Issues
選擇版本
Catuttho bhāgo
Catuttho bhāgo

[449]11. Maṭṭhakuṇḍalījātakavaṇṇanā

作者: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

[449]11. Maṭṭhakuṇḍalījātakavaṇṇanā

Alaṅkato maṭṭhakuṇḍalīti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ mataputtaṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi .
Sāvatthiyaṃ kirekassa buddhupaṭṭhākassa kuṭumbikassa piyaputto kālamakāsi .
So puttasokasamappito na nhāyati na bhuñjati na kammante vicāreti , na buddhupaṭṭhānaṃ gacchati , kevalaṃ ‘‘ piyaputtaka , maṃ ohāya paṭhamataraṃ gatosī ’’ tiādīni vatvā vippalapati .
Satthā paccūsasamaye lokaṃ olokento tassa sotāpattiphalūpanissayaṃ disvā punadivase bhikkhusaṅghaparivuto sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā katabhattakicco bhikkhū uyyojetvā ānandattherena pacchāsamaṇena tassa gharadvāraṃ agamāsi .
Satthu āgatabhāvaṃ kuṭumbikassa ārocesuṃ .
Athassa gehajano āsanaṃ paññapetvā satthāraṃ nisīdāpetvā kuṭumbikaṃ pariggahetvā satthu santikaṃ ānesi .
Taṃ vanditvā ekamantaṃ nisinnaṃ satthā karuṇāsītalena vacanena āmantetvā ‘‘ kiṃ , upāsaka , puttakaṃ anusocasī ’’ ti pucchitvā ‘‘ āma , bhante ’’ ti vutte ‘‘ upāsaka , porāṇakapaṇḍitā putte kālakate sokasamappitā vicarantāpi paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā ‘ alabbhanīyaṭṭhānan ’ ti tathato ñatvā appamattakampi sokaṃ na kariṃsū ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
AtīteV4.54M4.60 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente ekassa mahāvibhavassa brāhmaṇassa putto pañcadasasoḷasavassakāle ekena byādhinā phuṭṭho kālaṃ katvā devaloke nibbatti .
Brāhmaṇo tassa kālakiriyato paṭṭhāya susānaṃ gantvā chārikapuñjaṃ āvijjhanto paridevati , sabbakammante pariccajitvā sokasamappito vicarati .
Tadā devaputto anuvicaranto taṃ disvā ‘‘ ekaṃ upamaṃ katvā sokaṃ harissāmī ’’ ti tassa susānaṃ gantvā paridevanakāle tasseva puttavaṇṇī hutvā sabbābharaṇapaṭimaṇḍito ekasmiṃ padese ṭhatvā ubho hatthe sīse ṭhapetvāP4.60 mahāsaddena paridevi .
Brāhmaṇo saddaṃ sutvā taṃ oloketvā puttapemaṃ paṭilabhitvā tassa santike ṭhatvā ‘‘ tāta māṇava , imasmiṃ susānamajjhe kasmā paridevasī ’’ ti pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha –
115.
‘‘ Alaṅkato maṭṭhakuṇḍalī , māladhārī haricandanussado ;
Bāhā paggayha kandasi , vanamajjhe kiṃ dukkhito tuvan ’’ ti .
Tattha alaṅkatoti nānābharaṇavibhūsito .
Maṭṭhakuṇḍalīti karaṇapariniṭṭhitehi maṭṭhehi kuṇḍalehi samannāgato .
Māladhārīti vicitrakusumamāladharo .
Haricandanussadoti suvaṇṇavaṇṇena candanena anulitto .
Vanamajjheti susānamajjhe .
Kiṃ dukkhito tuvan ti kiṃkāraṇā dukkhito tvaṃ , ācikkha , ahaṃ te yaṃ icchasi , taṃ dassāmīti āha .
Athassa kathento māṇavo dutiyaṃ gāthamāha –
116.
‘‘ Sovaṇṇamayo pabhassaro , uppanno rathapañjaro mama ;
Tassa cakkayugaṃ na vindāmi , tena dukkhena jahāmi jīvitan ’’ ti .
Brāhmaṇo sampaṭicchanto tatiyaṃ gāthamāha –
117.
‘‘ Sovaṇṇamayaṃ maṇīmayaṃ , lohamayaṃ atha rūpiyāmayaṃ ;
Pāvada rathaṃ karissāmi te , cakkayugaṃ paṭipādayāmi tan ’’ ti .
TatthaM4.61 pāvadāti yādisena te attho yādisaṃ rocesi , tādisaṃ vada , ahaṃ te ratha karissāmi .
Paṭipādayāmi tan ti taṃ pañjarānurūpaṃ cakkayugaṃ adhigacchāpemi .
TaṃV4.55 sutvā māṇavena kathitāya gāthāya paṭhamapādaṃ satthā abhisambuddho hutvā kathesi , sesaṃ māṇavo .
118.
‘‘ So māṇavo tassa pāvadi , candasūriyāP4.61 ubhayettha bhātaro ;
Sovaṇṇamayo ratho mama , tena cakkayugena sobhatī ’’ ti .
Brāhmaṇo tadanantaraṃ āha –
119.
‘‘ Bālo kho tvaṃsi māṇava , yo tvaṃ patthayasi apatthiyaṃ ;
Maññāmi tuvaṃ marissasi , na hi tvaṃ lacchasi candasūriye ’’ ti .
–
Brāhmaṇena vuttagāthāya apatthiyan ti apatthetabbaṃ .
Tato māṇavo āha –
120.
‘‘ Gamanāgamanampi dissati , vaṇṇadhātu ubhayettha vīthiyo ;
Peto pana neva dissati , ko nu kho kandataṃ bālyataro ’’ ti .
Māṇavena vuttagāthāya gamanāgamanan ti uggamanañca atthagamanañca .
Vaṇṇoyeva vaṇṇadhātu .
Ubhayettha vīthiyoti ettha ākāse ‘‘ ayaṃ candassa vīthi , ayaṃ sūriyassa vīthī ’’ ti evaṃ ubhayagamanāgamanabhūmiyopi paññāyanti .
Peto panāti paralokaṃ gatasatto pana na dissateva .
Ko nu khoti evaṃ sante amhākaṃ dvinnaṃ kandantānaṃ ko nu kho bālyataroti .
EvaṃM4.62 māṇave kathente brāhmaṇo sallakkhetvā gāthamāha –
121.
‘‘ Saccaṃ kho vadesi māṇava , ahameva kandataṃ bālyataro ;
Candaṃ viya dārako rudaṃ , petaṃ kālakatābhipatthaye ’’ ti .
Tattha candaṃ viya dārakoti yathā daharo gāmadārako ‘‘ candaṃ dethā ’’ ti candassatthāya rodeyya , evaṃ ahampi petaṃ kālakataṃ abhipatthemīti .
ItiV4.56 brāhmaṇo māṇavassa kathāya nissoko hutvā tassa thutiṃ karonto sesagāthā abhāsi –
122.
‘‘ Ādittaṃ vata maṃ santaṃ , ghatasittaṃva pāvakaṃ ;
Vārinā viya osiñcaṃ , sabbaṃ nibbāpaye daraṃ .
123.
‘‘ AbbahīP4.62 vata me sallaṃ , yamāsi hadayassitaṃ ;
Yo me sokaparetassa , puttasokaṃ apānudi .
124.
‘‘ Sohaṃ abbūḷhasallosmi , vītasoko anāvilo ;
Na socāmi na rodāmi , tava sutvāna māṇavā ’’ ti .
Atha naṃ māṇavo ‘‘ brāhmaṇa , yassatthāya tvaṃ rodasi , ahaṃ te putto , ahaṃ devaloke nibbatto , ito paṭṭhāya mā maṃ anusoci , dānaṃ dehi , sīlaṃ rakkhāhi , uposathaṃ karohī ’’ ti ovaditvā sakaṭṭhānameva gato .
Brāhmaṇopi tassovāde ṭhatvā dānādīni puññāni katvā kālakato devaloke nibbatti .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānehi , saccapariyosāne kuṭumbiko sotāpattiphale patiṭṭhahi .
Tadā dhammadesakadevaputto ahameva ahosinti .
Maṭṭhakuṇḍalījātakavaṇṇanā ekādasamā .