[494]11. Sādhinajātakavaṇṇanā

AbbhutoP4.355M4.355 vata lokasmin ti idaṃ satthā jetavane viharanto uposathike upāsake ārabbha kathesi .

Tadā hi satthā ‘‘ upāsakā porāṇakapaṇḍitā attano uposathakammaṃ nissāya manussasarīreneva devalokaṃ gantvā ciraṃ vasiṃsū ’’ ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari .

AtīteV4.317 mithilāyaṃ sādhino nāma rājā dhammena rajjaṃ kāresi .

So catūsu nagaradvāresu nagaramajjhe nivesanadvāre cāti cha dānasālāyo kāretvā sakalajambudīpaṃ unnaṅgalaṃ katvā mahādānaṃ pavattesi , devasikaṃ cha satasahassāni vayakaraṇaṃ gacchanti , pañca sīlāni rakkhati , uposathaṃ upavasati .

Raṭṭhavāsinopi tassa ovāde ṭhatvā dānādīni puññāni katvā matamatā devanagareyeva nibbattiṃsu .

Sudhammadevasabhaṃ pūretvā nisinnā devā rañño sīlādiguṇameva vaṇṇayanti .

Taṃ sutvā sesadevāpi rājānaṃ daṭṭhukāmā ahesuṃ .

Sakko devarājā tesaṃ manaṃ viditvā āha –

‘‘ sādhinarājānaṃ daṭṭhukāmatthā ’’ ti .

‘‘ Āma devā ’’ ti .

So mātaliṃ āṇāpesi ‘‘ gaccha tvaṃ vejayantarathaṃ yojetvā sādhinarājānaṃ ānehī ’’ ti .

So ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā rathaṃ yojetvā videharaṭṭhaṃ agamāsi , tadā puṇṇamadivaso hoti .

Mātali manussānaṃ sāyamāsaṃ bhuñjitvā gharadvāresu sukhakathāya nisinnakāle candamaṇḍalena saddhiṃ rathaṃ pesesi .

Manussā ‘‘ dve candā uṭṭhitā ’’ ti vadantā puna candamaṇḍalaṃ ohāya rathaṃ āgacchantaṃ disvā ‘‘ nāyaṃ cando , ratho eso , devaputto paññāyati , kassesa etaṃ manomayasindhavayuttaṃ dibbarathaṃ āneti , na aññassa , amhākaṃ rañño bhavissati , rājā hi no dhammiko dhammarājā ’’ ti somanassajātā hutvā añjaliṃ paggayha ṭhitā paṭhamaṃ gāthamāhaṃsu –

202.

‘‘ Abbhuto vata lokasmiṃ , uppajji lomahaṃsano ;

Dibbo ratho pāturahu , vedehassa yasassino ’’ ti .

TassatthoP4.356 – abbhuto vatesa amhākaṃ rājā , lokasmiṃ lomahaṃsano uppajji , yassa dibbo ratho pāturahosi vedehassa yasassinoti .

MātalipieM4.356 taṃ rathaṃ ānetvā manussesu gandhamālādīhi pūjentesu tikkhattuṃ nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā rañño nivesanadvāraṃ gantvā rathaṃ nivattetvā pacchābhāgena sīhapañjaraummāre ṭhapetvā ārohaṇasajjaṃ katvā aṭṭhāsi .

Taṃ divasaṃ rājāpi dānasālāyo oloketvā ‘‘ iminā niyāmena dānaṃ dethā ’’ ti āṇāpetvā uposathaṃ samādiyitvā divasaṃ vītināmetvā amaccagaṇaparivuto alaṅkatamahātale pācīnasīhapañjarābhimukho dhammayuttaṃ kathento nisinno hoti .

Atha naṃ mātali rathābhiruhanatthaṃ nimantetvā ādāya agamāsi .

Tamatthaṃ pakāsento satthā imā gāthā abhāsi –

203.

‘‘ DevaputtoV4.318 mahiddhiko , mātali devasārathi ;

Nimantayittha rājānaṃ , vedehaṃ mithilaggahaṃ .

204.

‘‘ Ehimaṃ rathamāruyha , rājaseṭṭha disampati ;

Devā dassanakāmā te , tāvatiṃsā saindakā ;

Saramānā hi te devā , sudhammāyaṃ samacchare .

205.

‘‘ Tato ca rājā sādhino , vedeho mithilaggaho ;

Sahassayuttamāruyha , agā devāna santike ;

Taṃ devā paṭinandiṃsu , disvā rājānamāgataṃ .

206.

‘‘ Svāgataṃ te mahārāja , atho te adurāgataṃ ;

Nisīda dāni rājīsi , devarājassa santike .

207.

‘‘ Sakkopi paṭinandittha , vedehaṃ mithilaggahaṃ ;

Nimantayittha kāmehi , āsanena ca vāsavo .

208.

‘‘ Sādhu khosi anuppatto , āvāsaṃ vasavattinaṃ ;

Vasa devesu rājīsi , sabbakāmasamiddhisu ;

Tāvatiṃsesu devesu , bhuñja kāme amānuse ’’ ti .

Tattha samacchareti acchanti .

Agā devāna santiketi devānaṃ santikaṃ agamāsi .

Tasmiñhi rathaṃ abhiruhitvā ṭhite ratho ākāsaṃ pakkhandi , so mahājanassa olokentasseva antaradhāyi .

Mātali rājānaṃ devalokaṃ nesiP4.357 .

Taṃ disvā devatā ca sakko ca haṭṭhatuṭṭhā paccuggamanaṃ katvāM4.357 paṭisanthāraṃ kariṃsu .

Tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ taṃ devā ’’ tiādi vuttaṃ .

Tattha paṭinandiṃsūti punappunaṃ nandiṃsu .

Āsanena cāti rājānaṃ āliṅgitvā ‘‘ idha nisīdā ’’ ti attano paṇḍukambalasilāsanena ca kāmehi ca nimantesi , upaḍḍharajjaṃ datvā ekāsane nisīdāpesīti attho .

Tattha sakkena devaraññā dasayojanasahassaṃ devanagaraṃ aḍḍhatiyā ca accharākoṭiyo vejayantapāsādañcaV4.319 majjhe bhinditvā dinnaṃ sampattiṃ anubhavantassa manussagaṇanāya satta vassasatāni atikkantāni .

Tenattabhāvena devaloke vasanakaṃ puññaṃ khīṇaṃ , anabhirati uppannā , tasmā sakkena saddhiṃ sallapanto gāthamāha –

209.

‘‘ Ahaṃ pure saggagato ramāmi , naccehi gītehi ca vāditehi ;

So dāni ajja na ramāmi sagge , āyuṃ nu khīṇo maraṇaṃ nu santike ;

Udāhu mūḷhosmi janindaseṭṭhā ’’ ti .

Tattha āyuṃ nu khīṇoti kiṃ nu mama sarasena jīvitindriyaṃ khīṇaṃ , udāhu upacchedakakammavasena maraṇaṃ santike jātanti pucchati .

Janindaseṭṭhāti janindānaṃ devānaṃ seṭṭha .

Atha naṃ sakko āha –

210.

‘‘ Na tāyu khīṇaṃ maraṇañca dūre , na cāpi mūḷho naravīraseṭṭha ;

Tuyhañca puññāni parittakāni , yesaṃ vipākaṃ idha vedayittho .

211.

‘‘ Vasa devānubhāvena , rājaseṭṭha disampati ;

Tāvatiṃsesu devesu , bhuñja kāme amānuse ’’ ti .

Tattha ‘‘ parittakānī ’’ ti idaṃ tena attabhāvena devaloke vipākadāyakāni puññāni sandhāya vuttaṃ , itarāni panassa puññāni pathaviyaṃ paṃsu viya appamāṇāni .

Vasa devānubhāvenāti ahaṃ te attano puññāniM4.358 majjhe bhinditvā dassāmi , mamānubhāvena vasāti taṃ samassāsento āha .

AthaP4.358 naṃ paṭikkhipanto mahāsatto āha –

212.

‘‘ Yathā yācitakaṃ yānaṃ , yathā yācitakaṃ dhanaṃ ;

Evaṃsampadamevetaṃ , yaṃ parato dānapaccayā .

213.

‘‘ NaV4.320 cāhametamicchāmi , yaṃ parato dānapaccayā ;

Sayaṃkatāni puññāni , taṃ me āveṇikaṃ dhanaṃ .

214.

‘‘ Sohaṃ gantvā manussesu , kāhāmi kusalaṃ bahuṃ ;

Dānena samacariyāya , saṃyamena damena ca ;

Yaṃ katvā sukhito hoti , na ca pacchānutappatī ’’ ti .

Tattha yaṃ parato dānapaccayāti yaṃ parena dinnattā labbhati , taṃ yācitakasadisameva hoti .

Yācitakañhi tuṭṭhakāle denti , atuṭṭhakāle acchinditvā gaṇhantīti vadati .

Samacariyāyāti kāyādīhi pāpassa akaraṇena .

Saṃyamenāti sīlasaṃyamena .

Damenāti indriyadamanena .

Yaṃ katvāti yaṃ karitvā sukhito ceva hoti na ca pacchānutappati , tathārūpameva kammaṃ karissāmīti .

Athassa vacanaṃ sutvā sakko mātaliṃ āṇāpesi ‘‘ gaccha , tāta , sādhinarājānaṃ mithilaṃ netvā uyyāne otārehī ’’ ti .

So tathā akāsi .

Rājā uyyāne caṅkamati .

Atha naṃ uyyānapālo disvā pucchitvā gantvā nāradarañño ārocesi .

So rañño āgatabhāvaṃ sutvā ‘‘ tvaṃ purato gantvā uyyānaṃ sajjetvā tassa ca mayhañca dve āsanāni paññāpehī ’’ ti uyyānapālaṃ uyyojesi .

So tathā akāsi .

Atha naṃ rājā pucchi ‘‘ kassa dve āsanāni paññāpesī ’’ ti ?

‘‘ Ekaṃ tumhākaṃ , ekaṃ amhākaṃ rañño ’’ ti .

Atha naṃ rājā ‘‘ ko añño satto mama santike āsane nisīdissatī ’’ ti vatvā ekasmiṃ nisīditvā ekasmiṃ pāde ṭhapesi .

Nāradarājā āgantvā tassa pāde vanditvā ekamantaṃ nisīdi .

So kirassa sattamo panattā .

Tadā kira vassasatāyukakālova hoti .

Mahāsatto pana attano puññabalena ettakaṃ kālaṃ vītināmesi .

So nāradaṃ hatthe gahetvā uyyāne vicaranto tisso gāthā abhāsi –

215.

‘‘ ImāniM4.359 tāni khettāni , imaṃ nikkhaṃ sukuṇḍalaṃ ;

Imā tā haritānūpā , imā najjo savantiyo .

216.

‘‘ ImāP4.359 tā pokkharaṇī rammā , cakkavākapakūjitā ;

Mandālakehi sañchannā , padumuppalakehi ca ;

Yassimāni mamāyiṃsu , kiṃ nu te disataṃ gatā .

217.

‘‘ TānīdhaV4.321 khettāni so bhūmibhāgo , teyeva ārāmavanūpacārā ;

Tameva mayhaṃ janataṃ apassato , suññaṃva me nārada khāyate disā ’’ ti .

Tattha khettānīti bhūmibhāge sandhāyāha .

Imaṃ nikkhan ti imaṃ tādisameva udakaniddhamanaṃ .

Sukuṇḍalan ti sobhanena musalapavesanakuṇḍalena samannāgataṃ .

Haritānūpāti udakaniddhamanassa ubhosu passesu haritatiṇasañchannā anūpabhūmiyo .

Yassimāni mamāyiṃsūti tāta nārada , ye mama upaṭṭhākā ca orodhā ca imasmiṃ uyyāne mahantena yasena mayā saddhiṃ vicarantā imāni ṭhānāni mamāyiṃsu piyāyiṃsu , kataraṃ nu te disataṃ gatā , kattha te pesitā .

Tānīdha khettānīti imasmiṃ uyyāne tāneva etāni uparopanakaviruhanaṭṭhānāni .

Teyeva ārāmavanūpacārāti ime teyeva ārāmavanūpacārā , vihārabhūmiyoti attho .

Atha naṃ nārado āha –

‘‘ deva , tumhākaṃ devalokagatānaṃ idāni satta vassasatāni , ahaṃ vo sattamo panattā , tumhākaṃ upaṭṭhākā ca orodhā ca maraṇamukhaṃ pattā , idaṃ vo attano santakaṃ rajjaṃ , anubhavatha nan ’’ ti .

Rājā ‘‘ tāta nārada , nāhaṃ idhāgacchanto rajjatthāya āgato , puññakaraṇatthāyamhi āgato , ahaṃ puññameva karissāmī ’’ ti vatvā gāthā āha –

218.

‘‘ Diṭṭhā mayā vimānāni , obhāsentā catuddisā ;

Sammukhā devarājassa , tidasānañca sammukhā .

219.

‘‘ VutthaṃM4.360 me bhavanaṃ dibyaṃ , bhuttā kāmā amānusā ;

Tāvatiṃsesu devesu , sabbakāmasamiddhisu .

220.

‘‘ Sohaṃ etādisaṃ hitvā , puññāyamhi idhāgato ;

Dhammameva carissāmi , nāhaṃ rajjena atthiko .

221.

‘‘ AdaṇḍāvacaraṃV4.322P4.360 maggaṃ , sammāsambuddhadesitaṃ ;

Taṃ maggaṃ paṭipajjissaṃ , yena gacchanti subbatā ’’ ti .

Tattha vutthaṃ me bhavanaṃ dibyan ti vejayantaṃ sandhāya āha .

Sohaṃ etādisan ti tāta nārada , sohaṃ buddhañāṇena aparicchindanīyaṃ evarūpaṃ kāmaguṇasampattiṃ pahāya puññakaraṇatthāya idhāgato .

Adaṇḍāvacaran ti adaṇḍehi nikkhittadaṇḍahatthehi avacaritabbaṃ sammādiṭṭhipurekkhāraṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ .

Subbatāti yena maggena subbatā sabbaññubuddhā gacchanti , ahampi agatapubbaṃ disaṃ gantuṃ bodhitale nisīditvā tameva maggaṃ paṭipajjissāmīti .

Evaṃ bodhisatto imā gāthāyo sabbaññutaññāṇena saṅkhipitvā kathesi .

Nārado punapi āha –

‘‘ rajjaṃ , deva , anusāsā ’’ ti .

‘‘ Tāta , na me rajjenattho , satta vassasatāni vigataṃ dānaṃ sattāheneva dātukāmamhī ’’ ti .

Nārado ‘‘ sādhū ’’ ti tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā mahādānaṃ paṭiyādesi .

Rājā sattāhaṃ dānaṃ datvā sattame divase kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavaneyeva nibbatti .

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘ evaṃ vasitabbayuttakaṃ uposathakammaṃ nāmā ’’ ti dassetvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne uposathikesu upāsakesu keci sotāpattiphale , keci sakadāgāmiphale , keci anāgāmiphale patiṭṭhahiṃsu .

Tadā nāradarājā sāriputto ahosi , mātali ānando , sakko anuruddho , sādhinarājā pana ahameva ahosinti .

Sādhinajātakavaṇṇanā ekādasamā .

Issues

Select Version

Catuttho bhāgo

Catuttho bhāgo