[474]1. Ambajātakavaṇṇanā

AhāsiV4.179P4.200M4.201 me ambaphalāni pubbeti idaṃ satthā jetavane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi .

Devadatto hi ‘‘ ahaṃ buddho bhavissāmi , mayhaṃ samaṇo gotamo neva ācariyo na upajjhāyo ’’ ti ācariyaṃ paccakkhāya jhānaparihīno saṅghaṃ bhinditvā anupubbena sāvatthiṃ āgacchanto bahijetavane pathaviyā vivare dinne avīciṃ pāvisi .

Tadā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , devadatto ācariyaṃ paccakkhāya mahāvināsaṃ patto , avīcimahāniraye nibbatto ’’ ti .

Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepi devadatto ācariyaṃ paccakkhāya mahāvināsaṃ pattoyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente tassa purohitakulaṃ ahivātarogena vinassi .

Ekova putto bhittiṃ bhinditvā palāto .

So takkasilaṃ gantvā disāpāmokkhassācariyassa santike tayo vede ca avasesasippāni ca uggahetvā ācariyaṃ vanditvā nikkhanto ‘‘ desacārittaṃ jānissāmī ’’ ti caranto ekaṃ paccantanagaraṃ pāpuṇi .

Taṃ nissāya mahācaṇḍālagāmako ahosi .

Tadā bodhisatto tasmiṃ gāme paṭivasati , paṇḍito byatto akāle phalaṃ gaṇhāpanamantaṃ jānāti .

So pātova vuṭṭhāya kājaṃ ādāya tato gāmā nikkhimitvā araññe ekaṃ ambarukkhaṃ upasaṅkamitvā sattapadamatthake ṭhito taṃ mantaṃ parivattetvā ambarukkhaṃ ekenaP4.201 udakapasatena paharati .

Rukkhato taṅkhaṇaññeva purāṇapaṇṇāni patanti , navāni uṭṭhahanti , pupphāni pupphitvā patanti , ambaphalāni uṭṭhāya muhutteneva paccitvā madhurāni ojavantāni dibbarasasadisāni hutvā rukkhato patanti .

Mahāsatto tāni uccinitvā yāvadatthaṃ khāditvā kājaṃ pūrāpetvā gehaṃ gantvā tāni vikkiṇitvā puttadāraṃ posesi .

SoV4.180M4.202 brāhmaṇakumāro mahāsattaṃ akāle ambapakkāni āharitvā vikkiṇantaṃ disvā ‘‘ nissaṃsayena tehi mantabalena uppannehi bhavitabbaṃ , imaṃ purisaṃ nissāya idaṃ anagghamantaṃ labhissāmī ’’ ti cintetvā mahāsattassa ambāni āharaṇaniyāmaṃ pariggaṇhanto tathato ñatvā tasmiṃ araññato anāgateyeva tassa gehaṃ gantvā ajānanto viya hutvā tassa bhariyaṃ ‘‘ kuhiṃ ayyo , ācariyo ’’ ti pucchitvā ‘‘ araññaṃ gato ’’ ti vutte taṃ āgataṃ āgamayamānova ṭhatvā āgacchantaṃ disvā hatthato pacchiṃ gahetvā āharitvā gehe ṭhapesi .

Mahāsatto taṃ oloketvā bhariyaṃ āha –

‘‘ bhadde , ayaṃ māṇavo mantatthāya āgato , tassa hatthe manto nassati , asappuriso eso ’’ ti .

Māṇavopi ‘‘ ahaṃ imaṃ mantaṃ ācariyassa upakārako hutvā labhissāmī ’’ ti cintetvā tato paṭṭhāya tassa gehe sabbakiccāni karoti .

Dārūni āharati , vīhiṃ koṭṭeti , bhattaṃ pacati , dantakaṭṭhamukhadhovanādīni deti , pādaṃ dhovati .

Ekadivasaṃ mahāsattena ‘‘ tāta māṇava , mañcapādānaṃ me upadhānaṃ dehī ’’ ti vutte aññaṃ apassitvā sabbarattiṃ ūrumhi ṭhapetvā nisīdi .

Aparabhāge mahāsattassa bhariyā puttaṃ vijāyi .

Tassā pasūtikāle parikammaṃ sabbamakāsi .

Sā ekadivasaṃ mahāsattaṃ āha ‘‘ sāmi , ayaṃ māṇavo jātisampanno hutvā mantatthāya amhākaṃ veyyāvaccaṃ karoti , etassa hatthe manto tiṭṭhatu vā mā vā , detha tassa mantan ’’ ti .

So ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvāP4.202 tassa mantaṃ datvā evamāha –

‘‘ tāta , anagghoyaṃ manto , tava imaṃ nissāya mahālābhasakkāro bhavissati , raññā vā rājamahāmattena vā ‘ ko te ācariyo ’ ti puṭṭhakāle mā maṃ nigūhittho , sace hi ‘ caṇḍālassa me santikā manto gahito ’ ti lajjanto ‘ brāhmaṇamahāsālo me ācariyo ’ ti kathessasi , imassa mantassa phalaṃ na labhissasī ’’ ti .

So ‘‘ kiṃ kāraṇā taṃ nigūhissāmi , kenaci puṭṭhakāle tumheyeva kathessāmī ’’ ti vatvā taṃ vanditvā caṇḍālagāmato nikkhamitvā mantaṃ vīmaṃsitvā anupubbena bārāṇasiṃ patvā ambāni vikkiṇitvā bahuṃ dhanaṃ labhi .

Athekadivasaṃ uyyānapālo tassa hatthato ambaṃ kiṇitvā rañño adāsi .

Rājā taṃ paribhuñjitvā ‘‘ kuto samma , tayā evarūpaṃ ambaṃM4.203 laddhan ’’ ti pucchi .

Deva , eko māṇavo akālaambaphalāni ānetvā vikkiṇāti , tato me gahitanti .

Tena hi ‘‘ ito paṭṭhāya idheva ambāni āharatū ’’ ti naṃ vadehīti .

So tathā akāsi .

Māṇavopi tato paṭṭhāya ambāni rājakulaṃ harati .

Atha raññā ‘‘ upaṭṭhaha man ’’ ti vutte rājānaṃ upaṭṭhahanto bahuṃ dhanaṃ labhitvā anukkamena vissāsiko jāto .

Atha naṃ ekadivasaṃ rājā pucchi ‘‘ māṇava , kuto akāle evaṃV4.181 vaṇṇagandharasasampannāni ambāni labhasi , kiṃ te nāgo vā supaṇṇo vā devo vā koci deti , udāhu mantabalaṃ etan ’’ ti ?

‘‘ Na me mahārāja , koci deti , anaggho pana me manto atthi , tasseva balan ’’ ti .

‘‘ Tena hi mayampi te ekadivasaṃ mantabalaṃ daṭṭhukāmā ’’ ti .

‘‘ Sādhu , deva , dassessāmī ’’ ti .

Rājā punadivase tena saddhiṃ uyyānaṃ gantvā ‘‘ dassehī ’’ ti āha .

So ‘‘ sādhū ’’ ti ambarukkhaṃ upagantvā sattapadamatthake ṭhito mantaṃ parivattetvā rukkhaṃ udakena pahari .

Taṅkhaṇaññeva ambarukkho heṭṭhā vuttaniyāmeneva phalaṃ gahetvāP4.203 mahāmegho viya ambavassaṃ vassi .

Mahājano sādhukāraṃ adāsi , celukkhepā pavattiṃsu .

Rājā ambaphalāni khāditvā tassa bahuṃ dhanaṃ datvā ‘‘ māṇavaka , evarūpo te acchariyamanto kassa santike gahito ’’ ti pucchi .

Māṇavo ‘‘ sacāhaṃ ‘ caṇḍālassa santike ’ ti vakkhāmi , lajjitabbakaṃ bhavissati , mañca garahissanti , manto kho pana me paguṇo , idāni na nassissati , disāpāmokkhaṃ ācariyaṃ apadisāmī ’’ ti cintetvā musāvādaṃ katvā ‘‘ takkasilāyaṃ disāpāmokkhācariyassa santike gahito me ’’ ti vadanto ācariyaṃ paccakkhāsi .

Taṅkhaṇaññeva manto antaradhāyi .

Rājā somanassajāto taṃ ādāya nagaraṃ pavisitvā punadivase ‘‘ ambāni khādissāmī ’’ ti uyyānaṃ gantvā maṅgalasilāpaṭṭe nisīditvā māṇava , ambāni āharāti āha .

So ‘‘ sādhū ’’ ti ambaṃ upagantvā sattapadamatthake ṭhito ‘‘ mantaṃ parivattessāmī ’’ ti mante anupaṭṭhahante antarahitabhāvaṃ ñatvā lajjito aṭṭhāsi .

Rājā ‘‘ ayaṃ pubbe parisamajjheyeva ambāni āharitvā amhākaṃ deti , ghanameghavassaṃ viya ambavassaṃ vassāpeti , idāni thaddho viya ṭhito , kiṃ nu kho kāraṇan ’’ ti cintetvā taṃ pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha –

‘‘ AhāsiM4.204 me ambaphalāni pubbe , aṇūni thūlāni ca brahmacāri ;

Teheva mantehi na dāni tuyhaṃ , dumapphalā pātubhavanti brahme ’’ ti .

Tattha ahāsīti āhari .

Dumapphalāti rukkhaphalāni .

Taṃ sutvā māṇavo ‘‘ sace ‘ ajja ambaphalaṃ na gaṇhāmī ’ ti vakkhāmi , rājā me kujjhissati , musāvādena naṃ vañcessāmī ’’ ti dutiyaṃ gāthamāha –

‘‘ NakkhattayogaṃV4.182 paṭimānayāmi , khaṇaṃ muhuttañca mante na passaṃ ;

NakkhattayogañcaP4.204 khaṇañca laddhā , addhā harissambaphalaṃ pahūtan ’’ ti .

Tattha addhāharissambaphalan ti addhā ambaphalaṃ āharissāmi .

Rājā ‘‘ ayaṃ aññadā nakkhattayogaṃ na vadati , kiṃ nu kho etan ’’ ti pucchanto dve gāthā abhāsi –

‘‘ Nakkhattayogaṃ na pure abhāṇi , khaṇaṃ muhuttaṃ na pure asaṃsi ;

Sayaṃ harī ambaphalaṃ pahūtaṃ , vaṇṇena gandhena rasenupetaṃ .

‘‘ Mantābhijappena pure hi tuyhaṃ , dumapphalā pātubhavanti brahme ;

Svājja na pāresi jappampi mantaṃ , ayaṃ so ko nāma tavajja dhammo ’’ ti .

Tattha na pāresīti na sakkosi .

Jappampīti jappantopi parivattentopi .

Ayaṃ soti ayameva so tava sabhāvo ajja ko nāma jātoti .

Taṃ sutvā māṇavo ‘‘ na sakkā rājānaṃ musāvādena vañcetuṃ , sacepi me sabhāve kathite āṇaṃ kareyya , karotu , sabhāvameva kathessāmī ’’ ti cintetvā dve gāthā abhāsi –

‘‘ CaṇḍālaputtoM4.205 mama sampadāsi , dhammena mante pakatiñca saṃsi ;

Mā cassu me pucchito nāmagottaṃ , guyhittho atthaṃ vijaheyya manto .

‘‘ Sohaṃ janindena janamhi puṭṭho , makkhābhibhūto alikaṃ abhāṇiṃ ;

‘ Mantā ime brāhmaṇassā ’ ti micchā , pahīnamanto kapaṇo rudāmī ’’ ti .

Tattha dhammenāti samena kāraṇena appaṭicchādetvāva adāsi .

Pakatiñca saṃsīti ‘‘ mā me pucchito nāmagottaṃ guyhittho , sace gūhasiP4.205 , mantā te nassissantī ’’ ti tesaṃ nassanapakatiñca mayhaṃ saṃsi .

Brāhmaṇassāti micchāti ‘‘ brāhmaṇassa santike mayā ime mantā gahitā ’’ tiV4.183 micchāya abhaṇiṃ , tena me te mantā naṭṭhā , svāhaṃ pahīnamanto idāni kapaṇo rudāmīti .

Taṃ sutvā rājā ‘‘ ayaṃ pāpadhammo evarūpaṃ ratanamantaṃ na olokesi , evarūpasmiñhi uttamaratanamante laddhe jāti kiṃ karissatī ’’ ti kujjhitvā tassa garahanto –

‘‘ Eraṇḍā pucimandā vā , atha vā pālibhaddakā ;

Madhuṃ madhutthiko vinde , so hi tassa dumuttamo .

‘‘ Khattiyā brāhmaṇā vessā , suddā caṇḍālapukkusā ;

Yamhā dhammaṃ vijāneyya , so hi tassa naruttamo .

‘‘ Imassa daṇḍañca vadhañca datvā , gale gahetvā khalayātha jammaṃ ;

Yo uttamatthaṃ kasirena laddhaṃ , mānātimānena vināsayitthā ’’ ti .

–

Imā gāthā āha .

TatthaM4.206 madhutthikoti madhuatthiko puriso araññe madhuṃ olokento etesaṃ rukkhānaṃ yato madhuṃ labhati , sova dumo tassa dumuttamo nāma .

Tatheva khattiyādīsu yamhā purisā dhammaṃ kāraṇaṃ yuttaṃ atthaṃ vijāneyya , sova tassa uttamo naro nāma .

Imassa daṇḍañcāti imassa pāpadhammassa sabbassaharaṇadaṇḍañca veḷupesikādīhi piṭṭhicammaṃ uppāṭetvā vadhañca datvā imaṃ jammaṃ gale gahetvā khalayātha , khalikārattaṃ pāpetvā niddhamatha nikkaḍḍhatha , kiṃ iminā idha vasantenāti .

Rājapurisā tathā katvā ‘‘ tavācariyassa santikaṃ gantvā taṃ ārādhetvāva sace puna mante labhissasi , idha āgaccheyyāsi , no ce , imaṃ disaṃ mā olokeyyāsī ’’ ti taṃ nibbisayamakaṃsu .

So anātho hutvā ‘‘ ṭhapetvā ācariyaṃ na me aññaṃ paṭisaraṇaṃ atthi , tasseva santikaṃ gantvā taṃ ārādhetvā puna mantaṃ yācissāmī ’’ ti rodanto taṃ gāmaṃ agamāsi .

AthaP4.206 naṃ āgacchantaṃ disvā mahāsatto bhariyaṃ āmantetvā ‘‘ bhadde , passa taṃ pāpadhammaṃ parihīnamantaṃ puna āgacchantan ’’ ti āha .

So mahāsattaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃV4.184 nisinno ‘‘ kiṃkāraṇā āgatosī ’’ ti puṭṭho ‘‘ ācariya , musāvādaṃ katvā ācariyaṃ paccakkhitvā mahāvināsaṃ pattomhī ’’ ti vatvā accayaṃ dassetvā puna mante yācanto –

10.

‘‘ Yathā samaṃ maññamāno pateyya , sobbhaṃ guhaṃ narakaṃ pūtipādaṃ ;

Rajjūti vā akkame kaṇhasappaṃ , andho yathā jotimadhiṭṭhaheyya ;

Evampi maṃ taṃ khalitaṃ sapañña , pahīnamantassa punappadāhī ’’ ti .

– gāthamāha ;

Tattha yathā saman ti yathā puriso idaṃ samaṃ ṭhānanti maññamāno sobbhaṃ vā guhaṃ vā bhūmiyā phalitaṭṭhānasaṅkhātaṃ narakaṃ vā pūtipādaṃ vā pateyya .

Pūtipādoti himavantapadese mahārukkhe sussitvā mate tassaM4.207 mūlesu pūtikesu jātesu tasmiṃ ṭhāne mahāāvāṭo hoti , tassa nāmaṃ .

Jotimadhiṭṭhaheyyāti aggiṃ akkameyya .

Evampīti evaṃ ahampi paññācakkhuno abhāvā andho tumhākaṃ visesaṃ ajānanto tumhesu khalito , taṃ maṃ khalitaṃ viditvā sapañña ñāṇasampanna pahīnamantassa mama punapi dethāti .

Atha naṃ ācariyo ‘‘ tāta , kiṃ kathesi , andho hi saññāya dinnāya sobbhādīni pariharati , mayā paṭhamameva tava kathitaṃ , idāni kimatthaṃ mama santikaṃ āgatosī ’’ ti vatvā –

11.

‘‘ Dhammena mantaṃ tava sampadāsiṃ , tuvampi dhammena paṭiggahesi ;

Pakatimpi te attamano asaṃsiṃ , dhamme ṭhitaṃ taṃ na jaheyya manto .

12.

‘‘ YoP4.207 bāla-mantaṃ kasirena laddhaṃ , yaṃ dullabhaṃ ajja manussaloke ;

Kiñcāpi laddhā jīvituṃ appapañño , vināsayī alikaṃ bhāsamāno .

13.

‘‘ Bālassa mūḷhassa akataññuno ca , musā bhaṇantassa asaññatassa ;

Mante mayaṃ tādisake na dema , kuto mantā gaccha na mayhaṃ ruccasī ’’ ti .

–

Imā gāthā āha .

Tattha dhammenāti ahampi tava ācariyabhāgaṃ hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā aggahetvā dhammeneva mantaṃ sampadāsiṃ , tvampi kiñci adatvā dhammena sameneva paṭiggahesi .

Dhamme ṭhitan ti ācariyapūjakadhammeV4.185 ṭhitaṃ .

Tādisaketi tathārūpe akālaphalagaṇhāpake mante na dema , gaccha na me ruccasīti .

So evaṃ ācariyena uyyojito ‘‘ kiṃ mayhaṃ jīvitenā ’’ ti araññaṃ pavisitvā anāthamaraṇaṃ mari .

SatthāM4.208 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepi devadatto ācariyaṃ paccakkhāya mahāvināsaṃ patto ’’ ti vatvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā akataññū māṇavo devadatto ahosi , rājā ānando , caṇḍālaputto pana ahameva ahosin ’’ ti .

Ambajātakavaṇṇanā paṭhamā .

Issues

選擇版本

Catuttho bhāgo

Catuttho bhāgo