭhe kāle mukhaṃ vikkhāletuṃ ārabhi .

Tasmiṃ khaṇe brāhmaṇassa supakkānaṃ ambaphalānaṃ ambapiṇḍi āhariyittha .

So tassā uposathikabhāvaṃ ñatvā ‘‘ imāni khāditvā uposathikā hohī ’’ ti adāsi .

Sā tathā akāsi .

Ettakaṃ brāhmaṇassa kammaṃ .

So aparabhāge kālaṃ katvā himavantapadese kosikigaṅgāya tīre tiyojanike ambavane ramaṇīye bhūmibhāge sobhaggappatte kanakavimāne alaṅkatasirisayane suttappabuddho viya nibbatti alaṅkatapaṭiyatto uttamarūpadharo soḷasasahassadevakaññāparivāro .

So rattiññeva taṃ sirisampattiṃ anubhoti .

Vemānikapetabhāvena hissa kammasarikkhako vipāko ahosi , tasmā aruṇe uggacchante ambavanaṃ pavisati , paviṭṭhakkhaṇeyevassa dibbattabhāvo antaradhāyati , asītihatthatālakkhandhappamāṇo attabhāvo nibbattati , sakalasarīraṃ jhāyati , supupphitakiṃsuko viya hoti .

Dvīsu hatthesu ekekāva aṅguli , tattha mahākuddālappamāṇā nakhā honti .

Tehi nakhehi attano piṭṭhimaṃsaṃ phāletvā uppāṭetvā khādanto vedanāppatto mahāravaṃ ravanto dukkhaṃ anubhoti .

Sūriye atthaṅgate taṃ sarīraṃ antaradhāyati , dibbasarīraṃ nibbattati , alaṅkatapaṭiyattā dibbanāṭakitthiyo nānātūriyāni gahetvā parivārenti .

So mahāsampattiṃ anubhavanto ramaṇīye ambavane dibbapāsādaṃ abhiruhati .

Iti so uposathikāya itthiyā ambaphaladānassa nissandena tiyojanikaṃ ambavanaṃ paṭilabhatiV5.3 , lañjaṃ gahetvā kūṭaḍḍakaraṇanissandena pana piṭṭhimaṃsaṃ uppāṭetvāP5.3 khādati , upaḍḍhūposathassa nissandena rattiṃ sampattiṃ anubhoti , soḷasasahassanāṭakitthīhi parivuto paricāresi .

TasmiṃM5.3 kāle bārāṇasirājā kāmesu dosaṃ disvā isipabbajjaṃ pabbajitvā adhogaṅgāya ramaṇīye bhūmipadese paṇṇasālaṃ kāretvā uñchācariyāya yāpento vihāsi .

Athekadivasaṃ tamhā ambavanā mahāghaṭappamāṇaṃ ambapakkaṃ gaṅgāya patitvā sotena vuyhamānaṃ tassa tāpasassa paribhogatitthābhimukhaṃ agamāsi .

So mukhaṃ dhovanto taṃ majjhe nadiyā āgacchantaṃ disvā udakaṃ taranto gantvā ādāya assamapadaṃ āharitvā agyāgāre ṭhapetvā satthakena phāletvā yāpanamattaṃ khāditvā sesaṃ kadalipaṇṇehi paṭicchādetvā punappunaṃ divase divase yāva parikkhayā khādi .

Tasmiṃ pana khīṇe aññaṃ phalāphalaṃ khādituṃ nāsakkhi , rasataṇhāya bajjhitvā ‘‘ tameva ambapakkaṃ khādissāmī ’’ ti nadītīraṃ gantvā nadiṃ olokento ‘‘ ambaṃ alabhitvā na uṭṭhahissāmī ’’ ti sanniṭṭhānaṃ katvā nisīdi .

So tattha nirāhāro ekampi divasaṃ , dvepi , tīṇi , catu , pañca , cha divasāni vātātapena parisussanto ambaṃ olokento nisīdi .

Atha sattame divase nadīdevatā āvajjamānā taṃ kāraṇaṃ ñatvā ‘‘ ayaṃ tāpaso taṇhāvasiko hutvā sattāhaṃ nirāhāro gaṅgaṃ olokento nisīdi , imassa ambapakkaṃ adātuṃ na yuttaṃ , alabhanto marissati , dassāmi tassā ’’ ti āgantvā gaṅgāya upari ākāse ṭhatvā tena saddhiṃ sallapantī paṭhamaṃ gāthamāha –

‘‘ Kiṃchando kimadhippāyo , eko sammasi ghammani ;

Kiṃpatthayāno kiṃ esaṃ , kena atthena brāhmaṇā ’’ ti .

Tattha chandoti ajjhāsayo .

Adhippāyoti cittaṃ .

Sammasīti acchasi .

Ghammanīti gimhe .

Esan ti esanto .

Brāhmaṇāti pabbajitattā tāpasaṃ ālapati .

Idaṃ vuttaṃ hoti – brāhmaṇa , tvaṃ kiṃ adhippāyo kiṃ cintento kiṃ patthento kiṃ gavesanto kenatthena imasmiṃ gaṅgātīre gaṅgaṃ olokento nisinnoti .

TaṃP5.4 sutvā tāpaso nava gāthā abhāsi –

‘‘ Yathā mahā vāridharo , kumbho supariṇāhavā ;

Tathūpamaṃ ambapakkaṃ , vaṇṇagandharasuttamaṃ .

‘‘ TaṃV5.4M5.4 vuyhamānaṃ sotena , disvānāmalamajjhime ;

Pāṇībhi naṃ gahetvāna , agyāyatanamāhariṃ .

‘‘ Tato kadalipattesu , nikkhipitvā sayaṃ ahaṃ ;

Satthena naṃ vikappetvā , khuppipāsaṃ ahāsi me .

‘‘ Sohaṃ apetadaratho , byantībhūto dukhakkhamo ;

Assādaṃ nādhigacchāmi , phalesvaññesu kesuci .

‘‘ Sosetvā nūna maraṇaṃ , taṃ mamaṃ āvahissati ;

Ambaṃ yassa phalaṃ sādu , madhuraggaṃ manoramaṃ ;

Yamuddhariṃ vuyhamānaṃ , udadhismā mahaṇṇave .

‘‘ Akkhātaṃ te mayā sabbaṃ , yasmā upavasāmahaṃ ;

Rammaṃ pati nisinnosmi , puthulomāyutā puthu .

‘‘ Tvañca kho meva akkhāhi , attānamapalāyini ;

Kā vā tvamasi kalyāṇi , kissa vā tvaṃ sumajjhime .

‘‘ Ruppapaṭṭapalimaṭṭhīva , byagghīva girisānujā ;

Yā santi nāriyo devesu , devānaṃ paricārikā .

10.

‘‘ Yā ca manussalokasmiṃ , rūpenānvāgatitthiyo ;

Rūpena te sadisī natthi , devesu gandhabbamanussaloke ;

Puṭṭhāsi me cārupubbaṅgi , brūhi nāmañca bandhave ’’ ti .

Tattha vāridharo kumbhoti udakaghaṭo .

Supariṇāhavāti susaṇṭhāno .

Vaṇṇagandharasuttaman ti vaṇṇagandharasehi uttamaṃ .

Disvānāti disvā .

Amalamajjhimeti nimmalamajjhe .

Devataṃ ālapanto evamāha .

Pāṇībhīti hatthehi .

Agyāyatanamāharin ti attano aggihutasālaṃ āhariṃ .

Vikappetvāti vicchinditvā .

‘‘ Vikantetvā ’’ tipi pāṭho .

‘‘ Khādin ’’ ti pāṭhaseso .

Ahāsi metiV5.5 taṃ jivhagge ṭhapitamattameva satta rasaharaṇisahassāni pharitvā mamaP5.5 khudañca pipāsañca hari .

Apetadarathoti vigatakāyacittadarathoM5.5 .

Sudhābhojanaṃ bhuttassa viya hi tassa sabbadarathaṃ apahari .

Byantībhūtoti tassa ambapakkassa vigatanto jāto , parikkhīṇaambapakko hutvāti attho .

Dukhakkhamoti dukkhena asātena kāyakkhamena ceva cittakkhamena ca samannāgato .

Aññesu pana kadalipanasādīsu phalesu parittakampi assādaṃ nādhigacchāmi , sabbāni me jivhāya ṭhapitamattāni tittakāneva sampajjantīti dīpeti .

Sosetvāti nirāhāratāya sosetvā sukkhāpetvā .

Taṃ maman ti taṃ mama .

Yassāti yaṃ assa , ahosīti attho .

Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ phalaṃ mama sādu ahosi , yamahaṃ gambhīre puthulaudakakkhandhasaṅkhāte mahaṇṇave vuyhamānaṃ tato udadhismā uddhariṃ , taṃ ambaṃ mama maraṇaṃ āvahissatīti maññāmi , mayhaṃ taṃ alabhantassa jīvitaṃ nappavattissatīti .

Upavasāmīti khuppipāsāhi upagato vasāmi .

Rammaṃ pati nisinnosmīti ramaṇīyaṃ nadiṃ pati ahaṃ nisinno .

Puthulomāyutā puthūti ayaṃ nadī puthulomehi macchehi āyutā puthu vipulā , api nāma me ito sotthi bhaveyyāti adhippāyo .

Apalāyinīti apalāyitvā mama sammukhe ṭhiteti taṃ devataṃ ālapati .

‘‘ Apalāsinī ’’ tipi pāṭho , palāsarahite anavajjasarīreti attho .

Kissa vāti kissa vā kāraṇā idhāgatāsīti pucchati .

Rūpapaṭṭapalimaṭṭhīvāti suṭṭhu parimajjitakañcanapaṭṭasadisī .

Byagghīvāti līlāvilāsena taruṇabyagghapotikā viya .

Devānan ti channaṃ kāmāvacaradevānaṃ .

Yā ca manussalokasmin ti yā ca manussaloke .

Rūpenānvāgatitthiyoti rūpena anvāgatā itthiyo natthīti attano sambhāvanāya evamāha .

Tava rūpasadisāya nāma na bhavitabbanti hissa adhippāyo .

Gandhabbamanussaloketi mūlagandhādinissitesu gandhabbesu ca manussaloke ca .

Cārupubbaṅgīti cārunā pubbaṅgena ūrulakkhaṇena samannāgate .

Nāmañca bandhaveti attano nāmagottañca bandhave ca mayhaṃ akkhāhīti vadati .

Tato devadhītā aṭṭha gāthā abhāsi –

11.

‘‘ Yaṃ tvaṃ pati nisinnosi , rammaṃ brāhmaṇa kosikiṃ ;

Sāhaṃ bhusālayāvutthā , varavārivahoghasā .

12.

‘‘ NānādumagaṇākiṇṇāV5.6M5.6 , bahukā girikandarā ;

Mameva pamukhā honti , abhisandanti pāvuse .

13.

‘‘ AthoP5.6 bahū vanatodā , nīlavārivahindharā ;

Bahukā nāgavittodā , abhisandanti vārinā .

14.

‘‘ Tā ambajambulabujā , nīpā tālā cudumbarā ;

Bahūni phalajātāni , āvahanti abhiṇhaso .

15.

‘‘ Yaṃ kiñci ubhato tīre , phalaṃ patati ambuni ;

Asaṃsayaṃ taṃ sotassa , phalaṃ hoti vasānugaṃ .

16.

‘‘ Etadaññāya medhāvi , puthupañña suṇohi me ;

Mā rocaya mabhisaṅgaṃ , paṭisedha janādhipa .

17.

‘‘ Na vāhaṃ vaḍḍhavaṃ maññe , yaṃ tvaṃ raṭṭhābhivaḍḍhana ;

Āceyyamāno rājisi , maraṇaṃ abhikaṅkhasi .

18.

‘‘ Tassa jānanti pitaro , gandhabbā ca sadevakā ;

Ye cāpi isayo loke , saññatattā tapassino ;

Asaṃsayaṃ tepi jānanti , paṭṭhabhūtā yasassino ’’ ti .

Tattha kosikin ti yaṃ tvaṃ , brāhmaṇa , rammaṃ kosikiṃ gaṅgaṃ pati nisinno .

Bhusālayāvutthāti bhuse caṇḍasote ālayo yassa vimānassa , tasmiṃ adhivatthā , gaṅgaṭṭhakavimānavāsinīti attho .

Varavārivahoghasāti varavārivahena oghena samannāgatā .

Pamukhāti tā vuttappakārā girikandarā maṃ pamukhaṃ karonti , ahaṃ tāsaṃ pāmokkhā homīti dasseti .

Abhisandantīti sandanti pavattanti , tato tato āgantvā maṃ kosikigaṅgaṃ pavisantīti attho .

Vanatodāti na kevalaṃ kandarāva , atha kho bahū vanatodā tamhā tamhā vanamhā udakānipi maṃ bahūni pavisanti .

Nīlavārivahindharāti maṇivaṇṇena nīlavārinā yutte udakakkhandhasaṅkhāte vahe dhārayantiyo .

Nāgavittodāti nāgānaṃ vittikārena dhanasaṅkhātena vā udakenaV5.7 samannāgatā .

Vārināti evarūpā hi bahū nadiyo maṃ vārināva abhisandanti pūrentīti dasseti .

TātiM5.7 tā nadiyo .

Āvahantīti etāni ambādīni ākaḍḍhanti .

Sabbāni hi etāni upayogatthe paccattavacanāni .

Atha vā tāti upayogabahuvacanaṃ .

Āvahantīti imāni ambādīni tā nadiyo āgacchanti , upagacchantīti attho , evaṃ upagatāni pana mama sotaṃ pavisantīti adhippāyo .

Sotassāti yaṃ ubhato tīre jātarukkhehi phalaṃ mama ambuni patati , sabbaṃ taṃ mama sotasseva vasānugaṃ hoti .

Natthettha saṃsayoti evaṃ ambapakkassa nadīsotena āgamanakāraṇaṃ kathesi .

Medhāvi puthupaññāti ubhayaṃ ālapanameva .

Mā rocayāti evaṃ taṇhābhisaṅgaṃ mā rocaya .

Paṭisedhāti paṭisedhehi nanti rājānaṃ ovadati .

Vaḍḍhavan ti paññāvaḍḍhabhāvaṃ paṇḍitabhāvaṃ .

RaṭṭhābhivaḍḍhanātiP5.7 raṭṭhassa abhivaḍḍhana .

Āceyyamānoti maṃsalohitehi āciyanto vaḍḍhanto , taruṇova hutvāti attho .

Rājisīti taṃ ālapati .

Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ tvaṃ nirāhāratāya sussamāno taruṇova samāno ambalobhena maraṇaṃ abhikaṅkhasi , na ve ahaṃ tava imaṃ paṇḍitabhāvaṃ maññāmīti .

Tassāti yo puggalo taṇhāvasiko hoti , tassa taṇhāvasikabhāvaṃ ‘‘ pitaro ’’ ti saṅkhaṃ gatā brahmāno ca saddhiṃ kāmāvacaradevehi gandhabbā ca vuttappakārā dibbacakkhukā isayo ca asaṃsayaṃ jānanti .

Anacchariyañcetaṃ , yaṃ te iddhimanto jāneyyuṃ ,‘‘ asuko hi nāma taṇhāvasiko hotī ’’ ti .

Puna tesaṃ bhāsamānānaṃ vacanaṃ sutvā yepi tesaṃ paṭṭhabhūtā yasassino paricārakā , tepi jānanti .

Pāpakammaṃ karontassa hi raho nāma natthīti tāpasassa saṃvegaṃ uppādentī evamāha .

Tato tāpaso catasso gāthā abhāsi –

19.

‘‘ Evaṃ viditvā vidū sabbadhammaṃ , viddhaṃsanaṃ cavanaṃ jīvitassa ;

Na cīyatī tassa narassa pāpaṃ , sace na ceteti vadhāya tassa .

20.

‘‘ IsipūgasamaññāteM5.8 , evaṃ lokyā viditā sati ;

Anariyaparisambhāse , pāpakammaṃ jigīsasi .

21.

‘‘ SaceV5.8 ahaṃ marissāmi , tīre te puthusussoṇi ;

Asaṃsayaṃ taṃ asiloko , mayi pete āgamissati .

22.

‘‘ Tasmā hi pāpakaṃ kammaṃ , rakkhasseva sumajjhime ;

Mā taṃ sabbo jano pacchā , pakuṭṭhāyi mayi mate ’’ ti .

Tattha evaṃ viditvāti yathā ahaṃ sīlañca aniccatañca jānāmi , evaṃ jānitvā ṭhitassa .

Vidūti viduno .

Sabbadhamman ti sabbaṃ sucaritadhammaṃ .

Tividhañhi sucaritaṃ idha sabbadhammoti adhippetaṃ .

Viddhaṃsanan ti bhaṅgaṃ .

Cavanan ti cutiṃ .

Jīvitassāti āyuno .

Idaṃ vuttaṃ hoti – evaṃ viditvā ṭhitassa paṇḍitassa sabbaṃ sucaritadhammaṃ jīvitassa ca aniccataṃ jānantassa evarūpassa narassa pāpaṃ na cīyati na vaḍḍhati .

Sace na ceteti vadhāya tassāti tassa saṅkhaṃ gatassa parapuggalassa vadhāya na ceteti na pakappeti , neva parapuggalaṃ vadhāya ceteti , nāpi parasantakaṃ vināseti , ahañca kassaci vadhāya acetetvā kevalaṃ ambapakke āsaṅgaṃ katvā gaṅgaṃ olokento nisinno , tvaṃ mayhaṃ kiṃ nāma akusalaṃ passasīti .

IsipūgasamaññātetiP5.8 isigaṇena suṭṭhu aññāte isīnaṃ sammate .

Evaṃ lokyāti tvaṃ nāma pāpapavāhanena lokassa hitāti evaṃ viditā .

Satīti sati sobhane uttameti ālapanametaṃ .

Anariyaparisambhāseti ‘‘ tassa jānanti pitaro ’’ tiādikāya asundarāya paribhāsāya samannāgate .

Jigīsasīti mayi pāpe asaṃvijjantepi maṃ evaṃ paribhāsantī ca paramaraṇaṃ ajjhupekkhantī ca attano pāpakammaṃ gavesasi uppādesi .

Tīre teti tava gaṅgātīre .

Puthusussoṇīti puthulāya sundarāya soṇiyā samannāgate .

Peteti ambapakkaṃ alabhitvā paralokaṃ gate , mateti attho .

Pakuṭṭhāyīti akkosi garahi nindi .

‘‘ Pakvatthāsī ’’ tipi pāṭho .

TaṃM5.9 sutvā devadhītā pañca gāthā abhāsi –

23.

‘‘ Aññātametaṃ avisayhasāhi , attānamambañca dadāmi te taṃ ;

Yo dubbaje kāmaguṇe pahāya , santiñca dhammañca adhiṭṭhitosi .

24.

‘‘ YoV5.9 hitvā pubbasaññogaṃ , pacchāsaṃyojane ṭhito ;

Adhammañceva carati , pāpañcassa pavaḍḍhati .

25.

‘‘ Ehi taṃ pāpayissāmi , kāmaṃ appossuko bhava ;

Upanayāmi sītasmiṃ , viharāhi anussuko .

26.

‘‘ Taṃ puppharasamattebhi , vakkaṅgehi arindama ;

Koñcā mayūrā diviyā , kolaṭṭhimadhusāḷikā ;

Kūjitā haṃsapūgehi , kokilettha pabodhare .

27.

‘‘ Ambettha vippasākhaggā , palālakhalasannibhā ;

Kosambasalaḷā nīpā , pakkatālavilambino ’’ ti .

Tattha aññātametan ti ‘‘ garahā te bhavissatīti vadanto ambapakkatthāya vadasī ’’ ti etaṃ kāraṇaṃ mayā aññātaṃ .

Avisayhasāhīti rājāno nāma dussahaṃ sahanti , tena naṃ ālapantī evamāha .

Attānan ti taṃ āliṅgitvā ambavanaṃ nayantī attānañca te dadāmi tañca ambaṃ .

Kāmaguṇeti kañcanamālāsetacchattapaṭimaṇḍite vatthukāme .

Santiñca dhammañcāti dussīlyavūpasamena santisaṅkhātaṃ sīlañceva sucaritadhammañca .

Adhiṭṭhitosīti yo tvaṃ ime guṇe upagato , etesu vā patiṭṭhitoti attho .

Pubbasaññogan ti purimabandhanaṃ .

Pacchāsaṃyojaneti pacchimabandhane .

Idaṃ vuttaṃ hoti – ambho tāpasa yo mahantaṃ rajjasirivibhavaṃ pahāya ambapakkamatteP5.9 rasataṇhāya bajjhitvā vātātapaṃ agaṇetvā nadītīre sussamāno nisīdati , so mahāsamuddaṃ taritvā velante saṃsīdanapuggalasadiso .

Yo puggalo rasataṇhāvasiko adhammañceva carati , rasataṇhāvasena kariyamānaṃ pāpañcassa pavaḍḍhatīti .

Iti sā tāpasaṃ garahantī evamāha .

Kāmaṃ appossuko bhavāti ekaṃseneva ambapakke nirālayo hohi .

Sītasmin ti sītale ambavane .

Tan ti evaṃ vadamānāva devatā tāpasaṃM5.10 āliṅgitvā ure nipajjāpetvā ākāse pakkhantā tiyojanikaṃ dibbaambavanaṃ disvā sakuṇasaddañca sutvā tāpasassa ācikkhantī ‘‘ tan ’’ ti evamāha .

Puppharasamattebhīti puppharasena mattehi .

Vakkaṅgehīti vaṅkagīvehi sakuṇehi abhināditantiV5.10 attho .

Idāni te sakuṇe ācikkhantī ‘‘ koñcā ’’ tiādimāha .

Tattha diviyāti dibyā .

Kolaṭṭhimadhusāḷikāti kolaṭṭhisakuṇā ca nāma suvaṇṇasāḷikā sakuṇā ca .

Ete dibbasakuṇā ettha vasantīti dasseti .

Kūjitā haṃsapūgehīti haṃsagaṇehi upakūjitā viravasaṅghaṭṭitā .

Kokilettha pabodhareti ettha ambavane kokilā vassantiyo attānaṃ pabodhenti ñāpenti .

Ambetthāti ambā ettha .

Vippasākhaggāti phalabhārena onamitasākhaggā .

Palālakhalasannibhāti pupphasannicayena sālipalālakhalasadisā .

Pakkatālavilambinoti pakkatālaphalavilambino .

Evarūpā rukkhā ca ettha atthīti ambavanaṃ vaṇṇeti .

Vaṇṇayitvā ca pana tāpasaṃ tattha otāretvā ‘‘ imasmiṃ ambavane ambāni khādanto attano taṇhaṃ pūrehī ’’ ti vatvā pakkāmi .

Tāpaso ambāni khāditvā taṇhaṃ pūretvā vissamitvā ambavane vicaranto taṃ petaṃ dukkhaṃ anubhavantaṃ disvā kiñci vattuṃ nāsakkhi .

Sūriye pana atthaṅgate taṃ nāṭakitthiparivāritaṃ dibbasampattiṃ anubhavamānaṃ disvā tisso gāthā abhāsi –

28.

‘‘ Mālī kiriṭī kāyūrī , aṅgadī candanussado ;

Rattiṃ tvaṃ paricāresi , divā vedesi vedanaṃ .

29.

‘‘ Soḷasitthisahassāni , yā temā paricārikā ;

Evaṃ mahānubhāvosi , abbhuto lomahaṃsano .

30.

‘‘ Kiṃ kammamakarī pubbe , pāpaṃ attadukhāvahaṃ ;

Yaṃ karitvā manussesu , piṭṭhimaṃsāni khādasī ’’ ti .

Tattha mālīti dibbamālādharo .

Kiriṭīti dibbaveṭhanadharo .

Kāyūrīti dibbābharaṇapaṭimaṇḍito .

Aṅgadīti dibbaṅgadasamannāgato .

CandanussadotiP5.10 dibbacandanavilitto .

Paricāresīti indriyāni dibbavisayesu cāresi .

Divāti divāM5.11 pana mahādukkhaṃ anubhosi .

Yā temāti yā te imā .

Abbhutoti manussaloke abhūtapubbo .

Lomahaṃsanoti ye taṃ passanti , tesaṃ lomāni haṃsanti .

Pubbeti purimabhave .

Attadukhāvahan ti attano dukkhāvahaṃ .

Manussesūti yaṃ manussaloke katvā idāni attano piṭṭhimaṃsāni khādasīti pucchati .

PetoV5.11 taṃ sañjānitvā ‘‘ tumhe maṃ na sañjānātha , ahaṃ tumhākaṃ purohito ahosiṃ , idaṃ me rattiṃ sukhānubhavanaṃ tumhe nissāya katassa upaḍḍhūposathassa nissandena laddhaṃ , divā dukkhānubhavanaṃ pana mayā pakatassa pāpasseva nissandena .

Ahañhi tumhehi vinicchaye ṭhapito kūṭaḍḍaṃ karitvā lañjaṃ gahetvā parapiṭṭhimaṃsiko hutvā tassa divā katassa kammassa nissandena idaṃ dukkhaṃ anubhavāmī ’’ ti vatvā gāthādvayamāha –

31.

‘‘ Ajjhenāni paṭiggayha , kāmesu gadhito ahaṃ ;

Acariṃ dīghamaddhānaṃ , paresaṃ ahitāyahaṃ .

32.

‘‘ Yo piṭṭhimaṃsiko hoti , evaṃ ukkacca khādati ;

Yathāhaṃ ajja khādāmi , piṭṭhimaṃsāni attano ’’ ti .

Tattha ajjhenānīti vede .

Paṭiggayhāti paṭiggahetvā adhīyitvā .

Acarin ti paṭipajjiṃ .

Ahitāyahan ti ahitāya atthanāsanāya ahaṃ .

Yo piṭṭhimaṃsikoti yo puggalo paresaṃ piṭṭhimaṃsakhādako pisuṇo hoti .

Ukkaccāti ukkantitvā .

Idañca pana vatvā tāpasaṃ pucchi –

‘‘ tumhe kathaṃ idhāgatā ’’ ti .

Tāpaso sabbaṃ vitthārena kathesi .

‘‘ Idāni pana , bhante , idheva vasissatha , gamissathā ’’ ti .

‘‘ Na vasissāmi , assamapadaṃyeva gamissāmī ’’ ti .

Peto ‘‘ sādhu , bhante , ahaṃ vo nibaddhaṃ ambapakkena upaṭṭhahissāmī ’’ ti vatvā attano ānubhāvena assamapadeyeva otāretvā ‘‘ anukkaṇṭhā idheva vasathā ’’ ti paṭiññaṃ gahetvā gato .

Tato paṭṭhāya nibaddhaṃ ambapakkena upaṭṭhahi .

Tāpaso taṃ paribhuñjanto kasiṇaparikammaṃ katvā jhānābhiññā nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi .

SatthāP5.11 upāsakānaṃ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne keci sotāpannā ahesuṃ ,M5.12 keci sakadāgāmino , keci anāgāmino .

Tadā devadhītā uppalavaṇṇā ahosi , tāpaso pana ahameva ahosinti .

Kiṃchandajātakavaṇṇanā paṭhamā .

Issues

Select Version

( Pañcamo bhāgo )

( Pañcamo bhāgo )

( Pañcamo bhāgo )

( Pañcamo bhāgo )

16. Tiṃsanipāto

[151]1. Kiṃchandajātakavaṇṇanā

Issues

Select Version

( Pañcamo bhāgo )

( Pañcamo bhāgo )

( Pañcamo bhāgo )

( Pañcamo bhāgo )

16. Tiṃsanipāto

[151]1. Kiṃchandajātakavaṇṇanā

Reading Settings