4. Pācittiyakaṇḍaṃ ( bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā )
1. Lasuṇavaggo
1. Paṭhamalasuṇasikkhāpadavaṇṇanā
Tiṃsakānantaraṃ
M0.195V0.184 dhammā , chasaṭṭhisatasaṅgahā ;Saṅgītā ye ayaṃ dāni , hoti tesampi vaṇṇanā .
793. Tattha lasuṇavaggassa tāva paṭhamasikkhāpade – dve tayo bhaṇḍiketi dve vā tayo vā poṭṭalike ;
sampuṇṇamiñjānametaṃ
P4.920 adhivacanaṃ .Na mattaṃ jānitvāti pamāṇaṃ ajānitvā khettapālassa vārentassa bahuṃ lasuṇaṃ harāpesi .
Aññataraṃ haṃsayonin ti suvaṇṇahaṃsayoniṃ .
So tāsaṃ ekekan ti so haṃso jātissaro ahosi , atha pubbasinehena āgantvā tāsaṃ ekekaṃ pattaṃ deti , taṃ tāpanatālanacchedanakkhamaṃ suvaṇṇameva hoti .
795. Māgadhakan ti magadhesu jātaṃ .
Magadharaṭṭhe jātalasuṇameva hi idha lasuṇanti adhippetaṃ , tampi bhaṇḍikalasuṇameva , na ekadvitimiñjakaṃ .
Kurundiyaṃ pana jātadesaṃ avatvā ‘‘ māgadhakaṃ nāma bhaṇḍikalasuṇan ’’ ti vuttaṃ .
Ajjhohāre ajjhohāreti ettha sace dve tayo bhaṇḍike ekatoyeva saṅkhāditvā ajjhoharati , ekaṃ pācittiyaṃ .
Bhinditvā ekekaṃ miñjaṃ khādantiyā pana payogagaṇanāya pācittiyānīti .
797. Palaṇḍukā dīnaṃ
V0.185 vaṇṇena vā miñjāya vā nānattaṃ veditabbaṃ – vaṇṇena tāva palaṇḍuko paṇḍuvaṇṇo hoti .Bhañjanako lohitavaṇṇo .
Haritako haritapaṇṇavaṇṇo .
Miñjāya pana palaṇḍukassa ekā miñjā hoti , bhañjanakassa dve , haritakassa tisso .
Cāpalasuṇo amiñjako , aṅkuramattameva hi tassa hoti .
Mahāpaccariyādīsu pana ‘‘ palaṇḍukassa tīṇi miñjāni , bhañjanakassa dve , haritakassa ekan ’’ ti vuttaṃ
M0.196 .Ete palaṇḍukādayo sabhāveneva vaṭṭanti .
Sūpasampākādīsu pana māgadhakampi vaṭṭati .
Tañhi paccamānesu muggasūpādīsu vā macchamaṃsavikatiyā vā telādīsu vā badarasāḷavādīsu vā ambilasākādīsu vā uttaribhaṅgesu vā yattha katthaci antamaso yāgubhattepi pakkhipituṃ vaṭṭati .
Sesamettha uttānameva .
Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ , ticittaṃ , tivedananti .
Lasuṇasikkhāpadaṃ paṭhamaṃ .
2. Dutiyasikkhāpadavaṇṇanā
799. Dutiye – sambādheti paṭicchannokāse .
Tassa vibhāgadassanatthaṃ pana ‘‘ ubho upakacchakā muttakaraṇan ’’ ti vuttaṃ .
Ekampi
P4.921 loman ti kattariyā vā saṇḍāsakena vā khurena vā yena kenaci ekapayogena vā nānāpayogena vā ekaṃ vā bahūni vā saṃharāpentiyā payogagaṇanāya pācittiyāni , na lomagaṇanāya . 801. Ābādhapaccayāti kaṇḍukacchuādiābādhapaccayā saṃharāpentiyā anāpatti .
Sesaṃ uttānameva .
Catusamuṭṭhānaṃ – kāyato kāyavācato kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti , kiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , ticittaṃ , tivedananti .
Dutiyasikkhāpadaṃ .
3. Tatiyasikkhāpadavaṇṇanā
803-4.
Tatiye
V0.186 – talaghātaketi muttakaraṇatalaghātane .Antamaso uppalapattenāpīti ettha pattaṃ tāva mahantaṃ , kesarenāpi pahāraṃ dentiyā āpattiyeva .
805. Ābādhapaccayāti
M0.197 gaṇḍaṃ vā vaṇaṃ vā paharituṃ vaṭṭati .Sesaṃ uttānameva .
Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ , saññāvimokkhaṃ , sacittakaṃ , lokavajjaṃ , kāyakammaṃ , akusalacittaṃ , tivedananti .
Tatiyasikkhāpadaṃ .
4. Catutthasikkhāpadavaṇṇanā
806. Catutthe – purāṇarājorodhāti purāṇe gihibhāve rañño orodhā .
Cirāciraṃ gacchatīti cirena cirena gacchati .
Dhārethāti sakkotha .
Kassidaṃ kamman ti vutte anārocitepi etā mayi āsaṅkaṃ karissantīti maññamānā evamāha –
‘‘ mayhidaṃ kamman ’’ ti .
807. Jatumaṭṭhaketi jatunā kate maṭṭhadaṇḍake .
Vatthuvasenevetaṃ vuttaṃ , yaṃkiñci pana daṇḍakaṃ pavesentiyā āpattiyeva .
Tenāha –
‘‘ antamaso uppalapattampi muttakaraṇaṃ pavesetī ’’ ti .
Etampi ca atimahantaṃ , kesaramattampi pana pavesentiyā āpatti eva .
Sesaṃ uttānameva .
Samuṭṭhānādīni talaghātake vuttasadisānevāti .
Catutthasikkhāpadaṃ .
5. Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā
810. Pañcame
P4.922 – atigambhīraṃ udakasuddhikaṃ ādiyantīti atianto pavesetvā udakena dhovanaṃ kurumānā . 812. Kesaggamattampi atikkāmetīti vitthārato tatiyaṃ vā catutthaṃ vā aṅgulaṃ gambhīrato dvinnaṃ pabbānaṃ upari kesaggamattampi pavesentiyā pācittiyanti attho .
Vuttañhetaṃ mahāpaccariyaṃ
V0.187 –‘‘ ekissā aṅguliyā tīṇi pabbāni ādātuṃ na labhati , tiṇṇaṃ vā catunnaṃ vā ekekampi pabbaṃ ādātuṃ na
M0.198 labhatī ’’ ti .Sesaṃ uttānameva .
Samuṭṭhānādīnipi talaghātake vuttasadisānevāti .
Pañcamasikkhāpadaṃ .
6. Chaṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
815. Chaṭṭhe – bhattavissaggan ti bhattakiccaṃ .
Pānīyena ca vidhūpanena ca upatiṭṭhitvāti ekena hatthena pānīyathālakaṃ ekena bījaniṃ gahetvā bījamānā samīpe ṭhatvāti attho .
Accāvadatīti pubbepi tumhe evaṃ bhuñjatha , ahaṃ evaṃ upaṭṭhānaṃ karomī ’’ ti pabbajitacārittaṃ atikkamitvā gehassitakathaṃ kathetīti attho .
817. Yaṃkiñci pānīyan ti suddhaudakaṃ vā hotu , takkadadhimatthurasakhīrādīnaṃ vā aññataraṃ .
Yā kāci bījanīti antamaso cīvarakaṇṇopi .
Hatthapāse tiṭṭhati āpatti pācittiyassāti idha ṭhānapaccayāva pācittiyaṃ vuttaṃ .
Pahārapaccayā pana khandhake dukkaṭaṃ paññattaṃ .
819. Deti dāpetīti pānīyaṃ vā sūpādiṃ vā imaṃ pivatha , iminā bhuñjathāti deti ;
tālavaṇṭaṃ iminā bījantā bhuñjathāti deti ;
aññena vā ubhayampi dāpeti , anāpatti .
Anupasampannaṃ āṇāpetīti upatiṭṭhanatthaṃ sāmaṇeriṃ āṇāpeti , anāpatti .
Sesaṃ uttānameva .
Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ , ticittaṃ , tivedananti .
Chaṭṭhasikkhāpadaṃ .
7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā
822. Sattame
P4.923 – bhuñjissāmīti paṭiggaṇhāti āpatti dukkaṭassāti idaṃ payogadukkaṭaṃ nāma , tasmā na kevalaṃ paṭiggahaṇeyevaM0.199 hoti , paṭiggaṇhitvā pana araññato āharaṇepiV0.188 sukkhāpanepi vaddalidivase bhajjanatthāya uddhanasajjanepi kapallasajjanepi dabbisajjanepi dārūni ādāya aggikaraṇepi kapallamhi dhaññapakkhipanepi dabbiyā saṅghaṭṭanesupi koṭṭanatthaṃ udukkhalamusalādisajjanesupi koṭṭanapapphoṭanadhovanādīsupi yāva mukhe ṭhapetvā ajjhoharaṇatthaṃ dantehi saṅkhādati , tāva sabbapayogesu dukkaṭāni , ajjhoharaṇakāle pana ajjhoharaṇagaṇanāya pācittiyāni .Ettha ca viññatti ceva bhojanañca pamāṇaṃ .
Tasmā sayaṃ viññāpetvā aññāya bhajjanakoṭṭanapacanāni kārāpetvā bhuñjantiyāpi āpatti .
Aññāya viññāpetvā sayaṃ bhajjanādīni katvā bhuñjantiyāpi āpatti .
Mahāpaccariyaṃ pana vuttaṃ –
‘‘ idaṃ āmakadhaññaṃ nāma mātarampi viññāpetvā bhuñjantiyā pācittiyameva , aviññattiyā laddhaṃ sayaṃ bhajjanādīni katvā vā kārāpetvā vā bhuñjantiyā dukkaṭaṃ .
Aññāya viññattiyā laddhaṃ sayaṃ vā bhajjanādīni katvā tāya vā kārāpetvā aññāya vā kārāpetvā bhuñjantiyāpi dukkaṭamevā ’’ ti .
Punapi vuttaṃ ‘‘ aññāya viññattiyā laddhaṃ , sayaṃ bhajjanādīni katvā bhuñjantiyā pācittiyameva .
Bhajjanādīni kārāpetvā bhuñjantiyā pana dukkaṭan ’’ ti .
Taṃ pubbāparaviruddhaṃ hoti , na hi bhajjanādīnaṃ karaṇe vā kārāpane vā viseso atthi .
Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ aññāya viññattaṃ bhuñjantiyā dukkaṭan ’’ ti avisesena vuttaṃ .
823. Ābādhapaccayāti sedakammādīnaṃ atthāya dhaññaviññattiyā anāpatti .
‘‘ Aviññattiyā labbhamānaṃ pana navakammatthāya sampaṭicchituṃ vaṭṭatī ’’ ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ .
Aparaṇṇaṃ viññāpetīti ṭhapetvā satta dhaññāni muggamāsādiṃ vā lābukumbhaṇḍādiṃ vā aññaṃ yaṃkiñci ñātakapavāritaṭṭhāne
P4.924 viññāpentiyā anāpatti .Āmakadhaññaṃ pana ñātakapavāritaṭṭhāne na vaṭṭati .
Sesaṃ uttānameva .
Catusamuṭṭhānaṃ – kāyato kāyavācato kāyacittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti , kiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , ticittaṃ , tivedananti .
Sattamasikkhāpadaṃ .
8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
824. Aṭṭhame
M0.200 – nibbiṭṭho rājabhaṭo rañño bhati keṇi etenāti nibbiṭṭharājabhaṭo , ekaṃV0.189 ṭhānantaraṃ keṇiyā gahetvā tato laddhaudayoti attho .Taññeva bhaṭapathaṃ yācissāmīti rañño keṇiṃ datvā puna taṃyeva ṭhānantaraṃ yācissāmīti cintento .
Paribhāsīti tā bhikkhuniyo ‘‘ mā puna evaṃ karitthā ’’ ti santajjesi .
826. Sayaṃ chaḍḍetīti cattāripi vatthūni ekapayogena chaḍḍentiyā ekāva āpatti , pāṭekkaṃ chaḍḍentiyā vatthugaṇanāya āpattiyo .
Āṇattiyampi eseva nayo .
Dantakaṭṭhachaḍḍanepi bhikkhuniyā pācittiyameva .
Bhikkhussa sabbattha dukkaṭaṃ .
Sesaṃ uttānameva .
Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , ticittaṃ , tivedananti .
Aṭṭhamasikkhāpadaṃ .
9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā
830-2.
Navame – yaṃ manussānaṃ upabhogaparibhogaṃ ropiman ti khettaṃ vā hotu nāḷikerādiārāmo vā , yattha katthaci ropimaharitaṭṭhāne etāni vatthūni chaḍḍentiyā purimanayeneva āpattibhedo veditabbo .
Khette vā ārāme vā nisīditvā bhuñjamānā ucchuādīni vā khādantī ;
gacchamānā ucchiṭṭhodakacalakādīni haritaṭṭhāne chaḍḍeti , antamaso udakaṃ pivitvā matthakacchinnanāḷikerampi chaḍḍeti , pācittiyameva .
Bhikkhuno dukkaṭaṃ .
Kasitaṭṭhāne pana nikkhittabīje yāva aṅkuraṃ na uṭṭhahati , tāva sabbesaṃ dukkaṭaṃ
P4.925 .Anikkhittabījesu khettakoṇādīsu vā asañjātaropimesu khettamariyādādīsu vā chaḍḍetuṃ vaṭṭati .
Manussānaṃ kacavarachaḍḍanaṭṭhānepi vaṭṭati .
Chaḍḍitakhetteti manussesu sassaṃ uddharitvā gatesu chaḍḍitakhettaṃ nāma hoti , tattha vaṭṭati .
Yattha pana lāyitampi pubbaṇṇādi puna uṭṭhahissatīti rakkhanti , tattha yathāvatthukameva .
Sesaṃ uttānameva .
Chasamuṭṭhānaṃ – kiriyākiriyaṃ … pe … tivedananti .
Navamasikkhāpadaṃ .
10. Dasamasikkhāpadavaṇṇanā
835. Dasame
M0.201V0.190 – yaṃkiñci naccan ti naṭādayo vā naccantu soṇḍā vā , antamaso morasuvamakkaṭādayopi , sabbampetaṃ naccameva .Yaṃkiñci gītan ti yaṃkiñci naṭādīnaṃ vā gītaṃ hotu , ariyānaṃ parinibbānakāle ratanattayaguṇūpasaṃhitaṃ sādhukīḷitagītaṃ vā asaṃyatabhikkhūnaṃ dhammabhāṇakagītaṃ vā , sabbampetaṃ gītameva .
Yaṃkiñci vāditan ti tantibaddhādivādanīyabhaṇḍavāditaṃ vā hotu , kuṭabherivāditaṃ vā , antamaso udakabherivāditampi , sabbampetaṃ vāditameva .
836. Dassanāya gacchati āpatti dukkaṭassāti padavāragaṇanāya āpatti dukkaṭassa .
Yattha ṭhitā passati vā suṇāti vāti ekapayogena olokentī passati , tesaṃyeva gītavāditaṃ suṇāti , ekameva pācittiyaṃ .
Sace pana ekaṃ disaṃ oloketvā naccaṃ passati , puna aññato oloketvā gāyante passati aññato vādente , pāṭekkā āpattiyo .
Bhikkhunī sayampi naccituṃ vā gāyituṃ vā vādituṃ vā na labhati , aññe ‘‘ nacca , gāya , vādehī ’’ ti vattumpi na labhati .
‘‘ Cetiyassa upahāraṃ detha , upāsakā ’’ ti vattumpi ‘‘ tumhākaṃ cetiyassa upaṭṭhānaṃ karomā ’’ ti vutte ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitumpi
P4.926 na labhati .Sabbattha pācittiyanti sabbaaṭṭhakathāsu vuttaṃ .
Bhikkhuno dukkaṭaṃ .
‘‘ Tumhākaṃ cetiyassa upaṭṭhānaṃ karomā ’’ ti vutte pana ‘‘ upaṭṭhānakaraṇaṃ nāma sundaran ’’ ti vattuṃ vaṭṭati .
837. Ārāme ṭhitāti ārāme ṭhatvā antarārāme vā bahiārāme vā naccādīni passati vā suṇāti vā , anāpatti .
Sati karaṇīyeti salākabhattādīnaṃ vā atthāya aññena vā kenaci karaṇīyena gantvā gataṭṭhāne passati vā suṇāti vā , anāpatti .
Āpadāsūti tādisena upaddavena upaddutā samajjaṭṭhānaṃ pavisati , evaṃ pavisitvā passantiyā vā suṇantiyā vā anāpatti .
Sesaṃ uttānameva .
Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , lokavajjaṃ , kāyakammaṃ , akusalacittaṃ , tivedananti .
Dasamasikkhāpadaṃ .
Lasuṇavaggo paṭhamo .