12. Cūḷabyūhasuttaniddesavaṇṇanā
Dvādasame
V0.290P2.360M0.316 cūḷabyūhasuttaniddese sakaṃsakaṃdiṭṭhiparibbasānāti idampi tasmiṃyeva mahāsamaye ‘‘ sabbepime diṭṭhigatikā ‘ sādhurūpāmhā ’ ti bhaṇanti , kiṃ nu kho sādhurūpāva ime attano eva diṭṭhiyā patiṭṭhahanti , udāhu aññampi diṭṭhiṃ gaṇhantī ’’ ti uppannacittānaṃ ekaccānaṃ devatānaṃ tamatthaṃ pakāsetuṃ purimanayeneva nimmitabuddhena attānaṃ pucchāpetvā vuttaṃ . 113. Tattha ādito dvepi gāthā pucchāgāthāyeva .
Tāsu sakaṃ sakaṃ diṭṭhiparibbasānāti attano attano diṭṭhiyā vasamānā .
Viggayha nānā kusalā vadantīti taṃ diṭṭhiṃ balavaggāhaṃ gahetvā ‘‘ tattha kusalāmhā ’’ ti paṭijānamānā puthu puthu vadanti , ekaṃ na vadanti .
Yo evaṃ jānāti sa vedi dhammaṃ , idaṃ paṭikkosamakevalī soti tañca diṭṭhiṃ sandhāya yo evaṃ jānāti , so dhammaṃ vediyi .
Idaṃ pana paṭikkosanto hīno hotīti ca vadanti .
Nānā vadantīti nānākāraṇaṃ bhaṇanti .
Vividhaṃ vadantīti nānāvidhaṃ bhaṇanti .
Aññoññaṃ vadantīti ekaṃ avatvā aññaṃ aññaṃ gahetvā vadanti .
Akevalī soti yo akusalo ayaṃ .
Asamattoti na paripūro .
Aparipuṇṇoti na sampuṇṇo .
114. Bāloti hīno .
Akkusaloti avidvā .
115. Idāni tisso vissajjanagāthā hontīti .
Tā purimaḍḍhena vuttamatthaṃ pacchimaḍḍhena paṭibyūhitvā ṭhitā .
Tena byūhena uttarasuttato ca appakattā idaṃ suttaṃ ‘‘ cūḷabyūhan ’’ ti nāmaṃ labhi .
Tattha paṭhamagāthāyaṃ tāva parassa ce dhamman ti parassa diṭṭhiṃ .
Sabbevime bālāti evaṃ sante sabbeva ime
P2.361 bālā hontīti adhippāyo .Kiṃkāraṇā ?
Sabbevime diṭṭhiparibbasānāti .
116. Sandiṭṭhiyā
V0.291 ceva na vīvadātā , saṃsuddhapaññā kusalā mutīmāti sakāya diṭṭhiyā anavīvadātā avodātā saṃkiliṭṭhāva samānā saṃsuddhapaññā ca kusalā ca mutimanto ca te honti ce .Atha vā ‘‘ sandiṭṭhiyā ce vadātā ’’ ti pāṭho , tassattho – sakāya pana diṭṭhiyā vodātā
M0.317 saṃsuddhapaññā kusalā mutimanto honti ce , na tesaṃ kocīti evaṃ sante tesaṃ ekopi nihīnapañño na hoti , kiṃkāraṇā ?Diṭṭhī hi tesampi tathā samattā , yathā itaresanti .
117. Na vāhametan ti gāthāya saṅkhepattho – yaṃ te mithu dve dve janā aññamaññaṃ ‘‘ bālo ’’ ti āhu , ahaṃ etaṃ tathiyan ti tacchanti neva brūmi .
Kiṃkāraṇā ?
Yasmā sabbeva te sakaṃ sakaṃ diṭṭhiṃ ‘‘ idameva saccaṃ moghamaññan ’’ ti akaṃsu , tena ca kāraṇena paraṃ ‘‘ bālo ’’ ti dahanti .
Ettha ca tathiyaṃ , tathevanti ( su . ni . aṭṭha .2.889) dvepi pāṭhā .
Tacchan ti atucchaṃ .
Tathan ti aviparītaṃ , bhūtan ti santaṃ .
Yāthāvan ti saṃvijjamānaṃ .
Aviparitan ti na visaṅketaṃ .
118. Yamāhūti pucchāgāthāya ‘‘ yaṃ diṭṭhi saccaṃ tathiyan ’’ ti eke āhu .
119. Ekañhi saccan ti vissajjanagāthāya ekaṃ saccaṃ nirodho maggo vā .
Yasmiṃ pajā no vivade pajānan ti yamhi sacce pajānanto pajā no vivadeyyuṃ .
Sayaṃ thunantīti attanā vadanti .
120. Kasmā nūti pucchāgāthāya pavādiyāseti vādino .
Udāhu te takkamanussarantīti te vādino udāhu attano takkamattaṃ anugacchanti .
Takkapariyāhatan ti vitakkena samantato āhataṃ .
Vīmaṃsānucaritan ti attano upaṭṭhitapaññāya vicaritaṃ .
Sayaṃpaṭibhānan ti attano paṭibhānaṃ .
121. Na
P2.362 hevāti vissajjanagāthāya aññatra saññāya niccānīti ṭhapetvā saññāmattena niccanti gahitaggahaṇāni .Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvāti attano niccasaṅkappamattaṃ diṭṭhīsu janetvā .
Yasmā
V0.292 pana diṭṭhīsu vitakkaṃ janentā diṭṭhiyo sañjanenti , tasmā vuttaṃ ‘‘ diṭṭhigatāni janenti sañjanentī ’’ tiādi .Janentīti uparūpari diṭṭhiṃ uppādentā janenti .
Sañjanentītiādīni upasaggavasena padaṃ vaḍḍhetvā vuttāni .
Mayhaṃ saccan ti mama vacanaṃ tacchaṃ .
122. Idāni
M0.318 evaṃ nānāsaccesu asantesu takkamattaṃ anussarantānaṃ diṭṭhigatikānaṃ vippaṭipattiṃ dassetuṃ ‘‘ diṭṭhe sute ’’ tiādikā gāthāyo abhāsi .Tattha diṭṭheti diṭṭhaṃ , diṭṭhasuddhinti adhippāyo .
Esa nayo sutādīsu .
Ete ca nissāya vimānadassīti ete diṭṭhidhamme nissayitvā suddhibhāvasaṅkhātaṃ vimānaṃ asammānaṃ passantopi .
Vinicchaye ṭhatvā pahassamāno , bālo paro akkusaloti cāhāti evaṃ vimānadassīpi tasmiṃ diṭṭhivinicchaye ṭhatvā tuṭṭhijāto hāsajāto hutvā paro ‘‘ hīno ca avidvā cā ’’ ti evaṃ vadatiyeva .
Na sammānetītipi vimānadassīti na bahumānaṃ karotīti evampi vimānadassī na bahumānadassī .
Domanassaṃ janetīti paṭhamaṃ diṭṭhinissayaṃ allīyitvā domanassaṃ patvā pacchā diṭṭhivinicchaye ṭhitakāle somanassaṃ uppādetīti attho .
Vinicchayadiṭṭhiyā ṭhatvāti sanniṭṭhānaṃ katvā gahitadiṭṭhiyā ṭhatvā .
123. Evaṃ sante yenevāti gāthā .
Tattha sayamattanāti sayameva attānaṃ .
Vimānetīti garahati .
Tadeva pāvāti tadeva vacanaṃ diṭṭhiṃ vadati , taṃ vā puggalaṃ .
124. Atisāradiṭṭhiyāti gāthāyattho – so evaṃ tāya lakkhaṇātisāriniyā atisāradiṭṭhiyā samatto paripuṇṇo uddhumāto , tena ca diṭṭhi mānena matto ‘‘ paripuṇṇo
P2.363 ahaṃ kevalī ’’ ti evaṃ paripuṇṇamānī .Sayameva attānaṃ manasā ‘‘ ahaṃ paṇḍito ’’ ti abhisiñcati .
Kiṃkāraṇā ?
Diṭṭhī hi sā tassa tathā samattāti .
Sabbā tā diṭṭhiyo lakkhaṇātikkantāti tā sabbā dvāsaṭṭhidiṭṭhiyo lakkhaṇaṃ atītā atisarantīti atikkantā .
Anomoti anūno .
125. Parassa ceti gāthāya sambandho attho ca – kiñca bhiyyo ?
Yo so vinicchaye ṭhatvā pahassamāno ‘‘ bālo paro akkusalo ’’ ti cāha , tassa parassa ce hi vacasā so tena vuccamāno
V0.293 nihīno hoti , tumo sahā hoti nihīnapañño , sopi teneva saha nihīnapañño hoti .Sopi hi taṃ ‘‘ bālo ’’ ti vadati .
Atha tassa
M0.319 vacanaṃ appamāṇaṃ , so pana sayameva vedagū ca dhīro ca hoti .Evaṃ sante na koci bālo samaṇesu atthi .
Sabbepi hi te attano icchāya paṇḍitā .
Vācāyāti kathanena .
Vacanenāti bhāsitena .
Ninditakāraṇāti garahahetunā .
Garahitakāraṇāti avaññātahetunā .
Upavaditakāraṇāti upavādahetunā .
126. Aññaṃ itoti gāthāya sambandho attho ca –
‘‘ atha ce sayaṃ vedagū hoti dhīro .
Na koci bālo samaṇesu atthī ’’ ti evañhi vuttepi siyā kassaci ‘‘ kasmā ’’ ti .
Tattha vuccate – yasmā aññaṃ ito yābhivadanti dhammaṃ , aparaddhā suddhimakevalī te .
Evampi titthyā puthuso vadanti , ye ito aññaṃ diṭṭhiṃ abhivadanti , te aparaddhā viraddhā suddhimaggaṃ , akevalino ca teti evaṃ puthutitthiyā yasmā vadantīti vuttaṃ hoti .
Kasmā panevaṃ vadantīti ce ?
Sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā , yasmā sakena diṭṭhirāgena te abhirattāti vuttaṃ hoti .
Te suddhimaggan ti te aññatitthiyā akiliṭṭhamaggaṃ .
Visuddhimaggan ti niddosamaggaṃ .
Parisuddhimaggan ti sukkamaggaṃ .
Vodātamaggan ti paṇḍaramaggaṃ .
Pariyodātamaggan ti pabhāvantamaggaṃ .
Viraddhāti vuttavidhinā maggena virajjhitvā ṭhitā .
Aparaddhāti aparajjhitvā ṭhitā .
Khalitāti
P2.364 parihīnā .Galitāti tato bhaṭṭhā .
Aññāyāti aññāṇena .
Aparaddhāti parājayamāpannā .
Atha vā ‘‘ ñāyāparaddhā ’’ tipi pāṭho .
Ñāyena maggena viraddhāti attho .
127. Evaṃ abhirattā ca – idheva suddhin ti gāthā .
Tattha sakāyaneti sakamagge .
Daḷhaṃ vadānāti daḷhavādā .
Thiravādāti sanniṭṭhānavādā .
Balikavādāti balavantavādā .
Avaṭṭhitavādāti patiṭṭhahitvā kathitavādā .
128. Ye evañca daḷhavādā , tesu yo koci titthiyo sakāyane vāpi daḷhaṃ vadāno kamettha bāloti paraṃ daheyya , saṅkhepato tattha sassatucchedasaṅkhāte vitthārato natthikaissarakārakaniyatiādibhede sake ayane ‘‘ idameva saccan ’’ ti daḷhaṃ vadāno kaṃ paraṃ ettha diṭṭhigate
V0.294 ‘‘ bālo ’’ ti saha dhammena passeyya , nanu sabbopi tassa matena paṇḍitoM0.320 eva suppaṭipanno eva ca .Evaṃ sante sayameva so medhagamāvaheyya , paraṃ vadaṃ bālamasuddhidhammaṃ .
Sopi paraṃ ‘‘ bālo ca asuddhidhammo ca ayan ’’ ti vadanto attanāva kalahaṃ āvaheyya .
Kasmā ?
Yasmā sabbopi tassa matena paṇḍitoyeva suppaṭipannoyeva ca .
129. Evaṃ sabbathāpi vinicchaye ṭhatvā sayaṃ pamāya , uddhaṃ sa lokasmiṃ vivādametīti diṭṭhiyā ṭhatvā sayañca satthārādiṃ minitvā so bhiyyo vivādametīti .
Evaṃ pana vinicchayesu ādīnavaṃ ñatvā ariyamaggena hitvāna sabbāni vinicchayāni , na medhagaṃ kubbati jantu loketi arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi .
Sayaṃ pamāyāti attanā minitvā .
Paminitvāti pamāṇaṃ katvā .
‘‘ Pavinetvā ’’ tipi pāṭho , taṃ na sundaraṃ .
Uddhaṃ vādena saddhin ti attano upari kathentena saha .
Desanāpariyosāne purābhedasutte ( mahāni .83) vuttasadiso eva abhisamayo ahosīti .
Saddhammappajjotikāya mahāniddesaṭṭhakathāya
Cūḷabyūhasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .