[482]9. Rurumigarājajātakavaṇṇanā

TassaM4.256 gāmavaraṃ dammīti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi .

So kira bhikkhūhi ‘‘ bahūpakāro te āvuso , devadattasatthā , tvaṃ tathāgataṃ nissāya pabbajjaṃ labhi , tīṇi piṭakāni uggaṇhi , lābhasakkāraṃ pāpuṇī ’’ ti vutto ‘‘ āvuso , satthārā mama tiṇaggamattopi upakāro na kato , ahaṃ sayameva pabbajiṃ , sayaṃ tīṇi piṭakāni uggaṇhiṃ , sayaṃ lābhasakkāraṃ pāpuṇin ’’ ti kathesi .

Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ akataññū āvuso , devadatto akatavedī ’’ ti .

Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , devadatto idāneva akataññū , pubbepi akataññūyeva , pubbepesa mayā jīvite dinnepi mama guṇamattaṃ na jānātī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente eko asītikoṭivibhavo seṭṭhi puttaṃ labhitvā ‘‘ mahādhanako ’’ tissa , nāmaṃ katvā ‘‘ sippaṃ uggaṇhanto mama putto kilamissatī ’’ ti na kiñci sippaṃ uggaṇhāpesi .

So gītanaccavāditakhādanabhojanato uddhaṃ na kiñci aññāsi .

Taṃ vayappattaṃ patirūpena dārena saṃyojetvā mātāpitaro kālamakaṃsu .

So tesaṃ accayena itthidhuttasurādhuttādīhi parivuto nānābyasanamukhehiP4.256 iṇaṃ ādāya taṃ dātuṃ asakkonto iṇāyikehi codiyamāno cintesi ‘‘ kiṃ mayhaṃ jīvitena , ekenamhi attabhāvena añño viya jāto , mataṃ me seyyo ’’ ti .

So iṇāyike āha –

‘‘ tumhākaṃ iṇapaṇṇāni gahetvā āgacchatha , gaṅgātīre me nidahitaṃ kulasantakaṃ dhanaṃ atthi , taṃ vo dassāmī ’’ ti .

Te tenaV4.229 saddhiṃ agamaṃsu .

So ‘‘ idha dhanan ’’ ti nidhiṭṭhānaṃ ācikkhanto viya ‘‘ gaṅgāyaṃ patitvā marissāmī ’’ ti palāyitvā gaṅgāyaṃ pati .

So caṇḍasotena vuyhanto kāruññaravaṃ viravi .

Tadā mahāsatto rurumigayoniyaṃ nibbattitvā parivāraṃ chaḍḍetvā ekakova gaṅgānivattane ramaṇīye sālamissake supupphitaambavane vasati uposathaṃ upavutthāya .

Tassa sarīracchavi sumajjitakañcanapaṭṭavaṇṇā ahosi , hatthapādāM4.257 lākhārasaparikammakatā viya , naṅguṭṭhaṃ cāmarīnaṅguṭṭhaṃ viya , siṅgāni rajatadāmasadisāni , akkhīni sumajjitamaṇiguḷikā viya , mukhaṃ odahitvā ṭhapitarattakambalageṇḍukaṃ viya .

Evarūpaṃ tassa rūpaṃ ahosi .

So aḍḍharattasamaye tassa kāruññasaddaṃ sutvā ‘‘ manussasaddo sūyati , mā mayi dharante maratu , jīvitamassa dassāmī ’’ ti cintetvā sayanagumbā uṭṭhāya nadītīraṃ gantvā ‘‘ ambho purisa , mā bhāyi , jīvitaṃ te dassāmī ’’ ti assāsetvā sotaṃ chindanto gantvā taṃ piṭṭhiyaṃ āropetvā tīraṃ pāpetvā attano vasanaṭṭhānaṃ netvā phalāphalāni datvā dvīhatīhaccayena ‘‘ bho purisa , ahaṃ taṃ ito araññato nīharitvā bārāṇasimagge ṭhapessāmi , tvaṃ sotthinā gamissasi , apica kho pana tvaṃ ‘ asukaṭṭhāne nāma kañcanamigo vasatī ’ ti dhanakāraṇā maṃ rañño ceva rājamahāmattassa ca mā ācikkhāhī ’’ ti āha .

So ‘‘ sādhu sāmī ’’ ti sampaṭicchi .

Mahāsatto tassa paṭiññaṃ gahetvā taṃ attano piṭṭhiyaṃ āropetvā bārāṇasimagge otāretvā nivatti .

Tassa bārāṇasipavisanadivaseyeva khemā nāma rañño aggamahesī paccūsakāle supinante suvaṇṇavaṇṇaṃ migaṃ attano dhammaṃ desentaṃ disvāP4.257 cintesi ‘‘ sace evarūpo migo na bhaveyya , nāhaṃ supine passeyyaṃ , addhā bhavissati , rañño ārocessāmī ’’ ti .

Sā rājānaṃ upasaṅkamitvā ‘‘ mahārāja , ahaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ migaṃ passituṃ icchāmi , suvaṇṇavaṇṇamigassa dhammaṃ sotukāmāmhi , labhissāmi ce , jīveyyaṃ , no ce , natthi me jīvitan ’’ ti āha .

Rājā taṃ assāsetvā ‘‘ sace manussaloke atthi , labhissasī ’’ ti vatvā brāhmaṇe pakkosāpetvā ‘‘ suvaṇṇavaṇṇā migā nāma hontī ’’ ti pucchitvā ‘‘ āma , deva , hontī ’’ ti sutvā alaṅkatahatthikkhandhe suvaṇṇacaṅkoṭake sahassathavikaṃ ṭhapetvā yo suvaṇṇavaṇṇaṃ migaṃ ācikkhissati , tassa saddhiṃ sahassathavikasuvaṇṇacaṅkoṭakena tañca hatthiṃ tato ca uttari dātukāmo hutvā suvaṇṇapaṭṭe gāthaṃ likhāpetvā ekaṃ amaccaṃ pakkosāpetvā ‘‘ ehi tāta , mama vacanena imaṃ gāthaṃ nagaravāsīnaṃ kathehī ’’ ti imasmiṃ jātake paṭhamaṃ gāthamāha –

117.

‘‘ TassaV4.230M4.258 gāmavaraṃ dammi , nāriyo ca alaṅkatā ;

Yo me taṃ migamakkhāti , migānaṃ migamuttaman ’’ ti .

Amacco suvaṇṇapaṭṭaṃ gahetvā sakalanagare vācāpesi .

Atha so seṭṭhiputto bārāṇasiṃ pavisantova taṃ kathaṃ sutvā amaccassa santikaṃ gantvā ‘‘ ahaṃ rañño evarūpaṃ migaṃ ācikkhissāmi , maṃ rañño dassehī ’’ ti āha .

Amacco hatthikkhandhato otaritvā taṃ rañño santikaṃ netvā ‘‘ ayaṃ kira , deva , taṃ migaṃ ācikkhissatī ’’ ti dassesi .

Rājā ‘‘ saccaṃ ambho purisā ’’ ti pucchi .

So ‘‘ saccaṃ mahārāja , tvaṃ etaṃ yasaṃ mayhaṃ dehī ’’ ti vadanto dutiyaṃ gāthamāha –

118.

‘‘ Mayhaṃ gāmavaraṃ dehi , nāriyo ca alaṅkatā ;

Ahaṃ te migamakkhissaṃ , migānaṃ migamuttaman ’’ ti .

Taṃ sutvā rājā tassa mittadubbhissa tussitvā ‘‘ abbho kuhiṃ so migo vasatī ’’ ti pucchitvā ‘‘ asukaṭṭhāne nāma devā ’’ ti vutte tameva maggadesakaṃ katvā mahantena parivārena taṃ ṭhānaṃ agamāsi .

Atha naṃ so mittadubbhī ‘‘ senaṃ , deva , sannisīdāpehī ’’ tiP4.258 vatvā sannisinnāya senāya eso , deva , suvaṇṇamigo etasmiṃ vane vasatī ’’ ti hatthaṃ pasāretvā ācikkhanto tatiyaṃ gāthamāha –

119.

‘‘ Etasmiṃ vanasaṇḍasmiṃ , ambā sālā ca pupphitā ;

Indagopakasañchannā , ettheso tiṭṭhate migo ’’ ti .

Tattha indagopakasañchannāti etassa vanasaṇḍassa bhūmi indagopakavaṇṇāya rattāya sukhasamphassāya tiṇajātiyā sañchannā , sasakucchi viya mudukā , ettha etasmiṃ ramaṇīye vanasaṇḍe eso tiṭṭhatīti dasseti .

Rājā tassa vacanaṃ sutvā amacce āṇāpesi ‘‘ tassa migassa palāyituṃ adatvā khippaṃ āvudhahatthehi purisehi saddhiṃ vanasaṇḍaṃ parivārethā ’’ ti .

Te tathā katvā unnadiṃsu .

Rājā katipayehi janehi saddhiṃ ekamantaṃ aṭṭhāsi , sopissa avidūre aṭṭhāsi .

Mahāsatto taṃ saddaṃ sutvā cintesi ‘‘ mahanto balakāyasaddo , tamhā me purisāM4.259 bhayena uppannena bhavitabban ’’ tiV4.231 .

So uṭṭhāya sakalaparisaṃ oloketvā rañño ṭhitaṭṭhānaṃ disvā ‘‘ rañño ṭhitaṭṭhāneyeva me sotthi bhavissati , ettheva mayā gantuṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā rājābhimukho pāyāsi .

Rājā taṃ āgacchantaṃ disvā ‘‘ nāgabalo migo avattharanto viya āgaccheyya , saraṃ sannayhitvā imaṃ migaṃ santāsetvā sace palāyati , vijjhitvā dubbalaṃ katvā gaṇhissāmī ’’ ti dhanuṃ āropetvā bodhisattābhimukho ahosi .

Tamatthaṃ pakāsento satthā imaṃ gāthādvayamāha –

120.

‘‘ Dhanuṃ advejjhaṃ katvāna , usuṃ sannayhupāgami ;

Migo ca disvā rājānaṃ , dūrato ajjhabhāsatha .

121.

‘‘ Āgamehi mahārāja , mā maṃ vijjhi rathesabha ;

Ko nu te idamakkhāsi , ettheso tiṭṭhate migo ’’ ti .

TatthaP4.259 advejjhaṃ katvānāti jiyāya ca sarena ca saddhiṃ ekameva katvā .

Sannayhāti sannayhitvā .

Āgamehīti ‘‘ tiṭṭha , mahārāja , mā maṃ vijjhi , jīvaggāhameva gaṇhāhī ’’ ti madhurāya manussavācāya abhāsi .

Rājā tassa madhurakathāya bandhitvā dhanuṃ otāretvā gāravena aṭṭhāsi .

Mahāsattopi rājānaṃ upasaṅkamitvā madhurapaṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .

Mahājanopi sabbāvudhāni chaḍḍetvā āgantvā rājānaṃ parivāresi .

Tasmiṃ khaṇe mahāsatto suvaṇṇakiṅkiṇikaṃ cālento viya madhurena sarena rājānaṃ pucchi ‘‘ ko nu te idamakkhāsi , ettheso tiṭṭhate migo ’’ ti ?

Tasmiṃ khaṇe pāpapuriso thokaṃ paṭikkamitvā sotapatheva aṭṭhāsi .

Rājā ‘‘ iminā me dassito ’’ ti kathento chaṭṭhaṃ gāthamāha –

122.

‘‘ Esa pāpacaro poso , samma tiṭṭhati ārakā ;

Soyaṃ me idamakkhāsi , ettheso tiṭṭhate migo ’’ ti .

Tattha pāpacaroti vissaṭṭhācāro .

Taṃ sutvā mahāsatto taṃ mittadubbhiṃ garahitvā raññā saddhiṃ sallapanto sattamaṃ gāthamāha –

123.

‘‘ SaccaṃV4.232M4.260 kireva māhaṃsu , narā ekacciyā idha ;

Kaṭṭhaṃ niplavitaṃ seyyo , na tvevekacciyo naro ’’ ti .

Tattha niplavitan ti uttāritaṃ .

Ekacciyoti ekacco pana mittadubbhī pāpapuggalo udake patantopi uttārito na tveva seyyo .

Kaṭṭhañhi nānappakārena upakārāya saṃvattati , mittadubbhī pana pāpapuggalo vināsāya , tasmā tato kaṭṭhameva varataranti porāṇakapaṇḍitā kathayiṃsu , mayā pana tesaṃ vacanaṃ na katanti .

Taṃ sutvā rājā itaraṃ gāthamāha –

124.

‘‘ Kiṃ nu ruru garahasi migānaṃ , kiṃ pakkhīnaṃ kiṃ pana mānusānaṃ ;

BhayaṃP4.260 hi maṃ vindatinapparūpaṃ , sutvāna taṃ mānusiṃ bhāsamānan ’’ ti .

Tattha migānan ti migānamaññataraṃ garahasi , udāhu pakkhīnaṃ , mānusānanti pucchi .

Bhayañhi maṃ vindatīti bhayaṃ maṃ paṭilabhati , ahaṃ attani anissaro bhayasantako viya homi .

Anapparūpan ti mahantaṃ .

Tato mahāsatto ‘‘ mahārāja , na migaṃ , na pakkhiṃ garahāmi , manussaṃ pana garahāmī ’’ ti dassento navamaṃ gāthamāha –

125.

‘‘ Yamuddhariṃ vāhane vuyhamānaṃ , mahodake salile sīghasote ;

Tatonidānaṃ bhayamāgataṃ mama , dukkho have rāja asabbhi saṅgamo ’’ ti .

Tattha vāhaneti patitapatite vahituṃ samatthe gaṅgāvahe .

Mahodake salileti mahāudake mahāsalileti attho .

Ubhayenāpi gaṅgāvahasseva bahuudakataṃ dasseti .

Tatonidānan ti mahārāja , yo mayhaṃ tayā dassito puriso , eso mayā gaṅgāya vuyhamāno aḍḍharattasamaye kāruññaravaṃ viravanto uddharito , tatonidānaṃ me idamajja bhayaṃ āgataṃ , asappurisehi samāgamo nāma dukkho , mahārājāti .

TaṃV4.233M4.261 sutvā rājā tassa kujjhitvā ‘‘ evaṃ bahūpakārassa nāma guṇaṃ na jānāti , vijjhitvā naṃ jīvitakkhayaṃ pāpessāmī ’’ ti dasamaṃ gāthamāha –

126.

‘‘ Sohaṃ catuppattamimaṃ vihaṅgamaṃ , tanucchidaṃ hadaye ossajāmi ;

Hanāmi taṃ mittadubbhiṃ akiccakāriṃ , yo tādisaṃ kammakataṃ na jāne ’’ ti .

Tattha catuppattan ti catūhi vājapattehi samannāgataṃ .

Vihaṅgaman ti ākāsagāmiṃ .

Tanucchidan ti sarīrachindanaṃ .

Ossajāmīti etassa hadaye vissajjemi .

Tato mahāsatto ‘‘ mā esa maṃ nissāya nassatū ’’ ti cintetvā ekādasamaṃ gāthamāha –

127.

‘‘ DhīrassaP4.261 bālassa have janinda , santo vadhaṃ nappasaṃsanti jātu ;

Kāmaṃ gharaṃ gacchatu pāpadhammo , yañcassa bhaṭṭhaṃ tadetassa dehi ;

Ahañca te kāmakaro bhavāmī ’’ ti .

Tattha kāman ti kāmena yathāruciyā attano gharaṃ gacchatu .

Yañcassa bhaṭṭhaṃ tadetassa dehīti yañca tassa ‘‘ idaṃ nāma te dassāmī ’’ ti tayā kathitaṃ , taṃ tassa dehi .

Kāmakaroti icchākaro , yaṃ icchasi , taṃ karohi , maṃsaṃ vā me khāda , kīḷāmigaṃ vā karohi , sabbattha te anukūlavattī bhavissāmīti attho .

Taṃ sutvā rājā tuṭṭhamānaso mahāsattassa thutiṃ karonto anantaraṃ gāthamāha –

128.

‘‘ Addhā rurū aññataro sataṃ so , yo dubbhato mānusassa na dubbhi ;

Kāmaṃ gharaṃ gacchatu pāpadhammo , yañcassa bhaṭṭhaṃ tadetassa dammi ;

Ahañca te kāmacāraṃ dadāmī ’’ ti .

TatthaM4.262 sataṃ soti addhā tvaṃ sataṃ paṇḍitānaṃ aññataro .

Kāmacāran ti ahaṃ tava dhammakathāya pasīditvā tuyhaṃ kāmacāraṃ abhayaṃ dadāmi , ito paṭṭhāya tumhe nibbhayā yathāruciyā viharathāti mahāsattassa varaṃ adāsi .

AthaV4.234 naṃ mahāsatto ‘‘ mahārāja , manussā nāma aññaṃ mukhena bhāsanti , aññaṃ kāyena karontī ’’ ti pariggaṇhanto dve gāthā abhāsi –

129.

‘‘ Suvijānaṃ siṅgālānaṃ , sakuṇānañca vassitaṃ ;

Manussavassitaṃ rāja , dubbijānataraṃ tato .

130.

‘‘ Api ce maññatī poso , ñāti mitto sakhāti vā ;

Yo pubbe sumano hutvā , pacchā sampajjate diso ’’ ti .

Taṃ sutvā rājā ‘‘ migarāja , mā maṃ evaṃ maññi , ahañhi rajjaṃ jahantopi na tuyhaṃ dinnavaraṃ jahissaṃ , saddahatha , mayhan ’’ tiP4.262 varaṃ adāsi .

Mahāsatto tassa santike varaṃ gaṇhanto attānaṃ ādiṃ katvā sabbasattānaṃ abhayadānaṃ varaṃ gaṇhi .

Rājāpi taṃ varaṃ datvā bodhisattaṃ nagaraṃ netvā mahāsattañca nagarañca alaṅkārāpetvā deviyā dhammaṃ desāpesi .

Mahāsatto deviṃ ādiṃ katvā rañño ca rājaparisāya ca madhurāya manussabhāsāya dhammaṃ desetvā rājānaṃ dasahi rājadhammehi ovaditvā mahājanaṃ anusāsitvā araññaṃ pavisitvā migagaṇaparivuto vāsaṃ kappesi .

Rājā ‘‘ sabbesaṃ sattānaṃ abhayaṃ dammī ’’ ti nagare bheriṃ carāpesi .

Tato paṭṭhāya migapakkhīnaṃ koci hatthaṃ pasāretuṃ samattho nāma nāhosi .

Migagaṇo manussānaṃ sassāni khādati , koci vāretuṃ na sakkoti .

Mahājano rājaṅgaṇaṃ gantvā upakkosi .

Tamatthaṃ pakāsento satthā imaṃ gāthamāha –

131.

‘‘ Samāgatā jānapadā , negamā ca samāgatā ;

Migā sassāni khādanti , taṃ devo paṭisedhatū ’’ ti .

Tattha taṃ devoti taṃ migagaṇaṃ devo paṭisedhatūti .

Taṃ sutvā rājā gāthādvayamāha –

132.

‘‘ Kāmaṃ janapado māsi , raṭṭhañcāpi vinassatu ;

Na tvevāhaṃ ruruṃ dubbhe , datvā abhayadakkhiṇaṃ .

133.

‘‘ MāV4.235M4.263 me janapado āsi , raṭṭhañcāpi vinassatu ;

Na tvevāhaṃ migarājassa , varaṃ datvā musā bhaṇe ’’ ti .

Tattha māsīti kāmaṃ mayhaṃ janapado mā hotu .

Rurun ti na tveva ahaṃ suvaṇṇavaṇṇassa rurumigarājassa abhayadakkhiṇaṃ datvā dubbhissāmīti .

Mahājano rañño vacanaṃ sutvā kiñci vattuṃ avisahanto paṭikkami .

Sā kathā vitthārikā ahosi .

Taṃ sutvā mahāsatto migagaṇaṃ sannipātāpetvā ‘‘ ito paṭṭhāya manussānaṃ sassāni mā khādathā ’’ ti ovaditvā ‘‘ attano khettesu paṇṇasaññaṃ bandhantū ’’ tiP4.263 manussānaṃ ghosāpesi .

Te tathā bandhiṃsu , tāya saññāya migā yāvajjatanā sassāni na khādanti .

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepi devadatto akataññūyevā ’’ ti vatvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘ tadā seṭṭhiputto devadatto ahosi , rājā ānando , rurumigarājā pana ahameva ahosin ’’ ti .

Rurumigarājajātakavaṇṇanā navamā .

Issues

選擇版本

Catuttho bhāgo

Catuttho bhāgo