[498]2. Cittasambhūtajātakavaṇṇanā

Sabbaṃ narānaṃ saphalaṃ suciṇṇan ti idaṃ satthā jetavane viharanto āyasmato mahākassapassa piyasaṃvāse dve saddhivihārike bhikkhū ārabbha kathesi .

Te kira aññamaññaṃ appaṭivibhattabhogā paramavissāsikā ahesuṃ , piṇḍāya carantāpi ekatova gacchanti , ekatova āgacchanti , vinā bhavituṃ na sakkonti .

Dhammasabhāyaṃ bhikkhū tesaṃyeva vissāsaṃ vaṇṇayamānā nisīdiṃsu .

Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ anacchariyaṃ , bhikkhave , imesaṃ ekasmiṃ attabhāve vissāsikattaṃ , porāṇakapaṇḍitā tīṇi cattāri bhavantarāni gacchantāpi mittabhāvaṃ na vijahiṃsuyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .

Atīte avantiraṭṭhe ujjeniyaṃ avantimahārājā nāma rajjaṃ kāresi .

Tadā ujjeniyā bahi caṇḍālagāmako ahosi .

Mahāsatto tattha nibbatti , aparopi satto tasseva mātucchāputto hutvā nibbatti .

Tesu eko citto nāma ahosi , eko sambhūto nāma .

Te ubhopiM4.391 vayappattā caṇḍālavaṃsadhovanaṃ nāma sippaṃ uggaṇhitvā ekadivasaṃ ‘‘ ujjenīnagaradvāre sippaṃ dassessāmā ’’ ti eko uttaradvāre sippaṃ dassesi , eko pācīnadvāre .

Tasmiñca nagare dve diṭṭhamaṅgalikāyo ahesuṃ , ekā seṭṭhidhītā , ekā purohitadhītā .

Tā bahukhādanīyabhojanīyamālāgandhādīni gāhāpetvā ‘‘ uyyānakīḷaṃ kīḷissāmā ’’ ti ekā uttaradvārena nikkhami , ekā pācīnadvārena .

Tā te caṇḍālaputte sippaṃ dassente disvā ‘‘ ke ete ’’ ti pucchitvā ‘‘ caṇḍālaputtā ’’ ti sutvā ‘‘ apassitabbayuttakaṃ vata passimhā ’’ ti gandhodakenaP4.391 akkhīni dhovitvā nivattiṃsu .

Mahājano ‘‘ are duṭṭhacaṇḍāla , tumhe nissāya mayaṃ amūlakāni surābhattādīni na labhimhā ’’ ti te ubhopi bhātike pothetvā anayabyasanaṃ pāpesi .

TeV4.351 paṭiladdhasaññā uṭṭhāya aññamaññassa santikaṃ gacchantā ekasmiṃ ṭhāne samāgantvā aññamaññassa taṃ dukkhuppattiṃ ārocetvā roditvā paridevitvā ‘‘ kinti karissāmā ’’ ti mantetvā ‘‘ imaṃ amhākaṃ jātiṃ nissāya dukkhaṃ uppannaṃ , caṇḍālakammaṃ kātuṃ na sakkhissāma , jātiṃ paṭicchādetvā brāhmaṇamāṇavavaṇṇena takkasilaṃ gantvā sippaṃ uggaṇhissāmā ’’ ti sanniṭṭhānaṃ katvā tattha gantvā dhammantevāsikā hutvā disāpāmokkhācariyassa santike sippaṃ paṭṭhapesuṃ .

Jambudīpatale ‘‘ dve kira caṇḍālā jātiṃ paṭicchādetvā sippaṃ uggaṇhantī ’’ ti sūyittha .

Tesu cittapaṇḍitassa sippaṃ niṭṭhitaṃ , sambhūtassa na tāva niṭṭhāti .

Athekadivasaṃ eko gāmavāsī ‘‘ brāhmaṇavācanakaṃ karissāmī ’’ ti ācariyaṃ nimantesi .

Tameva rattiṃ devo vassitvā magge kandarādīni pūresi .

Ācariyo pātova cittapaṇḍitaṃ pakkosāpetvā ‘‘ tāta , ahaṃ gantuṃ na sakkhissāmi , tvaṃ māṇavehi saddhiṃ gantā maṅgalaṃ vatvā tumhehi laddhaṃ bhuñjitvā amhehi laddhaṃ āharā ’’ ti pesesi .

So ‘‘ sādhū ’’ ti māṇavake gahetvā gato .

Yāva māṇavā nhāyanti ceva mukhāni ca dhovanti , tāva manussā pāyāsaṃ vaḍḍhetvā nibbātūti ṭhapesuṃ .

Māṇavā tasmiṃ anibbuteyeva āgantvā nisīdiṃsu .

Manussā dakkhiṇodakaṃ datvā tesaṃ purato pātiyo ṭhapesuṃ .

Sambhūto luddhadhātuko viya hutvā ‘‘ sītalo ’’ ti saññāya pāyāsapiṇḍaṃ ukkhipitvā mukhe ṭhapesi , so tassaM4.392 ādittaayoguḷo viya mukhaṃ dahi .

So kampamāno satiṃ anupaṭṭhāpetvā cittapaṇḍitaṃ oloketvā caṇḍālabhāsāya eva ‘‘ khaḷu khaḷū ’’ ti āhaP4.392 .

Sopi tatheva satiṃ anupaṭṭhāpetvā caṇḍālabhāsāya eva ‘‘ niggala niggalā ’’ ti āha .

Māṇavā aññamaññaṃ oloketvā ‘‘ kiṃ bhāsā nāmesā ’’ ti vadiṃsu .

Cittapaṇḍito maṅgalaṃ abhāsi .

Māṇavā bahi nikkhamitvā vaggavaggā hutvā tattha tattha nisīditvā bhāsaṃ sodhentā ‘‘ caṇḍālabhāsā ’’ ti ñatvā ‘‘ are duṭṭhacaṇḍālā , ettakaṃ kālaṃ ‘ brāhmaṇāmhā ’ ti vatvā vañcayitthā ’’ ti ubhopi te pothayiṃsu .

Atheko sappuriso ‘‘ apethā ’’ ti vāretvā ‘‘ ayaṃ tumhākaṃ jātiyā doso , gacchatha katthaci deseva pabbajitvā jīvathā ’’ ti te ubho uyyojesi .

Māṇavā tesaṃ caṇḍālabhāvaṃ ācariyassa ārocesuṃ .

Tepi araññaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā na cirasseva tato cavitvā nerañjarāya tīre migiyā kucchismiṃ nibbattiṃsu .

Te mātukucchito nikkhantakālato paṭṭhāya ekatova vicaranti , vinā bhavituṃ na sakkonti .

Te ekadivasaṃ gocaraṃ gahetvā ekasmiṃ rukkhamūle sīsena sīsaṃ , siṅgena siṅgaṃ , tuṇḍena tuṇḍaṃ allīyāpetvā romanthayamāne ṭhite disvā eko luddako sattiṃ khipitvā ekappahāreneva jīvitā voropesi .

Tato cavitvā nammadānadītīreV4.352 ukkusayoniyaṃ nibbattiṃsu .

Tatrāpi vuddhippatte gocaraṃ gahetvā sīsena sīsaṃ , tuṇḍena tuṇḍaṃ allīyāpetvā ṭhite disvā eko yaṭṭhiluddako ekappahāreneva bandhitvā vadhi .

Tato pana cavitvā cittapaṇḍito kosambiyaṃ purohitassa putto hutvā nibbatti .

Sambhūtapaṇḍito uttarapañcālarañño putto hutvā nibbatti .

Te nāmaggahaṇadivasato paṭṭhāya attano jātiṃ anussariṃsu .

Tesu sambhūtapaṇḍito nirantaraṃ sarituṃ asakkonto catutthaṃ caṇḍālajātimeva anussarati , cittapaṇḍito paṭipāṭiyā catassopi jātiyo .

So soḷasavassakāle nikkhamitvā himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvāP4.393 jhānābhiññaṃ nibbattetvā jhānasukhena vītināmento vasi .

Sambhūtapaṇḍitopi pitu accayena chattaṃ ussāpetvā chattamaṅgaladivaseyeva mahājanamajjhe maṅgalagītaṃ katvā udānavasena dve gāthāM4.393 abhāsi .

Taṃ sutvā ‘‘ amhākaṃ rañño maṅgalagītan ’’ ti orodhāpi gandhabbāpi tameva gītaṃ gāyanti .

Anukkameneva ‘‘ rañño piyagītan ’’ ti sabbepi nagaravāsino manussā tameva gāyanti .

Cittapaṇḍitopi himavantapadese vasantoyeva ‘‘ kiṃ nu kho mama bhātikena sambhūtena chattaṃ laddhaṃ , udāhu na vā ’’ ti upadhārento laddhabhāvaṃ ñatvā ‘‘ navarajjaṃ tāva idāni gantvāpi bodhetuṃ na sakkhissāmi , mahallakakāle naṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ kathetvā pabbājessāmī ’’ ti cintetvā paṇṇāsa vassāni agantvā rañño puttadhītāhi vaḍḍhitakāle iddhiyā gantvā uyyāne otaritvā maṅgalasilāpaṭṭe suvaṇṇapaṭimā viya nisīdi .

Tasmiṃ khaṇe eko dārako taṃ gītaṃ gāyanto dārūni uddharati .

Cittapaṇḍito taṃ pakkosi .

So āgantvā vanditvā aṭṭhāsi .

Atha naṃ āha –

‘‘ tvaṃ pātova paṭṭhāya imameva gītaṃ gāyasi , kiṃ aññaṃ na jānāsī ’’ ti .

‘‘ Bhante , aññānipi bahūni jānāmi , imāni pana dve rañño piyagītāni , tasmā imāneva gāyāmī ’’ ti .

‘‘ Atthi pana rañño gītassa paṭigītaṃ gāyanto ’’ ti ?

‘‘ Natthi bhante ’’ ti .

‘‘ Sakkhissasi pana tvaṃ paṭigītaṃ gāyitun ’’ ti ?

‘‘ Jānanto sakkhissāmī ’’ ti .

‘‘ Tena hi tvaṃ raññā dvīsu gītesu gāyitesu idaṃ tatiyaṃ katvā gāyassū ’’ ti gītaṃdatvā ‘‘ gantvā rañño santike gāyissasi , rājā te pasīditvā mahantaṃ issariyaṃ dassatī ’’ ti uyyojesi .

So sīghaṃ mātu santikaṃ gantvā attānaṃ alaṅkārāpetvā rājadvāraṃ gantvā ‘‘ eko kira dārako tumhehi saddhiṃ paṭigītaṃ gāyissatī ’’ ti rañño ārocāpetvā ‘‘ āgacchatū ’’ ti vutte gantvā vanditvā ‘‘ tvaṃ kira , tāta , paṭigītaṃ gāyissasī ’’ tiP4.394 puṭṭho ‘‘ āma , deva , sabbaṃ rājaparisaṃ sannipātethā ’’ ti sannipatitāya parisāya rājānaṃ āha ‘‘ tumhe tāva , deva , tumhākaṃ gītaṃ gāyatha , athāhaṃ paṭigītaṃ gāyissāmī ’’ ti .

Rājā gāthādvayamāha –

24.

‘‘ SabbaṃV4.353 narānaṃ saphalaṃ suciṇṇaṃ , na kammunā kiñcana moghamatthi ;

Passāmi sambhūtaṃ mahānubhāvaṃ , sakammunā puññaphalūpapannaṃ .

25.

‘‘ SabbaṃM4.394 narānaṃ saphalaṃ suciṇṇaṃ , na kammunā kiñcana moghamatthi ;

Kaccinnu cittassapi evamevaṃ , iddho mano tassa yathāpi mayhan ’’ ti .

Tattha na kammunā kiñcana moghamatthīti sukatadukkaṭesu kammesu kiñcana ekakammampi moghaṃ nāma natthi , nipphalaṃ na hoti , vipākaṃ datvāva nassatīti aparāpariyavedanīyakammaṃ sandhāyāha .

Sambhūtan ti attānaṃ vadati , passāmahaṃ āyasmantaṃ sambhūtaṃ sakena kammena puññaphalūpapannaṃ , sakammaṃ nissāya puññaphalena upapannaṃ taṃ passāmīti attho .

Kaccinnu cittassapīti mayañhi dvepi janā ekato hutvā na ciraṃ sīlaṃ rakkhimha , ahaṃ tāva tassa phalena mahantaṃ yasaṃ patto , kacci nu kho me bhātikassa cittassapi evameva mano iddho samiddhoti .

Tassa gītāvasāne dārako gāyanto tatiyaṃ gāthamāha –

26.

‘‘ Sabbaṃ narānaṃ saphalaṃ suciṇṇaṃ , na kammunā kiñcana moghamatthi ;

Cittampi jānāhi tatheva deva , iddho mano tassa yathāpi tuyhan ’’ ti .

Taṃ sutvā rājā catutthaṃ gāthamāha –

27.

‘‘ Bhavaṃ nu citto sutamaññato te , udāhu te koci naṃ etadakkhā ;

Gāthā sugītā na mamatthi kaṅkhā , dadāmi te gāmavaraṃ satañcā ’’ ti .

TatthaP4.395 sutamaññato teti ahaṃ sambhūtassa bhātā citto nāmāti vadantassa cittasseva nu te santikā sutanti attho .

Koci nan ti udāhu mayā sambhūtassa rañño bhātā citto diṭṭhoti koci te etamatthaṃ ācikkhi .

Sugītāti sabbathāpi ayaṃ gāthā sugītā , natthettha mama kaṅkhā .

Gāmavaraṃ satañcāti gāmavarānaṃ te sataṃ dadāmīti vadati .

TatoM4.395 dārako pañcamaṃ gāthamāha –

28.

‘‘ NaV4.354 cāhaṃ citto sutamaññato me , isī ca me etamatthaṃ asaṃsi ;

Gantvāna rañño paṭigāhi gāthaṃ , api te varaṃ attamano dadeyyā ’’ ti .

Tattha etamatthan ti tumhākaṃ uyyāne nisinno eko isi mayhaṃ etamatthaṃ ācikkhi .

Taṃ sutvā rājā ‘‘ so mama bhātā citto bhavissati , idāneva naṃ gantvā passissāmī ’’ ti purise āṇāpento gāthādvayamāha –

29.

‘‘ Yojentu ve rājarathe , sukate cittasibbane ;

Kacchaṃ nāgānaṃ bandhatha , gīveyyaṃ paṭimuñcatha .

30.

‘‘ Āhaññantu bherimudiṅgasaṅkhe , sīghāni yānāni ca yojayantu ;

Ajjevahaṃ assamaṃ taṃ gamissaṃ , yattheva dakkhissamisiṃ nisinnan ’’ ti .

Tattha āhaññantūti āhanantu .

Assamaṃ tan ti taṃ assamaṃ .

So evaṃ vatvā rathaṃ abhiruyha sīghaṃ gantvā uyyānadvāre rathaṃ ṭhapetvā cittapaṇḍitaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinno tuṭṭhamānaso aṭṭhamaṃ gāthamāha –

31.

‘‘ Suladdhalābho vata me ahosi , gāthā sugītā parisāya majjhe ;

Svāhaṃ isiṃ sīlavatūpapannaṃ , disvā patīto sumanohamasmī ’’ ti .

TassatthoP4.396 – suladdhalābho vata mayhaṃ chattamaṅgaladivase parisāya majjhe gītagāthā sugītāva ahosi , svāhaṃ ajja sīlavatasampannaṃ isiṃ disvā pītisomanassappatto jātoti .

SoM4.396 cittapaṇḍitassa diṭṭhakālato paṭṭhāya somanassappatto ‘‘ bhātikassa me pallaṅkaṃ attharathā ’’ tiādīni āṇāpento navamaṃ gāthamāha –

32.

‘‘ Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ , paṭiggaṇhātu no bhavaṃ ;

Agghe bhavantaṃ pucchāma , agghaṃ kurutu no bhavan ’’ ti .

TatthaV4.355 aggheti atithino dātabbayuttakasmiṃ agghe bhavantaṃ āpucchāma .

Kurutu noti imaṃ no agghaṃ bhavaṃ paṭiggaṇhātu .

Evaṃ madhurapaṭisanthāraṃ katvā rajjaṃ majjhe bhinditvā dento itaraṃ gāthamāha –

33.

‘‘ Rammañca te āvasathaṃ karontu , nārīgaṇehi paricārayassu ;

Karohi okāsamanuggahāya , ubhopimaṃ issariyaṃ karomā ’’ ti .

Tattha imaṃ issariyan ti kapilaraṭṭhe uttarapañcālanagare rajjaṃ majjhe bhinditvā dvepi janā karoma anubhavāma .

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā cittapaṇḍito dhammaṃ desento cha gāthā abhāsi –

34.

‘‘ Disvā phalaṃ duccaritassa rāja , attho suciṇṇassa mahāvipākaṃ ;

Attānameva paṭisaṃyamissaṃ , na patthaye putta pasuṃ dhanaṃ vā .

35.

‘‘ Dasevimā vassadasā , maccānaṃ idha jīvitaṃ ;

Apattaññeva taṃ odhiṃ , naḷo chinnova sussati .

36.

‘‘ Tattha kā nandi kā khiḍḍā , kā ratī kā dhanesanā ;

Kiṃ me puttehi dārehi , rāja muttosmi bandhanā .

37.

‘‘ Sohaṃ evaṃ pajānāmi , maccu me nappamajjati ;

Antakenādhipannassa , kā ratī kā dhanesanā .

38.

‘‘ JātiP4.397M4.397 narānaṃ adhamā janinda , caṇḍālayoni dvipadākaniṭṭhā ;

Sakehi kammehi supāpakehi , caṇḍālagabbhe avasimha pubbe .

39.

‘‘ Caṇḍālāhumha avantīsu , migā nerañjaraṃ pati ;

Ukkusā nammadātīre , tyajja brāhmaṇakhattiyā ’’ ti .

TatthaV4.356 duccaritassāti mahārāja , tvaṃ sucaritasseva phalaṃ jānāsi , ahaṃ pana duccaritassapi phalaṃ passāmiyeva .

Mayañhi ubho duccaritassa phalena ito catutthe attabhāve caṇḍālayoniyaṃ nibbattā .

Tattha na ciraṃ sīlaṃ rakkhitvā tassa phalena tvaṃ khattiyakule nibbatto , ahaṃ brāhmaṇakule , evāhaṃ duccaritassa ca phalaṃ suciṇṇassa ca mahāvipākaṃ disvā attānameva sīlasaṃyamena paṭisaṃyamissaṃ , puttaṃ vā pasuṃ vā dhanaṃ vā na patthemi .

Dasevimā vassadasāti mahārāja , mandadasakaṃ khiḍḍādasakaṃ vaṇṇadasakaṃ baladasakaṃ paññādasakaṃ hānidasakaṃ pabbhāradasakaṃ vaṅkadasakaṃ momūhadasakaṃ sayanadasakanti imesañhi dasannaṃ dasakānaṃ vasena daseva vassadasā imesaṃ maccānaṃ idha manussaloke jīvitaṃ .

Tayidaṃ na niyamena sabbā eva etā dasā pāpuṇāti , atha kho appattaññeva taṃ odhiṃ naḷo chinnova sussati .

Yepi sakalaṃ vassasataṃ jīvanti , tesampi mandadasake pavattā rūpārūpadhammā vicchinditvā ātape khittanaḷo viya tattheva sussanti antaradhāyanti , taṃ odhiṃ atikkamitvā khiḍḍādasakaṃ na pāpuṇanti , tathā khiṭṭādasakādīsu pavattā vaṇṇadasakādīni .

Tatthāti tasmiṃ evaṃ sussamāne jīvite kā pañca kāmaguṇe nissāya abhinandī , kā kāyakīḷādivasena khiḍḍā , kā somanassavasena rati , kā dhanesanā , kiṃ me puttehi , kiṃ dārehi , muttosmi tamhā puttadārabandhanāti attho .

Antakenādhipannassāti jīvitantakarena maccunā abhibhūtassa .

Dvipadākaniṭṭhāti dvipadānaṃ antare lāmakā .

Avasimhāti dvepi mayaṃ vasimha .

CaṇḍālāhumhātiM4.398 mahārāja , ito pubbe catutthaṃ jātiṃ avantiraṭṭhe ujjeninagare caṇḍālā ahumha , tato cavitvā nerañjarāya nadiyā tīre ubhopi migā ahumha .

Tattha dvepi amhe ekasmiṃ rukkhamūle aññamaññaṃ nissāya ṭhite eko luddako ekeneva sattipahārena jīvitā voropesi , tato cavitvā nammadānadītīre kurarā ahumha .

Tatrāpi no nissāya ṭhite eko nesādo ekappahāreneva bandhitvā jīvitakkhayaṃ pāpesi , tato cavitvā teP4.398 mayaṃ ajja brāhmaṇakhattiyā jātā .

Ahaṃ kosambiyaṃ brāhmaṇakule nibbatto , tvaṃ idha rājā jātoti .

Evamassa atīte lāmakajātiyo pakāsetvā idāni imissāpi jātiyā āyusaṅkhāraparittataṃ dassetvā puññesu ussāhaṃ janento catasso gāthā abhāsi –

40.

‘‘ UpanīyatiV4.357 jīvitamappamāyu , jarūpanītassa na santi tāṇā ;

Karohi pañcāla mameta vākyaṃ , mākāsi kammāni dukkhudrayāni .

41.

‘‘ Upanīyati jīvitamappamāyu , jarūpanītassa na santi tāṇā ;

Karohi pañcāla mameta vākyaṃ , mākāsi kammāni dukkhapphalāni .

42.

‘‘ Upanīyati jīvitamappamāyu , jarūpanītassa na santi tāṇā ;

Karohi pañcāla mameta vākyaṃ , mākāsi kammāni rajassirāni .

43.

‘‘ Upanīyati jīvitamappamāyu , vaṇṇaṃ jarā hanti narassa jiyyato ;

Karohi pañcāla mameta vākyaṃ , mākāsi kammaṃ nirayūpapattiyā ’’ ti .

TatthaM4.399 upanīyatīti mahārāja , idaṃ jīvitaṃ maraṇaṃ upagacchati .

Idañhi imesaṃ sattānaṃ appamāyu sarasaparittatāyapi ṭhitiparittatāyapi parittakaṃ , sūriyuggamane tiṇagge ussāvabindusadisaṃ .

Na santi tāṇāti na hi jarāya maraṇaṃ upanītassa puttādayo tāṇā nāma honti .

Mameta vākyan ti mama etaṃ vacanaṃ .

Mākāsīti mā rūpādikāmaguṇahetu pamādaṃ āpajjitvā nirayādīsu dukkhavaḍḍhanāni kammāni kari .

Dukkhapphalānīti dukkhavipākāni .

Rajassirānīti kilesarajena okiṇṇasīsāni .

Vaṇṇan ti jīramānassa narassa sarīravaṇṇaṃ jarā hanti .

Nirayūpapattiyāti nirassāde niraye uppajjanatthāya .

EvaṃP4.399 mahāsatte kathente rājā tussitvā tisso gāthā abhāsi –

44.

‘‘ Addhā hi saccaṃ vacanaṃ tavetaṃ , yathā isī bhāsasi evametaṃ ;

Kāmā ca me santi anapparūpā , te duccajā mādisakena bhikkhu .

45.

‘‘ Nāgo yathā paṅkamajjhe byasanno , passaṃ thalaṃ nābhisambhoti gantuṃ ;

Evampahaṃ kāmapaṅke byasanno , na bhikkhuno maggamanubbajāmi .

46.

‘‘ Yathāpi mātā ca pitā ca puttaṃ , anusāsare kinti sukhī bhaveyya ;

Evampi maṃ tvaṃ anusāsa bhante , yathā ciraṃ pecca sukhī bhaveyyan ’’ ti .

TatthaV4.358 anapparūpāti aparittajātikā bahū aparimitā .

Te duccajā mādisakenāti bhātika , tvaṃ kilese pahāya ṭhito , ahaṃ pana kāmapaṅke nimuggo , tasmā mādisakena te kāmā duccajā .

‘‘ Nāgo yathā ’’ ti iminā attano kāmapaṅke nimuggabhāvassa upamaṃ dasseti .

Tattha byasannoti visanno anupaviṭṭho ayameva vā pāṭho .

Maggan ti tumhākaṃM4.400 ovādānusāsanīmaggaṃ nānubbajāmi pabbajituṃ na sakkomi , idheva pana me ṭhitassa ovādaṃ dethāti .

Anusāsareti anusāsanti .

Atha naṃ mahāsatto āha –

47.

‘‘ No ce tuvaṃ ussahase janinda , kāme ime mānusake pahātuṃ ;

Dhammiṃ baliṃ paṭṭhapayassu rāja , adhammakāro tava māhu raṭṭhe .

48.

‘‘ Dūtā vidhāvantu disā catasso , nimantakā samaṇabrāhmaṇānaṃ ;

Te annapānena upaṭṭhahassu , vatthena senāsanapaccayena ca .

49.

‘‘ AnnenaP4.400 pānena pasannacitto , santappaya samaṇabrāhmaṇe ca ;

Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ , anindito saggamupehi ṭhānaṃ .

50.

‘‘ Sace ca taṃ rāja mado saheyya , nārīgaṇehi paricārayantaṃ ;

Imameva gāthaṃ manasī karohi , bhāsesi cenaṃ parisāya majjhe .

51.

‘‘ Abbhokāsasayo jantu , vajantyā khīrapāyito ;

Parikiṇṇo suvānehi , svājja rājāti vuccatī ’’ ti .

Tattha ussahaseti ussahasi .

Dhammiṃ balin ti dhammena samena anatirittaṃ baliṃ gaṇhāti attho .

Adhammakāroti porāṇakarājūhi ṭhapitaṃ vinicchayadhammaṃ bhinditvā pavattā adhammakiriyā .

Nimantakāti dhammikasamaṇabrāhmaṇe nimantetvā pakkosakā .

Yathānubhāvan ti yathābalaṃ yathāsattiṃ .

Imameva gāthan ti idāni vattabbaṃ sandhāyāha .

Tatrāyaṃ adhippāyo –

‘‘ mahārāja , sace taṃ mado abhibhaveyya , sace te nārīgaṇaparivutassaM4.401 rūpādayo vā kāmaguṇe rajjasukhaṃ vā ārabbha māno uppajjeyya , athevaṃ cinteyyāsi ‘ ahaṃ pure caṇḍālayoniyaṃ nibbatto channassa tiṇakuṭimattassapiV4.359 abhāvā abbhokāsasayo ahosiṃ , tadā hi me mātā caṇḍālī araññaṃ dārupaṇṇādīnaṃ atthāya gacchantī maṃ kukkuragaṇassa majjhe abbhokāse nipajjāpetvā attano khīraṃ pāyetvā gacchati , sohaṃ kukkurehi parivārito tehiyeva saddhiṃ sunakhiyā khīraṃ pivitvā vaḍḍhito , evaṃ nīcajacco hutvā ajja rājā nāma jāto ’ ti .

‘ Iti kho , tvaṃ mahārāja , iminā atthena attānaṃ ovadanto yo so pubbe abbhokāsasayo jantu araññe vajantiyā caṇḍāliyā ito cito ca anusañcarantiyā sunakhiyā ca khīraṃ pāyito sunakhehi parikiṇṇo vaḍḍhito , so ajja rājāti vuccatī ’ ti imaṃ gāthaṃ bhāseyyāsī ’’ ti .

Evaṃ mahāsatto tassa ovādaṃ datvā ‘‘ dinno te mayā ovādo , idāni tvaṃ pabbaja vā mā vā , attanāva attano kammassa vipākaṃ paṭisevissatī ’’ ti vatvā ākāse uppatitvā tassa matthake pādarajaṃ pātento himavantameva gato .

Rājāpi taṃ disvāP4.401 uppannasaṃvego jeṭṭhaputtassa rajjaṃ datvā balakāyaṃ nivattetvā himavantābhimukho pāyāsi .

Mahāsatto tassāgamanaṃ ñatvā isigaṇaparivuto āgantvā taṃ ādāya gantvā pabbājetvā kasiṇaparikammaṃ ācikkhi .

So jhānābhiññaṃ nibbattesi .

Iti te ubhopi brahmalokūpagā ahesuṃ .

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘ evaṃ , bhikkhave , porāṇakapaṇḍitā tīṇi cattāri bhavantarāni gacchantāpi daḷhavissāsāva ahesun ’’ ti vatvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā sambhūtapaṇḍito ānando ahosi , cittapaṇḍito pana ahameva ahosin ’’ ti .

Cittasambhūtajātakavaṇṇanā dutiyā

Issues

Catuttho bhāgo

Catuttho bhāgo