8. Hemakamāṇavapucchāniddeso
53.
Ye
T0.161V0.112M0.125 me pubbe viyākaṃsu ,[ iccāyasmā hemako ]Huraṃ gotamasāsanā ;
Iccāsi iti bhavissati , sabbaṃ taṃ itihītihaṃ ;
Sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ , nāhaṃ tattha abhiramiṃ .
Ye me pubbe viyākaṃsūti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā , te sakaṃ diṭṭhiṃ sakaṃ khantiṃ sakaṃ ruciṃ sakaṃ laddhiṃ sakaṃ ajjhāsayaṃ sakaṃ adhippāyaṃ byākaṃsu ācikkhiṃsu desayiṃsu paññapiṃsu paṭṭhapiṃsu vivariṃsu vibhajiṃsu uttānīakaṃsu pakāsesunti – ye me pubbe viyākaṃsu .
Iccāyasmā hemakoti .
Iccāti padasandhi … pe … padānupubbatāpetaṃ – iccāti .
Āyasmāti piyavacanaṃ … pe ….
Hemakoti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ … pe … abhilāpoti – iccāyasmā hemako .
Huraṃ gotamasāsanāti huraṃ gotamasāsanā paraṃ gotamasāsanā pure gotamasāsanā paṭhamataraṃ gotamasāsanā buddhasāsanā jinasāsanā tathāgatasāsanā [ tathāgatasāsanā devasāsanā ( ka .)] arahantasāsanāti – huraṃ gotamasāsanā .
Iccāsi iti bhavissatīti evaṃ kira āsi , evaṃ kira bhavissatīti
T0.162 – iccāsi iti bhavissati .Sabbaṃ taṃ itihītihan ti sabbaṃ taṃ itihītihaṃ itikirāya paraṃparāya piṭakasampadāya takkahetu nayahetu ākāraparivitakkena diṭṭhinijjhānakkhantiyā na sāmaṃ sayamabhiññātaṃ na attapaccakkhadhammaṃ kathayiṃsūti – sabbaṃ taṃ itihītihaṃ .
Sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanan ti sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ vitakkavaḍḍhanaṃ saṅkappavaḍḍhanaṃ kāmavitakkavaḍḍhanaṃ byāpādavitakkavaḍḍhanaṃ vihiṃsāvitakkavaḍḍhanaṃ ñātivitakkavaḍḍhanaṃ janapadavitakkavaḍḍhanaṃ amarāvitakkavaḍḍhanaṃ parānudayatāpaṭisaṃyuttavitakkavaḍḍhanaṃ lābhasakkārasilokapaṭisaṃyuttavitakkavaḍḍhanaṃ anavaññattipaṭisaṃyuttavitakkavaḍḍhananti – sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ .
Nāhaṃ
V0.113M0.126 tattha abhiramin ti nāhaṃ tattha abhiramiṃ na vindiṃ nādhigacchiṃ na paṭilabhinti – nāhaṃ tattha abhiramiṃ .Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘ Ye me pubbe viyākaṃsu ,[ iccāyasmā hemako ]
Huraṃ gotamasāsanā ;
Iccāsi iti bhavissati , sabbaṃ taṃ itihītihaṃ ;
Sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ , nāhaṃ tattha abhiramin ’’ ti .
54.
Tvañca me dhammamakkhāhi , taṇhānigghātanaṃ muni ;
Yaṃ
T0.163 viditvā sato caraṃ , tare loke visattikaṃ .Tvañca me dhammamakkhāhīti .
Tvan ti bhagavantaṃ bhaṇati .
Dhammamakkhāhīti .
Dhamman ti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ , cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṃ akkhāhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti – tvañca me dhammamakkhāhi .
Taṇhānigghātanaṃ munīti .
Taṇhāti – rūpataṇhā … pe … dhammataṇhā .
Taṇhānigghātanaṃ taṇhāpahānaṃ taṇhāvūpasamaṃ taṇhāpaṭinissaggaṃ taṇhāpaṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānaṃ .
Munīti monaṃ vuccati ñāṇaṃ … pe … saṅgajālamaticca so munīti – taṇhānigghātanaṃ muni .
Yaṃ viditvā sato caran ti yaṃ viditaṃ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā .
‘‘ Sabbe saṅkhārā aniccā ’’ ti viditaṃ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā ,‘‘ sabbe saṅkhārā dukkhā ’’ ti … pe …‘‘ sabbe dhammā anattā ’’ ti … pe …‘‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’’ ti viditaṃ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā
T0.164 vibhūtaṃ katvā .Satoti catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato … pe … so vuccati sato .
Caran ti caranto viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpentoti – yaṃ viditvā sato caraṃ .
Tare
V0.114 loke visattikan ti visattikā vuccati taṇhā .Yo rāgo sārāgo … pe … abhijjhā lobho akusalamūlaṃ .
Visattikāti kenaṭṭhena
M0.127 visattikā … pe … visaṭā vitthatāti visattikā .Loketi apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke .
Tare loke visattikan ti loke vesā visattikā loke vetaṃ visattikaṃ sato tareyyaṃ uttareyyaṃ patareyyaṃ samatikkameyyaṃ vītivatteyyanti – tare loke visattikaṃ .
Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘ Tvañca me dhammamakkhāhi , taṇhānigghātanaṃ muni ;
Yaṃ viditvā sato caraṃ , tare loke visattikan ’’ ti .
55.
Idha diṭṭhasutamutaviññātesu , piyarūpesu hemaka ;
Chandarāgavinodanaṃ , nibbānapadamaccutaṃ .
Idha diṭṭhasutamutaviññātesūti .
Diṭṭhan ti cakkhunā diṭṭhaṃ ;
sutan ti sotena sutaṃ ;
mutan ti ghānena ghāyitaṃ jivhāya sāyitaṃ kāyena phuṭṭhaṃ ;
viññātan ti manasā viññātanti – idha diṭṭhasutamutaviññātesu .
Piyarūpesu
T0.165 hemakāti kiñca loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ ?Cakkhu [ cakkhuṃ ( syā . ka .)] loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ , sotaṃ loke … pe … ghānaṃ loke … jivhā loke … kāyo loke … mano loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ ;
rūpā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ , saddā loke … gandhā loke … rasā loke … phoṭṭhabbā loke … dhammā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ ;
cakkhuviññāṇaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ , sotaviññāṇaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ , ghānaviññāṇaṃ loke … jivhāviññāṇaṃ loke … kāyaviññāṇaṃ loke … manoviññāṇaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ , cakkhusamphasso loke … sotasamphasso loke … ghānasamphasso loke … jivhāsamphasso loke … kāyasamphasso loke … manosamphasso loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ ;
cakkhusamphassajā vedanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ … sotasamphassajā vedanā … ghānasamphassajā vedanā … jivhāsamphassajā vedanā … kāyasamphassajā vedanā … manosamphassajā vedanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ ;
rūpasaññā loke … saddasaññā loke … gandhasaññā loke … rasasaññā loke … phoṭṭhabbasaññā loke … dhammasaññā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ , rūpasañcetanā
M0.128 loke … saddasañcetanā loke … gandhasañcetanā loke … rasasañcetanā loke … phoṭṭhabbasañcetanā loke … dhammasañcetanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ ;rūpataṇhā loke … saddataṇhā loke … gandhataṇhā loke … rasataṇhā loke
V0.115 … phoṭṭhabbataṇhā loke … dhammataṇhā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ ;rūpavitakko loke … saddavitakko loke … gandhavitakko loke … rasavitakko loke … phoṭṭhabbavitakko loke … dhammavitakko loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ ;
rūpavicāro loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ , saddavicāro loke … gandhavicāro loke … rasavicāro loke … phoṭṭhabbavicāro
T0.166 loke … dhammavicāro loke piyarūpaṃ sātarūpanti – piyarūpesu hemaka .Chandarāgavinodanan ti .
Chandarāgoti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ .
Chandarāgavinodanan ti chandarāgappahānaṃ chandarāgavūpasamaṃ chandarāgapaṭinissaggaṃ chandarāgapaṭippassaddhaṃ amataṃ nibbānanti – chandarāgavinodanaṃ .
Nibbānapadamaccutan ti nibbānapadaṃ tāṇapadaṃ leṇapadaṃ saraṇapadaṃ abhayapadaṃ .
Accutan ti niccaṃ dhuvaṃ sassataṃ avipariṇāmadhammanti – nibbānapadamaccutaṃ .
Tenāha bhagavā –
‘‘ Idha diṭṭhasutamutaviññātesu , piyarūpesu hemaka ;
Chandarāgavinodanaṃ , nibbānapadamaccutan ’’ ti .
56.
Etadaññāya ye satā , diṭṭhadhammābhinibbutā ;
Upasantā ca te sadā , tiṇṇā loke visattikaṃ .
Etadaññāya ye satāti .
Etan ti amataṃ nibbānaṃ .
Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ .
Aññāyāti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā .
‘‘ Sabbe saṅkhārā aniccā ’’ ti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā .
‘‘ Sabbe
T0.167 saṅkhārā dukkhā ’’ ti …‘‘ sabbe dhammā anattā ’’ ti … pe …‘‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’’ ti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvāM0.129 vibhūtaṃ katvā .Yeti arahanto khīṇāsavā .
Satāti catūhi kāraṇehi satā – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvitattā satā … pe … te vuccanti satāti – etadaññāya ye satā .
Diṭṭhadhammābhinibbutāti .
Diṭṭhadhammāti diṭṭhadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā
V0.116 vibhāvitadhammā .‘‘ Sabbe saṅkhārā aniccā ’’ ti diṭṭhadhammā … pe …‘‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’’ ti diṭṭhadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā .
Abhinibbutāti rāgassa nibbāpitattā nibbutā , dosassa nibbāpitattā nibbutā , mohassa nibbāpitattā nibbutā , kodhassa … pe … upanāhassa … sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ santattā samitattā vūpasamitattā nijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭippasaddhattā santā upasantā vūpasantā nibbutā paṭippassaddhāti – diṭṭhadhammābhinibbutā .
Upasantā ca te sadāti .
Upasantāti rāgassa upasamitattā nibbāpitattā upasantā … pe … dosassa … mohassa … kodhassa … upanāhassa … pe … sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ santattā samitattā vūpasamitattā nijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭippasaddhattā santā upasantā vūpasantā nibbutā paṭippassaddhāti upasantā .
Teti arahanto khīṇāsavā .
Sadāti sadā
T0.168 sabbakālaṃ niccakālaṃ dhuvakālaṃ satataṃ samitaṃ abbokiṇṇaṃ poṅkhānupoṅkhaṃ udakūmikajātaṃ avīcisantatisahitaṃ phassitaṃ purebhattaṃ pacchābhattaṃ purimayāmaṃ majjhimayāmaṃ pacchimayāmaṃ kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandheti – upasantā ca te sadā .Tiṇṇā loke visattikan ti visattikā vuccati taṇhā .
Yo rāgo sārāgo … pe … abhijjhā lobho akusalamūlaṃ .
Visattikāti kenaṭṭhena visattikā … pe … visaṭā vitthatāti visattikā .
Loketi apāyaloke … pe … āyatanaloke .
Tiṇṇā loke visattikan ti loke vesā visattikā loke vetaṃ visattikaṃ tiṇṇā uttiṇṇā nitthiṇṇā atikkantā samatikkantā vītivattāti – tiṇṇā loke visattikaṃ .
Tenāha bhagavā –
‘‘ Etadaññāya
M0.130 ye satā , diṭṭhadhammābhinibbutā ;Upasantā ca te sadā , tiṇṇā loke visattikan ’’ ti .
Saha gāthāpariyosānā … pe … satthā me bhante bhagavā , sāvakohamasmīti .
Hemakamāṇavapucchāniddeso aṭṭhamo .