Gottaṃ paṭiccātiādīsupi eseva nayo .
Gottamadaniddesādīsupi imināvupāyena attho veditabbo .
KhattiyopiP0.466 hi ‘ ahaṃ koṇḍaññagotto , ahaṃ ādiccagotto ’ ti mānaṃ karoti .
Brāhmaṇopi ‘ ahaṃ kassapagottoM0.448 , ahaṃ bhāradvājagotto ’ ti mānaṃ karoti .
Vessopi suddopi attano attano kulagottaṃ nissāya mānaṃ karoti .
Aṭṭhārasāpi seṇiyo ‘ ekissā seṇiyā jātamhā ’ ti mānaṃ karontiyeva .
Ārogyamadādīsu ‘ ahaṃ arogo , avasesā rogabahulā , gadduhanamattampi mayhaṃ byādhi nāma natthī ’ ti majjanavasena uppanno māno ārogyamado nāma .
‘ Ahaṃ taruṇo , avasesasattānaṃ attabhāvo papāte ṭhitarukkhasadiso , ahaṃ pana paṭhamavaye ṭhito ’ ti majjanavasena uppanno māno yobbanamado nāma .
‘ Ahaṃ ciraṃ jīviṃ , ciraṃ jīvāmi , ciraṃ jīvissāmi ;
sukhaṃ jīviṃ , sukhaṃ jīvāmi , sukhaṃ jīvissāmī ’ ti majjanavasena uppanno māno jīvitamado nāma .
‘ Ahaṃ lābhī , avasesā sattā appalābhā , mayhaṃ pana lābhassa pamāṇaṃ nāma natthī ’ ti majjanavasena uppanno māno lābhamado nāma .
‘ Avasesā sattā yaṃ vā taṃ vā labhanti , ahaṃ pana sukataṃ paṇītaṃ cīvarādipaccayaṃ labhāmī ’ ti majjanavasena uppanno māno sakkāramado nāma .
‘ Avasesabhikkhūnaṃ pādapiṭṭhiyaṃ akkamitvā gacchantā manussā ayaṃ samaṇotipi na vandanti , maṃ pana disvāva vandanti , pāsāṇacchattaṃ viya garuṃ katvā aggikkhandhaṃ viya ca durāsadaṃ katvā maññantī ’ ti majjanavasena uppanno māno garukāramado nāma .
‘ UppannoV0.441 pañho mayhameva mukhena chijjati , bhikkhācāraṃ gacchantāpi mameva purato katvā parivāretvā gacchantī ’ ti majjanavasena uppanno māno purekkhāramado nāma .
Agārikassa tāva mahāparivārassa ‘ purisasatampi purisasahassampi maṃ parivāreti ,’ anagāriyassa pana ‘ samaṇasatampi samaṇasahassampi maṃ parivāreti , sesā appaparivārā , ahaṃ mahāparivāro ceva suciparivāro cā ’ ti majjanavasena uppanno māno parivāramado nāma .
BhogoM0.449 pana kiñcāpi lābhaggahaṇeneva gahito hoti , imasmiṃ pana ṭhāne nikkheparāsi nāma gahito ;
tasmā ‘ avasesā sattā attano paribhogamattampi na labhanti , mayhaṃ pana nidhānagatasseva dhanassa pamāṇaṃ natthī ’ ti majjanavasena uppanno māno bhogamado nāma .
VaṇṇaṃP0.467 paṭiccāti sarīravaṇṇampi guṇavaṇṇampi paṭicca .
‘ Avasesā sattā dubbaṇṇā durūpā , ahaṃ pana abhirūpo pāsādiko ;
avasesā sattā nigguṇā patthaṭaakittino , mayhaṃ pana kittisaddo devamanussesu pākaṭo – itipi thero bahussuto , itipi sīlavā , itipi dhutaguṇayutto ’ ti majjanavasena uppanno māno vaṇṇamado nāma .
‘ Avasesā sattā appassutā , ahaṃ pana bahussuto ’ ti majjanavasena uppanno māno sutamado nāma .
‘ Avasesā sattā appaṭibhānā , mayhaṃ pana paṭibhānassa pamāṇaṃ natthī ’ ti majjanavasena uppanno māno paṭibhānamado nāma .
‘ Ahaṃ rattaññū asukaṃ buddhavaṃsaṃ , rājavaṃsaṃ , janapadavaṃsaṃ , gāmavaṃsaṃ , rattindivaparicchedaṃ , nakkhattamuhuttayogaṃ jānāmī ’ ti majjanavasena uppanno māno rattaññumado nāma .
‘ Avasesā bhikkhū antarā piṇḍapātikā jātā , ahaṃ pana jātipiṇḍapātiko ’ ti majjanavasena uppanno māno piṇḍapātikamado nāma .
‘ AvasesāV0.442 sattā uññātā avaññātā , ahaṃ pana anuññāto anavaññāto ’ ti majjanavasena uppanno māno anavaññātamado nāma .
‘ Avasesānaṃ iriyāpatho apāsādiko , mayhaṃ pana pāsādiko ’ ti majjanavasena uppanno māno iriyāpathamado nāma .
‘ Avasesā sattā chinnapakkhakākasadisā , ahaṃ pana mahiddhiko mahānubhāvo ’ ti vā ‘ ahaṃ yaṃ yaṃ kammaṃ karomi , taṃ taṃ ijjhatī ’ ti vā majjanavasena uppanno māno iddhimado nāma .
Heṭṭhā parivāraggahaṇena yaso gahitova hoti .
Imasmiṃ pana ṭhāne upaṭṭhākamado nāma gahito .
So agārikenapi anagārikenapi dīpetabbo .
Agāriko hi ekacco aṭṭhārasasu seṇīsu ekissā jeṭṭhako hoti , tassa ‘ avasese purise ahaṃ paṭṭhapemi , ahaṃ vicāremī ’ tiM0.450 ;
anagārikopi ekacco katthaci jeṭṭhako hoti , tassa ‘ avasesā bhikkhū mayhaṃ ovāde vattanti , ahaṃ jeṭṭhako ’ ti majjanavasena uppanno māno yasamado nāma .
‘ Avasesā sattā dussīlā , ahaṃ pana sīlavā ’ ti majjanavasena uppanno māno sīlamado nāma .
‘ Avasesasattānaṃ kukkuṭassa udakapānamattepi kāle cittekaggatā natthi , ahaṃ pana upacārappanānaṃ lābhī ’ ti majjanavasena uppanno māno jhānamadoP0.468 nāma .
‘ Avasesā sattā nissippā , ahaṃ pana sippavā ’ ti majjanavasena uppanno māno sippamado nāma .
‘ Avasesā sattā rassā , ahaṃ pana dīgho ’ ti majjanavasena uppanno māno ārohamado nāma .
‘ Avasesā sattā rassā vā honti dīghā vā , ahaṃ nigrodhaparimaṇḍalo ’ ti majjanavasena uppanno māno pariṇāhamado nāma .
‘ Avasesasattānaṃ sarīrasaṇṭhānaṃ virūpaṃ bībhacchaṃ , mayhaṃ pana manāpaṃ pāsādikan ’ ti majjanavasena uppanno māno saṇṭhānamado nāma .
‘ Avasesānaṃ sattānaṃ sarīre bahū dosā , mayhaṃ pana sarīre kesaggamattampi vajjaṃ natthī ’ ti majjanavasena uppanno māno pāripūrimado nāma .
P0.466 hi ‘ ahaṃ koṇḍaññagotto , ahaṃ ādiccagotto ’ ti mānaṃ karoti .
Brāhmaṇopi ‘ ahaṃ kassapagottoM0.448 , ahaṃ bhāradvājagotto ’ ti mānaṃ karoti .
Vessopi suddopi attano attano kulagottaṃ nissāya mānaṃ karoti .
Aṭṭhārasāpi seṇiyo ‘ ekissā seṇiyā jātamhā ’ ti mānaṃ karontiyeva .
Ārogyamadādīsu ‘ ahaṃ arogo , avasesā rogabahulā , gadduhanamattampi mayhaṃ byādhi nāma natthī ’ ti majjanavasena uppanno māno ārogyamado nāma .
‘ Ahaṃ taruṇo , avasesasattānaṃ attabhāvo papāte ṭhitarukkhasadiso , ahaṃ pana paṭhamavaye ṭhito ’ ti majjanavasena uppanno māno yobbanamado nāma .
‘ Ahaṃ ciraṃ jīviṃ , ciraṃ jīvāmi , ciraṃ jīvissāmi ;
sukhaṃ jīviṃ , sukhaṃ jīvāmi , sukhaṃ jīvissāmī ’ ti majjanavasena uppanno māno jīvitamado nāma .
‘ Ahaṃ lābhī , avasesā sattā appalābhā , mayhaṃ pana lābhassa pamāṇaṃ nāma natthī ’ ti majjanavasena uppanno māno lābhamado nāma .
‘ Avasesā sattā yaṃ vā taṃ vā labhanti , ahaṃ pana sukataṃ paṇītaṃ cīvarādipaccayaṃ labhāmī ’ ti majjanavasena uppanno māno sakkāramado nāma .
‘ Avasesabhikkhūnaṃ pādapiṭṭhiyaṃ akkamitvā gacchantā manussā ayaṃ samaṇotipi na vandanti , maṃ pana disvāva vandanti , pāsāṇacchattaṃ viya garuṃ katvā aggikkhandhaṃ viya ca durāsadaṃ katvā maññantī ’ ti majjanavasena uppanno māno garukāramado nāma .
‘ UppannoV0.441 pañho mayhameva mukhena chijjati , bhikkhācāraṃ gacchantāpi mameva purato katvā parivāretvā gacchantī ’ ti majjanavasena uppanno māno purekkhāramado nāma .
Agārikassa tāva mahāparivārassa ‘ purisasatampi purisasahassampi maṃ parivāreti ,’ anagāriyassa pana ‘ samaṇasatampi samaṇasahassampi maṃ parivāreti , sesā appaparivārā , ahaṃ mahāparivāro ceva suciparivāro cā ’ ti majjanavasena uppanno māno parivāramado nāma .
BhogoM0.449 pana kiñcāpi lābhaggahaṇeneva gahito hoti , imasmiṃ pana ṭhāne nikkheparāsi nāma gahito ;
tasmā ‘ avasesā sattā attano paribhogamattampi na labhanti , mayhaṃ pana nidhānagatasseva dhanassa pamāṇaṃ natthī ’ ti majjanavasena uppanno māno bhogamado nāma .
VaṇṇaṃP0.467 paṭiccāti sarīravaṇṇampi guṇavaṇṇampi paṭicca .
‘ Avasesā sattā dubbaṇṇā durūpā , ahaṃ pana abhirūpo pāsādiko ;
avasesā sattā nigguṇā patthaṭaakittino , mayhaṃ pana kittisaddo devamanussesu pākaṭo – itipi thero bahussuto , itipi sīlavā , itipi dhutaguṇayutto ’ ti majjanavasena uppanno māno vaṇṇamado nāma .
‘ Avasesā sattā appassutā , ahaṃ pana bahussuto ’ ti majjanavasena uppanno māno sutamado nāma .
‘ Avasesā sattā appaṭibhānā , mayhaṃ pana paṭibhānassa pamāṇaṃ natthī ’ ti majjanavasena uppanno māno paṭibhānamado nāma .
‘ Ahaṃ rattaññū asukaṃ buddhavaṃsaṃ , rājavaṃsaṃ , janapadavaṃsaṃ , gāmavaṃsaṃ , rattindivaparicchedaṃ , nakkhattamuhuttayogaṃ jānāmī ’ ti majjanavasena uppanno māno rattaññumado nāma .
‘ Avasesā bhikkhū antarā piṇḍapātikā jātā , ahaṃ pana jātipiṇḍapātiko ’ ti majjanavasena uppanno māno piṇḍapātikamado nāma .
‘ AvasesāV0.442 sattā uññātā avaññātā , ahaṃ pana anuññāto anavaññāto ’ ti majjanavasena uppanno māno anavaññātamado nāma .
‘ Avasesānaṃ iriyāpatho apāsādiko , mayhaṃ pana pāsādiko ’ ti majjanavasena uppanno māno iriyāpathamado nāma .
‘ Avasesā sattā chinnapakkhakākasadisā , ahaṃ pana mahiddhiko mahānubhāvo ’ ti vā ‘ ahaṃ yaṃ yaṃ kammaṃ karomi , taṃ taṃ ijjhatī ’ ti vā majjanavasena uppanno māno iddhimado nāma .
Heṭṭhā parivāraggahaṇena yaso gahitova hoti .
Imasmiṃ pana ṭhāne upaṭṭhākamado nāma gahito .
So agārikenapi anagārikenapi dīpetabbo .
Agāriko hi ekacco aṭṭhārasasu seṇīsu ekissā jeṭṭhako hoti , tassa ‘ avasese purise ahaṃ paṭṭhapemi , ahaṃ vicāremī ’ tiM0.450 ;
anagārikopi ekacco katthaci jeṭṭhako hoti , tassa ‘ avasesā bhikkhū mayhaṃ ovāde vattanti , ahaṃ jeṭṭhako ’ ti majjanavasena uppanno māno yasamado nāma .
‘ Avasesā sattā dussīlā , ahaṃ pana sīlavā ’ ti majjanavasena uppanno māno sīlamado nāma .
‘ Avasesasattānaṃ kukkuṭassa udakapānamattepi kāle cittekaggatā natthi , ahaṃ pana upacārappanānaṃ lābhī ’ ti majjanavasena uppanno māno jhānamadoP0.468 nāma .
‘ Avasesā sattā nissippā , ahaṃ pana sippavā ’ ti majjanavasena uppanno māno sippamado nāma .
‘ Avasesā sattā rassā , ahaṃ pana dīgho ’ ti majjanavasena uppanno māno ārohamado nāma .
‘ Avasesā sattā rassā vā honti dīghā vā , ahaṃ nigrodhaparimaṇḍalo ’ ti majjanavasena uppanno māno pariṇāhamado nāma .
‘ Avasesasattānaṃ sarīrasaṇṭhānaṃ virūpaṃ bībhacchaṃ , mayhaṃ pana manāpaṃ pāsādikan ’ ti majjanavasena uppanno māno saṇṭhānamado nāma .
‘ Avasesānaṃ sattānaṃ sarīre bahū dosā , mayhaṃ pana sarīre kesaggamattampi vajjaṃ natthī ’ ti majjanavasena uppanno māno pāripūrimado nāma . 843-844.
Idāni yathānikkhittāya mātikāya tattha katamo jātimadotiādinā nayena āraddhe niddesavāre jātiṃ paṭiccāti jātiṃ nissāya .
Ettha ca atthipaṭiccaṃ nāma kathitaṃ , tasmā jātiyā satīti ayamettha attho .
Ayaṃ vuccatīti ayaṃ evaṃ jātiyā sati taṃ jātiṃ nissāya uppanno majjanākārappavatto māno jātimadoti vuccati .
Svāyaṃ
V0.440 khattiyādīnaṃ catunnampi vaṇṇānaṃ uppajjati .
Jātisampanno hi khattiyo ‘ mādiso añño natthi .
Avasesā antarā uṭṭhāya khattiyā jātā .
Ahaṃ pana vaṃsāgatakhattiyo ’ ti mānaṃ karoti .
Brāhmaṇādīsupi eseva nayo .
Gottamadaniddesādīsupi imināvupāyena attho veditabbo .
KhattiyopiP0.466 hi ‘ ahaṃ koṇḍaññagotto , ahaṃ ādiccagotto ’ ti mānaṃ karoti .
Brāhmaṇopi ‘ ahaṃ kassapagottoM0.448 , ahaṃ bhāradvājagotto ’ ti mānaṃ karoti .
Vessopi suddopi attano attano kulagottaṃ nissāya mānaṃ karoti .
Aṭṭhārasāpi seṇiyo ‘ ekissā seṇiyā jātamhā ’ ti mānaṃ karontiyeva .Gottaṃ paṭiccātiādīsupi eseva nayo .
Majjanākāro majjanā .
Majjitabhāvo majjitattaṃ .
Māno maññanātiādīni heṭṭhā dhammasaṅgahaṭṭhakathāyaṃ ( dha . sa . aṭṭha .1121) vuttatthāneva .
Ārogyamadādīsu ‘ ahaṃ arogo , avasesā rogabahulā , gadduhanamattampi mayhaṃ byādhi nāma natthī ’ ti majjanavasena uppanno māno ārogyamado nāma .
‘ Ahaṃ taruṇo , avasesasattānaṃ attabhāvo papāte ṭhitarukkhasadiso , ahaṃ pana paṭhamavaye ṭhito ’ ti majjanavasena uppanno māno yobbanamado nāma .
‘ Ahaṃ ciraṃ jīviṃ , ciraṃ jīvāmi , ciraṃ jīvissāmi ;
sukhaṃ jīviṃ , sukhaṃ jīvāmi , sukhaṃ jīvissāmī ’ ti majjanavasena uppanno māno jīvitamado nāma .
‘ Ahaṃ lābhī , avasesā sattā appalābhā , mayhaṃ pana lābhassa pamāṇaṃ nāma natthī ’ ti majjanavasena uppanno māno lābhamado nāma .
‘ Avasesā sattā yaṃ vā taṃ vā labhanti , ahaṃ pana sukataṃ paṇītaṃ cīvarādipaccayaṃ labhāmī ’ ti majjanavasena uppanno māno sakkāramado nāma .
‘ Avasesabhikkhūnaṃ pādapiṭṭhiyaṃ akkamitvā gacchantā manussā ayaṃ samaṇotipi na vandanti , maṃ pana disvāva vandanti , pāsāṇacchattaṃ viya garuṃ katvā aggikkhandhaṃ viya ca durāsadaṃ katvā maññantī ’ ti majjanavasena uppanno māno garukāramado nāma .
‘ Uppanno
V0.441 pañho mayhameva mukhena chijjati , bhikkhācāraṃ gacchantāpi mameva purato katvā parivāretvā gacchantī ’ ti majjanavasena uppanno māno purekkhāramado nāma .
Agārikassa tāva mahāparivārassa ‘ purisasatampi purisasahassampi maṃ parivāreti ,’ anagāriyassa pana ‘ samaṇasatampi samaṇasahassampi maṃ parivāreti , sesā appaparivārā , ahaṃ mahāparivāro ceva suciparivāro cā ’ ti majjanavasena uppanno māno parivāramado nāma .
BhogoM0.449 pana kiñcāpi lābhaggahaṇeneva gahito hoti , imasmiṃ pana ṭhāne nikkheparāsi nāma gahito ;
tasmā ‘ avasesā sattā attano paribhogamattampi na labhanti , mayhaṃ pana nidhānagatasseva dhanassa pamāṇaṃ natthī ’ ti majjanavasena uppanno māno bhogamado nāma .
VaṇṇaṃP0.467 paṭiccāti sarīravaṇṇampi guṇavaṇṇampi paṭicca .
‘ Avasesā sattā dubbaṇṇā durūpā , ahaṃ pana abhirūpo pāsādiko ;
avasesā sattā nigguṇā patthaṭaakittino , mayhaṃ pana kittisaddo devamanussesu pākaṭo – itipi thero bahussuto , itipi sīlavā , itipi dhutaguṇayutto ’ ti majjanavasena uppanno māno vaṇṇamado nāma .
‘ Avasesā sattā appassutā , ahaṃ pana bahussuto ’ ti majjanavasena uppanno māno sutamado nāma .
‘ Avasesā sattā appaṭibhānā , mayhaṃ pana paṭibhānassa pamāṇaṃ natthī ’ ti majjanavasena uppanno māno paṭibhānamado nāma .
‘ Ahaṃ rattaññū asukaṃ buddhavaṃsaṃ , rājavaṃsaṃ , janapadavaṃsaṃ , gāmavaṃsaṃ , rattindivaparicchedaṃ , nakkhattamuhuttayogaṃ jānāmī ’ ti majjanavasena uppanno māno rattaññumado nāma .
‘ Avasesā bhikkhū antarā piṇḍapātikā jātā , ahaṃ pana jātipiṇḍapātiko ’ ti majjanavasena uppanno māno piṇḍapātikamado nāma .
‘ AvasesāV0.442 sattā uññātā avaññātā , ahaṃ pana anuññāto anavaññāto ’ ti majjanavasena uppanno māno anavaññātamado nāma .
‘ Avasesānaṃ iriyāpatho apāsādiko , mayhaṃ pana pāsādiko ’ ti majjanavasena uppanno māno iriyāpathamado nāma .
‘ Avasesā sattā chinnapakkhakākasadisā , ahaṃ pana mahiddhiko mahānubhāvo ’ ti vā ‘ ahaṃ yaṃ yaṃ kammaṃ karomi , taṃ taṃ ijjhatī ’ ti vā majjanavasena uppanno māno iddhimado nāma .
Heṭṭhā parivāraggahaṇena yaso gahitova hoti .
Imasmiṃ pana ṭhāne upaṭṭhākamado nāma gahito .
So agārikenapi anagārikenapi dīpetabbo .
Agāriko hi ekacco aṭṭhārasasu seṇīsu ekissā jeṭṭhako hoti , tassa ‘ avasese purise ahaṃ paṭṭhapemi , ahaṃ vicāremī ’ tiM0.450 ;
anagārikopi ekacco katthaci jeṭṭhako hoti , tassa ‘ avasesā bhikkhū mayhaṃ ovāde vattanti , ahaṃ jeṭṭhako ’ ti majjanavasena uppanno māno yasamado nāma .
‘ Avasesā sattā dussīlā , ahaṃ pana sīlavā ’ ti majjanavasena uppanno māno sīlamado nāma .
‘ Avasesasattānaṃ kukkuṭassa udakapānamattepi kāle cittekaggatā natthi , ahaṃ pana upacārappanānaṃ lābhī ’ ti majjanavasena uppanno māno jhānamadoP0.468 nāma .
‘ Avasesā sattā nissippā , ahaṃ pana sippavā ’ ti majjanavasena uppanno māno sippamado nāma .
‘ Avasesā sattā rassā , ahaṃ pana dīgho ’ ti majjanavasena uppanno māno ārohamado nāma .
‘ Avasesā sattā rassā vā honti dīghā vā , ahaṃ nigrodhaparimaṇḍalo ’ ti majjanavasena uppanno māno pariṇāhamado nāma .
‘ Avasesasattānaṃ sarīrasaṇṭhānaṃ virūpaṃ bībhacchaṃ , mayhaṃ pana manāpaṃ pāsādikan ’ ti majjanavasena uppanno māno saṇṭhānamado nāma .
‘ Avasesānaṃ sattānaṃ sarīre bahū dosā , mayhaṃ pana sarīre kesaggamattampi vajjaṃ natthī ’ ti majjanavasena uppanno māno pāripūrimado nāma .