Issues
Vibhaṅgapāḷi
Vibhaṅgapāḷi

3. Pañhāpucchakaṃ

Author: _System_commentary_ @ Administrator

638. Pañhāpucchake pāḷianusāreneva jhānānaṃ kusalādibhāvo veditabbo . Ārammaṇattikesu pana tiṇṇaṃ jhānānaṃ nimittārammaṇattā parittārammaṇādibhāvena navattabbatā veditabbā . Lokuttarā panettha maggakāle phalakāle vā siyā appamāṇārammaṇā . Tīṇi jhānāni namaggārammaṇātiV0.353 paccavekkhaṇañāṇaṃ vā cetopariyādiñāṇaṃ vā maggaṃ ārammaṇaṃ kareyya , tīṇi jhānāni tathā appavattito namaggārammaṇā , sahajātahetuvasena pana siyā maggahetukā ; vīriyajeṭṭhikāya vā vīmaṃsājeṭṭhikāya vā maggabhāvanāya maggādhipatino ; chandacittajeṭṭhakakāle phalakāle ca navattabbā . Tīṇi jhānāni na vattabbāti atītādīsu ekadhammampi ārabbha appavattito navattabbāti veditabbā . TīṇiM0.359 jhānāni bahiddhārammaṇāti ajjhattato bahiddhābhūtaṃ nimittaṃ ārabbha pavattito bahiddhārammaṇā .
Catutthaṃ jhānaṃ siyā parittārammaṇan ti ettha kusalato terasa catutthajjhānāni sabbatthapādakacatutthaṃ , iddhividhacatutthaṃ , dibbasotañāṇacatutthaṃ , cetopariyañāṇacatutthaṃ , pubbenivāsañāṇacatutthaṃ , dibbacakkhuñāṇacatutthaṃ , yathākammūpagañāṇacatutthaṃ , anāgataṃsañāṇacatutthaṃ , ākāsānañcāyatanādicatutthaṃ , lokuttaracatutthanti . Tattha sabbatthapādakacatutthaṃ navattabbārammaṇameva hoti . Iddhividhacatutthaṃ cittavasena kāyaṃ pariṇāmentassa adissamānena kāyena pāṭihāriyakaraṇe kāyārammaṇattā parittārammaṇaṃ , kāyavasena cittaṃ pariṇāmentassa dissamānena kāyena pāṭihāriyaṃ katvā brahmalokaṃ gacchantassa samāpatticittārammaṇattā mahaggatārammaṇaṃ . Dibbasotañāṇacatutthaṃ saddārammaṇattā parittārammaṇaṃ . CetopariyañāṇacatutthaṃV0.352 kāmāvacaracittajānanakāle parittārammaṇaṃ , rūpāvacarārūpāvacaracittajānanakāle mahaggatārammaṇaṃ , lokuttaracittajānanakāle appamāṇārammaṇaṃ . Cetopariyañāṇalābhī pana puthujjano puthujjanānaṃyeva cittaṃ jānāti , na ariyānaṃ . Sotāpanno sotāpannassa ceva puthujjanassa ca ; sakadāgāmī sakadāgāmino ceva heṭṭhimānañcaP0.373 dvinnaṃ ; anāgāmī anāgāmino ceva heṭṭhimānañca tiṇṇaṃ ; khīṇāsavo sabbesampi jānāti . PubbenivāsañāṇacatutthaṃM0.357 kāmāvacarakkhandhānussaraṇakāle parittārammaṇaṃ , rūpāvacarārūpāvacarakkhandhānussaraṇakāle mahaggatārammaṇaṃ ,‘‘ atīte buddhapaccekabuddhakhīṇāsavā maggaṃ bhāvayiṃsu , phalaṃ sacchikariṃsū ’’ ti anussaraṇakāle appamāṇārammaṇaṃ , nāmagottānussaraṇakāle navattabbārammaṇaṃ . Dibbacakkhuñāṇacatutthaṃ vaṇṇārammaṇattā parittārammaṇaṃ . Yathākammūpagañāṇacatutthaṃ kāmāvacarakammānussaraṇakāle parittārammaṇaṃ , rūpāvacarārūpāvacarakammānussaraṇakāle mahaggatārammaṇaṃ . Anāgataṃsañāṇacatutthaṃ anāgate kāmadhātuyā nibbattijānanakāle parittārammaṇaṃ , rūpārūpabhavesu nibbattijānanakāle mahaggatārammaṇaṃ ,‘‘ anāgate buddhapaccekabuddhakhīṇāsavā maggaṃ bhāvessanti , phalaṃ sacchikarissantī ’’ ti jānanakāle appamāṇārammaṇaṃ ,‘‘ anāgate saṅkho nāma rājā bhavissatī ’’ tiādinā ( dī . ni .3.108) nayena nāmagottānussaraṇakāle navattabbārammaṇaṃ . Ākāsānañcāyatanaākiñcaññāyatanacatutthaṃ navattabbārammaṇaṃ . Viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanacatutthaṃ mahaggatārammaṇaṃ . Lokuttaracatutthaṃ appamāṇārammaṇaṃ . Kiriyatopi tesaṃ dvādasannaṃ jhānānaṃ idameva ārammaṇavidhānaṃ . Catutthaṃ jhānan ti idhāpi kusalato terasasu catutthajjhānesu sabbatthapādakaiddhividhadibbasotadibbacakkhuyathākammūpagañāṇacatutthañceva catubbidhañca āruppacatutthaṃ maggārammaṇādibhāvena na vattabbaṃ . Cetopariyapubbenivāsaanāgataṃsañāṇacatutthaṃ pana maggārammaṇaṃP0.374 hoti . Na vattabbaṃ maggahetukaṃ maggādhipatīti vā ; lokuttaracatutthaṃ maggārammaṇaṃ na hoti ; maggakāle panaM0.358 sahajātahetuvasena maggahetukaṃ ; vīriyavīmaṃsājeṭṭhikāya maggabhāvanāya maggādhipati ; chandacittajeṭṭhikāya ceva maggabhāvanāya phalakāle ca na vattabbaṃ . Kiriyatopi dvādasasu jhānesu ayameva nayo . Catutthaṃ jhānan ti kusalato terasasu catutthajjhānesu sabbatthapādakacatutthaṃ navattabbārammaṇameva . Iddhividhacatutthaṃ kāyavasena cittapariṇāmane samāpatticittārammaṇattā atītārammaṇaṃ ; ‘‘ anāgate imāni pupphāni mā milāyiṃsu , dīpā mā nibbāyiṃsu , eko aggikkhandho samuṭṭhātu , pabbato samuṭṭhātū ’’ ti adhiṭṭhānakāle anāgatārammaṇaṃ ; cittavasena kāyapariṇāmanakāle kāyārammaṇattā paccuppannārammaṇaṃ . Dibbasotañāṇacatutthaṃ saddārammaṇattā paccuppanārammaṇaṃ . Cetopariyañāṇacatutthaṃ atīte sattadivasabbhantare uppajjitvā niruddhacittajānanakāle atītārammaṇaṃ ; anāgate sattadivasabbhantare uppajjanakacittajānanakāle anāgatārammaṇaṃ . ‘‘ Yathā imassa bhoto manosaṅkhārā paṇihitā imassa cittassa anantarā amuṃ nāma vitakkaṃ vitakkessatīti . So bahuñcepi ādisati , tatheva taṃ hoti no aññathā ’’ ti iminā hi suttena ( a . ni .3.61) cetopariyañāṇasseva pavatti pakāsitā . Addhānapaccuppannasantatipaccuppannavaseneva paccuppannaṃ ārabbha pavattikāle paccuppannārammaṇaṃ . Vitthārakathā panettha heṭṭhāaṭṭhakathākaṇḍavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbā . PubbenivāsañāṇacatutthaṃV0.354 atītakkhandhānussaraṇakāle atītārammaṇaṃ , nāmagottānussaraṇakāle navattabbārammaṇaṃ . Dibbacakkhuñāṇacatutthaṃ vaṇṇārammaṇattā paccuppannārammaṇaṃ . Yathākammūpagañāṇacatutthaṃ atītakammameva ārammaṇaṃ karotīti atītārammaṇaṃ . Anāgataṃsañāṇacatutthaṃ anāgatakkhandhānussaraṇakāle anāgatārammaṇaṃ , nāmagottānussaraṇakāleP0.375 navattabbārammaṇaṃ . Ākāsānañcāyatanaākiñcaññāyatanacatutthaṃ navattabbārammaṇameva . Viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanacatutthaṃ atītārammaṇameva . Lokuttaracatutthaṃ navattabbārammaṇameva . Kiriyatopi dvādasasu catutthajjhānesu eseva nayo . Catutthaṃ jhānan ti idhāpi kusalato terasasu catutthajjhānesu sabbatthapādakacatutthaṃ bahiddhārammaṇameva . Iddhividhacatutthaṃ kāyavasena cittapariṇāmanepi cittavasena kāyapariṇāmanepi attanova kāyacittārammaṇattā ajjhattārammaṇaṃ ; ‘‘ bahiddhā hatthimpi dassetī ’’ tiādinā nayena pavattakāle bahiddhārammaṇaṃ . Dibbasotañāṇacatutthaṃ attano kucchigatasaddārammaṇakāle ajjhattārammaṇaṃ , parassa saddārammaṇakāle bahiddhārammaṇaṃ , ubhayavasenāpi ajjhattabahiddhārammaṇaṃ . Cetopariyañāṇacatutthaṃ bahiddhārammaṇameva . Pubbenivāsañāṇacatutthaṃ attano khandhānussaraṇakāle ajjhattārammaṇaṃ , parassa khandhānañceva nāmagottassa ca anussaraṇakāle bahiddhārammaṇaṃ . Dibbacakkhuñāṇacatutthaṃ attano rūpārammaṇakāle ajjhattārammaṇaṃ , parassa rūpārammaṇakāle bahiddhārammaṇaṃ , ubhayavasenāpi ajjhattabahiddhārammaṇaṃ . YathākammūpagañāṇacatutthaṃV0.355 attano kammajānanakāle ajjhattārammaṇaṃ , parassa kammajānanakāle bahiddhārammaṇaṃ , ubhayavasenāpi ajjhattabahiddhārammaṇaṃ . Anāgataṃsañāṇacatutthaṃ attano anāgate nibbattijānanakāle ajjhattārammaṇaṃ , parassa khandhānussaraṇakāle ceva nāmagottānussaraṇakāle ca bahiddhārammaṇaṃ , ubhayavasenāpi ajjhattabahiddhārammaṇaṃ . Ākāsānañcāyatanacatutthaṃ bahiddhārammaṇaṃ . Ākiñcaññāyatanacatutthaṃ navattabbārammaṇaṃ . Viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanacatutthaṃ ajjhattārammaṇaṃ . Lokuttaracatutthaṃ bahiddhārammaṇameva . Kiriyatopi dvādasasu jhānesu ayameva nayoti . ImasmiṃP0.376M0.360 pana jhānavibhaṅge sammāsambuddhena suttantabhājanīyepi lokiyalokuttaramissakāneva jhānāni kathitāni ; abhidhammabhājanīyepi pañhāpucchakepi . Tayopi hi ete nayā tebhūmakadhammamissakattā ekaparicchedā eva . Evamayaṃ jhānavibhaṅgopi teparivaṭṭaṃ nīharitvāva bhājetvā dassitoti . Sammohavinodaniyā vibhaṅgaṭṭhakathāya Jhānavibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā . 13. Appamaññāvibhaṅgo 1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā