1. Veḷudvāravaggo
1. Cakkavattirājasuttavaṇṇanā
997. Sotāpattisaṃyuttassa
V3.306M3.307P3.276 paṭhame kiñcāpīti anuggahagarahaṇesu nipāto .Catunnañhi mahādīpānaṃ issariyādhipaccaṃ rajjaṃ anuggaṇhanto catunnañca apāyānaṃ appahīnabhāvaṃ garahanto satthā ‘‘ kiñcāpi , bhikkhave , rājā cakkavattī ’’ tiādimāha .
Tattha catunnaṃ dīpānan ti dvisahassadīpaparivārānaṃ catunnaṃ mahādīpānaṃ .
Issariyādhipaccan ti issarabhāvo issariyaṃ , adhipatibhāvo ādhipaccaṃ , issariyaṃ ādhipaccaṃ etasmiṃ rajje , na chedanabhedananti issariyādhipaccaṃ .
Kāretvāti evarūpaṃ rajjaṃ pavattāpetvā .
Kiñcāpi , bhikkhave , ariyasāvakoti ettha anuggahapasaṃsāsu nipāto .
Piṇḍiyālopena hi yāpanaṃ anuggahanto catunnañca apāyānaṃ pahīnabhāvaṃ pasaṃsanto satthā ‘‘ kiñcāpi , bhikkhave , ariyasāvako ’’ tiādimāha .
Tattha nantakānīti anantakāni .
Terasahatthopi hi vatthasāṭako dasacchedanato paṭṭhāya nantakanteva saṅkhaṃ gacchati .
Aveccappasādenāti acalappasādena .
So panāyaṃ pasādo kiṃ eko , anekoti ?
Ekova , so maggena āgatappasādo .
Yesu pana vatthūsu apubbaṃ acarimaṃ ruhati , tesaṃ vasena ‘‘ buddhe aveccappasādenā ’’ tiādinā nayena tidhā vutto .
Yasmā ca eko , tasmāva ninnānākaraṇo hoti .
Ariyasāvakassa hi buddheyeva pasādo ca pemañca gāravañca mahantaṃ , na dhamme vā saṅghe vā , dhammeyeva vā mahantaṃ
P3.277 , na buddhe vā saṅghe vā , saṅgheyeva vā mahantaṃ , na buddhe vā dhamme vāti etaṃ natthi .Itipi so bhagavātiādīni visuddhimagge vitthāritāneva .
Ariyakantehīti
V3.307 ariyānaṃ kantehi piyehi manāpehi .Pañca hi sīlāni bhavantaragatāpi ariyā na kopenti , evaṃ tesaṃ piyāni .
Tāni sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Akhaṇḍehītiādi sadisavasena vuttaṃ .
Mukhavaṭṭiyañhi chinnekadesā pāti khaṇḍāti vuccati , majjhe bhinnā chiddāti , ekasmiṃ padese visabhāgavaṇṇā gāvī sabalāti , nānābinducittā kammāsāti , evameva paṭipāṭiyā
M3.308 ādimhi vā ante vā bhinnaṃ sīlaṃ khaṇḍaṃ nāma , majjhe bhinnaṃ chiddaṃ , yattha katthaci dvinnaṃ vā tiṇṇaṃ vā paṭipāṭiyā bhinnattā sabalaṃ , ekantaraṃ bhinnaṃ kammāsaṃ .Tesaṃ dosānaṃ abhāvena akhaṇḍāditā veditabbā .
Bhujissehīti bhujissabhāvakarehi .
Viññuppasatthehīti buddhādīhi viññūhi pasaṃsitehi .
Aparāmaṭṭhehīti ‘‘ idaṃ nāma tayā kataṃ , idaṃ vītikkantan ’’ ti evaṃ parāmasituṃ asakkuṇeyyehi .
Samādhisaṃvattanikehīti appanāsamādhiṃ upacārasamādhiṃ vā saṃvattetuṃ samatthehi .
2. Brahmacariyogadhasuttavaṇṇanā
998. Dutiye yesaṃ saddhāti padena buddhe pasādo gahito .
Sīlan ti padena ariyakantāni sīlāni gahitāni .
Pasādoti padena saṅghe pasādo gahito .
Dhammadassanan ti padena dhamme pasādo gahitoti evaṃ cattāri sotāpattiyaṅgāni vuttāni .
Kālena paccentīti kālena pāpuṇanti .
Brahmacariyogadhaṃ sukhan ti brahmacariyaṃ ogāhitvā ṭhitaṃ uparimaggattayasampayuttaṃ sukhaṃ .
Yo panesa gāthāya āgato pasādo , so katarapasādo hotīti .
Tipiṭakacūḷābhayatthero tāva ‘‘ maggapasādo ’’ ti āha , tipiṭakacūḷanāgatthero ‘‘ āgatamaggassa paccavekkhaṇappasādo ’’ ti .
Ubhopi therā paṇḍitā bahussutā , ubhinnaṃ subhāsitaṃ .
Missakappasādo esoti .
3. Dīghāvuupāsakasuttavaṇṇanā
999. Tatiye
P3.278 tasmāti yasmā catūsu sotāpattiyaṅgesu sandissasi , tasmā .Vijjābhāgiyeti vijjākoṭṭhāsike .
Sabbasaṅkhāresūti sabbesu tebhūmakasaṅkhāresu .
Evamassa upari tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanā kathitā .
Vighātan ti dukkhaṃ .
4-5.Paṭhamasāriputtasuttādivaṇṇanā
1000-1001.
Catuttha
V3.308 uttānameva .Pañcame sotāpattiyaṅgan ti sotāpattiyā pubbabhāgapaṭilābhaṅgaṃ .
Buddhe aveccappasādādayo pana paṭiladdhaguṇā
M3.309 sotāpannassa aṅgā nāma , tepi pana sotāpattiyaṅganti āgatā .Tatrāyaṃ dvinnampi vacanattho – sappurise sevanto bhajanto payirupāsanto dhammaṃ suṇanto yoniso manasikaronto dhammānudhammaṃ pubbabhāgapaṭipadaṃ paṭipajjanto sotāpattiṃ paṭilabhatīti sappurisasaṃsevādayo sotāpattiatthāya aṅganti sotāpattiyaṅgaṃ nāma , itare paṭhamamaggasaṅkhātāya sotāpattiyā aṅgantipi sotāpattiyaṅgaṃ , paṭividdhasotāpattimaggassa sotāpattimaggo aṅgantipi sotāpattiyaṅgaṃ .
6. Thapatisuttavaṇṇanā
1002. Chaṭṭhe sādhuke paṭivasantīti sādhukanāmake attano bhogagāmake vasanti .
Tesu isidatto sakadāgāmī , purāṇo sotāpanno sadārasantuṭṭho .
Magge purisaṃ ṭhapesun ti tesaṃ kira gāmadvārena bhagavato gamanamaggo .
Tasmā ‘‘ bhagavā kāle vā akāle vā amhākaṃ suttānaṃ vā pamattānaṃ vā gaccheyya , atha passituṃ na labheyyāmā ’’ ti maggamajjhe purisaṃ ṭhapesuṃ .
Anubandhiṃsūti na dūratova piṭṭhito piṭṭhito anubandhiṃsu , bhagavā pana sakaṭamaggassa majjhe jaṅghamaggena agamāsi , itare ubhosu passesu anugacchantā agamaṃsu .
Maggā okkammāti buddhānañhi kenaci saddhiṃ gacchantānaṃyeva paṭisanthāraṃ kātuṃ vaṭṭati kenaci saddhiṃ ṭhitakānaṃ
P3.279 , kenaci saddhiṃ divasabhāgaṃ nisinnānaṃ .Tasmā bhagavā cintesi –
‘‘ imehi me saddhiṃ gacchantassa paṭisanthāraṃ kātuṃ ayuttaṃ , ṭhitakenapi kātuṃ na yuttaṃ , ime hi mayhaṃ sāsane sāmino āgataphalā .
Imehi saddhiṃ nisīditvāva divasabhāgaṃ paṭisanthāraṃ karissāmī ’’ ti maggā okkamma yena aññataraṃ rukkhamūlaṃ tenupasaṅkami .
Paññatte āsane nisīdīti te kira chattupāhanaṃ kattaradaṇḍaṃ pādabbhañjanatelādīni ceva aṭṭhavidhañca pānakaṃ sarabhapādapallaṅkañca gāhāpetvā agamaṃsu , ābhataṃ pallaṅkampi paññāpetvā adaṃsu
V3.309 , satthā tasmiṃ nisīdi .Ekamantaṃ nisīdiṃsūti sesāni chattupāhanādīni bhikkhusaṅghassa dethāti vatvā sayampi bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Sāvatthiyā
M3.310 kosalesu cārikaṃ pakkamissatītiādi sabbaṃ majjhimapadesavasenava vuttaṃ .Kasmā ?
Niyatattā .
Bhagavato hi cārikācaraṇampi aruṇuṭṭhāpanampi niyataṃ , majjhimapadeseyeva cārikaṃ carati , majjhimadese aruṇaṃ uṭṭhapetīti niyatattā majjhimadesavasena vuttaṃ .
Āsanne no bhagavā bhavissatīti ettha na kevalaṃ āsannattāyeva tesaṃ somanassaṃ hoti , atha kho ‘‘ idāni dānaṃ dātuṃ gandhamālādīhi pūjaṃ kātuṃ dhammaṃ sotuṃ pañhaṃ pucchituṃ labhissāmā ’’ ti tesaṃ somanassaṃ hoti .
Tasmātiha thapatayo sambādho gharāvāsoti thapatayo yasmā tumhākaṃ mayi dūrībhūte anappakaṃ domanassaṃ , āsanne anappakaṃ somanassaṃ hoti , tasmāpi veditabbametaṃ ‘‘ sambādho gharāvāso ’’ ti .
Gharāvāsassa hi dosena tumhākaṃ evaṃ hoti .
Sace pana gharāvāsaṃ pahāya pabbajitā , atha evaṃ vo mayā saddhiṃyeva gacchantānañca āgacchantānañca taṃ na bhaveyyāti imamatthaṃ dīpento evamāha .
Tattha sakiñcanasapalibodhaṭṭhena sambādhatā veditabbā .
Mahāvāse vasantassapi hi sakiñcanasapalibodhaṭṭhena gharāvāso sambādhova .
Rajāpathoti rāgadosamoharajānaṃ āpatho , āgamanaṭṭhānanti attho .
Abbhokāso
P3.280 pabbajjāti pabbajjā pana akiñcanaapalibodhaṭṭhena abbhokāso .Caturatanikepi hi gabbhe dvinnaṃ bhikkhūnaṃ pallaṅkena pallaṅkaṃ ghaṭetvā nisinnānampi akiñcanaapalibodhaṭṭhena pabbajjā abbhokāso nāma hoti .
Alañca pana vo thapatayo appamādāyāti evaṃ sambādhe gharāvāse vasantānaṃ tumhākaṃ appamādameva kātuṃ yuttanti attho .
Ekaṃ purato ekaṃ pacchato nisīdāpemāti te kira dvepi janā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitesu dvīsu nāgesu tā itthiyo evaṃ nisīdāpetvā rañño nāgaṃ majjhe katvā ubhosu passesu gacchanti , tasmā evamāhaṃsu .
Nāgopi rakkhitabboti yathā kiñci visevitaṃ na karoti , evaṃ rakkhitabbo hoti .
Tāpi bhaginiyoti yathā pamādaṃ nāpajjanti , evaṃ rakkhitabbā honti .
Attāpīti sitahasitakathitavipekkhitādīni akarontehi
M3.311 attāpi rakkhitabbo hoti .( Tehi tathā karontehi na attāpi rakkhitabbo hoti ).Tathā karonto hi ‘‘ sāmidubbho eso ’’ ti niggahetabbo hoti .
Tasmātiha thapatayoti yasmā tumhe rājā niccaṃ rājabhaṇḍaṃ paṭicchāpeti , tasmāpi
V3.310 sambādho gharāvāso rajāpatho .Yasmā pana paṃsukūlikabhikkhuṃ evaṃ paṭicchāpento natthi , tasmā abbhokāso pabbajjā .
Evaṃ sabbatthāpi alañca pana vo thapatayo appamādāya appamādameva karothāti dasseti .
Muttacāgoti vissaṭṭhacāgo .
Payatapāṇīti āgatāgatānaṃ dānatthāya dhotahattho .
Vossaggaratoti vossaggasaṅkhāte cāge rato .
Yācayogoti yācitabbakayutto .
Dānasaṃvibhāgaratoti dānena ceva appamattakampi kiñci laddhā tatopi saṃvibhāge rato .
Appaṭivibhattan ti ‘‘ idaṃ amhākaṃ bhavissati , idaṃ bhikkhūnan ’’ ti evaṃ akatavibhāgaṃ , sabbaṃ dātabbameva hutvā ṭhitanti attho .
7. Veḷudvāreyyasuttavaṇṇanā
1003. Sattame veḷudvāran ti gāmadvāre paveṇiāgatassa veḷugacchassa atthitāya evaṃladdhanāmo gāmo .
Attupanāyikan ti
P3.281 attani upanetabbaṃ .Samphabhāsenāti amantabhāsena .
Samphappalāpabhāsenāti samphappalāpasambhāsena niratthakena aññāṇavacanenāti attho .
8-9.Paṭhamagiñjakāvasathasuttādivaṇṇanā
1004-5.
Aṭṭhame ñātiketi ekaṃ taḷākaṃ nissāya dvinnaṃ cūḷapitimahāpitiputtānaṃ dve gāmā , tesu ekasmiṃ gāmake .
Giñjakāvasatheti iṭṭhakāmaye āvasathe .
Orambhāgiyānan ti heṭṭhābhāgiyānaṃ , kāmabhaveyeva paṭisandhiggāhāpakānanti attho .
Oranti laddhanāmehi vā tīhi maggehi pahātabbānītipi orambhāgiyāni .
Tattha kāmacchando byāpādoti imāni dve samāpattiyā vā avikkhambhitāni maggena vā asamucchinnāni nibbattivasena uddhaṃ bhāgaṃ rūpabhavaṃ arūpabhavaṃ vā gantuṃ na denti .
Sakkāyadiṭṭhiādīni
M3.312 tīṇi tattha nibbattampi ānetvā puna idheva nibbattāpentīti sabbānipi orambhāgiyāneva .Anāvattidhammoti paṭisandhivasena anāgamanasabhāvo .
Rāgadosamohānaṃ
V3.311 tanuttāti ettha kadāci uppattiyā ca pariyuṭṭhānamandatāya cāti dvedhāpi tanubhāvo veditabbo .Sakadāgāmissa hi puthujjanānaṃ viya abhiṇhaṃ rāgādayo na uppajjanti , kadāci karahaci uppajjanti .
Uppajjamānā ca na puthujjanānaṃ viya bahalabahalā uppajjanti , makkhipattaṃ viya tanukā uppajjanti .
Dīghabhāṇakatipiṭakamahāsīvatthero panāha –
‘‘ yasmā sakadāgāmissa puttadhītaro honti , orodhā ca honti , tasmā bahalā kilesā .
Idaṃ pana bhavatanukavasena kathitan ’’ ti .
Taṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ sotāpannassa satta bhave ṭhapetvā aṭṭhame bhave bhavatanukaṃ natthi , sakadāgāmissa dve bhave ṭhapetvā pañcasu bhavesu bhavatanukaṃ natthi , anāgāmissa rūpārūpabhavaṃ ṭhapetvā kāmabhave bhavatanukaṃ natthi , khīṇāsavassa kismiñci bhave bhavatanukaṃ natthī ’’ ti vuttattā paṭikkhittaṃ hoti .
Imaṃ
P3.282 lokan ti imaṃ kāmāvacaralokaṃ sandhāya vuttaṃ .Ayañhettha adhippāyo – sace hi manussesu sakadāgāmiphalaṃ patto devesu nibbattitvā arahattaṃ sacchikaroti , iccetaṃ kusalaṃ .
Asakkonto pana avassaṃ manussalokaṃ āgantvā sacchikaroti .
Devesu sakadāgāmiphalaṃ pattopi sace manussesu nibbattitvā arahattaṃ sacchikaroti , iccetaṃ kusalaṃ .
Asakkonto pana avassaṃ devalokaṃ gantvā sacchikarotīti .
Vinipatanaṃ vinipāto , nāssa vinipāto dhammoti avinipātadhammo , catūsu apāyesu avinipātanasabhāvoti attho .
Niyatoti dhammaniyāmena niyato .
Sambodhiparāyaṇoti uparimaggattayasaṅkhātā sambodhi paraṃ ayanaṃ assa gati paṭisaraṇaṃ avassaṃ pattabbāti sambodhiparāyaṇo .
Vihesāvesāti tesaṃ tesaṃ ñāṇagatiṃ ñāṇūpapattiṃ ñāṇābhisamparāyaṃ olokentassa kāyakilamathova esa , ānanda , tathāgatassāti dīpeti .
Cittavihesā pana buddhānaṃ natthi .
Dhammādāsan ti
M3.313 dhammamayaṃ ādāsaṃ .Yenāti yena dhammādāsena samannāgato .
Khīṇāpāyaduggativinipātoti idaṃ nirayādīnaṃyeva vevacanavaseneva vuttaṃ .
Nirayādayo hi vaḍḍhisaṅkhātato ayato apetattā apāyo , dukkhassa gati paṭisaraṇanti .
Duggati , dukkaṭakārino ettha vivasā nipatantīti vinipāto .
Navamaṃ uttānameva .
10. Tatiyagiñjakāvasathasuttavaṇṇanā
1006. Dasame
V3.312 paropaññāsāti atirekapaññāsa .Sādhikanavutīti atirekanavuti .
Chātirekānīti chahi adhikāni .
So kira gāmo kiñcāpi nātimahā ahosi , ariyasāvakā panettha bahū .
Tattha tattha ahivātarogena ekappahāreneva catuvīsati pāṇasatasahassāni kālamakaṃsu , tesu ariyasāvakā ettakā nāma ahesuṃ .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Veḷudvāravaggo paṭhamo .