[488]5. Bhisajātakavaṇṇanā

AssaṃV4.272 gavaṃ rajataṃ jātarūpan ti idaṃ satthā jetavane viharanto ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi .

Vatthu pana kusajātake ( jā .2.20.1 ādayo ) āvi bhavissati .

TadāP4.305 pana satthā ‘‘ saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhitosī ’’ ti pucchitvā ‘‘ saccaṃ , bhante ’’ ti vutte ‘‘ kiṃ paṭiccā ’’ ti vatvā ‘‘ kilesaṃ , bhante ’’ ti vutte ‘‘ bhikkhu evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvā kasmā kilesaṃ paṭicca ukkaṇṭhitosi , porāṇakapaṇḍitā anuppanne buddhe bāhirakapabbajjaṃ pabbajitvā vatthukāmakilesakāme ārabbha uppajjanakasaññaṃ sapathaṃ katvā vihariṃsū ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto asītikoṭivibhavassa brāhmaṇamahāsālakulassa putto hutvā nibbatti ,‘‘ mahākañcanakumāro ’’ tissa nāmaṃ kariṃsu .

Athassa padasā vicaraṇakāle aparopi putto jāyi ,‘‘ upakañcanakumāro ’’ tissa nāmaṃ kariṃsu .

Evaṃ paṭipāṭiyā satta puttā ahesuṃ .

Sabbakaniṭṭhā panekā dhītā , tassā ‘‘ kañcanadevī ’’ ti nāmaṃ kariṃsu .

Mahākañcanakumāro vayappatto takkasilato sabbasippāni uggaṇhitvā āgacchi .

Atha naṃ mātāpitaro gharāvāsena bandhitukāmā ‘‘ attanā samānajātiyakulato te dārikaṃ ānessāma , gharāvāsaṃ saṇṭhapehī ’’ ti vadiṃsu .

‘‘ Ammatātā , na mayhaṃ gharāvāsenattho , mayhañhi tayo bhavā ādittā viya sappaṭibhayā , bandhanāgāraṃ viya palibuddhā , ukkārabhūmi viya jegucchā hutvā upaṭṭhahanti , mayā supinenapi methunadhammo na diṭṭhapubbo , aññe vo puttā atthi , te gharāvāsena nimantethā ’’ ti vatvā punappunaṃ yācitopi sahāye pesetvā tehi yācitopi na icchi .

AthaM4.305 naṃ sahāyā ‘‘ samma , kiṃ pana tvaṃ patthento kāme paribhuñjituṃ na icchasī ’’ ti pucchiṃsu .

So tesaṃ nekkhammajjhāsayataṃ ārocesi .

Taṃ sutvā mātāpitaro sesaputte nimantesuṃ , tepi na icchiṃsu .

Kañcanadevīpi na icchiyeva .

Aparabhāge mātāpitaro kālamakaṃsu .

Mahākañcanapaṇḍito mātāpitūnaṃ kattabbakiccaṃ katvā asītikoṭidhanena kapaṇaddhikānaṃ mahādānaṃ datvā cha bhātaro bhaginiṃ ekaṃ dāsaṃ ekaṃ dāsiṃ ekaṃ sahāyakañca ādāya mahābhinikkhamanaṃP4.306 nikkhamitvā himavantaṃ pāvisi .

Te tattha ekaṃ padumasaraṃ nissāya ramaṇīye bhūmibhāge assamaṃ katvā pabbajitvā vanamūlaphalāhārehi yāpayiṃsu .

Te araññaṃ gacchantā ekatova gantvā yattha eko phalaṃ vā pattaṃ vā passati , tattha itarepi pakkositvā diṭṭhasutādīniV4.273 kathentā uccinanti , gāmassa kammantaṭṭhānaṃ viya hoti .

Atha ācariyo mahākañcanatāpaso cintesi ‘‘ amhākaṃ asītikoṭidhanaṃ chaḍḍetvā pabbajitānaṃ evaṃ loluppacāravasena phalāphalatthāya vicaraṇaṃ nāma appatirūpaṃ , ito paṭṭhāya ahameva phalāphalaṃ āharissāmī ’’ ti .

So assamaṃ patvā sabbepi te sāyanhasamaye sannipātetvā tamatthaṃ ārocetvā ‘‘ tumhe idheva samaṇadhammaṃ karontā acchatha , ahaṃ phalāphalaṃ āharissāmī ’’ ti āha .

Atha naṃ upakañcanādayo ‘‘ mayaṃ ācariya , tumhe nissāya pabbajitā , tumhe idheva samaṇadhammaṃ karotha , bhaginīpi no idheva hotu , dāsīpi tassā santike acchatu , mayaṃ aṭṭha janā vārena phalāphalaṃ āharissāma , tumhe pana tayo vāramuttāva hothā ’’ ti vatvā paṭiññaṃ gaṇhiṃsu .

Tato paṭṭhāya aṭṭhasupi janesu ekeko vāreneva phalāphalaṃ āharati .

Sesā attano attano paṇṇasālāyameva honti , akāraṇena ekato bhavituṃ na labhanti .

Vārappatto phalāphalaṃ āharitvā eko māḷako atthi , tattha pāsāṇaphalake ekādasa koṭṭhāse katvā ghaṇḍisaññaṃ katvā attano koṭṭhāsaṃ ādāya vasanaṭṭhānaṃ pavisati .

Sesā ghaṇḍisaññāya nikkhamitvā loluppaṃ akatvāM4.306 gāravaparihārena gantvā attano pāpuṇanakoṭṭhāsaṃ ādāya vasanaṭṭhānaṃ gantvā paribhuñjitvā samaṇadhammaṃ karonti .

Te aparabhāge bhisāni āharitvā khādantā tattatapā ghoratapā paramājitindriyā kasiṇaparikammaṃ karontā vihariṃsu .

Atha tesaṃ sīlatejena sakkassa bhavanaṃ kampi .

Sakkopi āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā ‘‘ kāmādhimuttā nu kho ime isayoP4.307 , no ’’ ti āsaṅkaṃ karotiyeva .

So ‘‘ ime tāva isayo pariggaṇhissāmī ’’ ti cintetvā attano ānubhāvena mahāsattassa koṭṭhāsaṃ tayo divase antaradhāpesi .

So paṭhamadivase koṭṭhāsaṃ adisvā ‘‘ mama koṭṭhāsaṃ pamuṭṭho bhavissatī ’’ ti cintesi , dutiyadivase ‘‘ mama dosena bhavitabbaṃ , paṇāmanavasena mama koṭṭhāsaṃ na ṭhapesi maññe ’’ ti cintesi , tatiyadivase ‘‘ kena nu kho kāraṇena mayhaṃ koṭṭhāsaṃ na ṭhapenti , sace me doso atthi , khamāpessāmī ’’ ti sāyanhasamaye ghaṇḍisaññaṃ adāsi .

Sabbe sannipatitvā ‘‘ kena ghaṇḍisaññā dinnā ’’ ti āhaṃsu .

‘‘ Mayā tātā ’’ ti .

‘‘ Kiṃkāraṇā ācariyā ’’ ti ?

‘‘ Tātā tatiyadivase kena phalāphalaṃ ābhatan ’’ ti ?

Tesu eko uṭṭhāya ‘‘ mayā ācariyā ’’ ti vanditvā aṭṭhāsi .

Koṭṭhāse karontena te mayhaṃ koṭṭhāso katoti .

‘‘ Āma , ācariya , jeṭṭhakakoṭṭhāso me kato ’’ ti .

‘‘ Hiyyo kenābhatan ’’ ti ?

‘‘ Mayā ’’ ti aparo uṭṭhāya vanditvā aṭṭhāsi .

Koṭṭhāsaṃ karonto maṃ anussarīti .

‘‘ Tumhākaṃ me jeṭṭhakakoṭṭhāso ṭhapito ’’ ti .

‘‘ Ajja kenābhatan ’’ ti .

‘‘ Mayā ’’ ti aparo uṭṭhāya vanditvā aṭṭhāsi .

Koṭṭhāsaṃ karonto maṃ anussarīti .

‘‘ Tumhākaṃ meV4.274 jeṭṭhakakoṭṭhāso kato ’’ ti .

‘‘ Tātā , ajja mayhaṃ koṭṭhāsaṃ alabhantassa tatiyo divaso , paṭhamadivase koṭṭhāsaṃ adisvā ‘ koṭṭhāsaṃ karonto maṃ pamuṭṭho bhavissatī ’ ti cintesiṃ , dutiyadivase ‘‘ mama koci doso bhavissatī ’’ ti cintesiṃ , ajja pana ‘‘ sace me doso atthi , khamāpessāmī ’’ ti cintetvā ghaṇḍisaññāya tumhe sannipātesiṃ .

Ete bhisakoṭṭhāse tumhe ‘‘ karimhā ’’ ti vadatha , ahaṃ na labhāmi , etesaṃ thenetvā khādakaṃ ñātuṃ vaṭṭati , kāme pahāya pabbajitānaṃ bhisamattaṃM4.307 thenanaṃ nāma appatirūpanti .

Te tassa kathaṃ sutvā ‘‘ aho sāhasikakamman ’’ tiP4.308 sabbeva ubbegappattā ahesuṃ .

Tasmiṃ assamapade vanajeṭṭhakarukkhe nibbattadevatāpi otaritvā āgantvā tesaṃyeva santike nisīdi .

Āneñjakaraṇaṃ kāriyamāno dukkhaṃ adhivāsetuṃ asakkonto āḷānaṃ bhinditvā palāyitvā araññaṃ paviṭṭho eko vāraṇo kālena kālaṃ isigaṇaṃ vandati , sopi āgantvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .

Sappakīḷāpanako eko vānaro ahituṇḍikassa hatthato muccitvā palāyitvā araññaṃ pavisitvā tattheva assame vasati .

Sopi taṃ divasaṃ isigaṇaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi .

Sakko ‘‘ isigaṇaṃ pariggaṇhissāmī ’’ ti tesaṃ santike adissamānakāyo aṭṭhāsi .

Tasmiṃ khaṇeva bodhisattassa kaniṭṭho upakañcanatāpaso uṭṭhāyāsanā bodhisattaṃ vanditvā sesānaṃ apacitiṃ dassetvā ‘‘ ācariya , ahaṃ aññe apaṭṭhapetvā attānaññeva sodhetuṃ labhāmī ’’ ti pucchi .

‘‘ Āma , labhasī ’’ ti .

So isigaṇamajjhe ṭhatvā ‘‘ sace te mayā bhisāni khāditāni , evarūpo nāma hotū ’’ ti sapathaṃ karonto paṭhamaṃ gāthamāha –

78.

‘‘ Assaṃ gavaṃ rajataṃ jātarūpaṃ , bhariyañca so idha labhataṃ manāpaṃ ;

Puttehi dārehi samaṅgi hotu , bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsī ’’ ti .

Tattha ‘‘ assaṃ gavan ’’ ti idaṃ ‘‘ so ‘ yattakāni piyavatthūni honti , tehi vippayoge tattakāni sokadukkhāni uppajjantī ’ ti vatthukāme garahanto abhāsī ’’ ti veditabbaṃ .

Taṃ sutvā isigaṇo ‘‘ mārisa , mā evaṃ kathetha , atibhāriyo te sapatho ’’ ti kaṇṇe pidahi .

Bodhisattopi naṃ ‘‘ tāta , atibhāriyo te sapatho , na tvaṃ khādasi , tava pattāsane nisīdā ’’ tiV4.275 āha .

Tasmiṃ paṭhamaṃ sapathaṃ katvā nisinne dutiyopi bhātā sahasā uṭṭhāya mahāsattaṃ vanditvā sapathena attānaṃ sodhento dutiyaṃ gāthamāha –

79.

‘‘ MālañcaP4.309M4.308 so kāsikacandanañca , dhāretu puttassa bahū bhavantu ;

Kāmesu tibbaṃ kurutaṃ apekkhaṃ , bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsī ’’ ti .

Tattha tibban ti vatthukāmakilesakāmesu bahalaṃ apekkhaṃ karotūti .

Idaṃ so ‘‘ yassetesu tibbā apekkhā honti , so tehi vippayoge mahantaṃ dukkhaṃ pāpuṇātī ’’ ti dukkhapaṭikkhepavaseneva āha .

Tasmiṃ nisinne sesāpi attano attano ajjhāsayānurūpena taṃ taṃ gāthaṃ abhāsiṃsu –

80.

‘‘ Pahūtadhañño kasimā yasassī , putte gihī dhanimā sabbakāme ;

Vayaṃ apassaṃ gharamāvasātu , bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi .

81.

‘‘ So khattiyo hotu pasayhakārī , rājābhirājā balavā yasassī ;

Sa cāturantaṃ mahimāvasātu , bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi .

82.

‘‘ So brāhmaṇo hotu avītarāgo , muhuttanakkhattapathesu yutto ;

Pūjetu naṃ raṭṭhapatī yasassī , bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi .

83.

‘‘ Ajjhāyakaṃ sabbasamantavedaṃ , tapassinaṃ maññatu sabbaloko ;

Pūjentu naṃ jānapadā samecca , bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi .

84.

‘‘ Catussadaṃ gāmavaraṃ samiddhaṃ , dinnañhi so bhuñjatu vāsavena ;

Avītarāgo maraṇaṃ upetu , bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi .

85.

‘‘ SoP4.310M4.309 gāmaṇī hotu sahāyamajjhe , naccehi gītehi pamodamāno ;

So rājato byasana mālattha kiñci , bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi .

86.

‘‘ YaṃV4.276 ekarājā pathaviṃ vijetvā , itthīsahassāna ṭhapetu aggaṃ ;

Sīmantinīnaṃ pavarā bhavātu , bhisāni te brāhmaṇa yā ahāsi .

87.

‘‘ Isīnañhi sā sabbasamāgatānaṃ , bhuñjeyya sāduṃ avikampamānā ;

Carātu lābhena vikatthamānā , bhisāni te brāhmaṇa yā ahāsi .

88.

‘‘ Āvāsiko hotu mahāvihāre , navakammiko hotu gajaṅgalāyaṃ ;

Ālokasandhiṃ divasaṃ karotu , bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi .

89.

‘‘ So bajjhatū pāsasatehi chabbhi , rammā vanā niyyatu rājadhāniṃ ;

Tuttehi so haññatu pācanehi , bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi .

90.

‘‘ Alakkamālī tipukaṇṇaviddho , laṭṭhīhato sappamukhaṃ upetu ;

Sakacchabandho visikhaṃ carātu , bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsī ’’ ti .

Tattha tatiyena vuttagāthāya kasimāti sampannakasikammo .

Putte gihī dhanimā sabbakāmeti putte labhatu , gihī hotu , sattavidhena ratanadhanena dhanimā hotu , rūpādibhede sabbakāme labhatu .

Vayaṃ apassan ti mahallakakāle pabbajjānurūpampi attano vayaṃ apassanto pañcakāmaguṇasamiddhaṃM4.310 gharameva āvasatūti .

Idaṃ so ‘‘ pañcakāmaguṇagiddho kāmaguṇavippayogena mahāvināsaṃ pāpuṇātī ’’ ti dassetuṃ kathesi .

Catutthena vuttagāthāyaP4.311 rājābhirājāti rājūnaṃ antare abhirājāti .

Idaṃ so ‘‘ issarānaṃ nāma issariye parigalite mahantaṃ dukkhaṃ uppajjatī ’’ ti rajje dosaṃ dassento kathesi .

Pañcamena vuttagāthāya avītarāgoti purohitaṭṭhānataṇhāya sataṇhoti .

Idaṃ so ‘‘ purohitassa purohitaṭṭhāne parigalite mahantaṃ domanassaṃ uppajjatī ’’ ti dassetuṃ kathesi .

Chaṭṭhena vuttagāthāya tapassinan ti tapasīlasampannoti taṃ maññatu .

Idaṃ so ‘‘ lābhasakkārāpagamena mahantaṃ domanassaṃ uppajjatī ’’ ti lābhasakkāragarahavasena kathesi .

Sahāyatāpasena vuttagāthāya catussadan ti ākiṇṇamanussatāya manussehi , pahūtadhaññatāya dhaññena , sulabhadārutāya dārūhi , sampannodakatāya udakenāti catūhi ussannaṃ , catussadasamannāgatantiV4.277 attho .

Vāsavenāti vāsavena dinnaṃ viya acalaṃ , vāsavato laddhavarānubhāvena ekaṃ rājānaṃ ārādhetvā tena dinnantipi attho .

Avītarāgoti kaddame sūkaro viya kāmapaṅke nimuggova hutvā .

Iti sopi kāmānaṃ ādīnavaṃ kathento evamāha .

Dāsena vuttagāthāya gāmaṇīti gāmajeṭṭhako .

Ayampi kāme garahantoyeva evamāha .

Kañcanadeviyā vuttagāthāya yan ti yaṃ itthinti attho .

Ekarājāti aggarājā .

Itthisahassānan ti vacanamaṭṭhatāya vuttaṃ , soḷasannaṃ itthisahassānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapetūti attho .

Sīmantinīnan ti sīmantadharānaṃ itthīnanti attho .

Iti sā itthibhāve ṭhatvāpi duggandhagūtharāsiṃ viya kāme garahantīyeva evamāha .

Dāsiyā vuttagāthāya sabbasamāgatānan ti sabbesaṃ sannipatitānaṃ majjhe nisīditvā avikampamānā anosakkamānā sādurasaṃ bhuñjatūti attho .

Dāsīnaṃ kira sāmikassa santike nisīditvā bhuñjanaṃ nāma appiyaṃ .

Iti sā attano appiyatāya evamāha .

Carātūti caratu .

Lābhena vikatthamānāti lābhahetu kuhanakammaṃ karontī lābhasakkāraṃ uppādentī caratūti attho .

Iminā sā dāsibhāve ṭhitāpi kilesakāmavatthukāme garahati .

DevatāyaM4.311 vuttagāthāya āvāsikoti āvāsajagganako .

Gajaṅgalāyan ti evaṃnāmake nagare .

Tattha kira dabbasambhārā sulabhā .

Ālokasandhiṃ divasan ti ekadivaseneva vātapānaṃ karotu .

So kira devaputto kassapabuddhakāle gajaṅgalanagaraṃ nissāya yojanike jiṇṇamahāvihāre āvāsikasaṅghatthero hutvā jiṇṇavihāre navakammaṃ karontoyeva mahādukkhaṃ anubhavi .

Tasmā tadeva dukkhaṃ ārabbha evamāha .

Hatthinā vuttagāthāya pāsasatehīti bahūhi pāsehi .

Chabbhīti catūsu pādesu gīvāya kaṭibhāge cāti chasu ṭhānesu .

Tuttehīti dvikaṇḍakāhi dīghalaṭṭhīhi .

Pācanehīti dasapācanehi aṅkusehi vā .

So kira attano anubhūtadukkhaññeva ārabbha evamāha .

Vānarena vuttagāthāya alakkamālīti ahituṇḍikena kaṇṭhe parikkhipitvā ṭhapitāya alakkamālāya samannāgato .

Tipukaṇṇaviddhoti tipupiḷandhanena piḷandhakaṇṇo .

Laṭṭhīhatoti sappakīḷaṃ sikkhāpayamāno laṭṭhiyā hato hutvā .

Esopi ahituṇḍikassa hatthe attano anubhūtadukkhameva sandhāya evamāha .

EvaṃP4.312 tehi terasahi janehi sapathe kate mahāsatto cintesi ‘‘ kadāci ime ‘ ayaṃ anaṭṭhamevaV4.278 naṭṭhanti kathetī ’ ti mayi āsaṅkaṃ kareyyuṃ , ahampi sapathaṃ karomī ’’ ti .

Atha naṃ karonto cuddasamaṃ gāthamāha –

91.

‘‘ Yo ve anaṭṭhaṃva naṭṭhanti cāha , kāmeva so labhataṃ bhuñjatañca ;

Agāramajjhe maraṇaṃ upetu , yo vā bhonto saṅkati kañcidevā ’’ ti .

Tattha bhontoti ālapanaṃ .

Idaṃ vuttaṃ hoti – bhavanto yo anaṭṭhe koṭṭhāse ‘‘ naṭṭhaṃ me ’’ ti vadati , yo vā tumhesu kañci āsaṅkati , so pañca kāmaguṇe labhatu ceva bhuñjatu ca , ramaṇīyameva pabbajjaṃ alabhitvā agāramajjheyeva maratūti .

EvaṃM4.312 isīhi sapathe kate sakko bhāyitvā ‘‘ ahaṃ ime vīmaṃsanto bhisāni antaradhāpesiṃ .

Ime ca chaḍḍitakheḷapiṇḍaṃ viya kāme garahantā sapathaṃ karonti , kāme garahakāraṇaṃ te pucchissāmī ’’ ti cintetvā dissamānarūpo bodhisattaṃ vanditvā pucchanto anantaraṃ gāthamāha –

92.

‘‘ Yadesamānā vicaranti loke , iṭṭhañca kantañca bahūnametaṃ ;

Piyaṃ manuññaṃ cidha jīvaloke , kasmā isayo nappasaṃsanti kāme ’’ ti .

Tattha yadesamānāti yaṃ vatthukāmaṃ kilesakāmañca kasigorakkhādīhi samavisamakammehi pariyesamānā sattā loke vicaranti , etaṃ bahūnaṃ devamanussānaṃ iṭṭhañca kantañca piyañca manuññañca , kasmā isayo nappasaṃsanti kāmeti attho .

‘‘ Kāme ’’ ti iminā taṃ vatthuṃ sarūpato dasseti .

Athassa pañhaṃ vissajjento mahāsatto dve gāthā abhāsi –

93.

‘‘ Kāmesu ve haññare bajjhare ca , kāmesu dukkhañca bhayañca jātaṃ ;

Kāmesu bhūtādhipatī pamattā , pāpāni kammāni karonti mohā .

94.

‘‘ Te pāpadhammā pasavetva pāpaṃ , kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti ;

ĀdīnavaṃP4.313 kāmaguṇesu disvā , tasmā isayo nappasaṃsanti kāme ’’ ti .

TatthaV4.279 kāmesūti kāmahetu , kāme nissāya kāyaduccaritādīni karontīti attho .

Haññareti daṇḍādīhi haññanti .

Bajjhareti rajjubandhanādīhi bajjhanti .

Dukkhan ti kāyikacetasikaṃ asātaṃ dukkhaṃ .

Bhayan ti attānuvādādikaṃ sabbampi bhayaṃ .

Bhūtādhipatīti sakkaṃ ālapati .

Ādīnavan ti evarūpaṃ dosaṃ .

So panesa ādīnavo dukkhakkhandhādīhi suttehi ( ma . ni .1.163-180) dīpetabbo .

SakkoM4.313 mahāsattassa kathaṃ sutvā saṃviggamānaso anantaraṃ gāthamāha –

95.

‘‘ Vīmaṃsamāno isino bhisāni , tīre gahetvāna thale nidhesiṃ ;

Suddhā apāpā isayo vasanti , etāni te brahmacārī bhisānī ’’ ti .

Tattha vimaṃsamānoti bhante , ahaṃ ‘‘ ime isayo kāmādhimuttā vā , no vā ’’ ti vīmaṃsanto .

Isinoti tava mahesino santakāni bhisāni .

Tīre gahetvānāti tīre nikkhittāni gahetvā thale ekamante nidhesiṃ .

Suddhāti idāni mayā tumhākaṃ sapathakiriyāya ñātaṃ ‘‘ ime isayo suddhā apāpā hutvā vasantī ’’ ti .

Taṃ sutvā bodhisatto gāthamāha –

96.

‘‘ Na te naṭā no pana kīḷaneyyā , na bandhavā no pana te sahāyā ;

Kismiṃ vupatthambha sahassanetta , isīhi tvaṃ kīḷasi devarājā ’’ ti .

Tattha na te naṭā noti devarāja , mayaṃ tava naṭā vā kīḷitabbayuttakā vā keci na homa , nāpi tava ñātakā , na sahāyā , atha tvaṃ kiṃ vā upatthambhaṃ katvā kiṃ nissāya isīhi saddhiṃ kīḷasīti attho .

Atha naṃ sakko khamāpento vīsatimaṃ gāthamāha –

97.

‘‘ Ācariyo mesi pitā ca mayhaṃ , esā patiṭṭhā khalitassa brahme ;

Ekāparādhaṃ khama bhūripañña , na paṇḍitā kodhabalā bhavantī ’’ ti .

TatthaV4.280 esā patiṭṭhāti esā tava pādacchāyā ajja mama khalitassa aparaddhassa patiṭṭhā hotu .

Kodhabalāti paṇḍitā nāma khantibalā bhavanti , na kodhabalāti .

AthaP4.314M4.314 mahāsatto sakkassa devarañño khamitvā sayaṃ isigaṇaṃ khamāpento itaraṃ gāthamāha –

98.

‘‘ Suvāsitaṃ isinaṃ ekarattaṃ , yaṃ vāsavaṃ bhūtapatiddasāma ;

Sabbeva bhonto sumanā bhavantu , yaṃ brāhmaṇo paccupādī bhisānī ’’ ti .

Tattha suvāsitaṃ isinaṃ ekarattan ti āyasmantānaṃ isīnaṃ ekarattampi imasmiṃ araññe vasitaṃ suvasitameva .

Kiṃkāraṇā ?

Yaṃ vāsavaṃ bhūtapatiṃ addasāma , sace hi mayaṃ nagare avasimha , imaṃ na addasāma .

Bhontoti bhavanto sabbepi sumanā bhavantu , tussantu , sakkassa devarañño khamantu .

Kiṃkāraṇā ?

Yaṃ brāhmaṇo paccupādī bhisāni , yasmā tumhākaṃ ācariyo bhisāni paṭilabhīti .

Sakko isigaṇaṃ vanditvā devalokameva gato .

Isigaṇopi jhānābhiññāyo nibbattetvā brahmalokūpago ahosi .

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘ evaṃ bhikkhu porāṇakapaṇḍitā sapathaṃ katvā kilese pajahiṃsū ’’ ti vatvā saccāni pakāsesi , saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi .

Jātakaṃ samodhānento puna satthā tisso gāthā abhāsi –

99.

‘‘ Ahañca sāriputto ca , moggallāno ca kassapo ;

Anuruddho puṇṇo ānando , tadāsuṃ satta bhātaro .

100.

‘‘ Bhaginī uppalavaṇṇā ca , dāsī khujjuttarā tadā ;

Citto gahapati dāso , yakkho sātāgiro tadā .

101.

‘‘ Pālileyyo tadā nāgo , madhudo seṭṭhavānaro ;

Kāḷudāyī tadā sakko , evaṃ dhāretha jātakan ’’ ti .

Bhisajātakavaṇṇanā pañcamā .

Issues

選擇版本

Catuttho bhāgo

Catuttho bhāgo