Vatthugāthā
1.
Kosalānaṃ
T0.1V0.1M0.1 purā rammā , agamā dakkhiṇāpathaṃ ;Ākiñcaññaṃ patthayāno , brāhmaṇo mantapāragū .
2.
So assakassa visaye , maḷakassa [ aḷakassa ( su . ni .983) muḷakassa ( syā .), mūḷhakassa ( ka .)] samāsane [ samāsanne ( ka .)];
Vasi godhāvarīkūle , uñchena ca phalena ca .
3.
Tasseva [ taṃyeva ( ka .) aṭṭhakathā oloketabbā ] upanissāya , gāmo ca vipulo ahu ;
Tato jātena āyena , mahāyaññamakappayi .
4.
Mahāyaññaṃ yajitvāna , puna pāvisi assamaṃ ;
Tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi , añño āgañchi brāhmaṇo .
5.
Ugghaṭṭapādo
V0.2 tasito [ tassito ( ka .)], paṅkadanto rajassiro ;So
T0.2 ca naṃ upasaṅkamma , satāni pañca yācati . 6.
Tamenaṃ bāvarī disvā , āsanena nimantayi ;
Sukhañca kusalaṃ pucchi , idaṃ vacanamabravi [ vacanamabruvi ( sī .)].
7.
‘‘ Yaṃ kho mama deyyadhammaṃ , sabbaṃ visajjitaṃ mayā ;
Anujānāhi me brahme , natthi pañcasatāni me ’’.
8.
‘‘ Sace
M0.2 me yācamānassa , bhavaṃ nānupadassati [ padessati ( ka .)];Sattame divase tuyhaṃ , muddhā phalatu sattadhā ’’.
9.
Abhisaṅkharitvā kuhako , bheravaṃ so akittayi ;
Tassa taṃ vacanaṃ sutvā , bāvarī dukkhito ahu .
10.
Ussussati anāhāro , sokasallasamappito ;
Athopi evaṃ cittassa , jhāne na ramatī mano .
11.
Utrastaṃ dukkhitaṃ disvā , devatā atthakāminī ;
Bāvariṃ upasaṅkamma , idaṃ vacanamabravi .
12.
‘‘ Na so muddhaṃ pajānāti , kuhako so dhanatthiko ;
Muddhani muddhapāte [ muddhanimmuddhapāte ( ka .)] vā , ñāṇaṃ tassa na vijjati ’’.
13.
‘‘ Bhotī [ bhoti ( ka .)] carahi jānāti , taṃ me akkhāhi pucchitā ;
Muddhaṃ muddhādhipātañca [ muddhātipātañca ( ka .)], taṃ suṇoma vaco tava ’’.
14.
‘‘ Ahampetaṃ na jānāmi , ñāṇaṃ mettha na vijjati ;
Muddhani muddhādhipāte ca , jinānañhettha [ janānañhettha ( ka .)] dassanaṃ ’’.
15.
‘‘ Atha
T0.3 ko carahi [ yo carati ( ka .)] jānāti , asmiṃ pathavimaṇḍale [ puthavimaṇḍale ( sī .)];Muddhaṃ muddhādhipātañca , taṃ me akkhāhi devate ’’.
16.
‘‘ Purā kapilavatthumhā , nikkhanto lokanāyako ;
Apacco okkākarājassa , sakyaputto pabhaṅkaro .
17.
‘‘ So hi brāhmaṇa sambuddho , sabbadhammāna pāragū ;
Sabbābhiññābalappatto [ phalappatto ( ka .)], sabbadhammesu cakkhumā ;
Sabbakammakkhayaṃ patto , vimutto upadhikkhaye .
18.
‘‘ Buddho so bhagavā loke , dhammaṃ deseti cakkhumā ;
Taṃ tvaṃ gantvāna pucchassu , so te taṃ byākarissati ’’.
19.
Sambuddhoti
V0.3 vaco sutvā , udaggo bāvarī ahu ;Sokassa tanuko āsi , pītiñca vipulaṃ labhi .
20.
So
M0.3 bāvarī attamano udaggo , taṃ devataṃ pucchati vedajāto ;‘‘ Katamamhi gāme nigamamhi vā pana , katamamhi vā janapade lokanātho ;
Yattha gantvāna passemu , sambuddhaṃ dvipaduttamaṃ ’’.
21.
‘‘ Sāvatthiyaṃ kosalamandire jino , pahūtapañño varabhūrimedhaso ;
So sakyaputto vidhuro anāsavo , muddhādhipātassa vidū narāsabho ’’.
22.
Tato
T0.4 āmantayī sisse , brāhmaṇe mantapāragū [ pārage ( syā .)];‘‘ Etha māṇavā akkhissaṃ , suṇātha vacanaṃ mama .
23.
‘‘ Yasseso dullabho loke , pātubhāvo abhiṇhaso ;
Svājja lokamhi uppanno , sambuddho iti vissuto ;
Khippaṃ gantvāna sāvatthiṃ , passavho dvipaduttamaṃ ’’.
24.
‘‘ Kathaṃ carahi jānemu , disvā buddhoti brāhmaṇa ;
Ajānataṃ no pabrūhi , yathā jānemu taṃ mayaṃ ’’.
25.
‘‘ Āgatāni hi mantesu , mahāpurisalakkhaṇā ;
Dvattiṃsāni ca byākkhātā , samattā anupubbaso .
26.
‘‘ Yassete honti gattesu , mahāpurisalakkhaṇā ;
Dveyeva tassa gatiyo , tatiyā hi na vijjati .
27.
‘‘ Sace agāraṃ āvasati , vijeyya pathaviṃ imaṃ ;
Adaṇḍena asatthena , dhammena anusāsati .
28.
‘‘ Sace ca so pabbajati , agārā anagāriyaṃ ;
Vivaṭṭacchado [ vivattacchaddo ( sī .)] sambuddho , arahā bhavati anuttaro .
29.
‘‘ Jātiṃ gottañca lakkhaṇaṃ , mante sisse punāpare ;
Muddhaṃ muddhādhipātañca , manasāyeva pucchatha .
30.
‘‘ Anāvaraṇadassāvī , yadi buddho bhavissati ;
Manasā pucchite pañhe , vācāya visajjissati ’’[ vissajissati ( ka .)].
31.
Bāvarissa
T0.5M0.4 vaco sutvā , sissā soḷasa brāhmaṇā ;Ajito tissametteyyo , puṇṇako atha mettagū .
32.
Dhotako upasīvo ca , nando ca atha hemako ;
Todeyya-kappā dubhayo , jatukaṇṇī ca paṇḍito .
33.
Bhadrāvudho
V0.4 udayo ca , posālo cāpi brāhmaṇo ;Mogharājā ca medhāvī , piṅgiyo ca mahāisi .
34.
Paccekagaṇino sabbe , sabbalokassa vissutā ;
Jhāyī jhānaratā dhīrā , pubbavāsanavāsitā .
35.
Bāvariṃ abhivādetvā , katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ ;
Jaṭājinadharā sabbe , pakkāmuṃ uttarāmukhā .
36.
Maḷakassa patiṭṭhānaṃ , puramāhissatiṃ [ puramāhiyati ( ka .)] tadā [ sadā ( ka .)];
Ujjeniñcāpi gonaddhaṃ , vedisaṃ vanasavhayaṃ .
37.
Kosambiñcāpi sāketaṃ , sāvatthiñca puruttamaṃ ;
Setabyaṃ kapilavatthuṃ , kusinārañca mandiraṃ .
38.
Pāvañca bhoganagaraṃ , vesāliṃ māgadhaṃ puraṃ ;
Pāsāṇakaṃ cetiyañca , ramaṇīyaṃ manoramaṃ .
39.
Tasitovudakaṃ sītaṃ , mahālābhaṃva vāṇijo ;
Chāyaṃ ghammābhitattova turitā pabbatamāruhuṃ .
40.
Bhagavā tamhi samaye , bhikkhusaṅghapurakkhato ;
Bhikkhūnaṃ dhammaṃ deseti , sīhova nadatī vane .
41.
Ajito
T0.6 addasa buddhaṃ , pītaraṃsiṃva [ jitaraṃsiṃ sītaraṃsiṃ ( ka .), vītaraṃsiṃ ( sī . syā .)] bhāṇumaṃ ;Candaṃ yathā pannarase , paripūraṃ [ pāripūriṃ ( sī . syā .)] upāgataṃ .
42.
Athassa gatte disvāna , paripūrañca byañjanaṃ ;
Ekamantaṃ ṭhito haṭṭho , manopañhe apucchatha .
43.
‘‘ Ādissa jammanaṃ brūhi , gottaṃ brūhi salakkhaṇaṃ ;
Mantesu pāramiṃ brūhi , kati vāceti brāhmaṇo ’’.
44.
‘‘ Vīsaṃ
M0.5 vassasataṃ āyu , so ca gottena bāvarī ;Tīṇissa lakkhaṇā gatte , tiṇṇaṃ vedāna pāragū .
45.
‘‘ Lakkhaṇe itihāse ca , sanighaṇḍusakeṭubhe ;
Pañcasatāni vāceti , sadhamme pāramiṃ gato ’’.
46.
‘‘ Lakkhaṇānaṃ pavicayaṃ , bāvarissa naruttama ;
Taṇhacchida [ kaṅkhacchida ( ka .)] pakāsehi , mā no kaṅkhāyitaṃ ahu ’’.
47.
‘‘ Mukhaṃ jivhāya chādeti , uṇṇassa bhamukantare ;
Kosohitaṃ vatthaguyhaṃ , evaṃ jānāhi māṇava ’’.
48.
Pucchañhi
V0.5 kiñci asuṇanto , sutvā pañhe viyākate ;Vicinteti jano sabbo , vedajāto katañjalī .
49.
‘‘ Ko nu devo vā brahmā vā , indo vāpi sujampati ;
Manasā pucchite pañhe , kametaṃ paṭibhāsati .
50.
‘‘ Muddhaṃ muddhādhipātañca , bāvarī paripucchati ;
Taṃ byākarohi bhagavā , kaṅkhaṃ vinaya no ise ’’.
51.
‘‘ Avijjā
T0.7 muddhāti jānāhi , vijjā muddhādhipātinī ;Saddhāsatisamādhīhi , chandavīriyena saṃyutā ’’.
52.
Tato vedena mahatā , santhambhetvāna māṇavo ;
Ekaṃsaṃ ajinaṃ katvā , pādesu sirasā pati .
53.
‘‘ Bāvarī brāhmaṇo bhoto , saha sissehi mārisa ;
Udaggacitto sumano , pāde vandati cakkhuma ’’.
54.
‘‘ Sukhito bāvarī hotu , saha sissehi brāhmaṇo ;
Tvañcāpi sukhito hohi , ciraṃ jīvāhi māṇava .
55.
‘‘ Bāvarissa ca tuyhaṃ vā , sabbesaṃ sabbasaṃsayaṃ ;
Katāvakāsā pucchavho , yaṃ kiñci manasicchatha ’’.
56.
Sambuddhena katokāso , nisīditvāna pañjalī ;
Ajito paṭhamaṃ pañhaṃ , tattha pucchi tathāgataṃ .
Vatthugāthā niṭṭhitā .