10. Catutthaāmakadhaññapeyyālavaggo
1. Khettavatthusuttavaṇṇanā
1161. Ajeḷakā dīsu
M3.337P3.305 khettavatthu pariyosānesu kappiyākappiyanayo vinayavasena upaparikkhitabboV3.338 .Tattha khettaṃ nāma yasmiṃ pubbaṇṇaṃ ruhati .
Vatthu nāma yasmiṃ aparaṇṇaṃ ruhati .
Yattha vā ubhayaṃ ruhati , taṃ khettaṃ .
Tadatthāya akatabhūmibhāgo vatthu .
Khettavatthusīsena cettha vāpitaḷākādīnipi saṅgahitāneva .
2-3.Kayavikkayasuttādivaṇṇanā
1162-63.
Kayavikkayāti kayā ca vikkayā ca .
Dūteyyaṃ vuccati dūtakammaṃ , gihīnaṃ paṇṇaṃ vā sāsanaṃ vā gahetvā tattha tattha gamanaṃ .
Pahiṇagamanaṃ vuccati gharā gharaṃ pesitassa khuddakagamanaṃ .
Anuyogo nāma tadubhayakaraṇaṃ .
Tasmā dūteyyapahiṇagamanānuyogāti evamettha attho veditabbo .
4. Tulākūṭasuttavaṇṇanā
1164. Tulākūṭādīsu kūṭan ti vañcanaṃ .
Tattha tulākūṭaṃ tāva rūpakūṭaṃ , aṅgakūṭaṃ , gahaṇakūṭaṃ , paṭicchannakūṭanti catubbidhaṃ hoti .
Tattha rūpakūṭaṃ nāma dve tulā samarūpā katvā gaṇhanto mahatiyā gaṇhāti , dadanto khuddikāya deti .
Aṅgakūṭaṃ nāma gaṇhanto pacchābhāge hatthena tulaṃ akkamati , dadanto pubbabhāge .
Gahaṇakūṭaṃ nāma gaṇhanto mūle rajjuṃ gaṇhāti , dadanto agge .
Paṭicchannakūṭaṃ nāma tulaṃ susiraṃ katvā anto ayacuṇṇaṃ pakkhipitvā gaṇhanto taṃ pacchābhāge karoti , dadanto aggabhāge .
Kaṃso vuccati suvaṇṇapāti , tāya vañcanaṃ kaṃsakūṭaṃ .
Kathaṃ ?
Ekaṃ suvaṇṇapātiṃ katvā aññā dve tisso lohapātiyo suvaṇṇavaṇṇā karonti .
Tato janapadaṃ gantvā , kiñcideva aḍḍhakulaṃ pavisitvā ,‘‘ suvaṇṇabhājanāni kiṇathā ’’ ti vatvā , agghe pucchite samagghataraṃ dātukāmā honti , tato tehi ‘‘ kathaṃ imesaṃ suvaṇṇabhāvo jānitabbo ’’ ti
M3.338 vutte ‘‘ vīmaṃsitvā gaṇhathā ’’ ti suvaṇṇapātiṃ pāsāṇe ghaṃsitvā sabbapātiyo datvā gacchanti .Mānakūṭaṃ hadayabheda-sikhābheda-rajjubhedavasena tividhaṃ hoti .
Tattha hadayabhedo sappitelādiminanakāle labbhati
P3.306 .Tāni hi gaṇhanto heṭṭhāchiddena mānena ‘‘ saṇikaṃ āsiñcā ’’ ti vatvā antobhājane
V3.339 bahuṃ paggharāpetvā gaṇhāti , dadanto chiddaṃ pidhāya sīghaṃ pūretvā deti .Sikhābhedo tilataṇḍulādiminanakāle labbhati .
Tāni hi gaṇhanto saṇikaṃ sikhaṃ ussāpetvā gaṇhāti , dadanto vegena sikhaṃ bhindanto deti .
Rajjubhedo khettavatthuminanakāle labbhati .
Lañjaṃ alabhantā hi khettaṃ amahantaṃ mahantaṃ katvā minanti .
5. Ukkoṭanasuttavaṇṇanā
1165. Ukkoṭanā dīsu ukkoṭanan ti sāmike assāmike kātuṃ lañjaggahaṇaṃ .
Vañcanan ti tehi tehi upāyehi paresaṃ vañcanaṃ .
Tatridamekaṃvatthu – eko kira luddako migañca migapotakañca gahetvā āgacchati .
Tameko dhutto ‘‘ kiṃ , bho , migo agghati , kiṃ migapotako ’’ ti ?
, Āha .
‘‘ Migo dve kahāpaṇe , migapotako ekan ’’ ti ca vutte kahāpaṇaṃ datvā , migapotakaṃ gahetvā thokaṃ gantvā nivatto ‘‘ na me , bho , migapotakena attho , migaṃ me dehī ’’ ti āha .
Tena hi dve kahāpaṇe dehīti .
Nanu , bho , mayā paṭhamaṃ eko kahāpaṇo dinnoti .
Āma dinnoti .
Imampi migapotakaṃ gaṇha , evaṃ so ca kahāpaṇo , ayañca kahāpaṇagghanako migapotakoti dve kahāpaṇā bhavissantīti .
So ‘‘ kāraṇaṃ vadatī ’’ ti sallakkhetvā migapotakaṃ gahetvā migaṃ adāsīti .
Nikatīti yogavasena vā māyāvasena vā apāmaṅgaṃ pāmaṅganti amaṇiṃ maṇinti , asuvaṇṇaṃ suvaṇṇanti katvā patirūpakena vañcanaṃ .
Sāciyogoti kuṭilayogo .
Etesaṃyeva ukkoṭanādīnametaṃ nāmaṃ .
Tasmā ukkoṭanasāciyogā vañcanasāciyogā nikatisāciyogāti evamettha attho daṭṭhabbo .
Keci aññaṃ dassetvā aññassa parivattanaṃ sāciyogoti vadanti .
Taṃ pana vañcaneneva saṅgahitaṃ .
6-11.Chedanasuttādivaṇṇanā
1166-71.
Chedanā dīsu
M3.339 chedanan ti hatthacchedanādi .Vadhoti maraṇaṃ .
Bandhoti rajjubandhanādīhi bandhanaṃ .
Viparāmosoti himaviparāmoso , gumbaviparāmosoti duvidho .
Yaṃ himapātasamaye himena paṭicchannā hutvā maggapaṭipannaṃ janaṃ musanti , ayaṃ himaviparāmoso .
Yaṃ gumbādipaṭicchannā musanti , ayaṃ gumbaviparāmoso .
Ālopo
V3.340P3.307 vuccati gāmanigamādīnaṃ vilopakaraṇaṃ .Sahasākāroti sāhasakiriyā , gehaṃ pavisitvā , manussānaṃ ure satthaṃ ṭhapetvā , icchitabhaṇḍaggahaṇaṃ .
Evametasmā chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭiviratā .
Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Āmakadhaññapeyyālavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti sāratthappakāsiniyā saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya
Mahāvaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Nigamanakathā
Ettāvatā
M3.340 hi –‘‘ Bahukārassa
P3.308 yatīnaṃ vipassanācāranipuṇabuddhīnaṃ ,Saṃyuttavaranikāyassa atthasaṃvaṇṇanaṃ kātuṃ .
‘‘ Saddhammassa ciraṭṭhitimāsisamānena yā mayā ;
Nipuṇā aṭṭhakathā āraddhā sāratthapakāsinī nāma .
‘‘ Sā hi mahāaṭṭhakathāya sāramādāya niṭṭhitā esā ;
Aṭṭhasattatimattāya pāḷiyā bhāṇavārehi .
‘‘ Ekūnasaṭṭhimatto visuddhimaggopi bhāṇavārehi ;
Atthappakāsanatthāya āgamānaṃ kato yasmā .
‘‘ Tasmā tena sahāyaṃ aṭṭhakathā bhāṇavāragaṇanāya ;
Thokena aparipūraṃ sattatiṃsasataṃ hoti .
‘‘ Sattatiṃsādhikasata-parimāṇaṃ bhāṇavārato evaṃ ;
Samayaṃ pakāsayantiṃ mahāvihārādhivāsīnaṃ .
‘‘ Mūlaṭṭhakathāya
V3.341 sāramādāya mayā imaṃ karontena ;Yaṃ puññamupacitaṃ tena hotu sabbo sukhī loko .
‘‘ Etissā karaṇatthaṃ therena bhadantajotipālena ;
Sucisīlena subhāsitassa pakāsayantañāṇena .
‘‘ Sāsanavibhūtikāmena yācamānena maṃ subhaguṇena ;
Yaṃ samadhigataṃ puññaṃ tenāpi jano sukhī bhavatū ’’ ti .
Paramavisuddhasaddhābuddhivīriyappaṭimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayasamuditena sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamatthena paññāveyyattiyasamannāgatena tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭhakathe satthusāsane appaṭihatañāṇappabhāvena mahāveyyākaraṇena karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanalāvaṇṇayuttena yuttamuttavādinā vādīvarena mahākavinā pabhinnapaṭisambhidāparivāre chaḷabhiññādippabhedaguṇappaṭimaṇḍite uttarimanussadhamme
M3.341 suppatiṭṭhitabuddhīnaṃ theravaṃsappadīpānaṃ therānaṃ mahāvihāravāsīnaṃP3.309 vaṃsālaṅkārabhūtena vipulavisuddhabuddhinā buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katā ayaṃ sāratthappakāsinī nāma saṃyuttanikāyaṭṭhakathā .‘‘ Tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ , lokanittharaṇesinaṃ ;
Dassentī kulaputtānaṃ , nayaṃ sīlavisuddhiyā .
‘‘ Yāva buddhoti nāmampi , suddhacittassa tādino ;
Lokamhi lokajeṭṭhassa , pavattati mahesino ’’ ti .
Sāratthappakāsinī nāma
Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathā sabbākārena niṭṭhitā .