[463]9. Suppārakajātakavaṇṇanā

Ummujjanti nimujjantīti idaṃ satthā jetavane viharanto paññāpāramiṃ ārabbha kathesi .

Ekadivasañhi sāyanhasamaye tathāgatassa dhammaṃ desetuṃ nikkhamanaṃ āgamayamānā bhikkhū dhammasabhāyaṃ nisīditvā ‘‘ āvuso , ahoM4.140 satthā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño tatra tatra upāyapaññāya samannāgato vipulāya pathavīsamāya , mahāsamuddo viya gambhīrāya , ākāso viya vitthiṇṇāya , sakalajambudīpasmiñhi uṭṭhitapañho dasabalaṃ atikkamitvā gantuṃ samattho nāma natthi .

Yathā mahāsamudde uṭṭhitaūmiyo velaṃ nātikkamanti , velaṃ patvāva bhijjanti , evaṃP4.137 na koci pañho dasabalaṃ atikkamati , satthu pādamūlaṃV4.125 patvā bhijjatevā ’’ ti dasabalassa mahāpaññāpāramiṃ vaṇṇesuṃ .

Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , tathāgato idāneva paññavā , pubbepi aparipakke ñāṇe paññavāva , andho hutvāpi mahāsamudde udakasaññāya ‘ imasmiṃ imasmiṃ samudde idaṃ nāma idaṃ nāma ratanan ’ ti aññāsī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .

Atīte kururaṭṭhe kururājā nāma rajjaṃ kāresi , kurukacchaṃ nāma paṭṭanagāmo ahosi .

Tadā bodhisatto kurukacche niyāmakajeṭṭhakassa putto hutvā nibbatti pāsādiko suvaṇṇavaṇṇo ,‘‘ suppārakakumāro ’’ tissa nāmaṃ kariṃsu .

So mahantena parivārena vaḍḍhanto soḷasavassakāleyeva niyāmakasippe nipphattiṃ patvā aparabhāge pitu accayena niyāmakajeṭṭhako hutvā niyāmakakammaṃ akāsi , paṇḍito ñāṇasampanno ahosi .

Tena āruḷhanāvāya byāpatti nāma natthi .

Tassa aparabhāge loṇajalapahaṭāni dvepi cakkhūni nassiṃsu .

So tato paṭṭhāya niyāmakajeṭṭhako hutvāpi niyāmakakammaṃ akatvā ‘‘ rājānaṃ nissāya jīvissāmī ’’ ti rājānaṃ upasaṅkami .

Atha naṃ rājā agghāpaniyakamme ṭhapesi .

So tato paṭṭhāya rañño hatthiratanaassaratanamuttasāramaṇisārādīni agghāpesi .

Athekadivasaṃ ‘‘ rañño maṅgalahatthī bhavissatī ’’ ti kāḷapāsāṇakūṭavaṇṇaṃ ekaṃ vāraṇaṃ ānesuṃ .

Taṃ disvā rājā ‘‘ paṇḍitassa dassethā ’’ ti āha .

Atha naṃ tassa santikaṃ nayiṃsu .

So hatthena tassa sarīraṃ parimajjitvā ‘‘ nāyaṃ maṅgalahatthī bhavituṃ anucchaviko , pādehi vāmanadhātuko esa , etañhi mātā vijāyamānā aṅkena sampaṭicchituṃ nāsakkhi , tasmā bhūmiyaṃ patitvā pacchimapādehi vāmanadhātuko hotī ’’ tiM4.141 āha .

Hatthiṃ gahetvā āgate pucchiṃsu .

Te ‘‘ saccaṃ paṇḍito kathetī ’’ ti vadiṃsu .

Taṃ kāraṇaṃP4.138 rājā sutvā tuṭṭho tassa aṭṭha kahāpaṇe dāpesi .

Punekadivasaṃ ‘‘ rañño maṅgalaasso bhavissatī ’’ ti ekaṃ assaṃ ānayiṃsu .

Tampi rājā paṇḍitassa santikaṃ pesesi .

So tampi hatthena parāmasitvā ‘‘ ayaṃ maṅgalaasso bhavituṃ na yutto , etassa hi jātadivaseyeva mātā mari , tasmā mātu khīraṃ alabhanto na sammā vaḍḍhito ’’ ti āha .

Sāpissa kathā saccāva ahosi .

Tampi sutvā rājā tussitvā aṭṭha kahāpaṇe dāpesi .

Athekadivasaṃ ‘‘ rañño maṅgalaratho bhavissatī ’’ ti rathaṃ āhariṃsu .

Tampi rājā tassa santikaṃ pesesi .

So tampi hatthena parāmasitvā ‘‘ ayaṃ ratho susirarukkhena kato , tasmā rañño nānucchaviko ’’ ti āha .

Sāpissa kathā saccāva ahosi .

Rājā tampi sutvā aṭṭhevaV4.126 kahāpaṇe dāpesi .

Athassa mahagghaṃ kambalaratanaṃ āhariṃsu .

Tampi tasseva pesesi .

So tampi hatthena parāmasitvā ‘‘ imassa mūsikacchinnaṃ ekaṭṭhānaṃ atthī ’’ ti āha .

Sodhentā taṃ disvā rañño ārocesuṃ .

Rājā sutvā tussitvā aṭṭheva kahāpaṇe dāpesi .

So cintesi ‘‘ ayaṃ rājā evarūpānipi acchariyāni disvā aṭṭheva kahāpaṇe dāpesi , imassa dāyo nhāpitadāyo , nhāpitajātiko bhavissati , kiṃ me evarūpena rājupaṭṭhānena , attano vasanaṭṭhānameva gamissāmī ’’ ti .

So kurukacchapaṭṭanameva paccāgami .

Tasmiṃ tattha vasante vāṇijā nāvaṃ sajjetvā ‘‘ kaṃ niyāmakaṃ karissāmā ’’ ti mantesuṃ .

‘‘ Suppārakapaṇḍitena āruḷhanāvā na byāpajjati , esa paṇḍito upāyakusalo , andho samānopi suppārakapaṇḍitova uttamo ’’ ti taṃ upasaṅkamitvā ‘‘ niyāmako no hohī ’’ ti vatvā ‘‘ tātā , ahaṃ andho , kathaṃ niyāmakakammaṃ karissāmī ’’ ti vutte ‘‘ sāmi , andhāpi tumheyeva amhākaṃ uttamā ’’ ti punappunaṃ yāciyamāno ‘‘ sādhu tātā , tumhehi ārocitasaññāya niyāmako bhavissāmī ’’ ti tesaṃP4.139 nāvaṃ abhiruhi .

Te nāvāya mahāsamuddaṃ pakkhandiṃsu .

Nāvā satta divasāni nirupaddavā agamāsi , tato akālavātaṃ uppātitaṃ uppajji , nāvā cattāro māse pakatisamuddapiṭṭhe vicaritvā khuramālīsamuddaṃ nāma pattā .

TatthaM4.142 macchā manussasamānasarīrā khuranāsā udake ummujjanimujjaṃ karonti .

Vāṇijā te disvā mahāsattaṃ tassa samuddassa nāmaṃ pucchantā paṭhamaṃ gāthamāhaṃsu –

108.

‘‘ Ummujjanti nimujjanti , manussā khuranāsikā ;

Suppārakaṃ taṃ pucchāma , samuddo katamo ayan ’’ ti .

Evaṃ tehi puṭṭho mahāsatto attano niyāmakasuttena saṃsanditvā dutiyaṃ gāthamāha –

109.

‘‘ Kurukacchā payātānaṃ , vāṇijānaṃ dhanesinaṃ ;

Nāvāya vippanaṭṭhāya , khuramālīti vuccatī ’’ ti .

Tattha payātānan ti kurukacchapaṭṭanā nikkhamitvā gacchantānaṃ .

Dhanesinan ti tumhākaṃ vāṇijānaṃ dhanaṃ pariyesantānaṃ .

Nāvāya vippanaṭṭhāyāti tāta tumhākaṃ imāya videsaṃ pakkhandanāvāya kammakārakaṃ pakatisamuddaṃ atikkamitvā sampatto ayaṃ samuddo ‘‘ khuramālī ’’ ti vuccati , evametaṃ paṇḍitā kathentīti .

TasmiṃV4.127 pana samudde vajiraṃ ussannaṃ hoti .

Mahāsatto ‘‘ sacāhaṃ ‘ ayaṃ vajirasamuddo ’ ti evaṃ etesaṃ kathessāmi , lobhena bahuṃ vajiraṃ gaṇhitvā nāvaṃ osīdāpessantī ’’ ti tesaṃ anācikkhitvāva nāvaṃ laggāpetvā upāyenekaṃ yottaṃ gahetvā macchagahaṇaniyāmena jālaṃ khipāpetvā vajirasāraṃ uddharitvā nāvāyaṃ pakkhipitvā aññaṃ appagghabhaṇḍaṃ chaḍḍāpesi .

Nāvā taṃ samuddaṃ atikkamitvā purato aggimāliṃ nāma gatā .

So pajjalitaaggikkhandho viya majjhanhikasūriyo viya ca obhāsaṃ muñcanto aṭṭhāsi .

Vāṇijā –

110.

‘‘ Yathā aggīva sūriyova , samuddo paṭidissati ;

Suppārakaṃ taṃ pucchāma , samuddo katamo ayan ’’ ti .

– gāthāya taṃ pucchiṃsu ;

MahāsattopiM4.143 tesaṃ anantaragāthāya kathesi –

111.

‘‘ KurukacchāP4.140 payātānaṃ , vāṇijānaṃ dhanesinaṃ ;

Nāvāya vippanaṭṭhāya , aggimālīti vuccatī ’’ ti .

Tasmiṃ pana samudde suvaṇṇaṃ ussannaṃ ahosi .

Mahāsatto purimanayeneva tatopi suvaṇṇaṃ gāhāpetvā nāvāyaṃ pakkhipāpesi .

Nāvā tampi samuddaṃ atikkamitvā khīraṃ viya dadhiṃ viya ca obhāsantaṃ dadhimāliṃ nāma samuddaṃ pāpuṇi .

Vāṇijā –

112.

‘‘ Yathā dadhīva khīraṃva , samuddo paṭidissati ;

Suppārakaṃ taṃ pucchāma , samuddo katamo ayan ’’ ti .

–

Gāthāya tassapi nāmaṃ pucchiṃsu .

Mahāsatto anantaragāthāya ācikkhi –

113.

‘‘ Kurukacchā payātānaṃ , vāṇijānaṃ dhanesinaṃ ;

Nāvāya vippanaṭṭhāya , dadhimālīti vuccatī ’’ ti .

Tasmiṃ pana samudde rajataṃ ussannaṃ ahosi .

So tampi upāyena gāhāpetvā nāvāyaṃ pakkhipāpesiV4.128 .

Nāvā tampi samuddaṃ atikkamitvā nīlakusatiṇaṃ viya sampannasassaṃ viya ca obhāsamānaṃ nīlavaṇṇaṃ kusamāliṃ nāma samuddaṃ pāpuṇi .

Vāṇijā –

114.

‘‘ Yathā kusova sassova , samuddo paṭidissati ;

Suppārakaṃ taṃ pucchāma , samuddo katamo ayan ’’ ti .

–

Gāthāya tassapi nāmaṃ pucchiṃsu .

So anantaragāthāya ācikkhi –

115.

‘‘ Kurukacchā payātānaṃ , vāṇijānaṃ dhanesinaṃ ;

Nāvāya vippanaṭṭhāya , kusamālīti vuccatī ’’ ti .

Tasmiṃ pana samudde nīlamaṇiratanaṃ ussannaṃ ahosi .

So tampi upāyeneva gāhāpetvā nāvāyaṃ pakkhipāpesi .

Nāvā tampi samuddaṃ atikkamitvāM4.144 naḷavanaṃ viya veḷuvanaṃ viya ca khāyamānaṃ naḷamāliṃ nāma samuddaṃ pāpuṇi .

Vāṇijā –

116.

‘‘ YathāP4.141 naḷova veḷūva , samuddo paṭidissati ;

Suppārakaṃ taṃ pucchāma , samuddo katamo ayan ’’ ti .

–

Gāthāya tassapi nāmaṃ pucchiṃsu .

Mahāsatto anantaragāthāya kathesi –

117.

‘‘ Kurukacchā payātānaṃ , vāṇijānaṃ dhanesinaṃ ;

Nāvāya vippanaṭṭhāya , naḷamālīti vuccatī ’’ ti .

Tasmiṃ pana samudde masāragallaṃ veḷuriyaṃ ussannaṃ ahosi .

So tampi upāyena gāhāpetvā nāvāyaṃ pakkhipāpesi .

Aparo nayo – naḷoti vicchikanaḷopi kakkaṭakanaḷopi , soV4.129 rattavaṇṇo hoti .

Veḷūti pana pavāḷassetaṃ nāmaṃ , so ca samuddo pavāḷussanno rattobhāso ahosi , tasmā ‘‘ yathā naḷova veḷuvā ’’ ti pucchiṃsu .

Mahāsatto tato pavāḷaṃ gāhāpesīti .

Vāṇijā naḷamāliṃ atikkantā balavāmukhasamuddaṃ nāma passiṃsu .

Tattha udakaṃ kaḍḍhitvā kaḍḍhitvā sabbato bhāgena uggacchati .

Tasmiṃ sabbato bhāgena uggate udakaṃ sabbato bhāgena chinnapapātamahāsobbho viya paññāyati , ūmiyā uggatāya ekato papātasadisaṃ hoti , bhayajanano saddo uppajjati sotāni bhindanto viya hadayaṃ phālento viya ca .

Taṃ disvā vāṇijā bhītatasitā –

118.

‘‘ Mahabbhayo bhiṃsanako , saddo suyyatimānuso ;

Yathā sobbho papātova , samuddo paṭidissati ;

Suppārakaṃ taṃ pucchāma , samuddo katamo ayan ’’ ti .

–

Gāthāya tassapi nāmaṃ pucchiṃsu .

TatthaM4.145 suyyatimānusoti suyyati amānuso saddo .

119.

‘‘ Kurukacchā payātānaṃ , vāṇijānaṃ dhanesinaṃ ;

Nāvāya vippanaṭṭhāya , balavāmukhīti vuccatī ’’ ti .

–

Bodhisatto anantaragāthāya tassa nāmaṃ ācikkhitvā ‘‘ tātā , imaṃ balavāmukhasamuddaṃP4.142 patvā nivattituṃ samatthā nāvā nāma natthi , ayaṃ sampattanāvaṃ nimujjāpetvā vināsaṃ pāpetī ’’ ti āha .

Tañca nāvaṃ satta manussasatāni abhiruhiṃsu .

Te sabbe maraṇabhayabhītā ekappahāreneva avīcimhi paccamānasattā viya atikāruññaṃ ravaṃ muñciṃsu .

Mahāsatto ‘‘ ṭhapetvā maṃ añño etesaṃ sotthibhāvaṃ kātuṃ samattho nāma natthi , saccakiriyāya tesaṃ sotthiṃ karissāmī ’’ ti cintetvā te āmantetvā āha –

‘‘ tātā , khippaṃ maṃ gandhodakena nhāpetvā ahatavatthāni nivāsāpetvā puṇṇapātiṃ sajjetvā nāvāya dhure ṭhapethā ’’ ti .

Te vegena tathā kariṃsu .

Mahāsatto ubhohi hatthehi puṇṇapātiṃ gahetvā nāvāya dhure ṭhito saccakiriyaṃ karonto osānagāthamāha –

120.

‘‘ YatoV4.130 sarāmi attānaṃ , yato pattosmi viññutaṃ ;

Nābhijānāmi sañcicca , ekapāṇampi hiṃsitaṃ ;

Etena saccavajjena , sotthiṃ nāvā nivattatū ’’ ti .

Tattha yatoti yato paṭṭhāya ahaṃ attānaṃ sarāmi , yato paṭṭhāya camhi viññutaṃ pattoti attho .

Ekapāṇampi hiṃsitan ti etthantare sañcicca ekaṃ kunthakipillikapāṇampi hiṃsitaṃ nābhijānāmi .

Desanāmattamevetaṃ , bodhisatto pana tiṇasalākampi upādāya mayā parasantakaṃ na gahitapubbaṃ , lobhavasena paradāraṃ na olokitapubbaṃ , musā na bhāsitapubbā , tiṇaggenāpi majjaṃ na pivitapubbanti evaṃ pañcasīlavasena pana saccakiriyaṃ akāsi , katvā ca pana puṇṇapātiyā udakaṃ nāvāya dhure abhisiñci .

Cattāro māse videsaṃ pakkhandanāvā nivattitvā iddhimā viya saccānubhāvena ekadivaseneva kurukacchapaṭṭanaṃ agamāsi .

Gantvā ca pana thalepi aṭṭhusabhamattaṃ ṭhānaṃ pakkhanditvā nāvikassa gharadvāreyeva aṭṭhāsi .

Mahāsatto tesaṃ vāṇijānaṃ suvaṇṇarajatamaṇipavāḷamuttavajirāni bhājetvāM4.146 adāsi .

‘‘ EttakehiP4.143 vo ratanehi alaṃ , mā puna samuddaṃ pavisathā ’’ ti tesaṃ ovādaṃ datvā yāvajīvaṃ dānādīni puññāni katvā devapuraṃ pūresi .

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘ evaṃ , bhikkhave , pubbepi tathāgato mahāpaññoyevā ’’ ti vatvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā parisā buddhaparisā ahesuṃ , suppārakapaṇḍito pana ahameva ahosin ’’ ti .

Suppārakajātakavaṇṇanā navamā .

Jātakuddānaṃ –

Mātuposaka juṇho ca , dhamma udaya pānīyo ;

Yudhañcayo dasaratho , saṃvaro ca suppārako ;

Ekādasanipātamhi , saṅgītā nava jātakā .

Ekādasakanipātavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

選擇版本

Catuttho bhāgo

Catuttho bhāgo