[457]3. Dhammadevaputtajātakavaṇṇanā
Yasokaro puññakarohamasmīti idaṃ satthā jetavane viharanto devadattassa pathavipavesanaṃ ārabbha kathesi .
Tadā hi bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , devadatto tathāgatena saddhiṃ paṭivirujjhitvā pathaviṃ paviṭṭho ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na idānevesa , bhikkhave , mama jinacakke pahāraṃ datvā pathaviṃ paviṭṭho , pubbepi dhammacakke
M4.102 pahāraṃ datvā pathaviṃ pavisitvā avīciparāyaṇo jātoyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāmāvacaradevaloke dhammo nāma devaputto hutvā nibbatti , devadatto adhammo nāma .
Tesu dhammo dibbālaṅkārapaṭimaṇḍito dibbarathavaramabhiruyha accharāgaṇaparivuto manussesu sāyamāsaṃ bhuñjitvā attano attano gharadvāre sukhakathāya nisinnesu puṇṇamuposathadivase gāmanigamajanapadarājadhānīsu ākāse ṭhatvā ‘‘ pāṇātipātādīhi dasahi akusalakammapathehi viramitvā mātupaṭṭhānadhammaṃ pitupaṭṭhānadhammaṃ tividhasucaritadhammañca pūretha
P4.101 , evaṃ saggaparāyaṇā hutvā mahantaṃ yasaṃ anubhavissathā ’’ ti manusse dasa kusalakammapathe samādapento jambudīpaṃ padakkhiṇaṃ karoti .Adhammo pana devaputto ‘‘ pāṇaṃ hanathā ’’ tiādinā nayena dasa akusalakammapathe samādapento jambudīpaṃ vāmaṃ karoti .
Atha tesaṃ
V4.91 ākāse rathā sammukhā ahesuṃ .Atha nesaṃ parisā ‘‘ tumhe kassa , tumhe kassā ’’ ti pucchitvā ‘‘ mayaṃ dhammassa , mayaṃ adhammassā ’’ ti vatvā maggā okkamitvā dvidhā jātā .
Dhammopi adhammaṃ āmantetvā ‘‘ samma , tvaṃ adhammo , ahaṃ dhammo , maggo mayhaṃ anucchaviko , tava rathaṃ okkāmetvā mayhaṃ maggaṃ dehī ’’ ti paṭhamaṃ gāthamāha –
26.
‘‘ Yasokaro puññakarohamasmi , sadātthuto samaṇabrāhmaṇānaṃ ;
Maggāraho devamanussapūjito , dhammo ahaṃ dehi adhamma maggan ’’ ti .
Tattha yasokaroti ahaṃ devamanussānaṃ yasadāyako .
Dutiyapadepi eseva nayo .
Sadātthutoti sadā thuto niccapasattho .
Tato parā –
27.
‘‘ Adhammayānaṃ daḷhamāruhitvā , asantasanto balavāhamasmi ;
Sa kissa hetumhi tavajja dajjaṃ , maggaṃ ahaṃ dhamma adinnapubbaṃ .
28.
‘‘ Dhammo
M4.103 have pāturahosi pubbe , pacchā adhammo udapādi loke ;Jeṭṭho ca seṭṭho ca sanantano ca , uyyāhi jeṭṭhassa kaniṭṭha maggā .
29.
‘‘ Na yācanāya napi pātirūpā , na arahatā tehaṃ dadeyyaṃ maggaṃ ;
Yuddhañca
P4.102 no hotu ubhinnamajja , yuddhamhi yo jessati tassa maggo . 30.
‘‘ Sabbā disā anuvisaṭohamasmi , mahabbalo amitayaso atulyo ;
Guṇehi sabbehi upetarūpo , dhammo adhamma tvaṃ kathaṃ vijessasi .
31.
‘‘ Lohena ve haññati jātarūpaṃ , na jātarūpena hananti lohaṃ ;
Sace adhammo hañchati dhammamajja , ayo suvaṇṇaṃ viya dassaneyyaṃ .
32.
‘‘ Sace tuvaṃ yuddhabalo adhamma , na tuyha vuḍḍhā ca garū ca atthi ;
Maggañca te dammi piyāppiyena , vācāduruttānipi te khamāmī ’’ ti .
–
Imā cha gāthā tesaññeva vacanapaṭivacanavasena kathitā .
Tattha
V4.92 sa kissa hetumhi tavajja dajjan ti somhi ahaṃ adhammo adhammayānaṃ rathaṃ āruḷho abhīto balavā .Kiṃkāraṇā ajja bho dhamma , kassaci adinnapubbaṃ maggaṃ tuyhaṃ dammīti .
Pubbeti paṭhamakappikakāle imasmiṃ loke dasakusalakammapathadhammo ca pubbe pāturahosi , pacchā adhammo .
Jeṭṭho cāti pure nibbattabhāvena ahaṃ jeṭṭho ca seṭṭho ca porāṇako ca , tvaṃ pana kaniṭṭho , tasmā maggā uyyāhīti vadati .
Napi
M4.104 pātirūpāti ahañhi te neva yācanāya na patirūpavacanena maggārahatāya maggaṃ dadeyyaṃ .Anuvisaṭoti ahaṃ catasso disā catasso anudisāti sabbā disā attano guṇena patthaṭo paññāto pākaṭo .
Lohenāti ayamuṭṭhikena .
Hañchatīti hanissati .
Tuvaṃ yuddhabalo adhammāti sace tvaṃ yuddhabalosi adhamma .
Vuḍḍhā ca garū cāti yadi tuyhaṃ ‘‘ ime vuḍḍhā , ime garū paṇḍitā ’’ ti evaṃ natthi .
Piyāppiyenāti piyenāpi appiyenāpi dadanto piyena viya te maggaṃ dadāmīti attho .
Bodhisattena
P4.103 pana imāya gāthāya kathitakkhaṇeyeva adhammo rathe ṭhātuṃ asakkonto avaṃsiro pathaviyaṃ patitvā pathaviyā vivare dinne gantvā avīcimhiyeva nibbatti .Etamatthaṃ viditvā bhagavā abhisambuddho hutvā sesagāthā abhāsi –
33.
‘‘ Idañca sutvā vacanaṃ adhammo , avaṃsiro patito uddhapādo ;
Yuddhatthiko ce na labhāmi yuddhaṃ , ettāvatā hoti hato adhammo .
34.
‘‘ Khantībalo yuddhabalaṃ vijetvā , hantvā adhammaṃ nihanitva bhūmyā ;
Pāyāsi vitto abhiruyha sandanaṃ , maggeneva atibalo saccanikkamo .
35.
‘‘ Mātā pitā samaṇabrāhmaṇā ca , asammānitā yassa sake agāre ;
Idheva nikkhippa sarīradehaṃ , kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti te ;
Yathā adhammo patito avaṃsiro .
36.
‘‘ Mātā pitā samaṇabrāhmaṇā ca , susammānitā yassa sake agāre ;
Idheva nikkhippa sarīradehaṃ , kāyassa bhedā sugatiṃ vajanti te ;
Yathāpi dhammo abhiruyha sandanan ’’ ti .
Tattha
M4.105 yuddhatthiko ceti ayaṃ tassa vilāpo , so kirevaṃ vilapantoyeva patitvā pathaviṃ paviṭṭhoV4.93 .Ettāvatāti bhikkhave , yāvatā pathaviṃ paviṭṭho , tāvatā adhammo hato nāma hoti .
Khantībaloti bhikkhave , evaṃ adhammo pathaviṃ paviṭṭho adhivāsanakhantībalo taṃ yuddhabalaṃ vijetvā vadhitvā bhūmiyaṃ nihanitvā pātetvā vittajātatāya vitto attano rathaṃ āruyha maggeneva saccanikkamo tathaparakkamo dhammadevaputto pāyāsi .
Asammānitāti asakkatā .
Sarīradehan ti imasmiṃyeva loke sarīrasaṅkhātaṃ dehaṃ nikkhipitvā .
Nirayaṃ vajantīti yassa pāpapuggalassa ete sakkārārahā gehe asakkatā , tathārūpā yathā adhammo patito avaṃsiro , evaṃ avaṃsirā
P4.104 nirayaṃ vajantīti attho .Sugatiṃ vajantīti yassa panete sakkatā , tādisā paṇḍitā yathāpi dhammo sandanaṃ abhiruyha devalokaṃ gato , evaṃ sugatiṃ vajantīti .
Satthā evaṃ dhammaṃ desetvā ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepi devadatto mayā saddhiṃ paṭivirujjhitvā pathaviṃ paviṭṭho ’’ ti vatvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā adhammo devaputto devadatto ahosi , parisāpissa devadattaparisā , dhammo pana ahameva , parisā buddhaparisāyevā ’’ ti .
Dhammadevaputtajātakavaṇṇanā tatiyā .