[450]12. Bilārakosiyajātakavaṇṇanā

ApacantāpītiM4.63 idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ dānavittaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi .

So kira bhagavato dhammadesanaṃ sutvā sāsane pabbajitvā pabbajitakālato paṭṭhāya dānavitto ahosi dānajjhāsayo , pattapariyāpannampi piṇḍapātaṃ aññassa adatvā na bhuñji , antamaso pānīyampi labhitvā aññassa adatvā na pivi , evaṃ dānābhirato ahosi .

Athassa dhammasabhāyaṃ bhikkhū guṇakathaṃ kathesuṃ .

Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte taṃ bhikkhuṃ pakkosāpetvā ‘‘ saccaṃ kira tvaṃV4.57 bhikkhu dānavitto dānajjhāsayo ’’ ti pucchitvā ‘‘ saccaṃ , bhante ’’ ti vutte ‘‘ bhikkhave ayaṃ pubbe assaddho ahosi appasanno , tiṇaggena telabindumpi uddharitvā kassaci na adāsi , atha naṃ ahaṃ dametvā nibbisevanaṃ katvā dānaphalaṃ ñāpesiṃ , tameva dānaninnaṃ cittaṃ bhavantarepi na pajahatī ’’ ti vatvā bhikkhūhi yācito atītaṃ āhari .

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto seṭṭhikule nibbattitvā vayappatto kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā pitu accayena seṭṭhiṭṭhānaṃ patvā ekadivasaṃ dhanavilokanaṃ katvā ‘‘ dhanaṃ paññāyati , etassaP4.63 uppādakā na paññāyanti , imaṃ dhanaṃ vissajjetvā mahādānaṃ dātuṃ vaṭṭatī ’’ ti dānasālaṃ kāretvā yāvajīvaṃ mahādānaṃ pavattetvā āyupariyosāne ‘‘ idaṃ dānavattaṃ mā upacchindī ’’ ti puttassa ovādaṃ datvā tāvatiṃsabhavane sakko hutvā nibbatti .

Puttopissa tatheva dānaṃ datvā puttaṃ ovaditvā āyupariyosāne cando devaputto hutvā nibbatti , tassa putto sūriyo hutvā nibbatti , tassapi putto mātalisaṅgāhako hutvā nibbatti , tassa putto pañcasikho gandhabbadevaputto hutvā nibbatti .

Chaṭṭho pana assaddho ahosi thaddhacitto nisneho maccharī , dānasālaṃ viddhaṃsetvā jhāpetvā yācake pothetvā nīharāpesi , kassaci tiṇaggena uddharitvā telabindumpi na deti .

Tadā sakko devarājā attano pubbakammaṃ oloketvā ‘‘ pavattati nu kho me dānavaṃso , udāhu no ’’ ti upadhārento ‘‘ putto me dānaṃ pavattetvāM4.64 cando hutvā nibbatti , tassa putto sūriyo , tassa putto mātali , tassa putto pañcasikho gandhabbadevaputto hutvā nibbatti , chaṭṭho pana taṃ vaṃsaṃ upacchindī ’’ ti passi .

Athassa etadahosi ‘‘ imaṃ pāpadhammaṃ dametvā dānaphalaṃ jānāpetvā āgamissāmī ’’ ti .

So candasūriyamātalipañcasikhe pakkosāpetvā ‘‘ sammā , amhākaṃ vaṃse chaṭṭho kulavaṃsaṃ samucchinditvā dānasālaṃ jhāpetvā yācake nīharāpesi , na kassaci kiñci deti , etha naṃ damessāmā ’’ ti tehi saddhiṃ bārāṇasiṃ agamāsi .

Tasmiṃ khaṇe seṭṭhi rājupaṭṭhānaṃ katvā āgantvā sattame dvārakoṭṭhake antaravīthiṃ olokento caṅkamati .

Sakko ‘‘ tumhe mama paviṭṭhakāle pacchato paṭipāṭiyā āgacchathā ’’ ti vatvā gantvā seṭṭhissa santike ṭhatvā ‘‘ bho mahāseṭṭhi , bhojanaṃ me dehī ’’ ti āha .

‘‘ Brāhmaṇa natthi tava idha bhattaṃ , aññattha gacchā ’’ ti .

‘‘ Bho mahāseṭṭhi , brāhmaṇehi bhatte yāciteP4.64 na dātuṃ na labbhatī ’’ ti .

‘‘ Brāhmaṇa , mama gehe pakkampi pacitabbampi bhattaṃ natthi , aññattha gacchā ’’ ti .

‘‘ Mahāseṭṭhi , ekaṃ te silokaṃ kathessāmi , taṃ suṇāhī ’’ ti .

‘‘ Natthi mayhaṃ tava silokenattho , mā idha tiṭṭhā ’’ ti .

Sakko tassa kathaṃ asuṇanto viya dve gāthā abhāsi –

125.

‘‘ ApacantāpiV4.58 dicchanti , santo laddhāna bhojanaṃ ;

Kimeva tvaṃ pacamāno , yaṃ na dajjā na taṃ samaṃ .

126.

‘‘ Maccherā ca pamādā ca , evaṃ dānaṃ na dīyati ;

Puññaṃ ākaṅkhamānena , deyyaṃ hoti vijānatā ’’ ti .

Tāsaṃ attho – mahāseṭṭhi apacantāpi santo sappurisā bhikkhācariyāya laddhampi bhojanaṃ dātuṃ icchanti , na ekakā paribhuñjanti .

Kimeva tvaṃ pacamāno yaṃ na dadeyyāsi , na taṃ samaṃ , taṃ tava anurūpaṃ anucchavikaṃ na hoti .

Dānañhi maccherena ca pamādena cāti dvīhi dosehi na dīyati , puññaṃ ākaṅkhamānena vijānatā paṇḍitamanussena dātabbameva hotīti .

So tassa vacanaṃ sutvā ‘‘ tena hi gehaṃ pavisitvā nisīda , thokaṃ lacchasī ’’ ti āha .

Sakko pavisitvā te siloke sajjhāyanto nisīdi .

Atha naṃ cando āgantvā bhattaṃ yāci .

‘‘ Natthi te bhattaṃ , gacchā ’’ ti caM4.65 vutto ‘‘ mahāseṭṭhi anto eko brāhmaṇo nisinno , brāhmaṇavācanakaṃ maññe bhavissati , ahampi bhavissāmī ’’ ti vatvā ‘‘ natthi brāhmaṇavācanakaṃ , nikkhamā ’’ ti vuccamānopi ‘‘ mahāseṭṭhi iṅgha tāva silokaṃ suṇāhī ’’ ti dve gāthā abhāsi –

127.

‘‘ Yasseva bhīto na dadāti maccharī , tadevādadato bhayaṃ ;

Jighacchā ca pipāsā ca , yassa bhāyati maccharī ;

Tameva bālaṃ phusati , asmiṃ loke paramhi ca .

128.

‘‘ Tasmā vineyya maccheraṃ , dajjā dānaṃ malābhibhū ;

Puññāni paralokasmiṃ , patiṭṭhā honti pāṇinan ’’ ti .

Tattha yassa bhāyatīti ‘‘ ahaṃ aññesaṃ datvā sayaṃ jighacchito ca pipāsito ca bhavissāmī ’’ ti yassā jighacchāya pipāsāya bhāyati .

TamevātiP4.65 taññeva jighacchāpipāsāsaṅkhātaṃ bhayaṃ etaṃ bālaṃ nibbattanibbattaṭṭhāne idhaloke paraloke ca phusati pīḷeti , accantadāliddiyaṃ pāpuṇāti .

Malābhibhūti macchariyamalaṃ abhibhavanto .

Tassapi vacanaṃ sutvā ‘‘ tena hi pavisa , thokaṃ labhissasī ’’ ti āha .

Sopi pavisitvāV4.59 sakkassa santike nisīdi .

Tato thokaṃ vītināmetvā sūriyo āgantvā bhattaṃ yācanto dve gāthā abhāsi –

129.

‘‘ Duddadaṃ dadamānānaṃ , dukkaraṃ kamma kubbataṃ ;

Asanto nānukubbanti , sataṃ dhammo durannayo .

130.

‘‘ Tasmā satañca asataṃ , nānā hoti ito gati ;

Asanto nirayaṃ yanti , santo saggaparāyaṇā ’’ ti .

Tattha duddadan ti dānaṃ nāma duddadaṃ maccheraṃ abhibhavitvā dātabbato , taṃ dadamānānaṃ .

Dukkaran ti tadeva dānakammaṃ dukkaraṃ yuddhasadisaṃ , taṃ kubbataṃ .

Nānukubbantīti asappurisā dānaphalaṃ ajānantā tesaṃ gatamaggaṃ nānugacchanti .

Sataṃ dhammoti sappurisānaṃ bodhisattānaṃ dhammo aññehi duranugamo .

Asantoti macchariyavasena dānaṃ adatvā asappurisā nirayaṃ yanti .

SeṭṭhiM4.66 gahetabbagahaṇaṃ apassanto ‘‘ tena hi pavisitvā brāhmaṇānaṃ santike nisīda , thokaṃ lacchasī ’’ ti āha .

Tato thokaṃ vītināmetvā mātali āgantvā bhattaṃ yācitvā ‘‘ natthī ’’ ti vacanamattakālameva sattamaṃ gāthamāha –

131.

‘‘ Appasmeke pavecchanti , bahuneke na dicchare ;

Appasmā dakkhiṇā dinnā , sahassena samaṃ mitā ’’ ti .

Tattha appasmeke pavecchantīti mahāseṭṭhi ekacce paṇḍitapurisā appasmimpi deyyadhamme pavecchanti , dadantiyevāti attho .

Bahunāpi deyyadhammena samannāgatā eke sattā na dicchare na dadanti .

Dakkhiṇāti kammañca phalañca saddahitvā dinnadānaṃ .

Sahassena samaṃ mitāti evaṃ dinnā kaṭacchubhattamattāpi dakkhiṇā sahassadānena saddhiṃ mitā , mahāphalattā sahassadānasadisāva hotīti attho .

TampiP4.66 so ‘‘ tena hi pavisitvā nisīdā ’’ ti āha .

Tato thokaṃ vītināmetvā pañcasikho āgantvā bhattaṃ yācitvā ‘‘ natthi gacchā ’’ ti vutte ‘‘ ahaṃ na gatapubbo , imasmiṃ gehe brāhmaṇavācanakaṃ bhavissati maññe ’’ ti tassa dhammakathaṃ ārabhanto aṭṭhamaṃ gāthamāha –

132.

‘‘ DhammaṃV4.60 care yopi samuñchakaṃ care , dārañca posaṃ dadamappakasmiṃ ;

Sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ , kalampi nāgghanti tathāvidhassa te ’’ ti .

Tattha dhamman ti tividhasucaritadhammaṃ .

Samuñchakan ti gāme vā āmakapakkabhikkhācariyaṃ araññe vā phalāphalaharaṇasaṅkhātaṃ uñchaṃ yo careyya , sopi dhammameva care .

Dārañca posan ti attano ca puttadāraṃ posentoyeva .

Dadamappakasmin ti paritte vā deyyadhamme dhammikasamaṇabrāhmaṇānaṃ dadamāno dhammaṃ careti attho .

Sataṃ sahassānaṃ sahassayāginan ti paraṃ pothetvā viheṭhetvā sahassena yāgaṃ yajantānaṃ sahassayāgīnaṃ issarānaṃ satasahassampi .

Kalampi nāgghanti tathāvidhassa teti tesaṃ satasahassasaṅkhātānaṃ sahassayāgīnaṃ yāgā tathāvidhassa dhammena samenaM4.67 deyyadhammaṃ uppādetvā dentassa duggatamanussassa soḷasiṃ kalaṃ na agghantīti .

Seṭṭhi pañcasikhassa kathaṃ sutvā sallakkhesi .

Atha naṃ anagghakāraṇaṃ pucchanto navamaṃ gāthamāha –

133.

‘‘ Kenesa yañño vipulo mahagghato , samena dinnassa na agghameti ;

Kathaṃ sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ , kalampi nāgghanti tathāvidhassa te ’’ ti .

Tattha yaññoti dānayāgo satasahassapariccāgavasena vipulo , vipulattāva mahagghato .

Samena dinnassāti dhammena dinnassa kena kāraṇena agghaṃ na upeti .

Kathaṃ sataṃ sahassānan ti brāhmaṇa , kathaṃP4.67 sahassayāgīnaṃ purisānaṃ bahūnaṃ sahassānaṃ satasahassasaṅkhātā issarā tathāvidhassa dhammena uppādetvā dāyakassa ekassa duggatamanussassa kalaṃ nāgghantīti .

Athassa kathento pañcasikho osānagāthamāha –

134.

‘‘ Dadanti heke visame niviṭṭhā , chetvā vadhitvā atha socayitvā ;

Sā dakkhiṇā assumukhā sadaṇḍā , samena dinnassa na agghameti ;

Evaṃ sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ , kalampi nāgghanti tathāvidhassa te ’’ ti .

Tattha visameti visame kāyakammādimhi niviṭṭhā .

Chetvāti kilametvā .

Vadhitvāti māretvā .

Socayitvāti sasoke katvā .

SoV4.61 pañcasikhassa dhammakathaṃ sutvā ‘‘ tena hi gaccha , gehaṃ pavisitvā nisīda , thokaṃ lacchasī ’’ ti āha .

Sopi gantvā tesaṃ santike nisīdi .

Tato bilārakosiyo seṭṭhi ekaṃ dāsiṃ āmantetvā ‘‘ etesaṃ brāhmaṇānaṃ palāpavīhīnaṃ nāḷiṃ nāḷiṃ dehī ’’ ti āha .

Sā vīhī gahetvā brāhmaṇeM4.68 upasaṅkamitvā ‘‘ ime ādāya yattha katthaci pacāpetvā bhuñjathā ’’ ti āha .

‘‘ Na amhākaṃ vīhinā attho , na mayaṃ vīhiṃ āmasāmā ’’ ti .

‘‘ Ayya , vīhiṃ kirete nāmasantī ’’ ti ?

‘‘ Tena hi tesaṃ taṇḍule dehī ’’ ti .

Sā taṇḍule ādāya gantvā ‘‘ brāhmaṇā taṇḍule gaṇhathā ’’ ti āha .

‘‘ Mayaṃ āmakaṃ na paṭiggaṇhāmā ’’ ti .

‘‘ Ayya , āmakaṃ kira na gaṇhantī ’’ ti .

‘‘ Tena hi tesaṃ karoṭiyaṃ vaḍḍhetvā gobhattaṃ dehī ’’ ti .

Sā tesaṃ karoṭiyaṃ vaḍḍhetvā mahāgoṇānaṃ pakkabhattaṃ āharitvā adāsi .

Pañcapi janā kabaḷe vaḍḍhetvā mukhe pakkhipitvā gale laggāpetvā akkhīni parivattetvā vissaṭṭhasaññā matā viya nipajjiṃsu .

Dāsī te disvā ‘‘ matā bhavissantī ’’ ti bhītā gantvā seṭṭhino ārocesi ‘‘ ayya , te brāhmaṇā gobhattaṃ gilituṃ asakkontāP4.68 matā ’’ ti .

So cintesi ‘‘ idāni ayaṃ pāpadhammo sukhumālabrāhmaṇānaṃ gobhattaṃ dāpesi , te taṃ gilituṃ asakkontā matāti maṃ garahissantī ’’ ti .

Tato dāsiṃ āha –

‘‘ khippaṃ gantvā etesaṃ karoṭikesu bhattaṃ haritvā nānaggarasaṃ sālibhattaṃ vaḍḍhehī ’’ ti .

Sā tathā akāsi .

Seṭṭhi antarapīthiṃ paṭipannamanusse pakkosāpetvā ‘‘ ahaṃ mama bhuñjananiyāmena etesaṃ brāhmaṇānaṃ bhattaṃ dāpesiṃ , ete lobhena mahante piṇḍe katvā bhuñjamānā gale laggāpetvā matā , mama niddosabhāvaṃ jānāthā ’’ ti vatvā parisaṃ sannipātesi .

Mahājane sannipatite brāhmaṇā uṭṭhāya mahājanaṃ oloketvā ‘‘ passathimassa seṭṭhissa musāvāditaṃ ,‘ amhākaṃ attano bhuñjanabhattaṃ dāpesin ’ ti vadati , paṭhamaṃ gobhattaṃ amhākaṃ datvā amhesu matesu viya nipannesu imaṃ bhattaṃ vaḍḍhāpesī ’’ ti vatvā attano mukhehi gahitabhattaṃ bhūmiyaṃ pātetvā dassesuṃ .

Mahājano seṭṭhiṃ garahi ‘‘ andhabāla , attano kulavaṃsaṃ nāsesi , dānasālaṃ jhāpesi , yācake gīvāyaṃ gahetvā nīharāpesi , idāni imesaṃ sukhumālabrāhmaṇānaṃ bhattaṃ dento gobhattaṃ dāpesi , paralokaṃ gacchanto tava ghare vibhavaṃ gīvāyaṃ bandhitvā gamissasi maññe ’’ ti .

Tasmiṃ khaṇe sakko mahājanaṃ pucchi ‘‘ jānātha , tumhe imasmiṃ gehe dhanaṃ kassa santakan ’’ ti ?

‘‘ Na jānāmā ’’ ti .

‘‘ Imasmiṃ nagare asukakāle bārāṇasiyaṃM4.69 mahāseṭṭhi nāma dānasālaṃ kāretvā mahādānaṃ pavattayī ’’ ti sutapubbaṃ tumhehīti .

‘‘ Āma suṇāmā ’’ ti .

‘‘ Ahaṃ so seṭṭhi , dānaṃ datvā sakko devarājā hutvā puttopi me taṃ vaṃsaṃ avināsetvā dānaṃ datvā candoV4.62 devaputto hutvā nibbatto , tassa putto sūriyo , tassa putto mātali , tassa putto pañcasikho gandhabbadevaputto hutvā nibbatto .

Tesu ayaṃ cando , ayaṃ sūriyo , ayaṃ mātalisaṅgāhako , ayaṃ imassaP4.69 pāpadhammassa pitā pañcasikho gandhabbadevaputto , evaṃ bahuguṇaṃ etaṃ dānaṃ nāma , kattabbameva kusalaṃ paṇḍitehī ’’ ti kathentā mahājanassa kaṅkhacchedanatthaṃ ākāse uppatitvā mahantenānubhāvena mahantena parivārena jalamānasarīrā aṭṭhaṃsu , sakalanagaraṃ pajjalantaṃ viya ahosi .

Sakko mahājanaṃ āmantetvā ‘‘ mayaṃ attano dibbasampattiṃ pahāya āgacchantā imaṃ kulavaṃsanāsakaraṃ pāpadhammabilārakosiyaṃ nissāya āgatā , ayaṃ pāpadhammo attano kulavaṃsaṃ nāsetvā dānasālaṃ jhāpetvā yācake gīvāyaṃ gahetvā nīharāpetvā amhākaṃ vaṃsaṃ samucchindi ,‘ ayaṃ adānasīlo hutvā niraye nibbatteyyā ’ ti imassa anukampāya āgatāmhā ’’ ti vatvā dānaguṇaṃ pakāsento mahājanassa dhammaṃ desesi .

Bilārakosiyo sirasmiṃ añjaliṃ patiṭṭhapetvā ‘‘ deva , ahaṃ ito paṭṭhāya porāṇakulavaṃsaṃ anāsāpetvā dānaṃ pavattessāmi , ajja ādiṃ katvā antamaso udakadantaponaṃ upādāya attano laddhāhāraṃ parassa adatvā na khādissāmī ’’ ti sakkassa paṭiññaṃ adāsi .

Sakko taṃ dametvā nibbisevanaṃ katvā pañcasu sīlesu patiṭṭhapetvā cattāro devaputte ādāya sakaṭṭhānameva gato .

Sopi seṭṭhi yāvajīvaṃ dānaṃ datvā tāvatiṃsabhavane nibbatti .

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘ evaṃ , bhikkhave , ayaṃ bhikkhu pubbe assaddho ahosi kassaci kiñci adātā , ahaṃ pana naṃ dametvā dānaphalaṃ jānāpesiṃ , tameva cittaṃ bhavantaragatampi na jahātī ’’ ti vatvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā seṭṭhi ayaṃ dānapatiko bhikkhu ahosi , cando sāriputto , sūriyo moggallāno , mātali kassapo , pañcasikho ānando , sakko pana ahameva ahosin ’’ ti .

Bilārakosiyajātakavaṇṇanā dvādasamā .

Issues

選擇版本

Catuttho bhāgo

Catuttho bhāgo