[480]7. Akittijātakavaṇṇanā

AkittiṃV4.212 disvā sammantan ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ sāvatthivāsiṃ dānapatiṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi .

So kira satthāraṃ nimantetvā sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā pariyosānadivase ariyasaṅghassa sabbaparikkhāre adāsi .

Athassa satthā parisamajjheyeva anumodanaṃ karonto ‘‘ upāsaka , mahā te pariccāgo , aho dukkaraṃ tayā kataṃ , ayañhi dānavaṃso nāma porāṇakapaṇḍitānaṃ vaṃso , dānaṃ nāma gihināpi pabbajitenāpi dātabbameva .

Porāṇakapaṇḍitā pana pabbajitvā araññe vasantāpi aloṇakaṃ vidhūpanaṃ udakamattasittaṃ kārapaṇṇaṃP4.237 khādamānāpi sampattayācakānaṃ yāvadatthaṃ datvā sayaṃ pītisukhena yāpayiṃsū ’’ ti vatvā ‘‘ bhante , idaṃ tāva sabbaparikkhāradānaṃ mahājanassa pākaṭaṃ , tumhehi vuttaṃ apākaṭaṃ , taṃ no kathethā ’’ ti tena yācito atītaṃ āhari .

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto asītikoṭivibhavassa brāhmaṇamahāsālassa kule nibbatti ,‘‘ akittī ’’ tissa nāmaṃ kariṃsu .

Tassa padasā gamanakāle bhaginīpi jāyi ,‘‘ yasavatī ’’ tissā nāmaṃ kariṃsu .

Mahāsatto soḷasavassakāle takkasilaṃ gantvā sabbasippāni uggaṇhitvā paccāgami .

Athassa mātāpitaro kālamakaṃsu .

So tesaṃ petakiccāni kāretvā dhanavilokanaṃ karonto ‘‘ asuko nāma ettakaṃ dhanaṃ saṇṭhapetvā atīto , asuko ettakan ’’ ti vacanaṃ sutvā saṃviggamānaso hutvā ‘‘ idaṃ dhanameva paññāyati , na dhanassa saṃhārakā , sabbe imaṃ dhanaṃ pahāyeva gatā , ahaṃ pana taṃ ādāya gamissāmī ’’ ti bhaginiṃ pakkosāpetvā ‘‘ tvaṃ imaṃ dhanaṃ paṭipajjāhī ’’ ti āhaM4.238 .

‘‘ Tumhākaṃ pana ko ajjhāsayo ’’ ti ?

‘‘ Pabbajitukāmomhī ’’ ti .

‘‘ Bhātika , ahaṃ tumhehi chaḍḍitaṃ kheḷaṃ na sirasā sampaṭicchāmi , na me iminā attho , ahampi pabbajissāmī ’’ ti .

So rājānaṃ āpucchitvā bheriṃ carāpesi ‘‘ dhanena atthikā akittipaṇḍitassa gehaṃ āgacchantū ’’ ti .

So sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā dhane akhīyamāne cintesi ‘‘ ime saṅkhārā khīyanti , kiṃ me dhanakīḷāya , atthikā taṃ gaṇhissantī ’’ ti nivesanadvāraṃ vivaritvā ‘‘ dinnaññeva harantū ’’ ti sahiraññasuvaṇṇaṃ gehaṃ pahāya ñātimaṇḍalassa paridevantassa bhaginiṃ gahetvā bārāṇasito nikkhami .

Yena dvārena nikkhami , taṃ akittidvāraṃ nāma jātaṃ , yena titthena nadiṃ otiṇṇo , tampi akittititthaṃ nāma jātaṃ .

So dve tīṇi yojanāni gantvā ramaṇīye ṭhāne paṇṇasālaṃ katvā bhaginiyā saddhiṃ pabbaji .

Tassa pabbajitakālatoP4.238 paṭṭhāya bahugāmanigamarājadhānivāsinoV4.213 pabbajiṃsu .

Mahāparivāro ahosi , mahālābhasakkāro nibbatti , buddhuppādakālo viya pavatti .

Atha mahāsatto ‘‘ ayaṃ lābhasakkāro mahā , parivāropi mahanto , mayā ekakeneva viharituṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā avelāya antamaso bhaginimpi ajānāpetvā ekakova nikkhamitvā anupubbena damiḷaraṭṭhaṃ patvā kāvīrapaṭṭanasamīpe uyyāne viharanto jhānābhiññāyo nibbattesi .

Tatrāpissa mahālābhasakkāro uppajji .

So taṃ jigucchitvā chaḍḍetvā ākāsena gantvā nāgadīpasamīpe kāradīpe otari .

Tadā kāradīpo ahidīpo nāma ahosi .

So tattha mahantaṃ kārarukkhaṃ upanissāya paṇṇasālaṃ māpetvā vāsaṃ kappesi .

Tattha tassa vasanabhāvaṃ na koci jānāti .

Athassa bhaginī bhātaraṃ gavesamānā anupubbena damiḷaraṭṭhaṃ patvā taṃ adisvā tena vasitaṭṭhāneyeva vasi , jhānaṃ pana nibbattetuṃ nāsakkhi .

Mahāsatto appicchatāya katthaci agantvā tassa rukkhassa phalakāle phalāni khādati , pattakāle pattāni udakasittāni khādati .

Tassa sīlatejena sakkassa paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi .

Sakko ‘‘ ko nu kho maṃ ṭhānā cāvetukāmo ’’ ti āvajjento akittipaṇḍitaṃ disvā ‘‘ kimatthaṃ esa tāpaso sīlāni rakkhati , sakkattaṃ nu kho pattheti , udāhu aññaṃ , vīmiṃsissāmi naṃ .

Ayañhi dukkhena jīvikaṃ kappesi , udakasittāni kārapaṇṇāniM4.239 khādati , sace sakkattaṃ pattheti , attano sittapattāni mayhaṃ dassati , no ce , na dassatī ’’ ti brāhmaṇavaṇṇena tassa santikaṃ agamāsi .

Bodhisatto kārapaṇṇāni sedetvā otāretvā ‘‘ sītalabhūtāni khādissāmī ’’ ti paṇṇasāladvāre nisīdi .

Athassa purato sakko bhikkhāya aṭṭhāsi .

Mahāsatto taṃ disvā somanassappatto hutvā ‘‘ lābhā vata me , yohaṃ yācakaṃ passāmi , ajja me manorathaṃ matthakaṃP4.239 pāpetvā dānaṃ dassāmī ’’ ti pakkabhājaneneva ādāya gantvā ‘‘ idaṃ me dānaṃ sabbaññutaññāṇassa paccayo hotū ’’ ti attano asesetvāva tassa bhājane pakkhipi .

Brāhmaṇo taṃ gahetvā thokaṃ gantvā antaradhāyi .

Mahāsattopi tassa datvā puna apacitvā pītisukheneva vītināmetvā punadivase pacitvā tattheva paṇṇasāladvāre nisīdi .

Sakko puna brāhmaṇavesena agamāsi .

Punapissa datvā mahāsatto tatheva vītināmesi .

Tatiyadivasepi tatheva datvā ‘‘ aho me lābhā vata , kārapaṇṇāni nissāya mahantaṃ puññaṃ pasutan ’’ ti somanassappatto tayo divase anāhāratāya dubbalopi samāno majjhanhikasamaye paṇṇasālato nikkhamitvā dānaṃ āvajjento paṇṇasāladvāre nisīdi .

Sakkopi cintesi ‘‘ ayaṃV4.214 brāhmaṇo tayo divase nirāhāro hutvā evaṃ dubbalopi dānaṃ dento tuṭṭhacittova deti , cittassa aññathattampi natthi , ahaṃ imaṃ ‘ idaṃ nāma patthetvā detī ’ ti na jānāmi , pucchitvā ajjhāsayamassa sutvā dānakāraṇaṃ jānissāmī ’’ ti .

So majjhanhike vītivatte mahantena sirisobhaggena gaganatale taruṇasūriyo viya jalamāno āgantvā mahāsattassa puratova ṭhatvā ‘‘ ambho tāpasa , evaṃ uṇhavāte paharante evarūpe loṇajalaparikkhitte araññe kimatthaṃ tapokammaṃ karosī ’’ ti pucchi .

Tamatthaṃ pakāsento satthā paṭhamaṃ gāthamāha –

83.

‘‘ Akittiṃ disvā sammantaṃ , sakko bhūtapatī bravi ;

Kiṃ patthayaṃ mahābrahme , eko sammasi ghammanī ’’ ti .

Tattha kiṃ patthayan ti kiṃ manussasampattiṃ patthento , udāhu sakkasampattiādīnaṃ aññataranti .

MahāsattoM4.240 taṃ sutvā sakkabhāvañcassa ñatvā ‘‘ nāhaṃ etā sampattiyo patthemi , sabbaññutaṃ pana patthento tapokammaṃ karomī ’’ ti pakāsetuṃ dutiyaṃ gāthamāha –

84.

‘‘ DukkhoP4.240 punabbhavo sakka , sarīrassa ca bhedanaṃ ;

Sammohamaraṇaṃ dukkhaṃ , tasmā sammāmi vāsavā ’’ ti .

Tattha tasmāti yasmā punappunaṃ jāti khandhānaṃ bhedanaṃ sammohamaraṇañca dukkhaṃ , tasmā yatthetāni natthi , taṃ nibbānaṃ patthento idha sammāmīti evaṃ attano nibbānajjhāsayataṃ dīpeti .

Taṃ sutvā sakko tuṭṭhamānaso ‘‘ sabbabhavesu kirāyaṃ ukkaṇṭhito nibbānatthāya araññe viharati , varamassa dassāmī ’’ ti varena nimantento tatiyaṃ gāthamāha –

85.

‘‘ Etasmiṃ te sulapite , patirūpe subhāsite ;

Varaṃ kassapa te dammi , yaṃ kiñci manasicchasī ’’ ti .

Tattha yaṃ kiñci manasicchasīti yaṃ manasā icchasi , taṃ dammi , varaṃ gaṇhāhīti .

MahāsattoV4.215 varaṃ gaṇhanto catutthaṃ gāthamāha –

86.

‘‘ Varañce me ado sakka , sabbabhūtānamissara ;

Yena putte ca dāre ca , dhanadhaññaṃ piyāni ca ;

Laddhā narā na tappanti , so lobho na mayī vase ’’ ti .

Tattha varañce me adoti sace varaṃ mayhaṃ desi .

Piyāni cāti aññāni ca yāni piyabhaṇḍāni .

Na tappantīti punappunaṃ puttādayo patthentiyeva , na tittiṃ upagacchanti .

Na mayī vaseti mayi mā vasatu mā uppajjatu .

Athassa sakko tussitvā uttarimpi varaṃ dento mahāsatto ca varaṃ gaṇhanto imā gāthā abhāsiṃsu –

87.

‘‘ Etasmiṃ te sulapite , patirūpe subhāsite ;

Varaṃ kassapa te dammi , yaṃ kiñci manasicchasi .

88.

‘‘ VarañceM4.241 me ado sakka , sabbabhūtānamissara ;

Khettaṃ vatthuṃ hiraññañca , gavāssaṃ dāsaporisaṃ ;

Yena jātena jīyanti , so doso na mayī vase .

89.

‘‘ Etasmiṃ te sulapite , patirūpe subhāsite ;

Varaṃ kassapa te dammi , yaṃ kiñci manasicchasi .

90.

‘‘ Varañce me ado sakka , sabbabhūtānamissara ;

Bālaṃ na passe na suṇe , na ca bālena saṃvase ;

Bālenallāpasallāpaṃ , na kare na ca rocaye .

91.

‘‘ KiṃP4.241 nu te akaraṃ bālo , vada kassapa kāraṇaṃ ;

Kena kassapa bālassa , dassanaṃ nābhikaṅkhasi .

92.

‘‘ AnayaṃV4.216 nayati dummedho , adhurāyaṃ niyuñjati ;

Dunnayo seyyaso hoti , sammā vutto pakuppati ;

Vinayaṃ so na jānāti , sādhu tassa adassanaṃ .

93.

‘‘ Etasmiṃ te sulapite , patirūpe subhāsite ;

Varaṃ kassapa te dammi , yaṃ kiñci manasicchasi .

94.

‘‘ Varañce me ado sakka , sabbabhūtānamissara ;

Dhīraṃ passe suṇe dhīraṃ , dhīrena saha saṃvase ;

Dhīrenallāpasallāpaṃ , taṃ kare tañca rocaye .

95.

‘‘ Kiṃ nu te akaraṃ dhīro , vada kassapa kāraṇaṃ ;

Kena kassapa dhīrassa , dassanaṃ abhikaṅkhasi .

96.

‘‘ Nayaṃ nayati medhāvī , adhurāyaṃ na yuñjati ;

Sunayo seyyaso hoti , sammā vutto na kuppati ;

Vinayaṃ so pajānāti , sādhu tena samāgamo .

97.

‘‘ Etasmiṃ te sulapite , patirūpe subhāsite ;

Varaṃ kassapa te dammi , yaṃ kiñci manasicchasi .

98.

‘‘ VarañceM4.242 me ado sakka , sabbabhūtānamissara ;

Tato ratyā vivasāne , sūriyuggamanaṃ pati ;

Dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ , sīlavanto ca yācakā .

99.

‘‘ Dadato me na khīyetha , datvā nānutapeyyahaṃ ;

Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ , etaṃ sakka varaṃ vare .

100.

‘‘ Etasmiṃ te sulapite , patirūpe subhāsite ;

Varaṃ kassapa te dammi , yaṃ kiñci manasicchasi .

101.

‘‘ VarañceV4.217 me ado sakka , sabbabhūtānamissara ;

Na maṃ puna upeyyāsi , etaṃ sakka varaṃ vare .

102.

‘‘ Bahūhi vatacariyāhi , narā ca atha nāriyo ;

Dassanaṃ abhikaṅkhanti , kiṃ nu me dassane bhayaṃ .

103.

‘‘ Taṃ tādisaṃ devavaṇṇaṃ , sabbakāmasamiddhinaṃ ;

Disvā tapo pamajjeyyaṃ , etaṃ te dassane bhayan ’’ ti .

Tattha yena jātenāti yena cittena jātena kuddhā sattā pāṇavadhādīnaṃ katattā rājadaṇḍavasena visakhādanādīhi vā attano maraṇavasenaP4.242 etāni khettādīni jīyanti , so doso mayi na vaseyyāti yācati .

Na suṇeti asukaṭṭhāne nāma vasatītipi imehi kāraṇehi na suṇeyyaṃ .

Kiṃ nu te akaran ti kiṃ nu tava bālena mātā māritā , udāhu tava pitā , aññaṃ vā pana te kiṃ nāma anatthaṃ bālo akaraṃ .

Anayaṃ nayatīti akāraṇaṃ ‘‘ kāraṇan ’’ ti gaṇhāti , pāṇātipātādīni katvā jīvikaṃ kappessāmīti evarūpāni anatthakammāni cinteti .

Adhurāyan ti saddhādhurasīladhurapaññādhuresu ayojetvā ayoge niyuñjati .

Dunnayo seyyaso hotīti dunnayova tassa seyyo hoti .

Pañca dussīlakammāni samādāya vattanameva seyyoti gaṇhāti , hitapaṭipattiyā vā dunnayo hoti netuṃ asakkuṇeyyo .

Sammā vuttoti hetunāM4.243 kāraṇena vutto kuppati .

Vinayan ti ‘‘ evaṃ abhikkamitabban ’’ tiādikaṃ ācāravinayaṃ na jānāti , ovādañca na sampaṭicchati .

Sādhu tassāti etehi kāraṇehi tassa adassanameva sādhu .

Sūriyuggamanaṃ patīti sūriyuggamanavelāya .

Dibbā bhakkhāti dibbabhojanaṃ yācakāti tassa dibbabhojanassa paṭiggāhakā .

Vatacariyāhīti dānasīlauposathakammehi .

Dassanaṃ abhikaṅkhantīti dassanaṃ mama abhikaṅkhanti .

Taṃ tādisan ti evarūpaṃ dibbālaṅkāravibhūsitaṃ .

Pamajjeyyan ti pamādaṃ āpajjeyyaṃ .

Tava sirisampattiṃ pattheyyaṃ , evaṃ nibbānatthāya pavattite tapokamme sakkaṭṭhānaṃ patthento pamatto nāma bhaveyyaṃ , etaṃ tava dassane mayhaṃ bhayanti .

Sakko ‘‘ sādhu , bhante , ito paṭṭhāya na te santikaṃ āgamissāmā ’’ ti taṃ vanditvā khamāpetvāV4.218 pakkāmi .

Mahāsatto yāvajīvaṃ tattheva vasanto brahmavihāre bhāvetvā brahmaloke nibbatti .

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā sakko anuruddho ahosi , akittipaṇḍito pana ahameva ahosin ’’ ti .

Akittijātakavaṇṇanā sattamā .

Issues

Select Version

Catuttho bhāgo

Catuttho bhāgo