[451]13. Cakkavākajātakavaṇṇanā
Vaṇṇavā
P4.70M4.70 abhirūposīti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ lolabhikkhuṃ ārabbha kathesi .So kira cīvarādīhi atitto ‘‘ kahaṃ saṅghabhattaṃ , kahaṃ nimantanan ’’ ti pariyesanto vicarati , āmisakathāyameva abhiramati .
Athaññe pesalā bhikkhū tassānuggahena satthu ārocesuṃ .
Satthā taṃ pakkosāpetvā ‘‘ saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu lolo ’’ ti pucchitvā ‘‘ saccaṃ , bhante ’’ ti
V4.63 vutte ‘‘ bhikkhu kasmā evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvā lolo ahosi , lolabhāvo ca nāma pāpako , pubbepi tvaṃ lolabhāvaṃ nissāya bārāṇasiyaṃ hatthikuṇapādīhi atitto mahāaraññaṃ paviṭṭho ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente eko lolakāko bārāṇasiyaṃ hatthikuṇapādīhi atitto ‘‘ araññaṃ nu kho kīdisan ’’ ti araññaṃ gantvā tatthapi phalāphalehi asantuṭṭho gaṅgāya tīraṃ gantvā vicaranto jayampatike cakkavāke disvā ‘‘ ime sakuṇā ativiya sobhanti , ime imasmiṃ gaṅgātīre bahuṃ macchamaṃsaṃ khādanti maññe , ime paṭipucchitvā mayāpi imesaṃ bhojanaṃ gocaraṃ khāditvā vaṇṇavantena bhavituṃ vaṭṭatī ’’ ti tesaṃ avidūre nisīditvā cakkavākaṃ pucchanto dve gāthā abhāsi –
135.
‘‘ Vaṇṇavā abhirūposi , ghano sañjātarohito ;
Cakkavāka surūposi , vippasannamukhindriyo .
136.
‘‘ Pāṭhīnaṃ pāvusaṃ macchaṃ , balajaṃ muñjarohitaṃ ;
Gaṅgāya tīre nisinno , evaṃ bhuñjasi bhojanan ’’ ti .
Tattha ghanoti ghanasarīro .
Sañjātarohitoti uttattasuvaṇṇaṃ viya suṭṭhujātarohitavaṇṇo .
Pāṭhīnan ti pāṭhīnanāmakaṃ pāsāṇamacchaṃ .
Pāvusan ti mahāmukhamacchaṃ ,‘‘ pāhusan ’’ tipi pāṭho .
Balajan ti balajamacchaṃ .
Muñjarohitan ti muñjamacchañca rohitamacchañca .
Evaṃ bhuñjasīti evarūpaṃ bhojanaṃ maññe bhuñjasīti pucchati .
Cakkavāko
M4.71 tassa vacanaṃ paṭikkhipanto tatiyaṃ gāthamāha – 137.
‘‘ Na
P4.71 vāhametaṃ bhuñjāmi , jaṅgalānodakāni vā ;Aññatra sevālapaṇakā , etaṃ me samma bhojanan ’’ ti .
Tassattho – ahaṃ samma , aññatra sevālā ca paṇakā ca sesāni jaṅgalāni vā odakāni vā maṃsāni ādāya etaṃ bhojanaṃ na bhuñjāmi , yaṃ panetaṃ sevālapaṇakaṃ , etaṃ me samma , bhojananti .
Tato
V4.64 kāko dve gāthā abhāsi – 138.
‘‘ Na vāhametaṃ saddahāmi , cakkavākassa bhojanaṃ ;
Ahampi samma bhuñjāmi , gāme loṇiyateliyaṃ .
139.
‘‘ Manussesu kataṃ bhattaṃ , suciṃ maṃsūpasecanaṃ ;
Na ca me tādiso vaṇṇo , cakkavāka yathā tuvan ’’ ti .
Tattha yathā tuvan ti yathā tuvaṃ sobhaggappatto sarīravaṇṇo , tādiso mayhaṃ vaṇṇo natthi , etena kāraṇena ahaṃ tava ‘‘ sevālapaṇakaṃ mama bhojanan ’’ ti vadantassa vacanaṃ na saddahāmīti .
Athassa cakkavāko dubbaṇṇakāraṇaṃ kathetvā dhammaṃ desento sesagāthā abhāsi –
140.
‘‘ Sampassaṃ attani veraṃ , hiṃsayaṃ mānusiṃ pajaṃ ;
Utrasto ghasasī bhīto , tena vaṇṇo tavediso .
141.
‘‘ Sabbalokaviruddhosi , dhaṅka pāpena kammunā ;
Laddho piṇḍo na pīṇeti , tena vaṇṇo tavediso .
142.
‘‘ Ahampi samma bhuñjāmi , ahiṃsaṃ sabbapāṇinaṃ ;
Appossukko nirāsaṅkī , asoko akutobhayo .
143.
‘‘ So karassu ānubhāvaṃ , vītivattassu sīliyaṃ ;
Ahiṃsāya cara loke , piyo hohisi maṃmiva .
144.
‘‘ Yo
M4.72 na hanti na ghāteti , na jināti na jāpaye ;Mettaṃso sabbabhūtesu , veraṃ tassa na kenacī ’’ ti .
Tattha sampassan ti samma kāka tvaṃ paresu uppannaṃ attani veracittaṃ sampassamāno mānusiṃ pajaṃ hiṃsanto viheṭhento .
Utrastoti bhīto .
Ghasasīti bhuñjasi .
Tena te ediso bībhacchavaṇṇo
V4.65 jāto .Dhaṅkāti kākaṃ ālapati .
Piṇḍoti bhojanaṃ .
Ahiṃsaṃ sabbapāṇinan ti ahaṃ pana sabbasatte ahiṃsanto
P4.72 bhuñjāmīti vadati .So karassu ānubhāvan ti so tvampi vīriyaṃ karohi , attano sīliyasaṅkhātaṃ dussīlabhāvaṃ vītivattassu .
Ahiṃsāyāti ahiṃsāya samannāgato hutvā loke cara .
Piyo hohisi maṃmivāti evaṃ sante mayā sadisova lokassa piyo hohisi .
Na jinātīti dhanajāniṃ na karoti .
Na jāpayeti aññepi na kāreti .
Mettaṃsoti mettakoṭṭhāso mettacitto .
Na kenacīti kenaci ekasattenapi saddhiṃ tassa veraṃ nāma natthīti .
Tasmā sace lokassa piyo bhavituṃ icchasi , sabbaverehi viramāhīti evaṃ cakkavāko kākassa dhammaṃ desesi .
Kāko ‘‘ tumhe attano gocaraṃ mayhaṃ na kathetha , kā kā ’’ ti vassanto uppatitvā bārāṇasiyaṃ ukkārabhūmiyaññeva otari .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne lolabhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi .
Tadā kāko lolabhikkhu ahosi , cakkavākī rāhulamātā , cakkavāko pana ahameva ahosinti .
Cakkavākajātakavaṇṇanā terasamā .