[510]14. Ayogharajātakavaṇṇanā
Yamekarattiṃ paṭhaman ti idaṃ satthā jetavane viharanto mahābhinikkhamanaññeva ārabbha kathesi .
Tadāpi hi so ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepi tathāgato mahābhinikkhamanaṃ nikkhantoyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte
V4.445 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente brahmadattassa rañño aggamahesī gabbhaṃ paṭilabhitvā laddhagabbhaparihārā pariṇatagabbhā paccūsasamanantare puttaṃ vijāyi .Tassā purimattabhāve ekā sapattikā ‘‘ tava jātaṃ jātaṃ pajaṃ khādituṃ labhissāmī ’’ ti patthanaṃ paṭṭhapesi .
Sā kira sayaṃ vañjhā hutvā puttamātukodhena taṃ patthanaṃ katvā yakkhayoniyaṃ nibbatti .
Itarā rañño aggamahesī hutvā imaṃ puttaṃ vijāyi .
Sā yakkhinī tadā okāsaṃ labhitvā deviyā passantiyāva bībhaccharūpā hutvā āgantvā taṃ dārakaṃ gahetvā palāyi .
Devī ‘‘ yakkhinī me puttaṃ gahetvā palāyī ’’ ti mahāsaddena viravi .
Itarāpi dārakaṃ mūlakandaṃ viya muruṃ muruṃ karontī khāditvā deviyā hatthavikārādīhi bheravaṃ pakāsetvā tajjetvā pakkāmi .
Rājā taṃ vacanaṃ sutvā ‘‘ kiṃ sakkā yakkhiniyā kātun ’’ ti tuṇhī ahosi .
Puna deviyā vijāyanakāle daḷhaṃ ārakkhamakāsi .
Devī puttaṃ puna vijāyi .
Yakkhinī āgantvā tampi khāditvā gatā .
Tatiyavāre
M4.496 tassā kucchiyaṃ mahāsatto paṭisandhiṃ gaṇhi .Rājā mahājanaṃ sannipātetvā ‘‘ deviyā jātaṃ jātaṃ pajaṃ ekā yakkhinī khādati
P4.492 , kiṃ nu kho kātabban ’’ ti pucchi .Atheko ‘‘ yakkhā nāma tālapaṇṇassa bhāyanti , deviyā hatthapādesu tālapaṇṇaṃ bandhituṃ vaṭṭatī ’’ ti āha .
Atheko ‘‘ ayogharassa bhāyanti , ayogharaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti āha .
Rājā ‘‘ sādhū ’’ ti attano vijite kammāre sannipātetvā ‘‘ ayogharaṃ karothā ’’ ti āṇāpetvā āyuttake adāsi .
Antonagareyeva ramaṇīye bhūmibhāge gehaṃ paṭṭhapesuṃ , thambhe ādiṃ katvā sabbagehasambhārā ayomayāva ahesuṃ , navahi māsehi ayomayaṃ mahantaṃ caturassasālaṃ niṭṭhānaṃ agamāsi .
Taṃ niccaṃ pajjalitapadīpameva hoti .
Rājā deviyā gabbhaparipākaṃ ñatvā ayogharaṃ alaṅkārāpetvā taṃ ādāya ayogharaṃ pāvisi .
Sā tattha dhaññapuññalakkhaṇasampannaṃ puttaṃ vijāyi ,‘‘ ayogharakumāro ’’ tvevassa nāmaṃ kariṃsu .
Taṃ dhātīnaṃ datvā mahantaṃ ārakkhaṃ saṃvidahitvā rājā deviṃ ādāya nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā alaṅkatapāsādatalameva abhiruhi .
Yakkhinīpi udakavāraṃ gantvā vessavaṇassa udakaṃ vahantī jīvitakkhayaṃ pattā .
Mahāsatto ayoghareyeva vaḍḍhitvā viññutaṃ patto tattheva sabbasippāni uggaṇhi .
Rājā ‘‘ ko me puttassa vayappadeso ’’ ti amacce pucchitvā ‘‘ soḷasavasso , deva , sūro thāmasampanno yakkhasahassampi paṭibāhituṃ samattho ’’ ti sutvā ‘‘ rajjamassa dassāmi , sakalanagaraṃ alaṅkaritvā ayogharato taṃ nīharitvā ānethā ’’ ti āha .
Amaccā ‘‘ sādhu , devā ’’ ti dvādasayojanikaṃ bārāṇasiṃ alaṅkaritvā sabbālaṅkāravibhūsitaṃ maṅgalavāraṇaṃ ādāya tattha gantvā kumāraṃ alaṅkārāpetvā hatthikkhandhe nisīdāpetvā ‘‘ deva , kulasantakaṃ
V4.446 alaṅkatanagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā pitaraṃ kāsirājānaṃ vandatha , ajjeva setacchattaṃ labhissathā ’’ ti āhaṃsu .Mahāsatto nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto ārāmarāmaṇeyyakavanapokkharaṇibhūmirāmaṇeyyakapāsādarāmaṇeyyakādīni disvā
P4.493 cintesi ‘‘ mama pitā maṃ ettakaṃ kālaṃ bandhanāgāre vasāpesi .Evarūpaṃ alaṅkatanagaraṃ daṭṭhuṃ nādāsi , ko nu kho mayhaṃ doso ’’ ti amacce pucchi .
‘‘ Deva , natthi tumhākaṃ doso , tumhākaṃ pana dvebhātike ekā yakkhinī khādi , tena vo
M4.497 pitā ayoghare vasāpesi , ayogharena jīvitaṃ tumhākaṃ laddhan ’’ ti .So tesaṃ vacanaṃ sutvā cintesi ‘‘ ahaṃ dasa māse lohakumbhiniraye viya ca gūthaniraye viya ca mātukucchimhi vasitvā mātukucchito nikkhantakālato paṭṭhāya soḷasa vassāni etasmiṃ bandhanāgāre vasiṃ , bahi oloketumpi na labhiṃ , ussadaniraye khitto viya ahosiṃ , yakkhiniyā hatthato muttopi panāhaṃ neva ajaro , na amaro homi , kiṃ me rajjena , rajje ṭhitakālato paṭṭhāya dunnikkhamanaṃ hoti , ajjeva mama pitaraṃ pabbajjaṃ anujānāpetvā himavantaṃ pavisitvā pabbajissāmī ’’ ti .
So nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā rājakulaṃ pavisitvā rājānaṃ vanditvā aṭṭhāsi .
Rājā tassa sarīrasobhaṃ oloketvā balavasinehena amacce olokesi .
Te ‘‘ kiṃ karoma , devā ’’ ti vadiṃsu .
Puttaṃ me ratanarāsimhi ṭhapetvā tīhi saṅkhehi abhisiñcitvā kañcanamālaṃ setacchattaṃ ussāpethāti .
Mahāsatto pitaraṃ vanditvā ‘‘ na mayhaṃ rajjenattho , ahaṃ pabbajissāmi , pabbajjaṃ me anujānāthā ’’ ti āha .
Tāta rajjaṃ paṭikkhipitvā kiṃkāraṇā pabbajissasīti .
‘‘ Deva ahaṃ mātukucchimhi dasa māse gūthaniraye viya vasitvā mātukucchito nikkhanto yakkhinibhayena soḷasa vassāni bandhanāgāre vasanto bahi oloketumpi na alabhiṃ , ussadaniraye khitto viya ahosiṃ , yakkhiniyā hatthato muttomhītipi ajaro amaro na homi .
Maccu nāmesa na sakkā kenaci jinituṃ , bhave ukkaṇṭhitomhi , yāva me byādhijarāmaraṇāni nāgacchanti , tāvadeva pabbajitvā dhammaṃ carissāmi , alaṃ me rajjena , anujānātha maṃ , devā ’’ ti vatvā pitu dhammaṃ desento āha –
363.
‘‘ Yamekarattiṃ
P4.494 paṭhamaṃ , gabbhe vasati māṇavo ;Abbhuṭṭhitova so yāti , sa gacchaṃ na nivattati .
364.
‘‘ Na
V4.447 yujjhamānā na balenavassitā , narā na jīranti na cāpi mīyare ;Sabbaṃ hidaṃ jātijarāyupaddutaṃ , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
365.
‘‘ Caturaṅginiṃ
M4.498 senaṃ subhiṃsarūpaṃ , jayanti raṭṭhādhipatī pasayha ;Na maccuno jayitumussahanti , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
366.
‘‘ Hatthīhi assehi rathehi pattibhi , parivāritā muccare ekacceyyā ;
Na maccuno muccitumussahanti , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
367.
‘‘ Hatthīhi assehi rathehi pattibhi , sūrā pabhañjanti padhaṃsayanti ;
Na maccuno bhañjitumussahanti , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
368.
‘‘ Mattā gajā bhinnagaḷā pabhinnā , nagarāni maddanti janaṃ hananti ;
Na maccuno madditumussahanti , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
369.
‘‘ Issāsino katahatthāpi vīrā , dūrepātī akkhaṇavedhinopi ;
Na maccuno vijjhitumussahanti , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
370.
‘‘ Sarāni khīyanti saselakānanā , sabbaṃ hidaṃ khīyati dīghamantaraṃ ;
Sabbaṃ hidaṃ bhañjare kālapariyāyaṃ , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
371.
‘‘ Sabbesamevañhi narāna nārinaṃ , calācalaṃ pāṇabhunodha jīvitaṃ ;
Paṭova dhuttassa , dumova kūlajo , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
372.
‘‘ Dumapphalāneva
P4.495M4.499 patanti māṇavā , daharā ca vuddhā ca sarīrabhedā ;Nāriyo narā majjhimaporisā ca , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
373.
‘‘ Nāyaṃ vayo tārakarājasannibho , yadabbhatītaṃ gatameva dāni taṃ ;
Jiṇṇassa hī natthi ratī kuto sukhaṃ , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
374.
‘‘ Yakkhā
V4.448 pisācā athavāpi petā , kupitā te assasanti manusse ;Na maccuno assasitussahanti , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
375.
‘‘ Yakkhe pisāce athavāpi pete , kupitepi te nijjhapanaṃ karonti ;
Na maccuno nijjhapanaṃ karonti , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
376.
‘‘ Aparādhake dūsake heṭhake ca , rājāno daṇḍenti viditvāna dosaṃ ;
Na maccuno daṇḍayitussahanti , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
377.
‘‘ Aparādhakā dūsakā heṭhakā ca , labhanti te rājino nijjhapetuṃ ;
Na maccuno nijjhapanaṃ karonti , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
378.
‘‘ Na khattiyoti na ca brāhmaṇoti , na aḍḍhakā balavā tejavāpi ;
Na maccurājassa apekkhamatthi , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
379.
‘‘ Sīhā
M4.500 ca byagghā ca athopi dīpiyo , pasayha khādanti vipphandamānaṃ ;Na maccuno khāditumussahanti , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
380.
‘‘ Māyākārā raṅgamajjhe karontā , mohenti cakkhūni janassa tāvade ;
Na maccuno mohayitussahanti , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
381.
‘‘ Āsīvisā
P4.496 kupitā uggatejā , ḍaṃsanti mārentipi te manusse ;Na maccuno ḍaṃsitumussahanti , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
382.
‘‘ Āsīvisā kupitā yaṃ ḍaṃsanti , tikicchakā tesa visaṃ hananti ;
Na maccuno daṭṭhavisaṃ hananti , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
383.
‘‘ Dhammantarī vettaraṇī ca bhojo , visāni hantvāna bhujaṅgamānaṃ ;
Suyyanti te kālakatā tatheva , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
384.
‘‘ Vijjādharā
V4.449 ghoramadhīyamānā , adassanaṃ osadhehi vajanti ;Na maccurājassa vajantadassanaṃ , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ .
385.
‘‘ Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ , dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti ;
Esānisaṃso dhamme suciṇṇe , na duggatiṃ gacchati dhammacārī .
386.
‘‘ Na
M4.501 hi dhammo adhammo ca , ubho samavipākino ;Adhammo nirayaṃ neti , dhammo pāpeti suggatin ’’ ti .
Tattha yamekarattin ti yebhuyyena sattā mātukucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhantā rattiyaṃyeva gaṇhanti , tasmā evamāha .
Ayaṃ panettha attho – yaṃ ekarattiṃ vā divā vā paṭhamameva paṭisandhiṃ gaṇhitvā mātukucchisaṅkhāte gabbhe vasati .
Māṇavoti satto kalalabhāvena patiṭṭhāti .
Abbhuṭṭhitova so yātīti so māṇavo yathā nāma valāhakasaṅkhāto abbho uṭṭhito nibbatto vāyuvegāhato paṭigacchati , tatheva –
‘‘ Paṭhamaṃ kalalaṃ hoti , kalalā hoti abbudaṃ ;
Abbudā jāyate pesi , pesi nibbattatī ghano ;
Ghanā pasākhā jāyanti , kesā lomā nakhāpi ca .
‘‘ Yañcassa bhuñjatī mātā , annaṃ pānañca bhojanaṃ ;
Tena so tattha yāpeti , mātukucchigato naroti .( saṃ . ni .1.235);
Imaṃ mātukucchiyaṃ kalalādibhāvaṃ , mātukucchito ca nikkhanto mandadasakādibhāvaṃ āpajjamāno satataṃ samitaṃ gacchati .
Sa gacchaṃ na nivattatīti sacāyaṃ
P4.497 evaṃ gacchanto puna abbudato kalalabhāvaṃ , pesiādito vā abbudādibhāvaṃ , khiḍḍādasakato mandadasakabhāvaṃ , vaṇṇadasakādito vā khiḍḍādasakādibhāvaṃ pāpuṇituṃ na nivattati .Yathā pana so valāhako vātavegena saṃcuṇṇiyamāno ‘‘ ahaṃ asukaṭṭhāne nāma uṭṭhito puna nivattitvā tattheva gantvā pakatibhāvena ṭhassāmī ’’ ti na labhati , yaṃ disaṃ gataṃ , taṃ gatameva , yaṃ antarahitaṃ , taṃ antarahitameva hoti , tathā sopi kalalādibhāvena gacchamāno gacchateva , tasmiṃ tasmiṃ koṭṭhāse saṅkhārā purimānaṃ purimānaṃ paccayā hutvā pacchato anivattitvā tattha tattheva bhijjanti , jarākāle
V4.450 saṅkhārā ‘‘ amhehi esa pubbe yuvā thāmasampanno kato , puna naṃ nivattitvā tattheva karissāmā ’’ ti na labhanti , tattha tattheva antaradhāyantīti dasseti .Na
M4.502 yujjhamānāti ubhato byūḷhe saṅgāme yujjhantā .Na balenavassitāti na kāyabalena vā yodhabalena vā upagatā samannāgatā .
Na jīrantīti purima-na-kāraṃ āharitvā evarūpāpi narā na jīranti na cāpi na mīyareti attho veditabbo .
Sabbaṃ hidan ti mahārāja , sabbameva idaṃ pāṇamaṇḍalaṃ mahāyantena pīḷiyamānā ucchughaṭikā viya jātiyā ca jarāya ca upaddutaṃ niccaṃ pīḷitaṃ .
Taṃ me matī hotīti tena kāraṇena mama ‘‘ pabbajitvā dhammaṃ carāmī ’’ ti mati hoti cittaṃ uppajjati .
Caturaṅginin ti hatthiādīhi caturaṅgehi samannāgataṃ .
Senaṃ subhiṃsarūpan ti suṭṭhu bhiṃsanakajātikaṃ senaṃ .
Jayantīti kadāci ekacce rājāno attano senāya jayanti .
Na maccunoti tepi rājāno mahāsenassa maccuno senaṃ jayituṃ na ussahanti , na byādhijarāmaraṇāni maddituṃ sakkonti .
Muccare ekacceyyāti etehi hatthiādīhi parivāritā ekacce paccāmittānaṃ hatthato muccanti , maccuno pana santikā muccituṃ na sakkonti .
Pabhañjantīti etehi hatthiādīhi paccatthikarājūnaṃ nagarāni pabhañjanti .
Padhaṃsayantīti mahājanaṃ dhaṃsentā padhaṃsentā jīvitakkhayaṃ pāpenti .
Na maccunoti tepi maraṇakāle patte maccuno bhañjituṃ na sakkonti .
Bhinnagaḷā pabhinnāti tīsu ṭhānesu pabhinnā hutvā madaṃ gaḷantā , paggharitamadāti attho .
Na maccunoti tepi mahāmaccuṃ maddituṃ na sakkonti .
Issāsinoti issāsā dhanuggahā .
Katahatthāti susikkhitā .
Dūrepātīti saraṃ dūre pātetuṃ samatthā .
Akkhaṇavedhinoti aviraddhavedhino , vijjuālokena vijjhanasamatthā vā .
Sarānīti anotattādīni mahāsarāni khīyantiyeva .
Saselakānanāti sapabbatavanasaṇḍā mahāpathavīpi khīyati .
Sabbaṃ hidan ti sabbamidaṃ saṅkhāragataṃ dīghamantaraṃ ṭhatvā khīyateva .
Kappuṭṭhānaggiṃ
P4.498 patvā mahāsinerupi aggimukhe madhusitthakaṃ viya vilīyateva , aṇumattopi saṅkhāro ṭhātuṃ na sakkoti .Kālapariyāyan ti kālapariyāyaṃ nassanakālavāraṃ patvā sabbaṃ bhañjare , sabbaṃ saṅkhāragataṃ bhijjateva .
Tassa pakāsanatthaṃ sattasūriyasuttaṃ ( a . ni .7.66) āharitabbaṃ .
Calācalan ti cañcalaṃ sakabhāvena ṭhātuṃ asamatthaṃ nānābhāvavinābhāvasabhāvameva .
Pāṇabhunodha
V4.451 jīvitan ti idha loke imesaṃ pāṇabhūtānaṃ jīvitaṃM4.503 .Paṭova dhuttassa , dumova kūlajoti suradhutto hi suraṃ disvāva udare baddhaṃ sāṭakaṃ datvā pivateva , nadīkūle jātadumova kūle lujjamāne lujjati , yathā esa paṭo ca dumo ca cañcalo , evaṃ sattānaṃ jīvitaṃ , devāti .
Dumapphalānevāti yathā pakkāni phalāni vātāhatāni dumaggato bhūmiyaṃ patanti , tathevime māṇavā jarāvātāhatā jīvitā gaḷitvā maraṇapathaviyaṃ patanti .
Daharāti antamaso kalalabhāve ṭhitāpi .
Majjhimaporisāti nārīnarānaṃ majjhe ṭhitā ubhatobyañjanakanapuṃsakā .
Tārakarājasannibhoti yathā tārakarājā kāḷapakkhe khīṇo , puna juṇhapakkhe pūrati , na evaṃ sattānaṃ vayo .
Sattānañhi yaṃ abbhatītaṃ , gatameva dāni taṃ , na tassa punāgamanaṃ atthi .
Kuto sukhan ti jarājiṇṇassa kāmaguṇesu ratipi natthi , te paṭicca uppajjanakasukhaṃ kutoyeva .
Yakkhāti mahiddhikā yakkhā .
Pisācāti paṃsupisācakā .
Petāti pettivisayikā .
Assasantīti assāsavātena upahananti , āvisantīti vā attho .
Na maccunoti maccuṃ pana tepi assāsena upahanituṃ vā āvisituṃ vā na sakkonti .
Nijjhapanaṃ karontīti balikammavasena khamāpenti pasādenti .
Aparādhaketi rājāparādhakārake .
Dūsaketi rajjadūsake .
Heṭhaketi sandhicchedādīhi lokaviheṭhake .
Rājānoti rājāno .
Viditvāna dosan ti dosaṃ jānitvā yathānurūpena daṇḍena daṇḍentīti attho .
Na maccunoti tepi maccuṃ daṇḍayituṃ na sakkonti .
Nijjhapetun ti sakkhīhi attano niraparādhabhāvaṃ pakāsetvā pasādetuṃ .
Na aḍḍhakā balavā tejavāpīti ‘‘ ime aḍḍhā , ayaṃ kāyabalañāṇabalādīhi balavā , ayaṃ tejavā ’’ ti evampi na paccurājassa apekkhaṃ atthi , ekasmimpi satte apekkhaṃ pemaṃ sineho natthi , sabbameva abhimaddatīti dasseti .
Pasayhāti balakkārena abhibhavitvā .
Na maccunoti tepi maccuṃ khādituṃ na sakkonti .
Karontāti māyaṃ karontā .
Mohentīti abhūtaṃ bhūtaṃ katvā dassentā mohenti .
Uggatejāti uggatena visatejena samannāgatā .
Tikicchakāti visavejjā .
Dhammantarī vettaraṇī ca bhojoti ete evaṃnāmakā vejjā .
Ghoramadhīyamānāti ghoraṃ nāma vijjaṃ adhīyantā .
Osadhehīti ghoraṃ vā gandhāriṃ
P4.499 vā vijjaṃ sāvetvā osadhaṃ ādāya tehi osadhehi paccatthikānaṃ adassanaṃ vajanti .Dhammoti
M4.504 sucaritadhammo .Rakkhatīti yena rakkhito , taṃ paṭirakkhati .
Sukhan ti chasu kāmasaggesu sukhaṃ āvahati .
Pāpetīti paṭisandhivasena upaneti .
Evaṃ
V4.452 mahāsatto catuvīsatiyā gāthāhi pitu dhammaṃ desetvā ‘‘ mahārāja , tumhākaṃ rajjaṃ tumhākameva hotu , na mayhaṃ iminā attho , tumhehi pana saddhiṃ kathentameva maṃ byādhijarāmaraṇāni upagacchanti , tiṭṭhatha , tumhe ’’ ti vatvā ayadāmaṃ chinditvā mattahatthī viya kañcanapañjaraṃ chinditvā sīhapotako viya kāme pahāya mātāpitaro vanditvā nikkhami .Athassa pitā ‘‘ mamapi rajjenattho natthī ’’ ti rajjaṃ pahāya tena saddhiññeva nikkhami , tasmiṃ nikkhante devīpi amaccāpi brāhmaṇagahapatikādayopīti sakalanagaravāsino gehāni chaḍḍetvā nikkhamiṃsu .
Samāgamo mahā ahosi , parisā dvādasayojanikā jātā .
Taṃ ādāya mahāsatto himavantaṃ pāvisi .
Sakko tassa nikkhantabhāvaṃ ñatvā vissakammaṃ pesetvā dvādasayojanāyāmaṃ sattayojanavitthāraṃ assamapadaṃ kāresi .
Sabbe pabbajitaparikkhāre paṭiyādāpesi .
Ito paraṃ mahāsattassa pabbajjā ca ovādadānañca brahmalokaparāyaṇatā ca parisāya anapāyagamanīyatā ca sabbā heṭṭhā vuttanayeneva veditabbā .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘ evaṃ , bhikkhave , pubbepi tathāgato mahābhinikkhamanaṃ nikkhantoyevā ’’ ti vatvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā mātāpitaro mahārājakulāni ahesuṃ , sesaparisā buddhaparisā , ayogharapaṇḍito pana ahameva ahosin ’’ ti .
Ayogharajātakavaṇṇanā cuddasamā .
Jātakuddānaṃ –
Mātaṅgo cittasambhūto , sivi sirī ca rohaṇaṃ ;
Haṃso sattigumbo bhallā , somanassaṃ campeyyakaṃ .
Palobhaṃ pañcapaṇḍitaṃ , hatthipālaṃ ayogharaṃ ;
Vīsatiyamhi jātakā , catuddaseva saṅgitā .
Vīsatinipātavaṇṇanā niṭṭhitā .
( Catuttho bhāgo niṭṭhito )
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
Khuddakanikāye
Jātaka-aṭṭhakathā