[496]13. Bhikkhāparamparajātakavaṇṇanā

SukhumālarūpaṃP4.369 disvāti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi .

So kira saddho ahosi pasanno , tathāgatassa ceva saṅghassa ca nibaddhaṃ mahāsakkāraṃ karoti .

Athekadivasaṃ cintesi ‘‘ ahaṃ buddharatanassa ceva saṅgharatanassa ca paṇītāni khādanīyabhojanīyāni ceva sukhumavatthāni ca dento niccaṃ mahāsakkāraṃ karomi , idāni dhammaratanassapi karissāmi , kathaṃ nu kho tassa sakkāraṃ karontenaM4.370 kattabban ’’ ti .

So bahūni gandhamālādīniV4.332 ādāya jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā pucchi ‘‘ ahaṃ , bhante , dhammaratanassa sakkāraṃ kattukāmomhi , kathaṃ nu kho tassa sakkāraṃ karontena kattabban ’’ ti .

Atha naṃ satthā āha –

‘‘ sace dhammaratanassa sakkāraṃ kattukāmo , dhammabhaṇḍāgārikassa ānandassa sakkāraṃ karohī ’’ ti .

So ‘‘ sādhū ’’ ti paṭissuṇitvā theraṃ nimantetvā punadivase mahantena sakkārena attano gehaṃ netvā mahārahe āsane nisīdāpetvā gandhamālādīhi pūjetvā nānaggarasabhojanaṃ datvā mahagghe ticīvarappahonake sāṭake adāsi .

Theropi ‘‘ ayaṃ sakkāro dhammaratanassa kato , na mayhaṃ anucchaviko , aggasāvakassa dhammasenāpatissa anucchaviko ’’ ti cintetvā piṇḍapātañca vatthāni ca vihāraṃ haritvā sāriputtattherassa adāsi .

Sopi ‘‘ ayaṃ sakkāro dhammaratanassa kato , ekantena dhammassāmino sammāsambuddhasseva anucchaviko ’’ ti cintetvā dasabalassa adāsi .

Satthā attano uttaritaraṃ adisvā piṇḍapātaṃ paribhuñji , cīvarasāṭake aggahesi .

Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , asuko nāma kuṭumbiko ‘ dhammaratanassa sakkāraṃ karomī ’ ti dhammabhaṇḍāgārikassa ānandattherassa adāsi .

Thero ‘ nāyaṃ mayhaṃ anucchaviko ’ ti dhammasenāpatino adāsi , sopi ‘ nāyaṃ mayhaṃ anucchaviko ’ ti tathāgatassa adāsi .

Tathāgato aññaṃ uttaritaraṃ apassanto attano dhammassāmitāya ‘ mayhameveso anucchaviko ’ ti taṃ piṇḍapātaṃ paribhuñji , cīvarasāṭakepi gaṇhi , evaṃ so piṇḍapāto yathānucchavikatāya dhammassāminova pādamūlaṃ gato ’’ ti .

Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva piṇḍapāto paramparā yathānucchavikaṃ gacchati , pubbepi anuppanne buddhe agamāsiyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .

AtīteP4.370 bārāṇasiyaṃ brahmadatto agatigamanaṃ pahāya dasa rājadhamme akopento dhammena rajjaṃ kāresi .

Evaṃ santepissa vinicchayo suñño viya ahosi .

Rājā attano aguṇagavesako hutvā antonivesanādīniM4.371 pariggaṇhanto antepure ca antonagare ca dvāragāmesu ca attano aguṇaṃ kathentaṃ adisvā ‘‘ janapade gavesissāmī ’’ ti amaccānaṃ rajjaṃ niyyādetvā purohitena saddhiṃ aññātakaveseneva kāsiraṭṭhe caranto kañci aguṇaṃ kathentaṃ adisvā paccante ekaṃ nigamaṃ patvā bahidvārasālāyaṃ nisīdi .

Tasmiṃ khaṇe nigamavāsī asītikoṭivibhavo kuṭumbiko mahantena parivārena nhānatitthaṃ gacchanto sālāyaṃ nisinnaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sukhumālasarīraṃ rājānaṃ disvā uppannasineho sālaṃ pavisitvā paṭisanthāraṃ katvā ‘‘ idhevaV4.333 hothā ’’ ti vatvā gehaṃ gantvā nānaggarasabhojanaṃ sampādetvā mahantena parivārena bhattabhājanāni gāhāpetvā agamāsi .

Tasmiṃ khaṇe himavantavāsī pañcābhiñño tāpaso āgantvā tattheva nisīdi .

Nandamūlakapabbhārato paccekabuddhopi āgantvā tattheva nisīdi .

Kuṭumbiko rañño hatthadhovanaudakaṃ datvā nānaggarasehi sūpabyañjanehi bhattapātiṃ sajjetvā rañño upanesi .

Rājā naṃ gahetvā purohitassa brāhmaṇassa adāsi .

Brāhmaṇo gahetvā tāpasassa adāsi .

Tāpaso paccekabuddhassa santikaṃ gantvā vāmahatthena bhattapātiṃ , dakkhiṇahatthena kamaṇḍaluṃ gahetvā dakkhiṇodakaṃ datvā patte bhattaṃ pakkhipi .

So kañci animantetvā anāpucchitvā paribhuñji .

Tassa bhattakiccapariyosāne kuṭumbiko cintesi ‘‘ mayā rañño bhattaṃ dinnaṃ , raññā brāhmaṇassa , brāhmaṇena tāpasassa , tāpasena paccekabuddhassa , paccekabuddho kañci anāpucchitvā paribhuñji , kiṃ nu kho imesaṃ ettakaṃ dānakāraṇaṃ , kiṃ imassa kañci anāpucchitvāvaP4.371 bhuñjanakāraṇaṃ , anupubbena te pucchissāmī ’’ ti .

So ekekaṃ upasaṅkamitvā vanditvā pucchi .

Tepissa kathesuṃ –

270.

‘‘ Sukhumālarūpaṃ disvā , raṭṭhā vivanamāgataṃ ;

Kuṭāgāravarūpetaṃ , mahāsayanamupāsitaṃ .

271.

‘‘ Tassa te pemakenāhaṃ , adāsiṃ vaḍḍhamodanaṃ ;

Sālīnaṃ vicitaṃ bhattaṃ , suciṃ maṃsūpasecanaṃ .

272.

‘‘ Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha , brāhmaṇassa adāsayi ;

Attānaṃ anasitvāna , koyaṃ dhammo namatthu te .

273.

‘‘ ĀcariyoM4.372 brāhmaṇo mayhaṃ , kiccākiccesu byāvaṭo ;

Garu ca āmantanīyo ca , dātumarahāmi bhojanaṃ .

274.

‘‘ Brāhmaṇaṃ dāni pucchāmi , gotamaṃ rājapūjitaṃ ;

Rājā te bhattaṃ pādāsi , suciṃ maṃsūpasecanaṃ .

275.

‘‘ TaṃV4.334 tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha , isissa bhojanaṃ adā ;

Akhettaññūsi dānassa , koyaṃ dhammo namatthu te .

276.

‘‘ Bharāmi puttadāre ca , gharesu gadhito ahaṃ ;

Bhuñje mānusake kāme , anusāsāmi rājino .

277.

‘‘ Āraññikassa isino , cirarattaṃ tapassino ;

Vuḍḍhassa bhāvitattassa , dātumarahāmi bhojanaṃ .

278.

‘‘ Isiñca dāni pucchāmi , kisaṃ dhamanisanthataṃ ;

Parūḷhakacchanakhalomaṃ , paṅkadantaṃ rajassiraṃ .

279.

‘‘ Eko araññe viharasi , nāvakaṅkhasi jīvitaṃ ;

Bhikkhu kena tayā seyyo , yassa tvaṃ bhojanaṃ adā .

280.

‘‘ Khaṇantālukalambāni , bilālitakkalāni ca ;

Dhunaṃ sāmākanīvāraṃ , saṅghāriyaṃ pasāriyaṃ .

281.

‘‘ Sākaṃ bhisaṃ madhuṃ maṃsaṃ , badarāmalakāni ca ;

Tāni āharitvā bhuñjāmi , atthi me so pariggaho .

282.

‘‘ PacantoP4.372 apacantassa , amamassa sakiñcano ;

Anādānassa sādāno , dātumarahāmi bhojanaṃ .

283.

‘‘ Bhikkhuñca dāni pucchāmi , tuṇhīmāsīna subbataṃ ;

Isi te bhattaṃ pādāsi , suciṃ maṃsūpasecanaṃ .

284.

‘‘ Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha , tuṇhī bhuñjasi ekako ;

Nāññaṃ kañci nimantesi , koyaṃ dhammo namatthu te .

285.

‘‘ NaV4.335 pacāmi na pācemi , na chindāmi na chedaye ;

Taṃ maṃ akiñcanaṃ ñatvā , sabbapāpehi ārataṃ .

286.

‘‘ VāmenaM4.373 bhikkhamādāya , dakkhiṇena kamaṇḍaluṃ ;

Isi me bhattaṃ pādāsi , suciṃ maṃsūpasecanaṃ .

287.

‘‘ Ete hi dātumarahanti , samamā sapariggahā ;

Paccanīkamahaṃ maññe , yo dātāraṃ nimantaye ’’ ti .

Tattha vivanan ti nirudakāraññasadisaṃ imaṃ paccantaṃ āgataṃ .

Kūṭāgāravarūpetan ti kūṭāgāravarena upagataṃ , ekaṃ varakūṭāgāravāsinanti attho .

Mahāsayanamupāsitan ti tattheva supaññattaṃ sirisayanaṃ upāsitaṃ .

Tassa teti evarūpaṃ taṃ disvā ahaṃ pemamakāsiṃ , tassa te pemakena .

Vaḍḍhamodanan ti uttamodanaṃ .

Vicitan ti apagatakhaṇḍakāḷakehi vicitataṇḍulehi kataṃ .

Adāsayīti adāsi .

Attānan ti attanā , ayameva vā pāṭho .

Anasitvānāti abhuñjitvā .

Koyaṃ dhammoti mahārāja , ko esa tumhākaṃ sabhāvo .

Namatthu teti namo tava atthu , yo tvaṃ attanā abhuñjitvā parassa adāsi .

Ācariyoti kuṭumbika esa mayhaṃ ācārasikkhāpako ācariyo .

Byāvaṭoti ussuko .

Āmantanīyoti āmantetabbayuttako mayā dinnaṃ bhattaṃ gahetuṃ anurūpo .

Dātumarahāmīti ‘‘ ahaṃ evarūpassa ācariyassa bhojanaṃ dātuṃ arahāmī ’’ ti rājā brāhmaṇassa guṇaṃ vaṇṇesi .

Akhettaññūsīti nāhaṃ dānassa khettaṃ , mayi dinnaṃ mahapphalaṃ na hotīti evaṃ attānaṃ dānassa akhettaṃ jānāsi maññeti .

Anusāsāmīti attano atthaṃ pahāya rañño atthañca dhammañca anusāsāmi .

Evaṃ attano aguṇaṃ kathetvā āraññikassāti isino guṇaṃ kathesi .

Isinoti sīlādiguṇapariyesakassa .

Tapassinoti tapanissitassa .

VuḍḍhassātiP4.373 paṇḍitassa guṇavuḍḍhassa .

Nāvakaṅkhasīti sayaṃ dullabhabhojano hutvā evarūpaṃ bhojanaṃ aññassa desi , kiṃ attano jīvitaṃ na kaṅkhasi .

Bhikkhu kenāti ayaṃ bhikkhu katarena guṇena tayā seṭṭhataro .

KhaṇantālukalambānītiV4.336M4.374 khaṇanto ālūni ceva tālakandāni ca .

Bilālitakkalāni cāti bilālikandatakkalakandāni ca .

Dhunaṃ sāmākanīvāran ti sāmākañca nīvārañca dhunitvā .

Saṅghāriyaṃ pasāriyan ti ete sāmākanīvāre dhunanto saṅghāretvā puna sukkhāpite pasāretvā suppena papphoṭetvā koṭṭetvā taṇḍule ādāya pacitvā bhuñjāmīti vadati .

Sākan ti yaṃ kiñci sūpeyyapaṇṇaṃ .

Maṃsan ti sīhabyagghavighāsādimaṃsaṃ .

Tāni āharitvāti tāni sākādīni āharitvā .

Amamassāti taṇhādiṭṭhimamattarahitassa .

Sakiñcanoti sapalibodho .

Anādānassāti niggahaṇassa .

Dātumarahāmīti evarūpassa paccekabuddhassa attanā laddhabhojanaṃ dātuṃ arahāmi .

Tuṇhīmāsīnan ti kiñci avatvā nisinnaṃ .

Akiñcanan ti rāgakiñcanādīhi rahitaṃ .

Āratan ti virataṃ sabbapāpāni pahāya ṭhitaṃ .

Kamaṇḍalun ti kuṇḍikaṃ .

Ete hīti ete rājādayo tayo janāti hatthaṃ pasāretvā te niddisanto evamāha .

Dātumarahantīti mādisassa dātuṃ arahanti .

Paccanīkan ti paccanīkapaṭipadaṃ .

Dāyakassa hi nimantanaṃ ekavīsatiyā anesanāsu aññatarāya piṇḍapātapariyesanāya jīvikakappanasaṅkhātā micchājīvapaṭipatti nāma hoti .

Tassa vacanaṃ sutvā kuṭumbiko attamano dve osānagāthā abhāsi –

288.

‘‘ Atthāya vata me ajja , idhāgacchi rathesabho ;

Sohaṃ ajja pajānāmi , yattha dinnaṃ mahapphalaṃ .

289.

‘‘ Raṭṭhesu giddhā rājāno , kiccākiccesu brāhmaṇā ;

Isī mūlaphale giddhā , vippamuttā ca bhikkhavo ’’ ti .

Tattha rathesabhoti rājānaṃ sandhāyāha .

Kiccākiccesūti rañño kiccakaraṇīyesu .

Bhikkhavoti paccekabuddhā bhikkhavo pana sabbabhavehi vippamuttā .

PaccekabuddhoM4.375 tassa dhammaṃ desetvā sakaṭṭhānameva gato , tathā tāpaso .

Rājā pana katipāhaṃ tassa santike vasitvā bārāṇasimeva gato .

SatthāP4.374 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘ na , bhikkhave , idāneva piṇḍapāto yathānucchavikaṃ gacchatiV4.337 , pubbepi gatoyevā ’’ ti vatvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā kuṭumbiko dhammaratanassa sakkārakārako kuṭumbiko ahosi , rājā ānando , purohito sāriputto , himavantatāpaso pana ahameva ahosin ’’ ti .

Bhikkhāparamparajātakavaṇṇanā terasamā .

Jātakuddānaṃ –

Kedāraṃ candakinnarī , ukkusuddālabhisakaṃ ;

Suruci pañcuposathaṃ , mahāmorañca tacchakaṃ .

Mahāvāṇija sādhinaṃ , dasabrāhmaṇajātakaṃ ;

Bhikkhāparamparāpi ca , terasāni pakiṇṇake .

Pakiṇṇakanipātavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

選擇版本

Catuttho bhāgo

Catuttho bhāgo