[499]3. Sivijātakavaṇṇanā

DūreM4.402 apassaṃ therovāti idaṃ satthā jetavane viharanto asadisadānaṃ ārabbha kathesi .

Taṃ aṭṭhakanipāte sivijātake vitthāritameva .

Tadā pana rājā sattame divase sabbaparikkhāre datvā anumodanaṃ yāci , satthā akatvāva pakkāmi .

Rājā bhuttapātarāso vihāraṃ gantvā ‘‘ kasmā , bhante , anumodanaṃ na karitthā ’’ ti āha .

Satthā ‘‘ aparisuddhā , mahārāja , parisā ’’ ti vatvā ‘‘ na ve kadariyā devalokaṃ vajantī ’’ ti ( dha . pa .177) gāthāya dhammaṃ desesi .

Rājā pasīditvā satasahassagghanakena sīveyyakena uttarāsaṅgena tathāgataṃ pūjetvā nagaraṃ pāvisi .

Punadivase dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , kosalarājā asadisadānaṃ datvā tādisenapiV4.360 dānena atitto dasabalena dhamme desite puna satasahassagghanakaṃ sīveyyakavatthaṃ adāsi , yāva atitto vata āvuso dānena rājā ’’ ti .

Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ bhikkhave , bāhirabhaṇḍaṃ nāma sudinnaṃ , porāṇakapaṇḍitā sakalajambudīpaṃ unnaṅgalaṃ katvā devasikaṃ chasatasahassapariccāgena dānaṃ dadamānāpi bāhiradānena atittā ‘ piyassa dātā piyaṃ labhatī ’ ti sampattayācakānaṃ akkhīni uppāṭetvā adaṃsuyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .

Atīte siviraṭṭhe ariṭṭhapuranagare sivimahārāje rajjaṃ kārente mahāsatto tassa putto hutvā nibbatti ,‘‘ sivikumāro ’’ tissa nāmaṃ kariṃsu .

So vayappatto takkasilaṃ gantvā uggahitasippoP4.402 āgantvā pitu sippaṃ dassetvā uparajjaṃ labhitvā aparabhāge pitu accayena rājā hutvā agatigamanaṃ pahāya dasa rājadhamme akopetvā dhammena rajjaṃ kāretvā catūsu dvāresu nagaramajjhe nivesanadvāre cāti cha dānasālāyo kāretvā devasikaṃ chasatasahassapariccāgena mahādānaṃ pavattesi .

Aṭṭhamiyaṃ cātuddasiyaṃ pannarasiyañca niccaṃ dānasālaṃ gantvā dānaṃ olokesi .

So ekadā puṇṇamadivase pātova samussitasetacchatte rājapallaṅke nisinno attanā dinnadānaṃ āvajjento bāhiravatthuṃM4.403 attanā adinnaṃ nāma adisvā ‘‘ mayā bāhiravatthu adinnaṃ nāma natthi , na maṃ bāhiradānaṃ toseti , ahaṃ ajjhattikadānaṃ dātukāmo , aho vata ajja mama dānasālaṃ gatakāle kocideva yācako bāhiravatthuṃ ayācitvā ajjhattikassa nāmaṃ gaṇheyya , sace hi me koci hadayamaṃsassa nāmaṃ gaṇheyya , kaṇayena uraṃ paharitvā pasannaudakato sanāḷaṃ padumaṃ uddharanto viya lohitabindūni paggharantaṃ hadayaṃ nīharitvā dassāmi .

Sace sarīramaṃsassa nāmaṃ gaṇheyya , avalekhanasatthakena telasiṅgaṃ likhanto viya sarīramaṃsaṃ otāretvā dassāmi .

Sace lohitassa nāmaṃ gaṇheyya , yantamukhe pakkhanditvā upanītaṃ bhājanaṃ pūretvā lohitaṃ dassāmi .

Sace vā pana koci ‘ gehe me kammaṃ nappavattati , gehe me dāsakammaṃ karohī ’ ti vadeyya , rājavesaṃ apanetvā bahi ṭhatvā attānaṃ sāvetvā dāsakammaṃ karissāmi .

Sace me koci akkhino nāmaṃ gaṇheyya , tālamiñjaṃ nīharanto viya akkhīni uppāṭetvā dassāmī ’’ ti cintesi .

Iti so –

‘‘ Yaṃkiñci mānusaṃ dānaṃ , adinnaṃ me na vijjati ;

Yopi yāceyya maṃ cakkhuṃ , dadeyyaṃ avikampito ’’ ti .( cariyā .1.52)–

CintetvāV4.361 soḷasahi gandhodakaghaṭehi nhāyitvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā alaṅkatahatthikkhandhavaragatoP4.403 dānaggaṃ agamāsi .

Sakko tassa ajjhāsayaṃ viditvā ‘‘ sivirājā ‘ ajja sampattayācakānaṃ cakkhūni uppāṭetvā dassāmī ’ ti cintesi , sakkhissati nu kho dātuṃ , udāhu no ’’ ti tassa vimaṃsanatthāya jarāpatto andhabrāhmaṇo viya hutvā rañño dānaggagamanakāle ekasmiṃ unnatappadese hatthaṃ pasāretvā rājānaṃ jayāpetvā aṭṭhāsi .

Rājā tadabhimukhaṃ vāraṇaṃ pesetvā ‘‘ brāhmaṇa , kiṃ vadesī ’’ ti pucchi .

Atha naṃ sakko ‘‘ mahārāja , tava dānajjhāsayaṃ nissāya samuggatena kittighosena sakalalokasannivāso nirantaraṃ phuṭo , ahaṃ andho , tvaṃ dvicakkhuko ’’ ti vatvā cakkhuṃ yācanto paṭhamaṃ gāthamāha –

52.

‘‘ DūreM4.404 apassaṃ therova , cakkhuṃ yācitumāgato ;

Ekanettā bhavissāma , cakkhuṃ me dehi yācito ’’ ti .

Tattha dūreti ito dūre vasanto .

Theroti jarājiṇṇathero .

Ekanettāti ekaṃ nettaṃ mayhaṃ dehi , evaṃ dvepi ekekanettā bhavissāmāti .

Taṃ sutvā mahāsatto ‘‘ idānevāhaṃ pāsāde nisinno cintetvā āgato , aho me lābho , ajjeva me manoratho matthakaṃ pāpuṇissati , adinnapubbaṃ dānaṃ dassāmī ’’ ti tuṭṭhamānaso dutiyaṃ gāthamāha –

53.

‘‘ Kenānusiṭṭho idha māgatosi , vanibbaka cakkhupathāni yācituṃ ;

Suduccajaṃ yācasi uttamaṅgaṃ , yamāhu nettaṃ purisena ‘ duccajan ’ ti .

Tattha vanibbakāti taṃ ālapati .

Cakkhupathānīti cakkhūnametaṃ nāmaṃ .

Yamāhūti yaṃ paṇḍitā ‘‘ duccajan ’’ ti kathenti .

Ito paraṃ uttānasambandhagāthā pāḷinayeneva veditabbā –

54.

‘‘ Yamāhu devesu sujampatīti , maghavāti naṃ āhu manussaloke ;

TenānusiṭṭhoP4.404 idha māgatosmi , vanibbako cakkhupathāni yācituṃ .

55.

‘‘ VanibbatoV4.362 mayha vaniṃ anuttaraṃ , dadāhi te cakkhupathāni yācito ;

Dadāhi me cakkhupathaṃ anuttaraṃ , yamāhu nettaṃ purisena duccajaṃ .

56.

‘‘ Yena atthena āgacchi , yamatthamabhipatthayaṃ ;

Te te ijjhantu saṅkappā , labha cakkhūni brāhmaṇa .

57.

‘‘ EkaṃM4.405 te yācamānassa , ubhayāni dadāmahaṃ ;

Sa cakkhumā gaccha janassa pekkhato , yadicchase tvaṃ tadate samijjhatū ’’ ti .

Tattha vanibbatoti yācantassa .

Vanin ti yācanaṃ .

Te teti te tava tassa atthassa saṅkappā .

Sa cakkhumāti so tvaṃ mama cakkhūhi cakkhumā hutvā .

Yadicchase tvaṃ tadate samijjhatūti yaṃ tvaṃ mama santikā icchasi , taṃ te samijjhatūti .

Rājā ettakaṃ kathetvā ‘‘ idheva mayā akkhīni uppāṭetvā dātuṃ asāruppan ’’ ti cintetvā brāhmaṇaṃ ādāya antepuraṃ gantvā rājāsane nisīditvā sīvikaṃ nāma vejjaṃ pakkosāpetvā ‘‘ akkhiṃ me sodhehī ’’ ti āha .

‘‘ Amhākaṃ kira rājā akkhīni uppāṭetvā brāhmaṇassa dātukāmo ’’ ti sakalanagare ekakolāhalaṃ ahosi .

Atha senāpatiādayo rājavallabhā ca nāgarā ca orodhā ca sabbe sannipatitvā rājānaṃ vārentā tisso gāthā avocuṃ –

58.

‘‘ Mā no deva adā cakkhuṃ , mā no sabbe parākari ;

Dhanaṃ dehi mahārāja , muttā veḷuriyā bahū .

59.

‘‘ Yutte deva rathe dehi , ājānīye calaṅkate ;

Nāge dehi mahārāja , hemakappanavāsase .

60.

‘‘ YathāP4.405 taṃ sivayo sabbe , sayoggā sarathā sadā ;

Samantā parikireyyuṃ , evaṃ dehi rathesabhā ’’ ti .

Tattha parākarīti pariccaji .

Akkhīsu hi dinnesu rajjaṃ tvaṃ na kāressasi , añño rājāV4.363 bhavissati , evaṃ tayā mayaṃ pariccattā nāma bhavissāmāti adhippāyenevamāhaṃsu .

Parikireyyun ti parivāreyyuṃ .

Evaṃ dehīti yathā taṃ avikalacakkhuṃ sivayo parivāreyyuṃ , evaṃ bāhiradhanamevassa dehi , mā akkhīni .

Akkhīsu hi dinnesu na taṃ sivayo parivāressantīti .

AthaM4.406 rājā tisso gāthā abhāsi –

61.

‘‘ Yo ve dassanti vatvāna , adāne kurute mano ;

Bhūmyaṃ so patitaṃ pāsaṃ , gīvāyaṃ paṭimuñcati .

62.

‘‘ Yo ve dassanti vatvānaṃ , adāne kurute mano ;

Pāpā pāpataro hoti , sampatto yamasādhanaṃ .

63.

‘‘ Yañhi yāce tañhi dade , yaṃ na yāce na taṃ dade ;

Svāhaṃ tameva dassāmi , yaṃ maṃ yācati brāhmaṇo ’’ ti .

Tattha paṭimuñcatīti paveseti .

Pāpā pāpataroti lāmakāpi lāmakataro nāma hoti .

Sampatto yamasādhanan ti yamassa āṇāpavattiṭṭhānaṃ ussadanirayaṃ esa pattoyeva nāma hoti .

Yañhi yāceti yaṃ yācako yāceyya , dāyakopi tameva dadeyya , na ayācitaṃ , ayañca brāhmaṇo maṃ cakkhuṃ yācati , na muttādikaṃ dhanaṃ , tadevassāhaṃ dassāmīti vadati .

Atha naṃ amaccā ‘‘ kiṃ patthetvā cakkhūni desī ’’ ti pucchantā gāthamāhaṃsu –

64.

‘‘ Āyuṃ nu vaṇṇaṃ nu sukhaṃ balaṃ nu , kiṃ patthayāno nu janinda desi ;

Kathañhi rājā sivinaṃ anuttaro , cakkhūni dajjā paralokahetū ’’ ti .

Tattha paralokahetūti mahārāja , kathaṃ nāma tumhādiso paṇḍitapuriso sandiṭṭhikaṃ issariyaṃ pahāya paralokahetu cakkhūni dadeyyāti .

AthaP4.406 nesaṃ kathento rājā gāthamāha –

65.

‘‘ NaV4.364 vāhametaṃ yasasā dadāmi , na puttamicche na dhanaṃ na raṭṭhaṃ ;

Satañca dhammo carito purāṇo , icceva dāne ramate mano mamā ’’ ti .

TatthaM4.407 na vāhan ti na ve ahaṃ .

Yasasāti dibbassa vā mānusassa vā yasassa kāraṇā .

Na puttamiccheti imassa cakkhudānassa phalena nevāhaṃ puttaṃ icchāmi , na dhanaṃ na raṭṭhaṃ , apica sataṃ paṇḍitānaṃ sabbaññubodhisattānaṃ esa āciṇṇo samāciṇṇo porāṇakamaggo , yadidaṃ pāramīpūraṇaṃ nāma .

Na hi pāramiyo apūretvā bodhipallaṅke sabbaññutaṃ pāpuṇituṃ samattho nāma atthi , ahañca pāramiyo pūretvā buddho bhavitukāmo .

Icceva dāne ramate mano mamāti iminā kāraṇena mama mano dāneyeva niratoti vadati .

Sammāsambuddhopi dhammasenāpatisāriputtattherassa cariyāpiṭakaṃ desento ‘‘ mayhaṃ dvīhi cakkhūhipi sabbaññutaññāṇameva piyataran ’’ ti dīpetuṃ āha –

‘‘ Na me dessā ubho cakkhū , attānaṃ me na dessiyaṃ ;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ , tasmā cakkhuṃ adāsahan ’’ ti .( cariyā .1.66);

Mahāsattassa pana kathaṃ sutvā amaccesu appaṭibhāṇesu ṭhitesu mahāsatto sīvikaṃ vejjaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

66.

‘‘ Sakhā ca mitto ca mamāsi sīvika , susikkhito sādhu karohi me vaco ;

Uddharitvā cakkhūni mamaṃ jigīsato , hatthesu ṭhapehi vanibbakassā ’’ ti .

Tassattho – samma sīvika , tvaṃ mayhaṃ sahāyo ca mitto ca vejjasippe cāsi susikkhito , sādhu me vacanaṃ karohi .

Mama jigīsato upadhārentassa olokentasseva tālamiñjaṃ viya me akkhīni uddharitvā imassa yācakassa hatthesu ṭhapehīti .

Atha naṃ sīviko āha ‘‘ cakkhudānaṃ nāma bhāriyaṃ , upadhārehi , devā ’’ ti .

Sīvika , upadhāritaṃ mayā , tvaṃ mā papañcaṃP4.407 karohi , mā mayā saddhiṃ bahuṃ kathehīti .

So cintesi ‘‘ ayuttaṃ mādisassa susikkhitassa vejjassa rañño akkhīsu satthapātanan ’’ ti .

So nānābhesajjāni ghaṃsitvā bhesajjacuṇṇena nīluppalaṃM4.408 paribhāvetvā dakkhiṇakkhiṃ upasiṅghāpesi , akkhiV4.365 parivatti , dukkhavedanā uppajji .

‘‘ Sallakkhehi , mahārāja , paṭipākatikakaraṇaṃ mayhaṃ bhāro ’’ ti .

‘‘ Alañhi tāta mā papañcaṃ karī ’’ ti .

So paribhāvetvā puna upasiṅghāpesi , akkhi akkhikūpato mucci , balavatarā vedanā udapādi .

‘‘ Sallakkhehi mahārāja , sakkomahaṃ paṭipākatikaṃ kātun ’’ ti .

‘‘ Mā papañcaṃ karī ’’ ti .

So tatiyavāre kharataraṃ paribhāvetvā upanāmesi .

Akkhi osadhabalena paribbhamitvā akkhikūpato nikkhamitvā nhārusuttakena olambamānaṃ aṭṭhāsi .

Sallakkhehi narinda , puna pākatikakaraṇaṃ mayhaṃ balanti .

Mā papañcaṃ karīti .

Adhimattā vedanā udapādi , lohitaṃ pagghari , nivatthasāṭakā lohitena temiṃsu .

Orodhā ca amaccā ca rañño pādamūle patitvā ‘‘ deva akkhīni mā dehī ’’ ti mahāparidevaṃ parideviṃsu .

Rājā vedanaṃ adhivāsetvā ‘‘ tāta , mā papañcaṃ karī ’’ ti āha .

So ‘‘ sādhu , devā ’’ ti vāmahatthena akkhiṃ dhāretvā dakkhiṇahatthena satthakaṃ ādāya akkhisuttakaṃ chinditvā akkhiṃ gahetvā mahāsattassa hatthe ṭhapesi .

So vāmakkhinā dakkhiṇakkhiṃ oloketvā vedanaṃ adhivāsetvā ‘‘ ehi brāhmaṇā ’’ ti brāhmaṇaṃ pakkositvā ‘‘ mama ito akkhito sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutaññāṇakkhimeva piyataraṃ , tassa me idaṃ paccayo hotū ’’ ti vatvā brāhmaṇassa akkhiṃ adāsi .

So taṃ ukkhipitvā attano akkhimhi ṭhapesi .

Taṃ tassānubhāvena vikasitanīluppalaṃ viya hutvā patiṭṭhāsi .

Mahāsatto vāmakkhinā tassa taṃ akkhiṃ disvā ‘‘ aho , sudinnaṃ mayā akkhidānan ’’ ti anto samuggatāyaP4.408 pītiyā nirantaraṃ phuṭo hutvā itarampi akkhiṃ adāsi .

Sakko tampi attano akkhimhi ṭhapetvā rājanivesanā nikkhamitvā mahājanassa olokentasseva nagarā nikkhamitvā devalokameva gato .

Tamatthaṃ pakāsento satthā diyaḍḍhagāthamāha –

67.

‘‘ Codito sivirājena , sīviko vacanaṃkaro ;

Rañño cakkhūnuddharitvā , brāhmaṇassūpanāmayi ;

Sacakkhu brāhmaṇo āsi , andho rājā upāvisī ’’ ti .

RaññoM4.409 na cirasseva akkhīni ruhiṃsu , ruhamānāni ca āvāṭabhāvaṃ appatvā kambalageṇḍukena viya uggatena maṃsapiṇḍena pūretvā cittakammarūpassa viya akkhīni ahesuṃ , vedanā pacchijji .

Atha mahāsatto katipāhaṃ pāsāde vasitvā ‘‘ kiṃ andhassa rajjena , amaccānaṃ rajjaṃ niyyādetvā uyyānaṃ gantvā pabbajitvā samaṇadhammaṃ karissāmī ’’ ti cintetvā amacceV4.366 pakkosāpetvā tesaṃ tamatthaṃ ārocetvā ‘‘ eko mukhadhovanādidāyako kappiyakārakova mayhaṃ santike bhavissati , sarīrakiccaṭṭhānesupi me rajjukaṃ bandhathā ’’ ti vatvā sārathiṃ āmantetvā ‘‘ rathaṃ yojehī ’’ ti āha .

Amaccā panassa rathena gantuṃ adatvā suvaṇṇasivikāya naṃ netvā pokkharaṇītīre nisīdāpetvā ārakkhaṃ saṃvidhāya paṭikkamiṃsu .

Rājā pallaṅkena nisinno attano dānaṃ āvajjesi .

Tasmiṃ khaṇe sakkassa āsanaṃ uṇhaṃ ahosi .

So āvajjento taṃ kāraṇaṃ disvā ‘‘ mahārājassa varaṃ datvā cakkhuṃ paṭipākatikaṃ karissāmī ’’ ti cintetvā tattha gantvā mahāsattassa avidūre aparāparaṃ caṅkami .

Tamatthaṃ pakāsento satthā imā gāthā āha –

68.

‘‘ Tato so katipāhassa , uparūḷhesu cakkhusu ;

Sūtaṃ āmantayī rājā , sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano .

69.

‘‘ YojehiP4.409 sārathi yānaṃ , yuttañca paṭivedaya ;

Uyyānabhūmiṃ gacchāma , pokkharañño vanāni ca .

70.

‘‘ So ca pokkharaṇītīre , pallaṅkena upāvisi ;

Tassa sakko pāturahu , devarājā sujampatī ’’ ti .

Sakkopi mahāsattena padasaddaṃ sutvā ‘‘ ko eso ’’ ti puṭṭho gāthamāha –

71.

‘‘ Sakkohamasmi devindo , āgatosmi tavantike ;

Varaṃ varassu rājīsi , yaṃ kiñci manasicchasī ’’ ti .

–

Evaṃ vutte rājā gāthamāha –

72.

‘‘ Pahūtaṃ me dhanaṃ sakka , balaṃ koso canappako ;

Andhassa me sato dāni , maraṇaññeva ruccatī ’’ ti .

TatthaV4.367M4.410 maraṇaññeva ruccatīti devarāja , idāni mayhaṃ andhabhāvena maraṇameva ruccati , taṃ me dehīti .

Atha naṃ sakko āha ‘‘ sivirāja , kiṃ pana tvaṃ maritukāmo hutvā maraṇaṃ rocesi , udāhu andhabhāvenā ’’ ti ?

‘‘ Andhabhāvena devā ’’ ti .

‘‘ Mahārāja , dānaṃ nāma na kevalaṃ samparāyatthameva dīyati , diṭṭhadhammatthāyapi paccayo hoti , tvañca ekaṃ cakkhuṃ yācito dve adāsi , tena saccakiriyaṃ karohī ’’ ti kathaṃ samuṭṭhāpetvā āha –

73.

‘‘ Yāni saccāni dvipadinda , tāni bhāsassu khattiya ;

Saccaṃ te bhaṇamānassa , puna cakkhu bhavissatī ’’ ti .

Taṃ sutvā mahāsatto ‘‘ sakka , sacesi mama cakkhuṃ dātukāmo , aññaṃ upāyaṃ mā kari , mama dānanissandeneva me cakkhu uppajjatū ’’ ti vatvā sakkena ‘‘ mahārāja , ahaṃ sakko devarājāpi na paresaṃ cakkhuṃ dātuṃ sakkomi , tayā dinnadānassa phaleneva te cakkhu uppajjissatī ’’ ti vutte ‘‘ tena hi mayā dānaṃ sudinnan ’’ ti vatvā saccakiriyaṃ karonto gāthamāha –

74.

‘‘ YeP4.410 maṃ yācitumāyanti , nānāgottā vanibbakā ;

Yopi maṃ yācate tattha , sopi me manaso piyo ;

Etena saccavajjena , cakkhu me upapajjathā ’’ ti .

Tattha ye man ti ye maṃ yācituṃ āgacchanti , tesu yācakesu āgacchantesu yopi maṃ yācate , sopi me manaso piyo .

Etenāti sace mama sabbepi yācakā piyā , saccamevetaṃ mayā vuttaṃ , etena me saccavacanena ekaṃ me cakkhu upapajjatha upapajjatūti āha .

Athassa vacanānantarameva paṭhamaṃ cakkhu udapādi .

Tato dutiyassa uppajjanatthāya gāthādvayamāha –

75.

‘‘ Yaṃ maṃ so yācituṃ āgā , dehi cakkhunti brāhmaṇo ;

Tassa cakkhūni pādāsiṃ , brāhmaṇassa vanibbato .

76.

‘‘ BhiyyoV4.368 maṃ āvisī pīti , somanassañcanappakaṃ ;

Etena saccavajjena , dutiyaṃ me upapajjathā ’’ ti .

TatthaM4.411 yaṃ man ti yo maṃ yācati .

Soti so cakkhuvikalo brāhmaṇo ‘‘ dehi me cakkhun ’’ ti yācituṃ āgato .

Vanibbatoti yācantassa .

Bhiyyo maṃ āvisīti brāhmaṇassa cakkhūni datvā andhakālato paṭṭhāya tasmiṃ andhakāle tathārūpaṃ vedanaṃ agaṇetvā ‘‘ aho sudinnaṃ me dānan ’’ ti paccavekkhantaṃ maṃ bhiyyo atirekatarā pīti āvisi , mama hadayaṃ paviṭṭhā , somanassañca mama anantaṃ aparimāṇaṃ uppajji .

Etenāti sace mama tadā anappakaṃ pītisomanassaṃ uppannaṃ , saccamevetaṃ mayā vuttaṃ , etena me saccavacanena dutiyampi cakkhu upapajjatūti āha .

Taṅkhaṇaññeva dutiyampi cakkhu udapādi .

Tāni panassa cakkhūni neva pākatikāni , na dibbāni .

Sakkabrāhmaṇassa hi dinnaṃ cakkhuṃ puna pākatikaṃ kātuṃ na sakkā , upahatavatthuno ca dibbacakkhu nāma na uppajjati , tāni panassaP4.411 saccapāramitānubhāvena sambhūtāni cakkhūnīti vuttāni .

Tesaṃ uppattisamakālameva sakkānubhāvena sabbā rājaparisā sannipatitāva ahesuṃ .

Athassa sakko mahājanamajjheyeva thutiṃ karonto gāthādvayamāha –

77.

‘‘ Dhammena bhāsitā gāthā , sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhana ;

Etāni tava nettāni , dibbāni paṭidissare .

78.

‘‘ Tirokuṭṭaṃ tiroselaṃ , samatiggayha pabbataṃ ;

Samantā yojanasataṃ , dassanaṃ anubhontu te ’’ ti .

Tattha dhammena bhāsitāti mahārāja , imā te gāthā dhammena sabhāveneva bhāsitā .

Dibbānīti dibbānubhāvayuttāni .

Paṭidissareti paṭidissanti .

Tirokuṭṭan ti mahārāja , imāni te cakkhūni devatānaṃ cakkhūni viya parakuṭṭaṃ paraselaṃ yaṃkiñci pabbatampi samatiggayha atikkamitvā samantā dasa disā yojanasataṃ rūpadassanaṃ anubhontu sādhentūti attho .

Iti so ākāse ṭhatvā mahājanamajjhe imā gāthā bhāsitvā ‘‘ appamatto hohī ’’ ti mahāsattaṃ ovaditvā devalokameva gato .

Mahāsattopi mahājanaparivuto mahantena sakkārena nagaraṃV4.369 pavisitvā sucandakaṃ pāsādaṃ abhiruhi .

Tena cakkhūnaṃ paṭiladdhabhāvo sakalasiviraṭṭhe pākaṭo jāto .

Athassa dassanatthaṃ sakalaraṭṭhavāsino bahuṃ paṇṇākāraṃM4.412 gahetvā āgamiṃsu .

Mahāsatto ‘‘ imasmiṃ mahājanasannipāte mama dānaṃ vaṇṇayissāmī ’’ ti rājadvāre mahāmaṇḍapaṃ kāretvā samussitasetacchatte rājapallaṅke nisinno nagare bheriṃ carāpetvā sabbaseniyo sannipātetvā ‘‘ ambho , siviraṭṭhavāsino imāni me dibbacakkhūni disvā ito paṭṭhāya dānaṃ adatvā mā bhuñjathā ’’ ti dhammaṃ desento catasso gāthā abhāsi –

79.

‘‘ Ko nīdha vittaṃ na dadeyya yācito , api visiṭṭhaṃ supiyampi attano ;

Tadiṅgha sabbe sivayo samāgatā , dibbāni nettāni mamajja passatha .

80.

‘‘ TirokuṭṭaṃP4.412 tiroselaṃ , samatiggayha pabbataṃ ;

Samantā yojanasataṃ , dassanaṃ anubhonti me .

81.

‘‘ Na cāgamattā paramatthi kiñci , maccānaṃ idha jīvite ;

Datvāna mānusaṃ cakkhuṃ , laddhaṃ me cakkhuṃ amānusaṃ .

82.

‘‘ Etampi disvā sivayo , detha dānāni bhuñjatha ;

Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ , aninditā saggamupetha ṭhānan ’’ ti .

Tattha konīdhāti ko nu idha .

Api visiṭṭhan ti uttamampi samānaṃ .

Cāgamattāti cāgapamāṇato aññaṃ varaṃ nāma natthi .

Idha jīviteti imasmiṃ jīvaloke .

‘‘ Idha jīvatan ’’ tipi pāṭho , imasmiṃ loke jīvamānānanti attho .

Amānusan ti dibbacakkhu mayā laddhaṃ , iminā kāraṇena veditabbametaṃ ‘‘ cāgato uttamaṃ nāma natthī ’’ ti .

Etampi disvāti etaṃ mayā laddhaṃ dibbacakkhuṃ disvāpi .

Iti imāhi catūhi gāthāhi dhammaṃ desetvā tato paṭṭhāya anvaddhamāsaṃ pannarasuposathesu mahājanaṃ sannipātāpetvā niccaṃ imāhi gāthāhi dhammaṃ desesi .

Taṃ sutvā mahājano dānādīni puññāni katvā devalokaṃ pūrentova agamāsi .

SatthāM4.413 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘ evaṃ , bhikkhave , porāṇakapaṇḍitā bāhiradānena asantuṭṭhāV4.370 sampattayācakānaṃ attano cakkhūni uppāṭetvā adaṃsū ’’ ti vatvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā sīvikavejjo ānando ahosi , sakko anuruddho ahosi , sesaparisā buddhaparisā , sivirājā pana ahameva ahosin ’’ ti .

Sivijātakavaṇṇanā tatiyā .

Issues

Catuttho bhāgo

Catuttho bhāgo