[442]4. Saṅkhajātakavaṇṇanā

BahussutotiP4.15 idaṃ satthā jetavane viharanto sabbaparikkhāradānaṃ ārabbha kathesi .

Sāvatthiyaṃ kireko upāsako tathāgatassa dhammadesanaṃ sutvā pasannacitto svātanāya nimantetvā attano gharadvāre maṇḍapaṃ kāretvā alaṅkaritvā punadivase tathāgatassa kālaṃ ārocāpesi .

SatthāV4.15 pañcasatabhikkhuparivāro tattha gantvā paññatte āsane nisīdi .

Upāsako saputtadāro saparijano buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā puna svātanāyāti evaṃ sattāhaṃ nimantetvā mahādānaṃ pavattetvā sattame divase sabbaparikkhāraṃ adāsi .

Taṃ pana dadamāno upāhanadānaṃ ussannaṃ katvā adāsi .

Dasabalassa dinno upāhanasaṅghāṭo sahassagghanakoM4.16 ahosi , dvinnaṃ aggasāvakānaṃ pañcasatagghanako , sesānaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ satagghanako .

Iti so sabbaparikkhāradānaṃ datvā attano parisāya saddhiṃ bhagavato santike nisīdi .

Athassa satthā madhurena sarena anumodanaṃ karonto ‘‘ upāsaka , uḷāraṃ te sabbaparikkhāradānaṃ , attamano hohi , pubbe anuppanne buddhe paccekabuddhassa ekaṃ upāhanasaṅghāṭaṃ datvā nāvāya bhinnāya appatiṭṭhe mahāsamuddepi upāhanadānanissandena patiṭṭhaṃ labhiṃsu , tvaṃ pana buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sabbaparikkhāradānaṃ adāsi , tassa te upāhanadānassa phalaṃ kasmā na patiṭṭhā bhavissatī ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .

Atīte ayaṃ bārāṇasī moḷinī nāma ahosi .

Moḷininagare brahmadatte rajjaṃ kārente saṅkho nāma brāhmaṇo aḍḍho mahaddhano mahābhogo pahūtavittupakaraṇo pahūtadhanadhaññasuvaṇṇarajato catūsu nagaradvāresu nagaramajjhe nivesanadvāre cāti chasu ṭhānesu cha dānasālāyo kāretvā devasikaṃ chasatasahassāni vissajjento kapaṇaddhikānaṃ mahādānaṃ pavattesi .

So ekadivasaṃ cintesi ‘‘ ahaṃ gehe dhane khīṇe dātuṃ na sakkhissāmi , aparikkhīṇeyeva dhane nāvāya suvaṇṇabhūmiṃ gantvā dhanaṃ āharissāmī ’’ ti .

So nāvaṃ bandhāpetvā bhaṇḍassa pūrāpetvā puttadāraṃ āmantetvā ‘‘ yāvāhaṃ āgacchāmiP4.16 , tāva me dānaṃ anupacchinditvā pavatteyyāthā ’’ ti vatvā dāsakammakaraparivuto chattaṃ ādāya upāhanaṃ āruyha majjhanhikasamaye paṭṭanagāmābhimukho pāyāsi .

Tasmiṃ khaṇe gandhamādane eko paccekabuddho āvajjetvā taṃ dhanāharaṇatthāya gacchantaṃ disvā ‘‘ mahāpuriso dhanaṃ āharituṃ gacchati , bhavissati nu kho assa samudde antarāyo , no ’’ ti āvajjetvā ‘‘ bhavissatī ’’ ti ñatvā ‘‘ esa maṃ disvā chattañca upāhanañca mayhaṃ datvā upāhanadānanissandena samudde bhinnāya nāvāya patiṭṭhaṃ labhissati , karissāmissa anuggahan ’’ ti ākāsenāgantvā tassāvidūre otaritvā caṇḍavātātape aṅgārasantharasadisaṃ uṇhavālukaṃ maddanto tassa abhimukho āgacchi .

So taṃ disvāva ‘‘ puññakkhettaṃ me āgataṃ , ajja mayā ettha dānabījaṃ ropetuṃ vaṭṭatī ’’ ti tuṭṭhacitto vegena taṃ upasaṅkamitvā vanditvā ‘‘ bhante , mayhaṃ anuggahatthāya thokaṃ maggā okkamma imaṃ rukkhamūlaṃ upasaṅkamathā ’’ ti vatvāM4.17 tasmiṃ rukkhamūlaṃ upasaṅkamante rukkhamūleV4.16 vālukaṃ ussāpetvā uttarāsaṅgaṃ paññapetvā paccekabuddhaṃ nisīdāpetvā vanditvā vāsitaparissāvitena udakena pāde dhovitvā gandhatelena makkhetvā attano upāhanā omuñcitvā papphoṭetvā gandhatelena makkhetvā tassa pādesu paṭimuñcitvā ‘‘ bhante , imā upāhanā āruyha chattaṃ matthake katvā gacchathā ’’ ti chattupāhanaṃ adāsi .

So assa anuggahatthāya taṃ gahetvā pasādasaṃvaḍḍhanatthaṃ passantassevassa uppatitvā gandhamādanameva agamāsi .

Bodhisattopi taṃ disvā ativiya pasannacitto paṭṭanaṃ gantvā nāvaṃ abhiruhi .

Athassa mahāsamuddaṃ paṭipannassa sattame divase nāvā vivaraṃ adāsi , udakaṃ ussiñcituṃ nāsakkhiṃsu .

Mahājano maraṇabhayabhīto attano attano devatā namassitvā mahāviravaṃ viravi .

Mahāsatto ekaṃ upaṭṭhākaṃP4.17 gahetvā sakalasarīraṃ telena makkhetvā sappinā saddhiṃ sakkharacuṇṇaṃ yāvadatthaṃ khāditvā tampi khādāpetvā tena saddhiṃ kūpakayaṭṭhimatthakaṃ āruyha ‘‘ imāya disāya amhākaṃ nagaran ’’ ti disaṃ vavatthapetvā macchakacchapaparipanthato attānaṃ mocento tena saddhiṃ usabhamattaṃ atikkamitvā pati .

Mahājano vināsaṃ pāpuṇi .

Mahāsatto pana upaṭṭhākena saddhiṃ samuddaṃ tarituṃ ārabhi .

Tassa tarantasseva sattamo divaso jāto .

So tasmimpi kāle loṇodakena mukhaṃ vikkhāletvā uposathiko ahosiyeva .

Tadā pana catūhi lokapālehi maṇimekhalā nāma devadhītā ‘‘ sace samudde nāvāya bhinnāya tisaraṇagatā vā sīlasampannā vā mātāpitupaṭṭhākā vā manussā dukkhappattā honti , te rakkheyyāsī ’’ ti samudde ārakkhaṇatthāya ṭhapitā hoti .

Sā attano issariyena sattāhamanubhavitvā pamajjitvā sattame divase samuddaṃ olokentī sīlācārasaṃyuttaṃ saṅkhabrāhmaṇaṃ disvā ‘‘ imassa sattamo divaso samudde patitassa , sace so marissati ativiya gārayhā me bhavissatī ’’ ti saṃviggamānahadayā hutvā ekaṃ suvaṇṇapātiṃ nānaggarasabhojanassa pūretvā vātavegena tattha gantvā tassa purato ākāse ṭhatvā ‘‘ brāhmaṇa , tvaṃ sattāhaṃ nirāhāro , idaṃ dibbabhojanaṃ bhuñjā ’’ ti āha .

So taṃ oloketvā ‘‘ apanehi tava bhattaṃ , ahaṃ uposathiko ’’ ti āha .

AthassaM4.18 upaṭṭhāko pacchato āgato devataṃ adisvā saddameva sutvā ‘‘ ayaṃ brāhmaṇo pakatisukhumālo sattāhaṃ nirāhāratāya dukkhito maraṇabhayena vilapati maññe , assāsessāmi nan ’’ ti cintetvā paṭhamaṃ gāthamāha –

39.

‘‘ Bahussuto sutadhammosi saṅkha , diṭṭhā tayā samaṇabrāhmaṇā ca ;

AthakkhaṇeP4.18 dassayase vilāpaṃ , añño nu ko te paṭimantako mayā ’’ ti .

TatthaV4.17 sutadhammosīti dhammopi tayā dhammikasamaṇabrāhmaṇānaṃ santike suto asi .

Diṭṭhā tayāti tesaṃ paccaye dentena veyyāvaccaṃ karontena dhammikasamaṇabrāhmaṇā ca tayā diṭṭhā .

Evaṃ akaronto hi passantopi te na passatiyeva .

Athakkhaṇeti atha akkhaṇe sallapantassa kassaci abhāvena vacanassa anokāse .

Dassayaseti ‘‘ ahaṃ uposathiko ’’ ti vadanto vilāpaṃ dassesi .

Paṭimantakoti mayā añño ko tava paṭimantako paṭivacanadāyako , kiṃkāraṇā evaṃ vippalapasīti ?

So tassa vacanaṃ sutvā ‘‘ imassa devatā na paññāyati maññe ’’ ti cintetvā ‘‘ samma , nāhaṃ maraṇassa bhāyāmi , atthi pana me añño paṭimantako ’’ ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha –

40.

‘‘ Subbhū subhā suppaṭimukkakambu , paggayha sovaṇṇamayāya pātiyā ;

‘ Bhuñjassu bhattaṃ ’ iti maṃ vadeti , saddhāvittā , tamahaṃ noti brūmī ’’ ti .

Tattha subbhūti subhamukhā .

Subhāti pāsādikā uttamarūpadharā .

Suppaṭimukkakambūti paṭimukkasuvaṇṇālaṅkārā .

Paggayhāti suvaṇṇapātiyā bhattaṃ gahetvā ukkhipitvā .

Saddhāvittāti saddhā ceva tuṭṭhacittā ca .

‘‘ Saddhaṃ cittan ’’ tipi pāṭho , tassattho saddhan ti saddahantaṃ , cittan ti tuṭṭhacittaṃ .

TamahaṃM4.19 notīti tamahaṃ devataṃ uposathikattā paṭikkhipanto noti brūmi , na vippalapāmi sammāti .

Athassa so tatiyaṃ gāthamāha –

41.

‘‘ Etādisaṃ brāhmaṇa disvāna yakkhaṃ , puccheyya poso sukhamāsisāno ;

Uṭṭhehi naṃ pañjalikābhipuccha , devī nusi tvaṃ uda mānusī nū ’’ ti .

Tattha sukhamāsisānoti etādisaṃ yakkhaṃ disvā attano sukhaṃ āsīsanto paṇḍito puriso ‘‘ amhākaṃ sukhaṃ bhavissati , na bhavissatī ’’ ti puccheyya .

Uṭṭhehīti udakato uṭṭhānākāraṃ dassento uṭṭhaha .

Pañjalikābhipucchāti añjalikoP4.19 hutvā abhipuccha .

Uda mānusīti udāhu mahiddhikā mānusī tvanti .

Bodhisatto ‘‘ yuttaṃ kathesī ’’ ti taṃ pucchanto catutthaṃ gāthamāha –

42.

‘‘ YaṃV4.18 tvaṃ sukhenābhisamekkhase maṃ , bhuñjassu bhattaṃ iti maṃ vadesi ;

Pucchāmi taṃ nāri mahānubhāve , devī nusi tvaṃ uda mānusī nū ’’ ti .

Tattha yaṃ tvan ti yasmā tvaṃ sukhena maṃ abhisamekkhase , piyacakkhūhi olokesi .

Pucchāmi tan ti tena kāraṇena taṃ pucchāmi .

Tato devadhītā dve gāthā abhāsi –

43.

‘‘ Devī ahaṃ saṅkha mahānubhāvā , idhāgatā sāgaravārimajjhe ;

Anukampikā no ca paduṭṭhacittā , taveva atthāya idhāgatāsmi .

44.

‘‘ Idhannapānaṃ sayanāsanañca , yānāni nānāvividhāni saṅkha ;

Sabbassa tyāhaṃ paṭipādayāmi , yaṃ kiñci tuyhaṃ manasābhipatthitan ’’ ti .

TatthaM4.20 idhāti imasmiṃ mahāsamudde .

Nānāvividhānīti bahūni ca anekappakārāni ca hatthiyānaassayānādīni atthi .

Sabbassa tyāhan ti tassa annapānādino sabbassa sāmikaṃ katvā taṃ te annapānādiṃ paṭipādayāmi dadāmi .

Yaṃ kiñcīti aññampi yaṃ kiñci manasā icchitaṃ , taṃ sabbaṃ te dammīti .

Taṃ sutvā mahāsatto ‘‘ ayaṃ devadhītā samuddapiṭṭhe mayhaṃ ‘ idañcidañca dammī ’ ti vadati , kiṃ nu kho esā mayā katena puññakammena dātukāmā , udāhu attano balena , pucchissāmi tāva nan ’’ ti cintetvā pucchanto sattamaṃ gāthamāha –

45.

‘‘ Yaṃ kiñci yiṭṭhañca hutañca mayhaṃ , sabbassa no issarā tvaṃ sugatte ;

Sussoṇi subbhamu suvilaggamajjhe , kissa me kammassa ayaṃ vipāko ’’ ti .

TatthaP4.20 yiṭṭhan ti dānavasena yajitaṃ .

Hutan ti āhunapāhunavasena dinnaṃ .

Sabbassa no issarā tvan ti tassa amhākaṃ puññakammassa tvaṃ issarā ,‘‘ imassa ayaṃ vipāko , imassa ayan ’’ ti byākarituṃ samatthāti attho .

Sussoṇīti sundaraūrulakkhaṇe .

Subbhamūti sundarabhamukeV4.19 .

Suvilaggamajjheti suṭṭhuvilaggitatanumajjhe .

Kissa meti mayā katakammesu katarakammassa ayaṃ vipāko , yenāhaṃ appatiṭṭhe samudde patiṭṭhaṃ labhāmīti .

Taṃ sutvā devadhītā ‘‘ ayaṃ brāhmaṇo ‘ yaṃ tena kusalaṃ kataṃ , taṃ kammaṃ na jānātī ’ ti aññāya pucchati maññe , kathayissāmi dānissā ’’ ti taṃ kathentī aṭṭhamaṃ gāthamāha –

46.

‘‘ Ghamme pathe brāhmaṇa ekabhikkhuṃ , ugghaṭṭapādaṃ tasitaṃ kilantaṃ ;

Paṭipādayī saṅkha upāhanāni , sā dakkhiṇā kāmaduhā tavajjā ’’ ti .

Tattha ekabhikkhun ti ekaṃ paccekabuddhaṃ sandhāyāha .

Ugghaṭṭapādan ti uṇhavālukāya ghaṭṭitapādaṃ .

Tasitan ti pipāsitaṃ .

Paṭipādayīti paṭipādesi , yojesīti attho .

Kāmaduhāti sabbakāmadāyikā .

TaṃM4.21 sutvā mahāsatto ‘‘ evarūpepi nāma appatiṭṭhe mahāsamudde mayā dinnaupāhanadānaṃ mama sabbakāmadadaṃ jātaṃ , aho sudinnaṃ me paccekabuddhassa dānan ’’ ti tuṭṭhacitto navamaṃ gāthamāha –

47.

‘‘ Sā hotu nāvā phalakūpapannā , anavassutā erakavātayuttā ;

Aññassa yānassa na hettha bhūmi , ajjeva maṃ moḷiniṃ pāpayassū ’’ ti .

Tassattho – devate , evaṃ sante mayhaṃ ekaṃ nāvaṃ māpehi , khuddakaṃ pana ekadoṇikanāvaṃ māpehi , yaṃ nāvaṃ māpessasi , sā hotu nāvā bahūhi susibbitehi phalakehi upapannā , udakapavesanassābhāvena anavassutā , erakena sammāP4.21 gahetvā gacchantena vātena yuttā , ṭhapetvā dibbanāvaṃ aññassa yānassa ettha bhūmi natthi , tāya pana dibbanāvāya ajjeva maṃ moḷininagaraṃ pāpayassūti .

Devadhītā tassa vacanaṃ sutvā tuṭṭhacittā sattaratanamayaṃ nāvaṃ māpesi .

Sā dīghato aṭṭhausabhā ahosi vitthārato catuusabhā , gambhīrato vīsatiyaṭṭhikā .

Tassā indanīlamayā tayo kūpakā , sovaṇṇamayāni yottāni rajatamayāni pattāni sovaṇṇamayāni ca phiyārittāni ahesuṃ .

Devatā taṃ nāvaṃ sattannaṃ ratanānaṃ pūretvā brāhmaṇaṃ āliṅgitvā alaṅkatanāvāyaV4.20 āropesi , upaṭṭhākaṃ panassa na olokesi .

Brāhmaṇo attanā katakalyāṇato tassa pattiṃ adāsi , so anumodi .

Tadā devatā tampi āliṅgitvā nāvāya patiṭṭhāpesi .

Atha naṃ nāvaṃ moḷininagaraṃ netvā brāhmaṇassa ghare dhanaṃ patiṭṭhāpetvā attano vasanaṭṭhānameva agamāsi .

Satthā abhisambuddho hutvā –

48.

‘‘ Sā tattha vittā sumanā patītā , nāvaṃ sucittaṃ abhinimminitvā ;

Ādāya saṅkhaṃ purisena saddhiṃ , upānayī nagaraṃ sādhuramman ’’ ti .

–

Imaṃ osānagāthaṃ abhāsi .

TatthaM4.22 sāti bhikkhave , sā devatā tattha samuddamajjhe tassa vacanaṃ sutvā vittisaṅkhātāya pītiyā samannāgatattā vittā .

Sumanāti sundaramanā pāmojjena patītacittā hutvā vicitranāvaṃ nimminitvā brāhmaṇaṃ paricārakena saddhiṃ ādāya sādhurammaṃ atiramaṇīyaṃ nagaraṃ upānayīti .

Brāhmaṇopi yāvajīvaṃ aparimitadhanaṃ gehaṃ ajjhāvasanto dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā jīvitapariyosāne sapariso devanagaraṃ paripūresi .

SatthāP4.22 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahi .

Tadā devadhītā uppalavaṇṇā ahosi , upaṭṭhākapuriso ānando , saṅkhabrāhmaṇo pana ahameva ahosinti .

Saṅkhajātakavaṇṇanā catutthā .

Issues

Select Version

Catuttho bhāgo

Catuttho bhāgo